Tiến trình lịch sử, khiến bất bình đẳng càng thêm sâu sắc • Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản đã thúc đẩy tăng năng suất nhưng cũng làm gia tăng sự bất bình đẳng • Phát triểng không đồn[r]
Trang 1Phát triển kinh tế ở Đông Nam Á
TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN VÀ LỜI NGUYỀN TÀI NGUYÊN
Trang 2Tiền thân của Chỉ số Phát triển Con người:
Gunnar Myrdal và Hệ quả Tích lũy
• Quyển sách Asian Drama: An Inquiry into the Poverty of
Nations (tạm dịch Bi kịch châu Á: Tìm hiểu về nghèo đói ở các
quốc gia) (1968), 2500 trang chia làm 3 quyển về các thách thức củng cố lẫn nhau ở Nam Á và Đông Nam Á
• Năng suất thấp, vốn trên lao động thấp, trình độ giáo dục thấp,
y tế kém và nhà nước bị thao túng bởi giới tinh hoa
• Quyển sách cho rằng các yếu tố xã hội và thể chế là yếu tố then chốt đối với phát triển
Gunnar Myrdal
Trang 3Châu Á sau chiến tranh: giành được độc lập, tăng
trưởng nhanh, sức khỏe con người cải thiện
2,000
4,000
6,000
8,000
10,000
12,000
14,000
16,000
18,000
1600 1700 1820 1870 1890 1900 1913 1929 1938 1950 1960 1970 1980 1990 2010 2018
GDP trên đầu người (2011 USD, PPP)
Nguồn: Groeningen Growth Center
China India Indonesia Thailand Viet Nam
0 50 100 150 200 250
Tỉ lệ tử vong trẻ dưới 5 tuổi (trên 1000 ca được
sinh ra)
Nguồn: World Development Indicators
China India
Asian Drama
Asian Drama
Trang 4Y tế, giáo dục và tăng trưởng thu nhập: Phát triển con
người
• Cuộc sống nghèo đói và chết trẻ
là hiện tượng phổ biến trong
suốt lịch sử
• Hai yếu tố sau 1800
• Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản
• Sự trỗi dậy của chính phủ nhà
nước và ý tưởng công bằng trong
quyền công dân
• Kể từ 1900 sự tồn tại của nhân
loại đã có sự thay đổi lớn và vô
tiền khoáng hậu trong lịch sử
5,000 10,000 15,000 20,000 25,000 30,000 35,000 40,000 45,000 50,000
China India Netherlands Spain United Kingdom United States
Source: Groningen Growth Center
Trang 5Chỉ số phát triển con người của UNDP
• Mahbub ul Haq: Tập trung phát triển vào con người (tín đồ của Amartya Sen)
• Ra mắt vào năm 1990 để tập trung thảo luận vào những chỉ số khác ngoài thu nhập trên đầu người
• Nhưng tương quan giữa thu nhập, tuổi thọ và trình độ học vấn rất lớn à trường hợp ngoại lệ khá hiếm hoi nhưng quan trọng
Trang 6Chỉ số Phát triển Con người của UNDP
• Các nước Đông Nam Á
có thành tích tăng
trưởng tốt từ 1990
• Trung Quốc và Việt Nam
thuộc nhóm tăng trưởng
nhanh nhất, Philippines
là nước tăng trưởng tệ
nhất
• Tất cả các nước đều có tỉ
lệ đi học tăng nhanh kể
từ 1990
0.4 0.45 0.5 0.55 0.6 0.65 0.7 0.75 0.8
Trang 7Tiến trình lịch sử, khiến bất bình đẳng càng thêm sâu sắc
• Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản đã thúc đẩy tăng năng suất nhưng cũng làm gia tăng sự bất bình đẳng
• Phát triểng không đồng đều là một đặc điểm của chủ nghĩa tư bản: phân nửa trẻ em Ấn Độ bị suy dinh dưỡng
• Phân công lao động theo giới (phụ nữ chủ yếu làm những việc tệ nhất) và bất bình đẳng trong phân công công việc chăm sóc gia đình của xã hội
• Mundle: Nhà nước trung gian giữa kinh tế và xã hội
• Các nhà nước khác nhau ở mức độ thao túng của giới tinh hoa: Ấn Độ và Indonesia là hai ví dụ chính phủ chỉ bảo vệ lợi ích của giới tinh hoa
