Mục tiêu nghiên cứu của sáng kiến kinh nghiệm là nâng cao chất lượng giảng dạy môn tin học. Tạo hứng thú cho học sinh trong các tiết thực hành. Hình thành các năng lực, phẩm chất cần thiết cho học sinh.
Trang 1PHẦN I: MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Ngày nay, với sự phát triển nhảy vọt của khoa học công nghệ nói chung và của ngành Tin học nói riêng thì máy tính là một phần không thể thiếu được của nhiều ngành trong cuộc sống xây dựng và phát triển xã hội Đảng và Nhà nước ta
đã xác định rõ ý nghĩa và tầm quan trọng của tin học và CNTT Đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu CNH- HĐH, mở cửa và hội nhập, hướng tới nền kinh tế tri thức của nước ta nói riêng và thế giới nói chung
Chính vì xác định được tầm quan trọng đó nên ngành giáo dục đã đưa môn Tin học vào trong các nhà trường Và ngay từ bậc Tiểu học, môn Tin học đã và đang khẳng định được vị trí quan trọng của mình bởi những lý do sau:
- Môn Tin học ở tiểu học giúp học sinh hình thành những kỹ năng cơ bản
về sử dụng máy tính Có hiểu biết ban đầu về tin học và ứng dụng tin học trong học tập và trong cuộc sống
- Bước đầu làm quen với cách giải quyết vấn đề có sử dụng công cụ tin học
- Các kiến thức, kỹ năng của môn Tin học có nhiều ứng dụng trong đời sống sinh hoạt của người lao động hiện đại
- Có khả năng sử dụng máy tính trong việc học những môn học khác, trong hoạt động vui chơi giải trí nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và thích ứng với đời sống xã hội hiện đại
Là giáo viên dạy môn tin học ở tiểu học, tôi thấy: Để học sinh học tốt môn tin học cần tạo nền móng cơ sở ban đầu tốt ngay từ lớp 3 khi các em bắt đầu được tiếp xúc nhiều với máy tính; nó sẽ giúp các em phát triển được kiến thức – kỹ năng, học những phần nâng cao trong các lớp tiếp theo Nhưng tôi nghĩ muốn tạo được nền móng tốt ấy thì ngoài học hiểu lý thuyết thì kĩ năng thực hành rất quan trọng, việc thành thạo thực hành giúp học sinh rèn luyện kỹ năng sử dụng máy tính, đồng thời hình thành cho học sinh một số phẩm chất và năng lực cần thiết
Trang 2cho người lao động hiện đại Và trong suốt quá trình giảng dạy tôi đã đúc kết
được “Một số biện pháp giúp học sinh học tốt giờ thực hành môn Tin học lớp 3” để nâng cao chất lượng dạy và học môn Tin học
2 Mục đích nghiên cứu của đề tài
- Nâng cao chất lượng giảng dạy môn tin học
- Tạo hứng thú cho học sinh trong các tiết thực hành
- Hình thành các năng lực, phẩm chất cần thiết cho học sinh
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Học sinh lớp 3 của trường Tiểu học Bố Hạ - Yên Thế - Bắc Giang năm
học 2015 – 2016
- Chương trình dạy và học môn tin học 3
4 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Phân tích sự cần thiết, vai trò của thực hành trong quá trình dạy và học
- Các phương pháp dạy học được áp dụng trong dạy thực hành môn tin học lớp 3
- Một số phương pháp dạy học thực hành đã được sử dụng có hiệu quả trong môn Tin học 3
5 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp trực quan
- Phương pháp đàm thoại
- Phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề
- Phương pháp thảo luận
- Phương pháp tự kiểm tra
Trang 3PHẦN II: NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận khoa học
Công nghệ thông tin là một trong các phương tiện quan trọng nhất của sự phát triển, đang làm biến đổi sâu sắc đời sống kinh tế, văn hoá, xã hội, giáo dục của thế giới hiện đại, trong đó có Việt Nam Chúng ta đang ở thời đại thông tin kĩ thuật số, thời đại Internet
