Tài liệu Bệnh lý trung thất - Dương Nguyễn Hồng Trang

Tài liệu Bệnh lý trung thất với mục tiêu giúp các bạn định khu và giới hạn trung nhất; Nêu đặc tính của bệnh lý trung thất; Trình bày tổn thương thường gặp trong từng phân khu;...Mời các bạn cùng tham khảo!

Thời gian: 1 tiết GV: Dương Nguyễn Hồng Trang Đối tượng : Y3 – CT3

Năm học : 2013 - 2014

MỤC TIÊU:

1 Định khu và giới hạn trung thất

2 Nêu đặc tính của bệnh lý trung thất

3 Trình bày tổn thương thường gặp trong từng phân khu

4 Mô tả triệu chứng cơ bản của bệnh

lý trung thất và cơ chế

5 Nêu những bệnh lý trung thất hay gặp

6 Trình bày các phương pháp chẩn đoán không xâm lấn

DÀN BÀI

I ĐẶC ĐIỂM CỦA BỆNH LÝ TRUNG

THẤT

II TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG III NHỮNG BỆNH LÝ TRUNG THẤT HAY

GẶP

IV CÁC BIỆN PHÁP CHẨN ĐOÁN

NỘI DUNG

I. ĐẶC ĐIỂM CỦA BỆNH LÝ TRUNG THẤT

1. Định khu và giới hạn trung thất

* Giới hạn trung thất:

- Khe cổ ngực ở trên

- Cơ hoành ở dưới

- Mảng ức sườn ở trước

- Cột sống và khớp cột sống sườn phía sau

- Màng phổi trung thất hai bên

* Phân chia trung thất: trung thất được chia thành 3

phần

+ Trung thất trước: ở phía trước màng tim và

các mạch máu lớn

+ Trung thất giữa: ( còn gọi là khoang tạng) từ

bờ sau trung thất trước đến mặt trước cột sống

+ Trung thất sau: từ mặt trước cột sống đến

mặt trước xương sườn

2. Đặc điểm của bệnh lý trung thất

- Vì phần trung thất rất nhỏ nên khi có khối

choán chổ rất dể gây chèn ép những cơ quan trong

trung thất và biểu hiện những triệu chứng giống

như bệnh lý của của các cơ quan này

- Xác định nguyên nhân thường khó khăn do

khó tiếp cận các cơ quan trong trung thất

- Một số bệnh lý trung thất có thể lan tỏa hay

không có vị trí chọn lọc trong trung thất như tràn khí

trung thất, viêm trung thất, xuất huyết trung thất…

Tuy nhiên, các bệnh lý khu trú như nang và u trung

thất thường có vị trí ưu thế trong từng phân khu

trung thất Mặt khác , một số bệnh lý ngoài trung

thất như bệnh lý tuyến giáp hay cận giáp, các

bệnh lý trong ổ bụng … cũng có thể giả dạng u

trung thất và cũng hay có vị trí đặc biệt Trong các

trường hợp này , việc nắm vững định khu tổn thương

giúp có hướng chẩn đoán nguyên nhân để làm

các xét nghiệm thích hợp

3.Các bệnh lý hay gặp trong từng phân khu trung thất

* Trung thất trước: bệnh lý tuyến ức, u tế bào

mầm, u mỡ, u tuyến giáp, u tuyến cận giáp, nang

nước ở cổ

* Trung thất giữa: bệnh lý hạch, nang có nguồn gốc

phế quản, nang màng phổi – màng tim

* Trung thất sau: U thần kinh, nang có nguồn gốc

ruột, nang thần kinh ruột

II. TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG

Khoảng phân nữa bệnh nhân không có triệu

chứng lâm sàng, trẻ em có triệu chứng rõ ràng

hơn người lớn

Khi có triệu chứng lâm sàng gợi ý bệnh lý ác tính

Các triệu chứng thường gặp:

Hội chứng tĩnh mạch chủ trên: do chèn ép

tĩnh mạch chủ trên

Khàn tiếng: do liệt dây thần kinh hoành

Hội chứng Horner ( Claude-Bernard- Horner: đồng tử co, hẹp khe mi, lõm nhãn cầu, nóng một bên má và ra mồ hôi bên kia) do liệt giao cảm cổ cùng bên hay tổn thương bán cầu não và hành tủy