• Các nhà nước khác nhau ở năng lực hành chính để phát triển dịch vụ y tế và giáo dục
• Dịch bệnh Covid-19 một lần nữa hé lộ mức độ cam kết với bình đẳng và năng lực hành chính của chính phủ các nước Đông Nam Á
Trang 8Tuổi thọ và GDP theo đầu người, 2005
• Thay đổi trong dịch tễ: từ các bệnh truyền nhiễm sang các căn bệnh mãn tính (như đau tim và ung thư)
• Mối quan hệ gần gũi giữa thu nhập
và sức khỏe
• Các nước không thành công: Mỹ, Nam Phi, Guinea Xích đạo là những nước thiếu bình đẳng
• Các nước thành công: Nhật Bản, Hàn Quốc, Việt Nam có mức độ bất bình đẳng thấp
Source: Deaton 2013
Trang 9Tuổi thọ tính từ lúc mới sinh, 2018
CAR
Cote d'Ivoire
Cameroon
Burkina Faso
Gambia
Haiti
PNG
Sudan
Kenya
Senegal
India
Nepal
Bhutan
Syria
Bangladesh
Trinidad and Tobago
Nicaragua
Latvia
Honduras
Lithuania
Morocco
Algeria
Thailand
Tur key
Croatia
Cuba
Qatar
Slovenia
Netherlands
Korea
Iceland
Japan
Trang 10Log scale: Các nước thành công và không thành công
• Chiến tranh là nguyên nhân chính khiến tuổi thọ thấp
• HIV/AIDS kéo lùi tuổi thọ của nhiều nước châu Phi
• Tuổi thọ ở Nga giảm khi Liên Xô sụp đổ, suy thoái kinh tế và hệ thống phúc lợi xã hội tan rã
Source: Deaton 2013
Trang 11Tỉ lệ tử vong của trẻ dưới 5 tuổi và GDP theo đầu
người (đã lấy log), 2017
Afghanistan
Albania Algeria Angola
Antigua Argentina Armenia
Australia Austria
Azerbaijan
Bahamas Bahrain
Bangladesh
Barbados Belarus Belgium Belize
Benin
Bhutan Bolivia
Bosnia and Herz
Botswana
Brazil
Bulgaria
Burkina Faso
Burundi
Cabo Verde Cambodia
Cameroon
Canada
Chile China
Colombia
Comoros
Congo Congo, DR
Costa Rica
Croatia CzechiaCyprus
Cote d'Ivoire
Denmark
Dominica
Dominican Republic
Ecuador
Egypt
El Salvador
Equatorial Guinea
Estonia
Eswatini Ethiopia
Fiji
Finland France
Gabon Gambia
Georgia
Germany
Ghana
Greece Grenada
Guatemala
Guinea Guinea-Bissau
Guyana Haiti
Honduras
Hungary
Iceland
India
Indonesia
Iran Iraq
Ireland Israel Italy
Jamaica
Japan
Jordan
Kazakhstan
Kenya Kiribati
Korea
Kuwait Kyrgyzstan
Laos
Latvia Lebanon
Lesotho Liberia
Libya
Lithuania Luxembourg
Madagascar Malawi
Malaysia Maldives
Mali
Malta
Mauritania
Mauritius Mexico
Micronesia
Moldova Mongolia
Montenegro Morocco
Mozambique
Myanmar
Namibia
Nauru Nepal
Netherlands New Zealand
Nicaragua
Niger
Nigeria
North Macedonia
Norway Oman
Pakistan
Palau
Palestine, State of
Panama
Papua New Guinea
Paraguay Peru Philippines
PolandPortugal Qatar Romania Russia
Rwanda
San Marino Saudi Arabia
Senegal
Serbia
Seychelles Sierra Leone
Singapore
Slovakia Slovenia Solomon Islands
South Africa South Sudan
Spain Sri Lanka
Sudan
Suriname
SwedenSwitzerland
Tajikistan Tanzania
Thailand
Timor-Leste Togo
Tonga
Trinidad and Tobago
Tunisia Turkey
Turkmenistan
Tuvalu Uganda
United KingdomUnited States Uruguay
Uzbekistan
Viet Nam
Yemen
Zambia Zimbabwe
0
20
40
60
80
100
120
140
Trang 12Viện trợ và y tế: các chương trình theo chiều dọc và
theo chiều ngang
• Các chương trình theo chiều dọc đem đến các giải pháp kỹ thuật (tiêm chủng, dung dịch bù nước qua đường uống, thuốc chữa HIV bằng
kháng vi rút) cực kỳ thành công trong việc giảm tỉ lệ tử vong và tỉ lệ nhiễm bệnh