Đảng và Nhà nước đã có những chủ trương chính sách đầu tư và phát triển
về ứng dụng công nghệ thông tin như:
- Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 01/7/2014 của Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (khóa XI) về: Đẩy mạnh ứng dụng, phát triển công nghệ thông tin đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững và hội nhập quốc tế; thực hiện thành công Đề án Đưa Việt Nam sớm trở thành nước mạnh về công nghệ thông tin và truyền thông
- Chỉ thị số 3031/QĐ-BGDĐT ngày 26/8/2015 của Bộ GD&ĐT về nhiệm
vụ chủ yếu năm học 2015 – 2016 đã chỉ rõ: Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy, học và quản lý giáo dục
- Công văn số 483/PGD&ĐT ngày 03/09/2015 của phòng GD&ĐT huyện Yên Thế hướng dẫn: Tiếp tục thực hiện tổ chức dạy học môn Tin học theo Chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 05/05/2006 của Bộ giáo dục và đào tạo: Ở những nơi có đủ điều kiện, đẩy mạnh các hoạt động giáo dục có nội dung Tin học – Công nghệ thông tin dước hình thức các câu lạc bộ để học sinh được tiếp cận, hình thành các kỹ năng học tập, nghiên cứu sáng tạo
Phấn đấu thực hiện các mục tiêu cụ thể của ngành là: Tổ chức tốt, đẩy mạnh việc dạy và học tin học ở tất cả các cấp học, bậc học, ngành học nhằm phổ cập tin học trong trường học; dần đưa môn Tin học là môn học bắt buộc trong chương trình học
Trang 4Đặc trưng của môn Tin học là khoa học gắn liền với công nghệ, do vậy dạy học Tin học một mặt trang bị cho học sinh kiến thức khoa học về Tin học, phát triển tư duy thuật toán, rèn luyện kĩ năng giải quyết vấn đề, mặt khác phải chú trọng đến rèn luyện kĩ năng thực hành, ứng dụng, tạo mọi điều kiện để học sinh được thực hành, nắm bắt và tiếp cận những công nghệ mới của Tin học phục vụ học tập và đời sống Do đó giờ học thực hành môn Tin học là cần thiết và quan trọng với các em học sinh, đặc biệt là học sinh lớp 3 ngay từ khi bắt đầu học môn Tin học
2 Cơ sở thực tiễn
Trong năm học 2015 – 2016, tôi được nhà trường phân công giảng dạy bộ môn Tin học lớp 3 với tổng số 105 HS/3 lớp Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ được phân công tại trường Tiểu học Bố Hạ bản thân tôi gặp nhiều thuận lợi, khó khăn như:
*) Thuận lợi:
- Đối với giáo viên:
+ Được sự ủng hộ, quan tâm của các bậc cha mẹ học sinh, của nhà trường, của Phòng GD & ĐT Yên
+ Được sự giúp đỡ, chỉ bảo tận tình của BGH, tổ trưởng chuyên môn và của các đồng nghiệp trong trường
+ Cơ sở vật chất tương đối đầy đủ: Phòng Tin học với 12 máy tính cùng máy chiếu, màn chiếu và các trang thiết bị khác tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên trong việc giảng dạy
+ Được đào tạo những kiến thức cơ bản về tin học để đáp ứng yêu cầu cho dạy và học môn Tin học
+ Bản thân là giáo viên trẻ, nhiệt tình trong công tác, luôn có ý thức tự học, tự bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ
+ Phần lớn học sinh ngoan ngoãn, có đủ sách giáo khoa, đồ dùng học tập
- Đối với học sinh:
+ Tuy môn tin học mới chỉ là môn học tự chọn nhưng nhà trường đã tạo điều kiện cho học sinh có thể học từ khối lớp 3
Trang 5+ Là môn học trực quan, sinh động, môn học khám khá những lĩnh vực mới nên học sinh rất hứng thú nhất là tiết thực hành
*) Khó khăn:
- Đối với giáo viên:
+ Cơ sở vật chất chưa đáp ứng được 1-2 em/ 1 máy vì vậy tôi sẽ khó đem lại được hiệu quả tối đa trong dạy học
+ Trong giờ thực hành, máy tính hay bị hỏng, gặp nhiều sự cố do máy cũ,
có cấu hình thấp