Liệt cơ hoành: liệt dây thần kinh hoành

Tràn dịch màng phổi dưỡng trấp: do tổn

thương ống ngực

Nuốt nghẹn: do tổn thương thực quản

Ho: chèn ép hay có tổn thương cây hô hấp Khó thở: do khối u chèn ép, xâm lấn cây hô hấp, do tràn dịch màng phổi ,màng tim , suy tim

Ho ra máu: xâm lấn cây hô hấp , suy tim

Rối loạn nhịp tim: tim bị đè ép hay tổn thương thành tim

Đau ngực: do u xâm lấn màng phổi, xương

sườn,đốt sống, thần kinh

Đột quỵ, tăng huyết áp: gặp trong u tế bào

ưa sắc

Vú to: u sản xuất beta- hCG

Rối loạn tâm thần: do tăng canxi máu

Nhược cơ: hội chứng cận ung thư trong u tuyến ức

III. MỘT SỐ BỆNH LÝ TRUNG THẤT HAY GẶP

1.Bệnh lý không phải u

1.1.Tràn khí trung thất

- Tràn khí trung thất tự phát

- Tràn khí trung thất thứ phát

1.2.Viêm trung thất: cấp- bán cấp- mãn tính – xơ hoá

1.3 Xuất huyết trung thất tự phát

1.4 Thay đổi vị trí trung thất trong hội chứng sau cắt phổi

2. Bệnh lý nang trung thất

1.1 Nang có nguồn gốc phế quản

1.2 Nang có nguồn gốc ruột

1.3 Nang ruột- thần kinh

1.4 Nang màng phổi- màng tim

1.5.Nang ống ngực

3. Bệnh lý khối u trung thất

1.1.Bệnh lý tuyến ức:

- U tuyến ức

- Carcinoma tuyến ức

- Carcinoid tuyến ức

- U mỡ tuyến ức

- Tăng sản tuyến ức

1.2.Các u tế bào mầm trung thất

- U lành tính( còn gọi là u quái lành tính)

- U ác tính: u tinh(seminoma), u quái trung thất ác tính, u không seminoma

1.3.Bệnh lý hạch bạch huyết trung thất

- Lymphoma

- Hạch trung thất do di căn

- Hạch lao trung thất

- Sarcoidose

- Bệnh Castleman( còn gọi là tăng sản hạch

lympho khổng lồ)

1.4 U thần kinh

- U tế bào thần kinh

- U bao thần kinh

1.5 U trung mô

- U mỡ và sarcoma mỡ

- U sợi

- U mạch máu

1.6 U nội tiết

- U tuyến cận giáp

- U tế bào ưa chrome trung thất

4. Các tổn thương giả dạng u trung thất

1.1 Bướu giáp

1.2 Nang nước

1.3 Tổn thương khung xương lồng ngực

- U nguyên sống

- Áp xe cạnh cột sống

- Thoát vị màng não

1.4 Tạo huyết ngoài tủy

1.5 Tổn thương mạch máu

1.6 Bệnh lý thực quản

1.7 Ung thư khí phế quản

1.8 Bệnh lý dưới hoành

IV.CÁC BIỆN PHÁP CHẨN ĐOÁN BỆNH LÝ TRUNG  THẤT

1.Các biện pháp không xâm lấn

1.1.Xquang

- Chụp thẳng – nghiêng cung cấp những thông tin

cơ bản về tổn thương, nhất là những tổn

thương khu trú

- Soi dưới màng huỳnh quang giúp:

+ Đánh giá ảnh hưởng của u trung thất trên hoạt động của cơ hoành

+ Phát hiện liệt cơ hoành

+ Xác định hoặc loại trừ các tổn thương nghi ngờ là mạch máu

1.2.CT scanner

- Được thực hiện để đánh giá khối u trung thất trong hầu hết các trường hợp

- Có thể phát hiện các u đường kính nhỏ(

3-5mm) mà Xquang không thấy được

- Phân biệt được mật độ các tổn thương(mô đặc, dịch, mỡ,đóng vôi…) giúp tránh sinh thiết

nhầm một số tổn thương

- Hướng dẫn đường sinh thiết và phẩu thuật

- Tuy nhiên thường khó phân biệt hiện tượng u chỉ tiếp giáp hay đã xâm lấn các cơ quan lân cận 1.3. Cộng hưởng từ hạt nhân

