* Hoạt động 4: Hướng dẫn học sinh luyện tập GV: Nêu yêu cầu của bài tập So sánh đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh với một tác phẩm hoặc đoạn trích kí khác của văn học trung đại Việt Nam mà a[r]
Trang 1Tuần: 01 Ngày soạn:10 08 2015
Tiết : 01 - 02 Ngày dạy: 18 08 2015
Đọc Văn : VÀO PHỦ CHÚA TRỊNH
(Trích Thượng kinh kí sự ) Lê Hữu Trác Ngày soạn:
I MỤC TIÊU:
Giúp HS:
Hiểu rõ giá trị hiện thực sâu sắc của tác phẩm, cũng như thái độ trước hiện thực và ngịi bút kí sự chân thực, sắc sảo của Lê Hữu Trác qua đoạn trích miêu tả cuộc sống và cung cách sinh hoạt nơi phủ chúa Trịnh
II
PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN:
- Sách giáo khoa Ngữ văn 11 – tập 1
- Sách giáo viên Ngữ văn 11 – tập 1
- Tác phẩm tham khảo Thượng kinh kí sự.
- Tranh chân dung Lê Hữu Trác
- Bài tập Ngữ văn 11 – tập 1
III CÁCH THỨC TIẾN HÀNH:
GV tổ chức giờ dạy theo cách kết hợp các phương pháp: gợi tìm, kết hợp các hình thức trao đổi thảo luận, trả
lời các câu hỏi
IV TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
1 Ổn định lớp:
2 Kiểm tra bài cũ:
3 Tiến trình bài dạy:
Vào bài: Lê Hữu Trác khơng chỉ được xem là thầy thuốc giỏi mà cịn được xem là một trong những tác giả văn học cĩ những đĩng gĩp lớn lao cho sự ra đời và phát triển của thể loại kí sự Để hiểu rõ hơn về những điều này, ta cùng nhau tìm hiểu một đoạn trích tiêu biểu của ơng Vào phủ chúa Trịnh.
* Hoạt động 1: Hướng dẫn
học sinh tìm hiểu chung về
tác giả và tác phẩm:
Thao tác 1: Hướng dẫn học
sinh tìm hiểu về tác giả
GV: Yêu cầu học sinh đọc
phần Tiểu dẫn
GV: Dựa vào phần Tiểu
dẫn, em hãy giới thiệu khái
quát về tác giả?
GV: Giải thích thêm về hiệu
của Lê Hữu Trác
GV: Giải thích thêm về tác
khi ơng chữa bệnh, bộc lộ tâm
trạng và đức độ của một người
thầy thuốc Quyển cuối cùng ở bộ
sách này là một tác phẩm văn học:
Thượng kinh kí sự.
HS: Đọc Tiểu dẫn
HS: Trả lời
I TÌM HIỂU CHUNG:
1 Tác giả: (SGK)
- Tên hiệu là Hải Thượng Lãn Ơng:
+ Gắn với quê hương + Gắn với con người: ghét danh lợi, yêu thiên nhiên, chuyên tâm làm thuốc, soạn sách dạy học trị nhà văn, nhà thơ, danh y
- Tác phẩm: Hải Thượng y tơng tâm lĩnh
+ Gồm 66 quyển + Biên soạn gần 40 năm + Cĩ giá trị y học và văn học
Thao tác 2: Hướng dẫn học
sinh tìm hiểu về tác phẩm
GV: Ở THCS, em đã học kí
nào? Tác phẩm đĩ của ai?
GV: Như vậy, bằng những
hiểu biết của mình, em hãy
cho biết đĩ là một thể loại
văn học như thế nào?
GV: Hãy giới thiệu đơi nét
HS: Trả lời.
