- Nội dung chương trình môn Địa lý lớp 4 đề cập đến hai vấn đề cơ bản: + Dạy học sinh biết cách đọc bản đồ nhận ra 4 phương chính trên bản đồ, một số ký hiệu và màu sắc cơ bản được dùng [r]
Trang 1TRƯỜNG TIỂU HỌC ĐAN PHƯỢNG
––––––––––––––––––––
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“MỘT SỐ BIỆN PHÁP TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH
ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ HỌC TẬP MÔN ĐỊA LÝ LỚP 4”
Môn: Địa lý
Tên tác giả: Nguyễn Thị Thịnh
Chức vụ : Giáo viên
Trang 2NĂM HỌC: 2014 - 2015
Trang 3A ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Cơ sở khoa học của vấn đề
Cùng với các môn học khác như: Tiếng Việt, Toán, Đạo đức, phânmôn Địa lý có vị trí và ý nghĩa sâu sắc vì đây là môn học có tác dụng giáo dục
và giáo dưỡng rất lớn Từ những bài học Địa lý trong nhà trường phổ thông giúphọc sinh có được những hiểu biết cơ bản, hệ thống về Trái Đất - môi trườngsống của con người, về thiên nhiên và những hoạt động kinh tế của con ngườitrên phạm vi đất nước mình, khu vực và thế giới; rèn luyện cho học sinh những
kĩ năng ứng xử thích hợp với môi trường tự nhiên Qua đó góp phần bồi dưỡng
và phát triển ở học sinh thái độ, thói quen: ham hiểu biết, yêu thiên nhiên, yêuquê hương đất nước con người, tôn trọng và bảo vệ cảnh quan thiên nhiên vănhóa, bảo vệ môi trường Đó lả một phần của học vấn phổ thông cần thiết chomỗi người lao động trong xã hội hiện đại, trong thời kì công nghiệp hóa, hiệnđại hóa đất nước Ngoài ra Địa lí còn giúp học sinh tham gia, hòa nhập với cộngđồng và biết vận dụng kiến thức, kĩ năng của môn Địa lí để giải quyết nhữngvấn đề đặt ra trong cuộc sống phù hợp với khả năng của học sinh
Từ thực tế qua những năm giảng dạy tôi thấy khi học Địa lí phần lớn họcsinh rất ngại học môn này vì nó khô khan và khó hiểu Nếu có học các em chỉhọc một cách chiếu lệ, sau bài học học sinh không nhớ nổi kiến thức cần nắmtrong bài là gì ? Là một giáo viên dạy lớp 4, nhiều tiết dạy tôi thấy học sinhkhông hào hứng và có phần chán nản Điều đó thôi thúc tôi làm thế nào để các
em hứng thú học môn này ?
Như chúng ta đã biết, hứng thú là một thuộc tính tâm lí- nhân cách quantrọng của con người Cùng với tự giác, hứng thú làm nên tính tích cực nhậnthức, giúp học sinh học tập đạt kết quả cao, có khả năng khơi dậy mạch nguồncủa sự sáng tạo Theo các nhà tâm lí học Nga thì hứng thú không có tính tự thân,không phải là thiên bẩm Hứng thú được hình thành, duy trì và phát triển nhờmôi trường giáo dục với vai trò dẫn dắt, hướng dẫn, tổ chức của giáo viên Giáoviên là người có vai trò quyết định trong việc phát hiện, hình thành, bồi dưỡnghứng thú học tập cho học sinh
Vậy vấn đề gì thu hút sự chú ý, quan tâm tìm hiểu của các em? Trả lờiđược câu hỏi này tức là người giáo viên đã sống cùng với đời sống tinh thần củacác em, biết biến đổi những nhiệm vụ học tập khô khan cho phù hợp với nhữngmong muốn, nhu cầu, sở thích, nguyện vọng tích cực, chính đáng của học sinh
Trang 4Chính vì những lí do trên mà tôi chọn đề tài: “Một số biện pháp tạo hứng