+ Có khả năng:

-Tái tạo hình ảnh theo mặt phẳng trán và mặt phẳng đứng dọc

-Khảo sát các mạch máu mà không cần chích thuốc cản quang

-Khả năng phân biệt cấu trúc mô tốt hơn,

thậm chí có thể phát hiện được bản chất ác tính của nó

+ Do đó phương tiện này có nhiều lợi điểm hơn

CTscanner:

-Khảo sát mạch máu ,thần kinh tốt hơn đặc

biệt trong trường hợp nghi ngờ có xâm lấn

-Thích hợp cho những bệnh nhân không thể chích thuốc cản quang

( suy thận , dị ứng)

-Khảo sát tốt ở các vị trí: khe cổ ngực, cơ

hoành, các u trung thất sau nghi ngờ có tổn thương thần kinh đi kèm

+ Nhược điểm: đắt tiền,tốn thời gian, nằm lâu

1.4. Siêu âm

- Giúp phân biệt mô đặc và nang

- Khảo sát tốt tổn thương thực quản và cấu trúc lân cận nhờ phương pháp siêu âm qua thực quản

- Có thể hướng dẫn sinh thiết

- Khuyết điểm: không khảo sát được toàn diện giải phẩu học trung thất

1.5. Phóng xạ hạt nhân: dựa trên khả năng bắt chất đồng vị phóng xạ của một số khối u

Loại u trung thất       Chất đánh dấu 

phóng xạ

-Bướu giáp chìm……… I-131 hay I-123 -U tế bào ưa sắc……… I-131

-Lymphoma, các mô viêm……… Gallium -U tuyến cận giáp      ………

Selenomethionin

-Niêm mạc dạ dày lạc chổ………

Technetium 99m

1.7. Positron Emisson Tomography – CT: là s  k t h p gi a đ ng v  ự ế ợ ữ ồ ị phĩng x  và ch p c t l pạ ụ ắ ớ ,cĩ th  phát hi n u cĩ kích thể ệ ướ ấc r t nh  ỏ

kh o sát đả ược tình tr ng di căn   các c  quan khác.ạ ở ơ

1.8. Các chất đánh dấu sinh hoá: dựa vào khả năng chế tiết của một số u trung thất

+ U tân sinh tế bào mầm có khả năng tiết α FP, β –hCG + Một số carcinoide tuyến ức tiết ACTH

+ U tế bào ưa Chrome, một số u hạch thần kinh tiết

Catecholamines

2. Các biện pháp xâm lấn

2.1. Sinh thiết trước mổ

+ Các tổn thương cần sinh thiết:

-Có triệu chứng xâm lấn( đau ngực nhiều, khó thở, tràn dịch màng phổi,nuốt nghẹn, hội chứng tĩnh mạch chủ trên)

-Hạch khổng lồ

-U trung thất có gia tăng nồng độ α FP, β hCG và CEA trong máu

-Tổn thương bắt Gallium 67 do nguy cơ Lymphoma

cao

+ Không nên sinh thiết trong trường hợp

-Nghi ngờ u tuyến ức, nhất là u còn trong bao vì

có nguy cơ làm chuyển từ giai đoạn I sang các giai

đoạn sau

-U có Cathecholamine trong máu tăng cao

+ Phương pháp: chọc hút xuyên thành ngực bằng kim

nhỏ

-Biến chứng hiếm xảy ra

-Giúp hạn chế phẩu thuật không cần thiết

-Thích hợp cho bệnh nhân có chống chỉ định

phẩu thuật

-Hạn chế: khó lấy đủ mẫu, không giúp xếp

giai đoạn bệnh

2.2.Can thiệp ngoại khoa 

- Thường áp dụng để lấy mẫu bệnh phẩm chẩn đoán Lymphoma hay các tổn thương cần xếp giai đoạn bệnh

