BÀI GIẢNG LỊCH sử ĐẢNG PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN một đề tài NGHIÊN cứu LỊCH sử ĐẢNG

Mở đầu: Đề tài LSĐ là một vấn đề khoa học trong nội dung khoa học Lịch sử Đảng được luận giải có hệ thống và có kết luận rõ ràng. Đề tài LSĐ có nhiều dạng thức. Có thể là các tiểu luận, thu hoạch một nội dung trong chương trình huấn luyện học tập. Có thể là khóa luận thể hiện kết quả học tập trong một thời gian. Có thể là các luận văn, luận án bảo vệ học vị cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ, hoặc có thể là một đề tài khoa học tham gia hội thảo, công bố trên sách, báo. Mỗi đề tài đều mang tính chất là một công trình nghiên cứu khoa học, vừa đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học, vừa đánh giá kết quả quá trình thu nhận kiến thức và rèn luyện phương pháp nghiên cứu, phong cách khoa học của người thực hiện. Thực hiện một đề tài LSĐ là một yêu cầu, nhiệm vụ không thể thiếu của người học tập LSĐ trong các nhà trường, nhất là những người học tập để sau này ra nghiên cứu, giảng dạy Lịch sử Đảng. Mục đích, yêu cầu Hướng dẫn cho người học các bước thực hiện một đề tài LSĐ theo những quy định chung nhất, mới nhất của các cơ quan có liên quan. Thông qua hướng dẫn làm cho người học hiểu biết và thực hiện khi viết các đề tài có chất lượng cao và đúng quy cách. Nội dung bố cục 1. Lựa chọn đề tài LSĐ 2. Xây dựng đề cương nghiên cứu. 3. Tiến hành nghiên cứu. Phương pháp giảng dạy: Hướng dẫn các bước, từng bước có ví dụ chứng minh làm rõ. Hệ thống tài liệu sử dụng: 1. Giáo trình

PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN MỘT ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU LỊCH SỬ ĐẢNG

Mở đầu:

Đề tài LSĐ là một vấn đề khoa học trong nội dung khoa học Lịch sử Đảng được luận giải có hệ thống và có kết luận rõ ràng

Đề tài LSĐ có nhiều dạng thức Có thể là các tiểu luận, thu hoạch một nội dung trong chương trình huấn luyện học tập Có thể là khóa luận thể hiện kết quả học tập trong một thời gian Có thể là các luận văn, luận án bảo vệ học vị cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ, hoặc có thể là một đề tài khoa học tham gia hội thảo, công bố trên sách, báo

Mỗi đề tài đều mang tính chất là một công trình nghiên cứu khoa học, vừa đánh giá kết quả nghiên cứu khoa học, vừa đánh giá kết quả quá trình thu nhận kiến thức và rèn luyện phương pháp nghiên cứu, phong cách khoa học của người thực hiện

Thực hiện một đề tài LSĐ là một yêu cầu, nhiệm vụ không thể thiếu của người học tập LSĐ trong các nhà trường, nhất là những người học tập để sau này

ra nghiên cứu, giảng dạy Lịch sử Đảng

Mục đích, yêu cầu

- Hướng dẫn cho người học các bước thực hiện một đề tài LSĐ theo những quy định chung nhất, mới nhất của các cơ quan có liên quan

- Thông qua hướng dẫn làm cho người học hiểu biết và thực hiện khi viết các

đề tài có chất lượng cao và đúng quy cách

Nội dung bố cục

1 Lựa chọn đề tài LSĐ

2 Xây dựng đề cương nghiên cứu

3 Tiến hành nghiên cứu

Phương pháp giảng dạy:

Hướng dẫn các bước, từng bước có ví dụ chứng minh làm rõ

Hệ thống tài liệu sử dụng:

1 Giáo trình Phương pháp nghiên cứu, giảng dạy Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Nxb QĐND, H 2001, tr 284-298

2 Giáo trình Phương pháp nghiên cứu, giảng dạy Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Nxb QĐND, H 2010, tr 204-214

NỘI DUNG:

I Lựa chọn đề tài Lịch sử Đảng

Đề tài khoa học là vấn đề nghiên cứu do tự mình (cá nhân hoặc tập thể) lựa chọn hoặc do một cơ quan, tổ chức giao; hoặc do hợp đồng nghiên cứu

Muốn thực hiện tốt một đề tài, trước hết phải lựa chọn được đề tài phù hợp với khả năng, sở trường và điều kiện của người thực hiện

Yêu cầu chọn đề tài: (5 yc)

- Yc1: Đề tài chọn phải đúng với nội dung của ngành và chuyên ngành

khoa học.