thú cho học sinh để nâng cao hiệu quả học tập môn Địa lý lớp 4” để nghiên
3 Đối tượng - phạm vi nghiên cứu và áp dụng:
Đề tài này được áp dụng với đối tượng học sinh lớp 4
Trang 5B QUÁ TRÌNH TRIỂN KHAI THỰC HIỆN
I KHẢO SÁT THỰC TẾ
1 Tình trạng khi chưa thực hiện:
Qua điều tra thực tế và qua những tiết học đầu tiên của môn Địa lí, tôinhận thấy các em có một thái độ thờ ơ với môn học Rất ít học sinh chuẩn bị đầy
đủ các đồ dùng học tập mà tôi đã yêu cầu từ trước Các em làm việc theo yêucầu của giáo viên một cách miễn cưỡng, không tỏ ra hào hứng chút nào Đaphần các em đều lúng túng khi thực hiện các thao tác mà giáo viên đưa ra Đốivới các câu hỏi tìm hiểu kiến thức thì chỉ có rất ít học sinh tham gia trả lời, cònđại đa số là ngồi im Tiết học diễn ra trong không khí trầm lắng, uể oải, có phầnnặng nề Đến những bài học sau của môn, khi nhắc đến kiến thức của bài học cũthì tỉ lệ học sinh nhớ được, liên hệ được cũng rất thấp
2 Nguyên nhân:
Từ thực trạng trên, tôi đã tìm hiểu và rút ra một số nguyên nhân cơ bản là:1- Học sinh chưa có ý thức soạn bài ở nhà tốt nên chưa kịp nhập tâm vàobài học
2- Học sinh chưa có hứng thú học bộ môn nên không tập trung vào bàigiảng Không nắm được nội dung bài giảng Không hiểu bản chất của sự vật,không biết cần nắm vững điều gì để giải quyết vấn đề
3- Các em chưa biết xác lập các mối quan hệ địa lý cần thiết để tìm ra câutrả lời Các em cũng chưa có thói quen ghi nhớ để hệ thống kiến thức theo lôgic
4- Giáo viên chuẩn bị bài chưa sâu: phần lớn là chỉ nắm nội dung trongbài giảng, hiểu chưa sâu kiến thức địa lý Mỗi giáo viên phải nên biết rằng:
“muốn dạy cho học sinh một thì giáo viên phải biết mười” Như vậy bài giảngmới phong phú
5- Giáo viên chưa có biện pháp gây hứng thú học tập cho học sinh Chưahướng dẫn các em phương pháp để học tốt môn Địa lý
* Tóm lại, từ những nguyên nhân trên, tôi đã tự rút kinh nghiệm cho bảnthân mình trong quá trình giảng dạy Tìm tòi các biện pháp để tôi giúp các em
có thể hiểu rõ, hiểu sâu những vấn đề trong môn học, tạo sự hứng thú trong họctập Không ghi nhớ một cách máy móc, phải biết xác lập các mối quan hệ địa lýcần thiết để giải thích các hiện tượng xảy ra xung quanh ở mức độ đơn giản.Như vậy có nghĩa là học sinh phải là người làm chủ kiến thức trong mọi tìnhhuống bài học, tiếp thu kiến thức một cách chủ động, sáng tạo
II CÁC BIỆN PHÁP TRIỂN KHAI THỰC HIỆN:
Cụ thể, các biện pháp tôi thực hiện như sau:
1 Biện pháp tác động vào nội dung dạy học
Trang 62 Biện pháp tác động vào phương pháp dạy học.
3 Biện pháp sử dụng đồ dùng dạy học
4 Biện pháp tác động vào quan hệ thân thiện giữa thầy và trò
III CÁC GIẢI PHÁP KHOA HỌC TIẾN HÀNH:
1 Biện pháp tác động vào nội dung dạy học
Muốn học sinh có hứng thú, có động cơ học tập Địa lí, trước hết phảilàm cho học sinh thấy được việc học Địa lí là có ích, là cần thiết
- Tâm lý chung của trẻ Tiểu học là tò mò, ham hiểu biết Điều gì chưahiểu thì các em khó tập trung Vì vậy điều đầu tiên tôi phải giúp các em hiểu Địa
lý là gì ? Nội dung môn Địa lý lớp 4 là cái gì ?