HS: Thể kí: ghi chép
sự việc, câu chuyện cĩ
2 Tác phẩm:
- Thể loại: Kí là một thể loại văn xuơi tự sự
cĩ nguồn gốc lịch sử, ghi chép về con người, sự vật, phong cảnh
- Quyển cuối cùng trong số 66 quyển, hồn
Trang 2về tác phẩm này? thật và tương đối hoàn
chỉnh
HS: Dựa vào SGK để
trả lời
thành tháng 8 năm 1783
- Nội dung: Ghi chép việc tác giả về kinh đô chữa bệnh cho cha con chúa Trịnh Sâm
- Vị trí đoạn trích: Đến kinh đô, Lê Hữu Trác được sắp xếp ở nhà người em của Quận Huy Hoàng Đình Bảo Sau đó, tác giả được đưa vào phủ chúa Trịnh để khám bệnh cho thế tử Trịnh Cán Đoạn trích bắt đầu từ đó
* Hoạt động 2: Hướng dẫn
Thao tác 2: Hướng dẫn học
sinh tìm hiểu quang cảnh
và những sinh hoạt nơi phủ
chúa
GV: Nhìn lại con đường tác
giả vào phủ chúa, em có ấn
tượng gì về quang cảnh phủ
chúa? (Bên ngoài phủ chúa
quang cảnh như thế nào?
Bên trong phủ chúa có
những gì? Nơi ở của thế tử
được miêu tả ra sao?)
GV: Tổng hợp các ý kiến
phát biểu của học sinh và
chốt lại
GV: Từ những ấn tượng về
phủ chúa, em có nhận xét gì?
HS: Trả lời dựa theo
sơ đồ tóm tắt ở trên
HS: Lấy ý kiến của
tác giả khi mới bước
vào phủ “Mình vốn … người thường” để
phát biểu
1 Quang cảnh và cung cách sinh hoạt nơi phủ chúa:
a Quang cảnh nơi phủ chúa:
- Bên ngoài phủ chúa:
+ Vào phủ phải qua nhiều lần cửa
+ Đường đi là những dãy hành lang quanh
co nối nhau liên tiếp + Vườn hoa: cây cối um tùm, chim kêu ríu rít, danh hoa đua thắm, gió đưa thoang thoảng mùi hương
+ Nơi đây có điếm “Hậu mã quân túc trực”
có những cây cối lạ lùng, những hòn đá kì
lạ, cột bao lơn lượn vòng
- Bên trong phủ chúa:
+ Có nhà “Đại đường”, “Quyền bổng”, “Gác
tía” và những đồ đạc nhân gian chưa từng thấy
+ Đồ dùng tiếp khách ăn uống toàn là mâm vàng, chén bạc
- Nội cung thế tử:
+ Tối om + Vào được phải qua năm sáu lần trướng gấm
+ Có nệm gấm, màn là, đèn sáp sáng, ghế
rồng sơn son thiếp vàng, hương hoa ngào ngạt
Quang cảnh nơi phủ chúa là chốn thâm nghiêm, diễm lệ; màu sắc chủ đạo là đỏ vàng Cuộc sống xa hoa, cảnh vật lạ lùng, không khí tù động, ngột ngạt, thiếu sinh khí
GV: Qua lời kể của tác giả,
để đến và vào được phủ chúa
phải có những điều kiện nào?
GV: Nơi phủ chúa có cả một
guồng máy phục dịch Hãy
chứng minh điều đó qua lời
kể của tác giả?
GV: Khi họ nhắc đến chúa
HS: Tìm dẫn chứng
và phát biểu
HS: Tìm dẫn chứng
và phát biểu
b Cung cách sinh hoạt nơi phủ chúa:
- Đến phủ chúa: Phải có thánh chỉ, có lính
đem cáng đến, có đầy tớ dẫn đường, có thẻ
- Phủ chúa có cả guồng máy phục dịch: + Người giữ cửa truyền báo rộn rang + Người có việc quan đi lại như mắc cửi + Có vệ sĩ canh giữ cửa cung
+ Có quan truyền chỉ + Các tiểu hoàng môn hầu hạ nội cung + Thị vệ, quan sĩ canh cửa lớn
+ Các danh y sáu cung hai viện ngồi chờ ở
Trang 3Trịnh và thế tử, lời lẽ của
mọi người như thế nào?