Vì:

Các đề tài LSĐ trong giai đoạn cách mạng hiện nay thường gần với đề tài thuộc kinh tế học, chủ nghĩa xã hội khoa học Do đó, phải căn cứ vào đối tượng, nhiệm vụ bộ môn để lựa chọn tên và nội dung đề tài cho đúng

Ví dụ:

* Đảng lãnh đạo xây dựng lực lượng vũ trang chuẩn bị tổng khởi nghĩa trong

cách mạng Tháng 8/1945 Đó là đề tài thuộc khoa học lịch sử Đảng

* Lực lượng vũ trang ra đời và trưởng thành trước Cách mạng Tháng 8/1945.

Đó là đề tài lịch sử quân sự

* Đại hội lần thứ VII của Đảng với phương hướng phát triển nền kinh tế

hàng hóa nhiều thành phần Đó là đề tài thuộc khoa học lịch sử Đảng

* Nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần phát triển trong những năm tới Đó

là đề tài KTCT

=> Muốn xác định đúng góc độ nghiên cứu của đề tài, để phân biệt với các

bộ môn khoa học khác phải căn cứ vào đối tượng, nhiệm vụ của khoa học LSĐ

- Yc2: Khi chọn đề tài phải tính đến khả năng thực hiện như: nguồn tư liệu,

thời gian cho phép, người hướng dẫn, nhu cầu của cơ quan quản lý người nghiên cứu và cơ quan quản lý đề tài khoa học.

Hiện nay và hướng tới các nhà trường, các khoa, cơ quan quản lý khoa học

XD hệ thống những vấn đề nghiên cứu trong phạm vi rộng để mỗi cá nhân tự chọn đề tài thích hợp

Kinh nghiệm cho thấy, quá trình học tập mỗi cá nhân nên ấp ủ một vấn đề nghiên cứu nào đó trong chương trình đào tạo, trước mắt phục vụ cho giáo dục – đào tạo, từ đó tích luỹ tài liệu, tư liệu, dự kiến các bước thực hiện, đến khi cần thực hiện đề tài thì đã có một số “VỐN” nhất định, khi có thể phải thực hiện sẽ rất thuận lợi, nếu không sẽ phải thay đổi, điều chính sẽ gặp nhiều khó khăn

- Yc3: Tùy theo tính chất, nhiệm vụ của từng loại đề tài mà chọn vấn đề

nghiên cứu cho vừa tầm không quá lớn - nhỏ, rộng - hẹp, khó- dễ…

Vì:

Đề tài quá lớn sẽ khó thực hiện

Đề tài nhỏ hoặc thiếu tài liệu và ít ý nghĩa thực tiễn lại không tốt

- Yc4: Trước khi xác định đề tài cần có hiểu biết xung quanh vấn đề đó về

lịch sử nghiên cứu vấn đề (đã có công trình nào, có ai, ai là người hiểu sâu sắc vấn

đề đó, còn vấn đề gì cần giải quyết?…) để xem khi thực hiện có thuận lợi, khó

khăn gì, có đóng góp gì về khoa học, nếu không phải chọn đề tài khác Luận văn, luận án thạc sĩ, tiến sĩ hoàn toàn không được trùng đề tài.