- Địa lý là khoa học nghiên cứu bề mặt trái đất và sự phát triển cùng sựphân bố sản xuất trên bề mặt Trái đất
- Nội dung chương trình môn Địa lý lớp 4 đề cập đến hai vấn đề cơ bản:+ Dạy học sinh biết cách đọc bản đồ (nhận ra 4 phương chính trên bản đồ,một số ký hiệu và màu sắc cơ bản được dùng trên bản đồ ), biết cách sử dụngbản đồ như là một nguồn tri thức để khai thác, tìm tòi các nội dung cần học tập
+ Dạy học sinh tiếp cận với các vùng, miền trên đất nước Việt Nam Đólà: thiên nhiên và hoạt động sản xuất của con người ở miền núi và trung du (dãyHoàng Liên Sơn, Trung du Bắc Bộ, Tây Nguyên); thiên nhiên và hoạt động sảnxuất của con người ở miền đồng bằng (đồng bằng Bắc Bộ, đồng bằng Nam Bộ,đồng bằng Duyên hải miền Trung) và vùng biển Việt Nam; các đảo, quần đảo
Học sinh không chỉ nhận ra vị trí của các vùng kể trên trong bản đồ ViệtNam mà còn được biết đến một số đặc điểm nổi bật về điều kiện tự nhiên, về sựkhai thác thiên nhiên, các hoạt động kinh tế, nếp sống sinh hoạt của con ngườiViệt Nam sống trên những vùng đó
Nội dung chương trình Địa lý lớp 4 là một chặng đường dài mà mỗi giáoviên cần vượt qua Sau mỗi bài học, giáo viên sẽ tự đánh giá được mình đã điđến đâu, đạt được những gì trên mỗi quãng đường Biết so sánh với đoạn đườngtrước đó về sự khó khăn cũng như thuận lợi để rút kinh nghiệm ở những quãngđường tiếp theo
Ví dụ: Khi dạy xong bài: Làm quen với bản đồ
Tôi hiểu là mình đã hoàn thành nhiệm vụ ở quãng đường đầu tiên: họcsinh biết cách nhận ra phương hướng trên bản đồ, biết cách đọc bản đồ qua kíhiệu, màu sắc trên bản đồ Đây là bước quan trọng vì trong chương trình lớp 4,
kỹ năng sử dụng bản đồ tốt sẽ giúp các em chủ yếu tìm ra tri thức mới trong cácbài học sau này
Trang 7a Xác định vị trí của mỗi bài học trong hệ thống lôgic về kiến thức địa lý.
Không riêng gì môn Địa lý mà các môn học khác đều vậy Mỗi bài học,đều được đặt trong một hệ thống kiến thức lôgic thể hiện mối quan hệ tự nhiên
có tính quy luật
Cụ thể: các bài học Địa lý bao giờ cũng nêu đặc điểm về điều kiện tựnhiên, địa hình, khí hậu trước rồi mới nêu đặc điểm về dân cư, đời sống sinhhoạt của con người
Ví dụ : Các bài dạy về thiên nhiên và hoạt động sản xuất của con người ởmiền núi và trung du:
- Dãy Hoàng Liên Sơn
- Một số dân tộc ở Hoàng Liên Sơn
- Hoạt động sản xuất của người dân ở Hoàng Liên Sơn
Bài: “Đồng bằng Bắc Bộ” dạy trước bài “Hoạt động sản xuất của ngườidân ở đồng bằng Bắc Bộ”
Sau các bài học nêu đặc điểm tự nhiên, đặc điểm xã hội của từng vùng,miền lại có bài học nêu đặc điểm, tình hình phát triển của thành phố trung tâm ởmiền đó
Ví dụ: Bài “Thành phố Đà Lạt” ở Tây Nguyên
Bài “Thủ đô Hà Nội ”và “Thành phố Hải Phòng” ở Bắc Bộ