GV: Việc khám bệnh cho
thế tử phải tuân thủ những
phép tắc quy định nào?
GV: Nhận xét về cung cách
sinh hoạt trong phủ chúa?
HS: Chỉ ra các từ ngữ
và nhận xét
HS: Tìm dẫn chứng
và dựa vào đó để trả
lời
HS: Phát biểu
phòng trà + Các phi tần chầu chực quanh thánh đế, người hầu đứng xung quanh thế tử, các cung nhân đứng xúm xít
- Những lời lẽ nhắc đến chúa và thế tử: hết
sức cung kính Thánh thượng đang ngự, hầu mạch Đông cung thế tử, hầu trà
- Việc khám bệnh cho thế tử phải tuân thủ những phép tắc quy định:
+ Phải đứng hầu ở xa + Trước và sau khi khám bệnh phải lạy bốn lạy
+ Muốn xem thân hình thế tử phải đứng hầu
và xin phép + Xem bệnh xong phải làm tờ khải
Tất cả những lễ nghi, khuôn phép, kẻ hầu người hạ kể trên cho thấy sự xa hoa tột đỉnh
và uy quyền tối thượng ở phủ chúa
=> Bức tranh hiện thực sắc nét, phản ánh lối sống xa hoa hưởng thụ của cha con nhà chúa
Thao tác 2: Gợi mở học
sinh tìm hiểu về nhân cách,
thái độ của tác giả trước
cuộc sống của cha con chúa
Trịnh.
GV: Đứng trước cảnh phủ
chúa xa hoa, lộng lẫy, tấp
nập người hầu kẻ hạ, tác giả
nhận xét như thế nào?
GV: Khi được mời ăn cơm
sáng, tác giả nhận xét như
thế nào?
GV: Tác giả đã nhận xét
như thế nào về bệnh trạng
của thế tử?
GV: Những chi tiết ấy là tác
giả khen hay chê? Qua đó, ta
có thể nhận ra được thái độ
tác giả là gì?
HS: Bước chân đến
đây mới hay cảnh giàu sang của vua chúa thực khác hẳn với người thường!
HS: Mâm vàng chén
bạc, đồ ăn toàn là của ngon vật lạ, tôi bấy giờ mới biết cái phong
vị của nhà đại gia
HS: Vì thế tử ở trong
chốn màn che trướng phủ, ăn quá no, mặc quá ấm nên tạng phủ yếu đi
HS: Phát biểu
2 Nhân cách của Lê Hữu Trác:
a Cách nhìn, thái độ của tác giả:
- Đối với cuộc sống xa hoa ở phủ chúa, tác giả vốn con quan, sinh trưởng chốn phồn hoa, từng biết chốn cung cấm vẫn đưa ra lời
nhận xét: Bước chân đến đây mới hay cảnh giàu sang của vua chúa thực khác hẳn với người thường!
- Làm một bài thơ tả hết cái sang trọng vương giả trong phủ
- Nhận xét về bữa ăn trong phủ chúa: Mâm vàng chén bạc, đồ ăn toàn là của ngon vật
lạ, tôi bấy giờ mới biết cái phong vị của nhà đại gia
- Lời nhận xét về bệnh trạng của thế tử:
Vì thế tử ở trong chốn màn che trướng phủ,
ăn quá no, mặc quá ấm nên tạng phủ yếu đi
(Căn nguyên của bệnh)
Tỏ ra dửng dưng trước những quyến rũ vật chất , không đồng tình với cuộc sống no đủ, tiện nghi nhưng thiếu khí trời và tự do
Thao tác 2: Hướng dẫn học
sinh tìm hiểu tài năng, y
đức của Lê Hữu Trác.