Thực tế những năm qua ở HVCT cho thấy:

Các khoa giáo viên, các lớp chuyên ngành vẫn tồn tại 2 cách chọn đề tài: chỉ định và tự chọn đề tài

Đề tài được chỉ định là yêu cầu nhiệm vụ của nhà trường, của khoa, cơ quan

cử đi học

Đề tài tự chọn đề xuất với cơ quan quản lý khoa học và được chấp nhận Thực tế cho thấy hai cách chọn đề tài này có khi không thống nhất với nhau

Vì vậy, đối với các lớp chuyên ngành ở khoa LSĐ HVCT hiện nay thường làm là: Khoa giới hạn trong phạm vi rộng để mỗi người tự chọn trong đó đề tài phù hợp với mình

Có trường hợp từ một tiểu luận có thể phát triển thành luận văn hay một công trình nghiên cứu cao hơn

Có người theo đuổi hàng mấy chục năm một đề tài hay một số đề tài Từ đó thường xuyên chú ý tích lũy tư liệu và sự hiểu biết của mình về vấn đề đó để khi cần thực hiện đã có “VỐN” nhất định

Thực tế vừa qua ở nhiều trường, nhiều học viên không có chuẩn bị trước đề tài đến lúc chỉ định hoặc tự chọn mới tìm và xác định thì rất lúng túng cho định

hướng nghiên cứu và khó khăn cho thực hiện (có khi giữa chừng phải đổi đề tài).

Như vậy, chất lượng khoa học của chuyên đề sẽ không cao

Sau khi chọn đề tài LSĐ cần đặt ra và suy nghĩ giải đáp các câu hỏi sau:

+ Đề tài có đúng mã số chuyên ngành LSĐ không?

+ Đề tài có đóng góp gì mới cho khoa học LSĐ?

+ Đề tài có ý nghĩa thực tiễn gì cho sự nghiệp CM hiện nay?

+ Đề tài có tính cấp thiết như thế nào?

+ Có đủ các điều kiện thực hiện đề tài không?

+ Đề tài có phù hợp với sở thích, khả năng người thực hiện và nhu cầu của

cơ quan chủ quản không?

- Yc5: Tên đề tài cần ngắn gọn, rõ vấn đề đặt ra, tránh để hiểu sang vấn đề

khác hoặc tên đề tài quá dài, lủng củng, trùng lặp, cầu kỳ, khoa trương Cũng không nên dùng “vài suy nghĩ về…”; “mấy vấn đề…”; “thử bàn về…”…

=> Như vậy, chọn được đề tài tốt là yếu tố quan trọng đầu tiên để thực hiện

thành công đề tài

II Xây dựng đề cương nghiên cứu (Kế hoạch nghiên cứu) (1,2)

Đề cương nghiên cứu do người thực hiện xây dựng Nó thể hiện ý định nghiên cứu và khả năng thực hiện đề tài của người thực hịên

1 Mục đích của việc làm đề cương nghiên cứu

- Để hình thành những nội dung cơ bản mà đề tài phải làm rõ

- Để người hướng dẫn và cơ quan có thẩm quyền phê duyệt ý định nghiên cứu và khả năng thực hiện của người thực hiện

2 Nội dung chính của đề cương phải có (6vđ)

- 1là: Lý do chọn đề tài gồm:

Tính cấp thiết, ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài

- 2là: Tình hình nghiên cứu có liên quan tới đề tài (Lịch sử nghiên cứu

vấn đề)

+ Cần thống kê và đánh giá tất cả các công trình, đề tài đã thực hiện có liên quan đến đề tài đang thực hiện (Họ đã nghiên cứu cái gì? kết quả đến đâu? những vấn đề gì cần nghiên cứu tiếp?)

+ Mục đích của việc làm này, một mặt có thể tham khảo, kế thừa kết quả đã nghiên cứu, mặt khác tránh trùng lặp với nội dung của các công trình, đề tài đã nghiên cứu

+Yêu cầu của nội dung này phải đầy đủ, cụ thể, tỷ mỷ, tránh tình trạng liệt

kê, đánh giá chung chung

- 3là: Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

+ Xác định mục đích để quá trình nghiên cứu chỉ xoay quanh vấn đề đó và kết thúc đánh giá xem đề tài giải quyết được đến đâu trọn vẹn hay còn vấn đề phải gác lại

+ Thể hiện rõ đây là tiểu luận, khóa luận, luận văn…vv

+ Để đạt mục đích phải thực hiện những nhiệm vụ nào?