Bài “Thành phố Hồ Chí Minh”, “Thành phố Cần Thơ” là ở Nam Bộ.Bài “Thành phố Huế”, “Thành phố Đà Nẵng” ở miền Trung
Điều đó chứng tỏ một mối quan hệ tất yếu là chính những điều kiện tựnhiên quyết định kinh tế, đời sống sinh hoạt của con người, giao thông vận tải
ở mỗi vùng miền
Đó cũng là cơ sở xác lập mối quan hệ địa lý cần thiết để giải quyết nhữngvấn đề cơ bản trong bài học Nếu người giáo viên xác định rõ bài học nằm ở vịtrí nào trong mạch kiến thức thì thông tin truyền đạt tới các em chắc chắn, chínhxác, rõ ràng Từ đó hướng dẫn các em xác lập mối quan hệ địa lý để các em làmchủ kiến thức, trả lời được các câu hỏi tìm hiểu bài
Ví dụ 1: Dạy bài: “Dải đồng bằng Duyên hải miền Trung”
Nội dung bài này đề cập đến đặc điểm tự nhiên của miền Trung Do đóphải dạy trước bài: “Người dân và hoạt động sản xuất ở đồng bằng Duyên hảimiền Trung” Chỉ trong bài này, mối quan hệ địa lý cũng được xác lập để giảithích tại sao đồng bằng miền Trung lại nhỏ hẹp với nhiều cồn cát ven biển
Trang 8Sau khi quan sát bản đồ tự nhiên và nghiên cứu tài liệu, các em hiểu: Docác dãy núi lan ra sát biển, bề mặt có nhiều đầm phá, cồn cát nên đồng bằng ởđây nhỏ hẹp.
Đây là cơ sở để các em hiểu được kiến thức bài sau: “Người dân và hoạtđộng sản xuất ở đồng bằng Duyên hải miền Trung” Do đặc điểm đồng bằngmiền Trung như vậy nên nghề chính của dân ở đây chủ yếu là làm muối và đánhbắt thủy sản Các em cũng giải thích rõ ràng hơn vấn đề: Tại sao nghề làm muối
và đánh bắt thủy hải sản lại phát triển ? Đó là do các con sông ở miền Trungnhỏ, ngắn nên đổ ra biển ít (lượng nước), nước biển mặn, làm muối cho năngsuất cao Hơn nữa, hải sản ở vùng này nhiều nên nghề đánh cá phát triển
Ví dụ 2: Dạy bài: “Một số dân tộc ở Hoàng Liên Sơn”
Giáo viên giúp các em xác lập mối quan hệ địa lý giữa điều kiện tự nhiên
và dân cư, sinh hoạt, kinh tế thì các em hiểu sâu vấn đề: Tại sao dân cư ở đâythưa thớt, tại sao họ phải sống ở nhà sàn, sản xuất nông nghiệp trên ruộng bậcthang, đời sống còn khó khăn, thiếu thốn
Điều kiện tự nhiên được hình thành từ bài trước đó: Dãy Hoàng Liên Sơn
- Thứ nhất: do địa hình không bằng phẳng; đồi núi chiếm phần lớn, đấtđai không màu mỡ dẫn đến không thuận tiện cho sinh hoạt, giao thông, sảnxuất nên dân cư không tập trung đông đúc
- Thứ hai, đất không bằng phẳng, ẩm thấp, có thú dữ nên họ phải làm nhàsàn để ở, ruộng bậc thang để trồng trọt
- Thứ ba, không thuận tiện cho giao thông, sinh hoạt nên ở đây thiếu thốn
đủ thứ, từ công cụ lao động đến phương tiện thông tin nghe nhìn nên trình độ
kỹ thuật thấp, dẫn đến đời sống chưa cao
b Hướng dẫn học sinh tìm tòi tri thức mới từ các nguồn tài liệu sẵn có:
Trước tiên, giáo viên cần nắm vững cấu trúc bài học Địa lý trong sáchgiáo khoa Mỗi bài học được cấu trúc như sau:
- Phần cung cấp kiến thức (thông tin) bằng kênh chữ, kênh hình
- Phần các câu hỏi, hoặc yêu cầu hoạt động
+ Câu hỏi hoặc hoạt động ở giữa bài nhằm khai thác nội dung (thông tin),rèn luyện kĩ năng hoặc bồi dưỡng nhận thức
+ Câu hỏi ở cuối bài nhằm kiểm tra việc thực hiện mục tiêu của bài vàcủng cố kiến thức của học sinh
- Phần tóm tắt trọng tâm của bài học được in đậm nghiêng trong khungmàu xanh
Cuối mỗi phần đều có bài ôn tập Phần cung cấp kiến thức được thông tinbằng hai hình thức: kênh chữ và kênh hình
Trang 9Ở lớp 4, kênh chữ đã đóng vai trò chủ yếu trong việc cung cấp các thôngtin cần thiết về việc hướng dẫn hoạt động học tập của học sinh Tuy nhiên ở một
số bài học của phần địa lý thì kênh hình đóng vai trò quan trọng như là nguồncung cấp thông tin chính của bài học Ngoài tranh vẽ, ảnh chụp kênh hình ở lớp
4 đã được bổ sung thêm nhiều lược đồ, bản đồ hơn ở lớp 3
Từ đó, giáo viên hướng dẫn học sinh sử dụng các nguồn tư liệu trên đểtìm ra tri thức mới
b-1 Hướng dẫn học sinh học trên kênh chữ:
Trong vấn đề này, có nhiều biểu tượng, khái niệm địa lý học sinh khônghiểu Nhiều khi những cái đó lại rất quan trọng đối với việc hiểu nội dung thôngtin của các em Vì vậy giáo viên cần làm rõ giúp các em hiểu nội dung bài đểlĩnh hội kiến thức
Ví dụ 1 : Khi dạy bài: “Biển, đảo và quần đảo” Tôi giúp các em nắmkhái niệm:
- Đảo: là bộ phận đất nổi, nhỏ hơn lục địa xung quanh, có nước biển vàđại dương bao bọc
Từ khái niệm đó học sinh có thể hiểu được quần đảo là nơi tập trungnhiều đảo
(Học sinh có thể hiểu bán đảo trong bài sau)
Ví dụ 2: Dạy bài “Thủ đô Hà Nội”
Nội dung thông tin có cụm từ “Trung tâm đồng bằng Bắc Bộ”, “Trungtâm chính trị, văn hóa và kinh tế”
Muốn các em nắm kiến thức bài học, phải giúp các em hiểu các khái niệmtrên Đầu tiên phải hiểu được: “trung tâm” là gì ?
- Trung tâm là nơi chính giữa đối với vùng bao quanh, tiêu biểu nhất, cósức thu hút lớn nhất (đối với bất kỳ lĩnh vực nào) Từ đó các em hiểu được:
- Trung tâm chính trị: nơi làm việc của các cơ quan lãnh đạo Đảng, Nhànước để đưa ra đường lối xây dựng - bảo vệ đất nước
Như vậy Hà Nội chính là trung tâm chính trị của nước ta
Từ đó các em tự hiểu được thế nào là trung tâm kinh tế, văn hóa
(Là nơi chính có tính chất tiêu biểu về kinh tế, văn hóa, nơi có nhiều cơ sởquan trọng tạo ra mặt hàng có giá trị kinh tế cao, tiêu thụ nhiều nơi trong nước
và xuất khẩu )
Ví dụ 3: Dạy bài “Tây Nguyên”
Nội dung thông tin trên kênh chữ đề cập đến:
Tây Nguyên - xứ sở của các cao nguyên xếp tầng
Vậy cao nguyên là gì ? Tôi cần phải cung cấp cho các em
- Cao nguyên là khoảng đất tương đối bằng phẳng ở độ cao 500m trở lên
so với mặt nước biển
Trang 10Từ đó dễ dàng giải thích cho các em.