• Các chương trình theo chiều ngang xây dựng năng lực y tế cho những địa phương gặp nhiều khó khăn
• Chi phí trên mỗi bệnh nhân ở vùng sâu vùng xa cao
• Thiếu năng lực hành chính và quản lý
• Bác sĩ thích làm việc ở thành phố và chữa bệnh cho người giàu với các trang thiết
bị hiện đại
• Chính phủ ít đầu tư vào y tế cơ bản
Trang 13Giáo dục: Xây dựng đất nước, tỉ lệ biết chữ và biết làm toán
• Khả năng tiếp cận với giáo dục chính quy tạo động lực cho các phong trào yêu nước – các đế quốc thường giới hạn việc đi học chỉ dành cho giới tinh hoa
• Hầu hết các quốc gia đều đặt mục tiêu phổ cập giáo dục tiểu học sau
khi giành được độc lập và sau đó là phổ cập giáo dục trung học
• Xây dựng văn hóa quốc gia từ nền tảng thực dân trước đây: cùng
chương trình học, nghi thức và niềm tin
• Benedict Anderson’s “Imagined Communities” (Cộng đồng tưởng
tượng): các cộng đồng ngôn ngữ, nhà trường và ấn phẩm truyền
thông đưa đến ý tưởng về quốc gia ở những thuộc địa cũ
Trang 14Xuất phát điểm khác nhau và kết quả khác nhau
• Lịch sử không quyết định vận mệnh: Thái Lan khởi đầu với xuất phát điểm kém nhưng nhanh chóng tăng tốc sau năm 1990
• Philippines bắt đầu với lợi thế và nhưng mất đà
• Di sản của nền giáo dục trong quá khứ thể hiện rõ trong nhóm người trưởng thành trong tổng dân số
• Kỳ thị giới tính theo truyền thống: phụ nữ trưởng thành có ít bằng cấp
và chen chúc trong những công việc cần ít kỹ năng ở Ấn Độ và Thái
Lan
• Gia đình ít đầu tư vào giáo dục và y tế cho bé gái
Trang 15Tỉ lệ đi học cấp trung học thấp hơn
1976
1971 1970
1970
1981
1971
2010
2018
2018
2018 2018
2018
0%
20%
40%
60%
80%
100%
120%
China India Indonesia Malaysia Philippines Thailand
Girls
1982
1971
1971
1970
1981
1971
2010
2018
2018
2018 2018
2018
0%
20%
40%
60%
80%
100%
120%
China India Indonesia Malaysia Philippines Thailand
Boys
Trang 16Những người trên 25 tuổi đã tốt nghiệp cấp 2
1982
1971 1971
1980 1970
1970
1989
2010
2011
2018
2016
2017
2018
2009
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
80%
China India Indonesia Malaysia Philippines Thailand Vietnam
Men
1992
1981 1981
1990
1980
1980
2010
1991
2018
2015
2018
2016
0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
70%
China India Indonesia Malaysia Philippines Thailand
Women
Trang 17Tỉ lệ theo học trung học, % tư nhân
• Chính phủ Ấn Độ ưu tiên phát triển giáo dục bậc cao trong khi
ít đầu tư vào tiểu học và trung học
• Hệ thống giáo dục tư nhân phải nhảy vào lắp đi khoảng trống mà chính phủ Ấn Độ và Indonesia tạo ra
• Chất lượng giáo dục kém:
trường lớp nhỏ, cơ sở vật chất tồi tàn, giáo viên kém chất lượng 0%
10%
20%
30%
40%
50%
60%
China India Indonesia Malaysia Philippines Thailand
Trang 18Kết luận
• Chỉ số phát triển con người đã có tiến bộ vượt bậc nhưng còn nhiều khác biệt
• Phát triển của chủ nghĩa tư bản không đồng đều
• Nhà nước khác nhau trong mục đích tồn tại và năng lực
• Các nước thành công và thất bại trong phát triển con người
• Phát triển con người và xây dựng đất nước: Sự công bằng của công
dân trước luật pháp?
• Phát triển con người và bất bình đẳng giới: Phân công lao động theo giới và gánh nặng bất công của việc chăm sóc gia đình đè lên vai người phụ nữ
Trang 19Câu hỏi?