GV: Qua suy nghĩ của Lê
Hữu Trác, ta nhận ra được
tâm trạng gì của ông khi
chữa bệnh cho thế tử?
GV: Cách lí giải về bệnh
tình thế tử Trịnh Cán cho
HS: Dựa vào dẫn
chứng để phát biểu
HS: Nhận xét về nhân
cách của Lê Hữu Trác
b Tâm trạng của Lê Hữu Trác khi chữa bệnh cho thế tử:
- Có sự mâu thuẫn, giằng co:
+ Hiểu căn bệnh, biết cách chữa trị nhưng sợ chữa khỏi chúa tin dùng, bị công danh ràng buộc
+ Muốn chữa cầm chừng nhưng lại trái với lương tâm, y đức, phụ lòng cha ông
- Cuối cùng phẩm chất, lương tâm của người
Trang 4thấy LHT là một thầy thuốc
như thế nào?
GV: Quyết định cuối cùng
cho thấy ông không chỉ là
một thầy thuốc có tài mà còn
có phẩm chất gì?
GV: Qua thái độ, tâm trạng
của Lê Hữu Trác, em biết
được những nhân cách cao
quý nào của ông?
thầy thuốc đã thắng Ông gạt sang một bên
sở thích cá nhân để làm tròn trách nhiệm
Là thầy thuốc giỏi, có kiến thức sâu rộng, lương tâm, y đức hơn người; khinh thường danh lợi quyền quý, yêu thích tự do, nếp sống thanh đạm
Thao tác 3: Hướng dẫn học
sinh tìm hiểu nét đặc sắc
trong bút pháp kí sự của
tác giả
GV: Em có nhận xét như
thế nào về cách viết kí của
tác giả?
HS: Nhận xét về cách
quan sát, ghi chép của tác giả
3 Nghệ thuật viết kí sự của tác giả:
- Bút pháp đặc sắc: Quan sát tỉ mỉ, ghi chép trung thực, tả cảnh sinh động, nhiều chi tiết tạo nên thần sắc của cảnh vật
- Sự đan xen thơ ca làm cho kí mang đậm chất trữ tình
* Hoạt động 3: Hướng dẫn
học sinh tổng kết.
GV: Nêu nội dung chính và
những nét đặc sắc về nghệ
thuật viết kí của tác giả?
HS: Dựa vào Ghi nhớ
Ghi nhớ (SGK)
* Hoạt động 4: Hướng dẫn
học sinh luyện tập
GV: Nêu yêu cầu của bài
tập So sánh đoạn trích Vào
phủ chúa Trịnh với một tác
phẩm hoặc đoạn trích kí
khác của văn học trung đại
Việt Nam mà anh (chị) đã
đọc và nêu nhận xét về nét
đặc sắc của đoạn trích này?
IV LUYỆN TẬP:Bài tập (SGK)
- Điểm giống:
+ Gần đề tài, không gian, địa điểm: phủ chúa Trịnh
+ Giá trị hiện thực: thái độ kín đáo + Giọng văn điềm đạm
- Điểm khác:
+ Lê Hữu Trác:
o Lần đầu đến phủ chúa trực tiếp, mắt thấy tai nghe;
o Ngôi kể thứ nhất, không cần hư cấu + Phạm Đình Hổ:
o Tổng hợp hiện thực nhiều nguồn: trực tiếp
và gián tiếp
o Ngôi kể thứ ba: hư cấu
V Hướng dẫn học bài,
hướng dẫn chuẩn bị bài:
1 Hướng dẫn học bài:
- Cảnh sống xa hoa nơi phủ
chúa được miêu tả qua
những chi tiết nào?
- Thái độ của tác giả như thế
nào đối với cuộc sống nơi
phủ chúa?
- Diễn biến tâm trạng của tác
giả khi khám bệnh cho thế
tử?