+ Phạm vi nghiên cứu về nội dung; về thời gian, không gian nghiên cứu… + Ngoài ra còn phải trình bày phương pháp nghiên cứu, nguồn tư liệu, đóng góp mới của đề tài…

- 4là: Nội dung chính của đề tài

+ Gồm các chương, tiết, những nội dung chính trong đó

+ Khi làm nội dung nghiên cứu của đề tài phải bám sát tên đề tài, bảo đảm

không thiếu nội dung hoặc đi lệch ra ngoài đề tài (tên đề tài một đường lại viết đi nẻo khác), đồng thời chú ý tính cân đối, hợp lý của đề tài.

- 5là: Lập kế hoạch thực hiện

Tiến độ thời gian từng công việc đến hoàn tất đề tài Nếu đề tài do tập thể thực hiện thì phân công thực hiện cho từng thành viên

Ví dụ:

Ngày N đến ngày N + X làm đề cương

Ngày N + X đến … Sưu tầm tài liệu, tư liệu

Ngày… Đi thực tế khảo sát

Ngày… Làm đề cương chi tiết

Ngày… Viết bản thảo…

Ngày… Họp ban đề tài thống nhất bản thảo

Ngày… In ấn

Ngày… Nghiệm thu, hoàn tất đề tài

- 6là: Dự kiến và đề xuất các yêu cầu (nếu có)

Như:

In ấn loại gì, mấy bản

Sao chụp, dịch thuật

Điều tra khảo sát

Phương tiện đi lại

Nguồn tư liệu, kinh phí…

Hiệu đính, thẩm định

III Tiến hành nghiên cứu (1,2,3,4)

1 Phát hiện và tiếp xúc tư liệu

+ Tư liệu là những thông tin từ sử liệu và thông tin ngoài sử liệu

+ Yêu cầu

Sau khi xác định đề tài người nghiên cứu phải sơ bộ tìm hiểu và lập được danh mục tài liệu tham khảo chính, đồng thời từng bước tiếp xúc với những tài liệu đó

Tiếp xúc tài liệu phải thu thập được thông tin và từ thông tin này phát hiện vấn đề nghiên cứu, kiểm chứng giả thuyết

2 Vấn đề nghiên cứu

Vấn đề nghiên cứu là những điều chưa biết hoặc biết chưa đầy đủ về cái cần nghiên cứu Khi phát hiện được các vấn đề cần nghiên cứu sẽ có những ý tưởng giải quyết vấn đề, tức là các giả thuyết

Trong khoa học LSĐ, vấn đề nghiên cứu thường là một SKLS chưa ai khôi phục đầy đủ, một qui luật, hoặc một kinh nghiệm, một BHKN nào đó chưa được phát hiện

Ví dụ:

* Cuộc khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 ở Hà Nội.

* Kinh nghiệm lãnh đạo phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần

trong TKQĐ…

Nếu đề tài mà không có vấn đề nghiên cứu thì không phải là đề tài

Tuy nhiên, cũng không nên quan niệm vấn đề nghiên cứu là một cái gì quá lớn, mà có khi nó chỉ là hệ thống lại các thông tin để dựng lại một SKLS hoặc rút ra một số kinh nghiệm, hoặc BHKN về sự lãnh đạo của Đảng về một lĩnh vực nào đó

3 Xây dựng và kiểm chứng giả thuyết nghiên cứu

- Giả thuyết nghiên cứu (giả thuyết khoa học) là một kết luận giả định về một

vấn đề nghiên cứu do người nghiên cứu đặt ra để chứng minh cho trở thành chân

lý Đây chính là nội dung khoa học của đề tài

Đề tài càng nhiều giả thuyết càng phong phú, càng chứng minh rõ các giả thuyết tính thuyết phục và chất lượng của đề tài càng cao

- Yêu cầu khi đặt giả thuyết:

+ Giả thuyết phải được xây dựng trên cơ sở thông tin từ sử liệu hoặc ngoài sử liệu