- Trung du là vùng trung gian giữa đồng bằng và miền núi mà đặc điểmchủ yếu là địa hình có nhiều đồi cao thấp xen với ruộng
(Phân biệt với cao nguyên)
- Tại sao lại gọi là xứ sở của các cao nguyên xếp tầng?
Sau khi nghiên cứu kênh chữ, các em hiểu rằng vì nơi đây tập trung mộtloạt các cao nguyên, rộng lớn xếp tầng cao, thấp khác nhau Cao nguyên LâmViên (cao nhất 1500m); cao nguyên Di Linh; cao nguyên Đắc Lắc (thấp nhất) nên mới gọi là xứ sở của các cao nguyên xếp tầng
* Mặt khác, muốn học sinh sử dụng kênh chữ tốt thì giáo viên phải yêucầu các em học bài và soạn bài ở nhà (có kiểm tra và đánh giá)
Trẻ Tiểu học không phải chỉ nghe giảng một lần đã ghi nhớ kiến thức cầnlĩnh hội, mà các em phải được nhập tâm bài học qua nhiều lần
Soạn bài trước ở nhà là một cách tự học, tự khám phá ra tri thức mới Khilàm bài, các em bắt buộc phải đọc nhiều lần, nghiên cứu để trả lời câu hỏi hướngdẫn Đến lớp, được nghe giảng lần nữa, các em sẽ ghi nhớ kiến thức sâu hơn.Hơn nữa, các em tự đánh giá được mình nắm bài đến đâu, như thế nào
Bước kiểm tra bài cũ là một phương pháp giúp các em ghi nhớ tư duy chứkhông ghi nhớ máy móc Kiểm tra bài cũ lại là một bước các em được nhắc lạikiến thức cũ, giúp các em ghi nhớ sâu sắc
Ví dụ: Dạy bài “Thành phố Hải Phòng”
Tôi yêu cầu các em soạn bài từ hôm trước và học lại bài cũ “Thủ đô Hà Nội”Các em sử dụng kênh chữ để tìm ra tri thức mới
Câu hỏi (yêu cầu) Câu trả lời
1 Vị trí của thành phố cảng ? - Nằm ở đông bắc đồng bằng Bắc Bộ, bên
bờ sông Cấm, cách biển chừng 20 km
2 Tại sao Hải Phòng lại được xây
dựng thành một thành phố cảng ?
- Vì nằm gần biển, thuận tiện cho việc
ra vào, neo đậu của tàu biển
- Có cầu tàu lớn để cập bến, có bãirộng và nhà kho để chứa hàng
4 Em hãy kể tên một vài nơi nghỉ mát ở
Hải Phòng và nơi khác trên đất nước ta ?
- Đồ Sơn, đảo Cát Bà, Sầm Sơn, BãiCháy
b-2 Hướng dẫn học sinh học trên kênh hình:
Trang 11- Kênh hình là hệ thống bản đồ, lược đồ, biểu đồ, bảng thống kê và cácloại tranh ảnh.
Đối với môn Địa lý thì kênh hình đóng một vai trò quan trọng, nó lànguồn thông tin chính của bài học, đồng thời cũng là phương tiện để minh họacho nội dung bài học
* Hướng dẫn học sinh sử dụng bản đồ
Sử dụng bản đồ là một phương pháp đặc trưng của bộ môn Địa lý Bởi vìbản đồ có khả năng phản ánh được sự phân bố và những mối quan hệ địa lý màkhông có một phương tiện nào có thể thay thế được Muốn tổ chức một tiết họctốt thì trước tiên phải hướng dẫn cho các em sử dụng bản đồ thành thạo Nhưvậy vừa giúp các em tìm ra tri thức mới dễ dàng, vừa giúp các em hạn chế ghinhớ máy móc Từ đó các em hứng thú, hăng say học môn Địa lý
Hướng dẫn học sinh sử dụng thành thạo bản đồ trong tiết học cần tiếnhành theo các bước sau:
Bước 1: Cung cấp những hiểu biết ban đầu về bản đồ
- Bản đồ thu nhỏ bề mặt trái đất hay một bộ phận của trái đất
- Bản đồ thể hiện vị trí, hình dạng, các đặc điểm của sự vật hiện tượngtrên trái đất bằng màu sắc, ký hiệu (Ví dụ: Thể hiện sông, núi, rừng, khoáng sản,địa danh, )
Bước 2: Đọc tên bản đồ để biết bản đồ đó thể hiện nội dung gì ?