+ Môn tin học chỉ là môn tự chọn nên chưa có phân phối chương trình thống nhất trong huyện
+ Kinh nghiệm giảng dạy chưa nhiều, năng lực chuyên môn còn hạn chế cần phải học hỏi, rèn luyện và tu dưỡng nhiều hơn
+ Số tiết học ít: 1 tiết/1 lớp/1tuần Trong khi đó theo chương trình chuẩn là:2 tiết/1 lớp/1tuần Vì thế khó có thể truyền đạt được hết kiến thức, mở rộng nâng cao cho các em
+ Một số HS chưa thích học môn Tin học Bên cạnh đó còn một số gia đình còn có quan niệm ở tiểu học môn đó là phụ nên chưa cần thiết đi sâu
- Đối với học sinh:
+ Là một môn học mới, xa lạ; kiến thức rộng nên việc tiếp thu còn chậm + Đa số các em học sinh chỉ được tiếp xúc với máy tính ở trường là chủ yếu trong khi đó số tiết học lại ít 1 tiết/1 lớp/1 tuần do đó sự tìm tòi và khám phá máy tính với các em còn hạn chế
+ Một số em chưa được bố mẹ quan tâm đến việc học
Thực tế qua những năm trực tiếp giảng dạy bộ môn tôi nhận thấy: Hầu như học sinh đều rất yêu thích và hứng thú với môn Tin học Tuy nhiên, chất lượng bộ môn chưa cao, đặc biệt là kĩ năng thực hành trên máy của học sinh còn chậm, còn lúng túng thậm chí một số học sinh còn rất ngại khi sử dụng máy tính để rèn luyện kĩ năng Trước thực tế này, tôi đã tiến hành tổ chức cho học sinh khối 3 thực hành để khảo sát chất lượng học tập bộ môn vào đầu năm học 2015 - 2016 Khi tổng hợp kết quả thu được thấp, cụ thể:
Trang 6Mức độ thao tác
Trước khi thực hiện chuyên đề
Từ thực trạng trên cho thấy học sinh vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn khi
thực hành vì vậy tôi đã áp dụng “Một số biện pháp giúp học sinh học tốt giờ thực hành tin học lớp 3”
3 Những biện pháp thực hiện:
3.1 Chuẩn bị tốt những nội dung cần trước giờ thực hành Tin học
Để chuẩn bị tốt cho tiết thực hành, tôi có rất nhiều việc cần làm, ví dụ: Lập
kế hoạch dạy học chi tiết cho từng tiết; khảo sát, kiểm tra trang thiết bị dạy học cho môn học; đề xuất với chuyên môn, Ban giám hiệu nhà trường để có kế hoạch sửa chữa, mua sắm bổ sung trang thiết bị của phòng thực hành Trước giờ thực hành, tôi đến trước để kiểm tra phòng máy, các thiết bị cần thiết, đảm bảo cho một tiết dạy thực hành được ổn định, an toàn với học sinh Không chỉ thế, kỹ năng tổ chức, bảo quản, bảo dưỡng để các thiết bị máy tính ít hư hỏng, tiết kiệm thời gian và ít tốn chi phí cho nhà trường cũng vô cùng quan trọng với giáo viên Tin học chúng tôi,…
3.2 Cải thiện chất lượng phòng máy:
Để có một tiết thực hành đạt hiệu quả cao và không ảnh hưởng nhiều đến
HS thì tất cả các máy trong phòng phải hoạt động tốt Nhưng trong quá trình sử dụng phòng máy, chúng ta vẫn thường xuyên gặp phải những lỗi hệ thống từ nhỏ đến lớn Trong đó, những sự cố bất thường như: treo máy, khởi động lại, thậm chí sập nguồn, không khởi động được…… làm ảnh hưởng rất nhiều đến giờ dạy Vì vậy bản thân là giáo viên Tin học, tôi cũng cần phải nắm bắt một số những thủ
Trang 7thuật cơ bản nhất để xử lí kịp thời, góp phần nâng cao chất lượng giờ học thực hành
Ví dụ: Khi khởi động máy tính không lên màn hình, theo kinh nghiệm của tôi cần phải thực hiện các thủ thuật sau để tìm nguyên nhân:
- Nhấn giữ Power: Đây là cách đơn giản nhất, nhưng cũng không phải là
hiếm gặp khi máy tính không lên màn hình Đơn giản là khi PC không hoàn toàn tắt được màn hình Chính vì thế hãy nhấn nút Power trong khoảng 5 đến 10 giây
để máy tính được tắt hoàn toàn Sau đó nhấn Power để mở lại máy tính
- Chỉnh lại khe RAM: Có thể do các tác động va đập, hoặc lâu ngày sử