- Các phương pháp: soi trung thất qua đường cổ, soi trung thất qua thành ngực phía trước, soi lồng ngực, mở trung thất

V. ĐIỀU TRỊ

Phương pháp đi u tr  tùy vào lo i u ,tính ch t t  bào h cề ị ạ ấ ế ọ

V.1. Ph u thu tẩ ậ :

­ N i soi khí ­ ph  qu n b ng  ng soi m m đ  đánh giá m c đ  ộ ế ả ằ ố ề ể ứ ộ chèn ép

­ Gây mê b nh nhân trong t  th  Fowlerệ ư ế

­ Dùng n i khí qu n dài đi qua đo n chèn ép, ho c dùng  ng soi ộ ả ạ ặ ố

c ngứ

­ M  đở ường truy n chi dề ướ ể ầi đ  tu n hồn tồn thân đ t hi u qu  ạ ệ ả trong trường h p chèn ép tĩnh m ch ch  trênợ ạ ủ

V.2.Các phương pháp khác:

­   X  tr  : ạ ị khi  khơng th  ph u thu tể ẩ ậ

Gíup khu trú t n thổ ương và ngăn ng a lan r ngừ ộ

H  tr  ph u thu t khơng l y đổ ợ ẩ ậ ấ ược h t t n thế ổ ương

­ Hĩa tr :ị

Lymphoma khơng ph i Hodgkinả

U cĩ di căn

H  tr  trổ ợ ước và sau ph u thu tẩ ậ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Fishman's Pulmonary Disease and disorders,1998

2 Maladies Respiratoires,1993

3. Primary cysts and neoplasms of the mediastinum: recent charges in  clinical presentation, methods of diagnosis management and results  1987,sept

4 Classification of thymic epithelial neoplasms : a controversial issue  coming to an end, 2001

CÂU H I L Ỏ ƯỢ NG GIÁ

1.Ch n câu sai v  b nh lý trung th t:ọ ề ệ ấ

A. Vì phần trung thất rất nhỏ nên khi có khối

choán chổ rất dể gây chèn ép

B. Xác định nguyên nhân thường khó khăn do khó tiếp cận các cơ quan

C. Nắm vững định khu tổn thương trong trung th tấ giúp có hướng chẩn đoán nguyên nhân

D. U trung th t thấ ường được phát hi n s mệ ớ

2.Hội chứng Horner ( Claude-Bernard- Horner) khơng cĩ :

A Đồng tử dãn

B Hẹp khe mi

C Lõm nhãn cầu, nóng một bên má và ra mồ hôi bên kia

D Liệt giao cảm cổ cùng bên

3 Câu nào khơng đúng v  b nh lý trung th t:ề ệ ấ

A. Kho ng phân n a b nh nhân khơng cĩ tri u ch ngả ữ ệ ệ ứ

B.  Trẻ em ít bi ểu hi ện triệu chứng nh ư người lớn

C Khi có triệu chứng lâm sàng gợi ý bệnh lý

ác tính

D Thường gặp hội chứng tĩnh mạch chủ trên

do chèn ép tĩnh mạch chủ trên

4. R t khĩ ch n đốn b nh lý trung th t do: ấ ẩ ệ ấ

A. Tri u ch ng xu t hi n mu n,khơng đ c hi uệ ứ ấ ệ ộ ặ ệ

B. Khơng  ti p c n đế ậ ược các c  quan trong trung th tơ ấ

       C. Ph i dùng các bi n pháp xâm l nả ệ ấ

       D. A và B

5. Các xét nghi m c n thi t đ  ch n đốn xác đ nh b nh lý trung th t :ệ ầ ế ể ẩ ị ệ ấ

A. Siêu âm qua thành ng c,ch p c ng hự ụ ộ ưởng từ

B. Ch p c ng hụ ộ ưởng t , siêu âm qua th c qu nừ ự ả

C. Ch p c t l p đi n tốn ,X –quangụ ắ ớ ệ

D. B và C

E. A và C

ĐÁP ÁN

1. D

2. A

3. B

4. A

5. D