+ Giả thuyết không được trái với các lý thuyết đã được xác nhận tính đúng đắn khoa học

+ Giả thuyết phải được kiểm chứng bằng lý thuyết hoặc thực tiễn

Ví dụ:

Đưa ra giả thuyết: Khi nào cách mạng gặp khó khăn, dậm chân tại chỗ, thậm chí thất bại, trong đó có nguyên nhân từ đường lối

=> Như vậy, giả thuyết này đúng với lý luận về vai trò của đường lối và

đúng với thực tiễn cách mạng đã đi qua

+ Cách kiểm chứng giả thuyết bằng việc chứng minh đầy đủ cả về lý luận và thực tiễn lịch sử

4 Trình bày đề tài (a,b,c,d,e,g,h)

a) Lập đề cương sơ bộ:

Đề cương sơ bộ là định hướng nội dung và cấu trúc của một đề tài Đề cương

sơ bộ thường có:

- 1là: Mở đầu

+ Nếu là tiểu luận, bài báo thì mở đầu chỉ là lời giới thiệu không cần mục mở đâu

+ Nếu là luận văn, luận án phải có mở đầu gồm:

* Lý do chọn đề tài nghiên cứu.

* Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài.

* Mục đích, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu của đề tài

* Đối tượng nghiên cứu.

* Phạm vi nghiên cứu của đề tài.

* Nguồn tài liệu.

* Ý nghĩa của đề tài

* Kết cấu của đề tài

(Luận văn ở mức thấp hơn luận án tiến sỹ)

- 2là: Bố cục nội dung chính:

+ Gồm các phần, chương, tiết, mục, các ý lớn của nội dung đề tài

Ví dụ:

Phần thứ nhất, Chương 1, Tiết 1.1, mục 1.1.1 và các ý -; +

+ Nếu là tiểu luận hay bài báo thường chia thành 2 đến 3 tiết, đánh số I, II cũng có thể viết luôn không cần chia mục nhỏ I.1, I.2

+ Nếu là luận văn, luận án thường chia từ 2-3 chương, trong mỗi chương có các tiết nhỏ Tên của chương, tiết phải ngắn gọn, lôgíc không trùng lặp tên chương với tên đề tài, tên tiết với tên chương…và phải có tính khẳng định nội dung

Ví dụ:

Chương 3, “BHKN về xây dựng chính quyền trong cách mạng DTCND” Không nên viết: “Chương 3, BHKN…”

Ví dụ:

Tiết “3.2 Bài học giữ vững sự lãnh đạo của Đảng đối với chính quyền” Không nên viết: “3.2 Bài học về sự lãnh đạo của Đảng…”

+ Trong đề cương sơ bộ dưới các tiết cần nêu những nội dung chính trong

đó, có thể bằng các dấu gạch đầu dòng (-) Cũng có thể xuống dòng để ngắt ý

Ví dụ:

Tiết 3.2 “Bài học giữ vững sự lãnh đạo của Đảng đối với chính quyền” Sau tên tiết còn phải có: -; +…

+ Đề cương sơ bộ của luận văn cử nhân thường từ 2-3 trang là vừa

b) Lập đề cương chi tiết:

Đề cương chi tiết

- Được lập khi đã đối chiếu với đề cương sơ bộ và được cơ quan hoặc người hướng dẫn phê duyệt

- Đề cương chi tiết là cụ thể hoá bằng các ý chi tiết của đề cương sơ bộ

- Đề cương chi tiết thể hiện được nội dung cơ bản, phương pháp thể hiện, các luận điểm của đề tài

- Đề cương chi tiết là cơ sở quan trọng nhất để sưu tầm và xử lý tư liệu

=> Do đó, làm đề cương chi tiết phải kỹ càng, công phu từng luận điểm, từng

sự phân tích kết luận

- Đề cương chi tiết thường gấp 3-5 lần đề cương sơ bộ; bằng 1/10 đến 1/4 độ dài của đề tài

Ví dụ:

Đề tài: “Sách lược hoàn hoãn có nguyên tắc của Đảng để giữ vững chính quyền cách mạng thời kỳ 1945 - 1946”.

Đề cương sơ bộ chỉ cần làm là:

Chương 1: Chủ trương hòa hõa với kẻ thù của Đảng thời kỳ 1945-1946

Tiết1 Sách lược “Hoa-Việt thân thiện” hòa với Tưởng

- Nội tình khả năng, âm mưu, thủ đoạn của quân Tưởng.

- Cuộc đấu tranh hòa hoãn với quân Tưởng

Tiết 2 Sách lược “Hòa để tiến” hòa với Pháp

- Tình hình mới sau Hiệp ước Pháp - Hoa

- Nội tình và âm mưu, thủ đoạn của Pháp

- Cuộc đấu tranh “Hòa để tiến” với Pháp

Nhưng đề cương chi tiết phải làm rõ:

Ví dụ:

Tiết 1: Sách lược “Hoa-Việt thân thiện” hòa với Tưởng

- Nội tình khả năng, âm mưu, thủ đoạn của quân Tưởng

+ Ý đồ phá độc chiếm ĐD của đế quốc Mỹ

+ Những khó khăn trong nước của Tưởng

+ Sức mạnh, hạn chế của 20 van quan “Hoa quân nhập Việt”

+ Sự bất lực của bọn tay sai

+ Âm mưu, thủ đoạn của quân Tưởng là gây sức ép về chính trị, quân sự tiến tới lập một chính phủ tay sai và vơ vét về kinh tế trước khi rút quân về nước

- Cuộc đấu tranh hòa hoãn với quân Tưởng

+ Chủ trương lợi dụng mâu thuẫn giữa Tưởng và Pháp, hòa với Tưởng để tập trung lực lượng chống Pháp của Đảng

+ Những nhân nhượng về kinh tế, tài chính

+ Việc ĐCS ĐD tuyên bố tự giải tán

+ Việc mở rộng Quốc hội, lập Chính phủ Liên hiệp kháng chiến có bọn Việt Quốc, Việt Cách tham gia

+ Đánh giá: Mặc dù có nhân nhượng lớn, nhưng đó là những biện pháp đúng đắn, sáng suốt của Đảng, do đó giữ được chính quyền cách mạng

………

c) Sưu tầm tư liệu:

Muốn nhận thức, đánh giá LS một cách đầy đủ, chính xác trước hết phải có nguồn sử liệu phong phú

- Tư liệu viết đề tài LSĐ gồm tất cả các quan điểm LL phương pháp luận, những ý kiến khác nhau (cả chính diện và phản diện) các tài liệu, sử liệu, di bản… liên quan đế đề tài

- Sau khi định hướng đề tài cần sớm lập danh mục tài liệu tham khảo Thông thường khi có đề cương sơ bộ đã phải lập danh mục tài liệu tham khảo và sau đó tiếp tục bổ sung thêm các tài liệu khác

Tùy theo đề tài mà số lượng tài liệu tham khảo nhiều hay ít Thường luận văn

cử nhân là 20-30 tài liệu Thạc sĩ 30-40

- Có danh mục tài liệu tham khảo rồi phải dựa vào đề cương mà phân loại:

Loại về lý luận, về PPháp Loại về Lịch sử

Loại về quan điểm phản diện

Để tiện cho khai thác sử dụng Có loại trích, có loại để dẫn ý

- Các ghi chép tư liệu có thể bằng “Phích” theo từng nội dung để tiện khai thác

Ví dụ:

Viết đề tài về CM giải phóng dân tộc VN thì tư liệu gồm:

- Quan điểm của Mác- Ănghen, Lênnin, QTCS và các đảng ở các nước có liên quan

- Các tác phẩm của Chủ tịch HCM

- Các văn kiện của ĐCS VN của MTrận Việt Minh

- Các hồi ký, sổ tay ghi chép của các nhân chứng lịch sử của các đ/c lão thành cách mạng, và những người ở phía đối lập lúc đó

- Các công trình nghiên cứu có liên quan

- Các tài liệu phản diện khác