dụng mà RAM máy tính sẽ bị bẩn hoặc lỏng Lúc này cần tắt hoàn toàn máy tính -> rút nguồn điện -> tháo lắp bên hông case máy tính ra Chú ý phần RAM và chỉnh lại cho chắc chắc Có thể tháo hẳn RAM ra và lắp lại, phủi bụi cho RAM và khe RAM trên PC
- Kiểm tra cable kết nối màn hình: Dây cable bị lỏng cũng là một nguyên
nhân thường thấy khiến máy tính không lên màn hình Chính vì thế nên khắc phục lỗi máy tính không lên màn hình bằng cách tháo cable kết nối, cắm lại cable
- Thay card màn hình: Card màn hình là thiết bị rất bền vì vậy tỉ lệ để card
màn hình bị hỏng là rất nhỏ Nếu nguyên nhân do card màn hình thì cách duy nhất để sửa lỗi máy tính không lên màn hình là sau buổi dạy mang tới các cửa hàng sửa chữa máy tính, laptop để thay Card màn hình mới
3.3 Thiết kế giáo án phù hợp
Thiết kế bài dạy thực hành phù hợp với nhiều đối tượng học sinh là nội dung quan trọng cần lưu ý, bởi việc này sẽ giúp tôi chuẩn bị chu đáo hơn về kiến thức, kỹ năng, phương pháp, tiến trình một tiết dạy thực hành Để thiết kế được một bài dạy phù hợp với nhiều đối tượ̣ng học sinh, tôi cần làm được những công việc sau:
- Xác định được mục tiêu trọng tâm của bài học về kiến thức, kỹ năng; tìm
ra được những kỹ năng cơ bản dành cho học sinh yếu kém và những kiến thức kỹ
Trang 8năng dành cho học sinh khá giỏi; tham khảo thêm tài liệu để mở rộng, đi sâu hơn vào bài giảng, giúp giáo viên nắm tổng thể, giải thích cho học sinh khi cần thiết
- Tôi cũng cần nắm được mục đích yêu cầu, chuẩn kiến thức của chủ đề, của bài để thiết kế các hoạt động học tập phù hợp với trình độ học sinh và điều kiện dạy và học; đồng thời, hoàn chỉnh tiến trình của một giờ dạy học với đầy đủ các hoạt động cụ thể
Khi thiết kế các hoạt động học tập tôi đã hệ thống các bài tập, các bài tập thực hành phù hợp với nội dung của bài học
Ví dụ: Thiết kế
3.4 Liên hệ thực tế và với một số môn học khác trong chương trình học của học sinh
Trong giờ thực hành, ngoài việc hướng dẫn cho các em làm tốt các bài thực hành trong chương trình tôi cần liên hệ với các môn học khác để tạo hứng thú cho học sinh Một số ví dụ:
Chủ đề 4: Em Tập Vẽ: Với chủ đề này, học sinh rất có hứng thú học tập Ở
phần học này tôi chú trọng cho học sinh thực hành nhiều, giảm tiết lý thuyết hoặc
có thể giảng lý thuyết ngay trong tiết thực hành Như vậy học sinh mới có thao tác thành thạo được Sau khi học sinh làm được những bài thực hành trong SGK tôi cho các em vẽ các nhân vật hoạt hình như Doraemon, hay thiết kế thời trang,
vẽ ngôi nhà mơ ước, thực tế cho thấy các em rất hứng thú và vẽ hăng say, luyện tập thao tác nhiều
Chủ đề 5: Em tập soạn thảo: Nội dung kiến thức chủ yếu là tạo cho học
sinh những kiến thức cơ bản nhất để soạn thảo và trình bày một văn bản Tôi đã giảng lý thuyết ngay trong tiết thực hành, ngoài những bài thực hành trong chương trình tôi còn cho học sinh trình bày một số bài đã học trong SGK Tiếng Việt mà học sinh đã học ở trên lớp, từ đó giúp các em hứng thú hơn với bài thực hành và nâng cao kỹ năng cho học sinh
Chủ đề 6: Học cùng máy tính: Ở chủ đề này tôi yêu cầu học sinh cần có thái
độ nghiêm túc khi học và làm việc trên máy tính, không phân biệt phần mềm học
Trang 9tập hay phần mềm trò chơi Tôi đã liên hệ thực tế để giúp các em nắm được từ việc học và chơi trên máy tính đến đời sống thường ngày Ngoài ra tôi còn mở rộng kiến thức cho các em làm quen với Internet, trực tiếp truy cập, tìm hiểu vào các trang Violympic.vn và trang IOE.go.vn bởi đó là hai trang web thân thuộc
mà các em vẫn luyện thi giải Toán, Toán – Tiếng anh và thi Tiếng Anh qua mạng
từ khi còn học lớp dưới Học như vậy sẽ tạo được hứng thú giúp các em ghi nhớ lâu hơn, thao tác thực hành sẽ tốt lên
3.5 Điều hành tổ chức giờ dạy thực hành
Điều quan trọng trong tiết thực hành là giáo viên phải tổ chức và điều khiển các đối tượng học sinh trên lớp Trong điều kiện cơ sở vật chất nhà trường không đảm bảo 1-2 học sinh/1 máy, mà thời gian một tiết học 35 – 40 phút, sĩ số là 35 HS/1 lớp nên tôi tiến hành chia nhóm thực hành
Với việc chia nhóm, học sinh có điều kiện hỗ trợ lẫn nhau, bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không chỉ thụ động tiếp thu từ giáo viên Tuy nhiên, để thực hành theo nhóm hiệu quả, tôi đã giúp học sinh nắm chắc mục tiêu tiết học thực hành, tôi chỉ rõ những kỹ năng, thao tác cơ bản nhất cần phải đạt được cho học sinh; củng cố lại phần lý thuyết các em đã học trước khi vào hoạt động thực hành
Khi học sinh hoạt động thực hành thì:
- Tôi cho các nhóm thi đua trong tiết học, sau đó các nhóm tự nhận xét, đánh giá nhau để tạo sự hào hứng học tập và sự sáng tạo của học sinh trong quá trình thực hành, sau mỗi giờ học tuyên dương những nhóm học sinh làm tốt, có tiến bộ để động viên học sinh
- Tôi quan sát hành vi, trạng thái và sản phẩm học của học sinh để nhận biết những biểu hiện của học sinh, đưa ra giải pháp kịp thời; tôi chỉ trợ giúp, tránh
đi sâu, can thiệp làm hạn chế khả năng độc lập sáng tạo của học sinh Đối với những học sinh có biểu hiện đang gặp khó khăn, mệt mỏi hay chưa thực sự hiểu nhiệm vụ, cần giúp đỡ,… Khi đó, tôi đến bên động viên, giúp em quay trở lại hoạt động học tập hoặc giúp em tiếp tục nhiệm vụ bằng cách hướng dẫn em cách
Trang 10thức thực hiện nhiệm vụ một cách dễ hiểu nhất hoặc thay đổi yêu cầu câu hỏi/ bài tập cho vừa sức hơn Còn đối với những học sinh có biểu hiện tích cực, tôi khen ngợi em và giao thêm nhiệm vụ “bước nhảy” (đào sâu hoặc phát triển kiến thức ngay trong sách giáo khoa hay vượt ra ngoài sách giáo khoa) để giúp các em rèn luyện và nâng cao kỹ năng thực hành
- Trong giờ thực hành, tôi khó có thể bao quát và giúp đỡ hết tất cả các em khi các em gặp khó khăn trong thực hành Vì vậy, tôi đã để “ Những cánh tay nối dài của cô” giúp tôi giải quyết vấn đề đó: Tôi đã phân công các em thực hành tốt, thực hiện các thao tác nhanh, đúng, xong trước vào hỗ trợ, hướng dẫn các bạn, các nhóm chưa xong Từ đó giúp học sinh giải quyết vấn đề, nâng cao chất lượng giờ thực hành
Với trường hợp trong lớp có số lượng lớn học sinh không thực hành được bài tập, nhiệm vụ của tôi giao cho thì tôi hướng dẫn học sinh các kỹ năng thao tác trong bài thực hành, thao tác mẫu bằng máy chiếu cho cả lớp cùng quan sát Sau
đó tôi tổ chức hướng dẫn học sinh thực hành, gợi mở, khuyến kích học sinh tích cực hoạt động; đồng thời quan sát, theo dõi và bổ trợ học sinh khi cần
3.6 Chia nhỏ nội dung bài tập thực hành
Với những bài thực hành gồm nhiều yêu cầu khác nhau, theo kinh nghiệm của tôi có thể chia nhỏ ra thành nhiều yêu cầu với mức độ từ dễ đến khó, cho học sinh thực hành theo những yêu cầu đã nêu
Gv cần cung cấp cả 2 cách gõ này và khuyến khích các em lựa chọn cách gõ phù hợp để việc soạn thảo dễ dàng hơn
Đồng thời, tôi đặt ra yêu cầu hoàn thành trong khoảng thời gian nhất định nào đó với mỗi nhóm đối tượng Điều đó có thể thúc đẩy sự cố gắng hoàn thành nhiệm vụ của học sinh; học sinh khá giỏi có thể thực hiện theo nhiều cách để có thể hoàn thành nhiệm vụ trong khoảng thời gian nhanh nhất