Ví dụ: Bản đồ tự nhiên Việt Nam: thể hiện các sự vật, hiện tượng tự nhiêncủa nước Việt Nam như núi sông, đồng bằng, biển (thể hiện bằng màu sắc)
Bước 3: Hướng dẫn học sinh nắm vững các ký hiệu thể hiện trên bản đồ
để nhận biết các đối tượng địa lý trên bản đồ
Đây là các thông tin quan trọng đối với việc “đọc” bản đồ, giải quyết mọivấn đề của bài học
Cụ thể, các kí hiệu trên bản đồ như sau:
Thủ đô Thành phố
Biên giới, quốc giaChính những kí hiệu này các em học thuộc rất nhanh Giáo viên chỉ cầnđưa lệnh: tìm sông, tìm dãy núi, tìm thành phố các em có thể đọc được ngaymột cách chính xác
Loại thông tin bằng hình vẽ này nó phản ánh rất rõ nội dung cần cung cấp.Các em thật sự hứng thú khi học các bài có nội dung thông tin bằng kênh hình
Bước 4: Dựa vào bản đồ để tìm ra những đặc điểm của đối tượng địa lý:
Kênh hình phản ánh rõ nét đặc điểm của các đối tượng địa lý trên bản đồ
Trang 12Ví dụ: Dạy bài: Dãy Hoàng Liên Sơn
Giáo viên đưa ra bản đồ các dãy núi chính ở Bắc Bộ để các em quan sát
Lược đồ các dãy núi chính ở Bắc Bộ
Sau khi quan sát, các em giải quyết được vấn đề đặt ra như sau:
* Em hãy tìm vị trí các dãy núi chính ở Bắc Bộ trên bản đồ
Các đối tượng địa lý nêu ra ở trên sẽ được các em chỉ chính xác (100%)
* Các dãy núi ở Bắc Bộ nước ta có đặc điểm gì ?
Yêu cầu này cao hơn một chút, đòi hỏi các em phải tư duy; phân tích quahình dáng, độ đậm nhạt, đối tượng địa lý nhiều hay ít để rút ra đặc điểm
- Phía Bắc nước ta là một vùng núi rộng lớn vì có rất nhiều dãy núi cao
- Dãy Hoàng Liên Sơn cao và đồ sộ nhất, có nhiều đỉnh núi cao, đặc biệtđỉnh Phan - xi - păng (cao nhất nước ta 3143 m)
- Các dãy núi ở phía Bắc xòe ra như hình nan quạt
Ví dụ: Dạy bài “Đồng bằng Bắc Bộ”
Việc đầu tiên các em phải chỉ được sông Hồng, sông Thái Bình (dựa vào
ký hiệu) Xác định được vị trí của đồng bằng Bắc Bộ Trên cơ sở quan sát bản
đồ, học sinh có thể nêu được đặc điểm của đồng bằng Bắc Bộ:
- Có hình tam giác đỉnh là Việt Trì và cạnh là đường bờ biển
- Đất đai màu mỡ do phù sa của sông Hồng và sông Thái Bình bồi đắp
- Có hệ thống đê ngăn lũ lụt bao quanh các con sông lớn (đặc điểm này làcác em rút ra sau khi nghiên cứu trên kênh chữ)
Bước 5: Hướng dẫn thực hành trên bản đồ.
Kỹ năng thực hành rất quan trọng Phải rèn luyện cho học sinh thói quendùng thước kẻ nhỏ hoặc que chỉ để chỉ bản đồ
Yêu cầu các em chỉ vào đúng đối tượng (thành phố, thị xã, dãy núi )Muốn vậy giáo viên phải cung cấp cho các em kỹ năng chỉ bản đồ: