Ngay sau ngày khai sinh ra nướcViệt Nam Dân chủ Cộng hòa, ngày 391945 trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ cách mạng Lâm thời đã xác định: Sớm tổ chức tổng tuyển cử để bầu ra chính phủ hợp pháp và thông qua Hiến pháp đầu tiên (611946). Điều đó, chứng tỏ Đảng ta rất quan tâm đến xây dựng một Nhà nước pháp quyền nhằm thực hiện quyền dân chủ của nhân dân. Trong suốt gần 92 năm hoạt động Đảng đã không ngừng lãnh đạo xây dựng, hoàn thiện hệ thống chính trị, phát huy dân chủ và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN. Đây cũng là một trong những nội dung cơ bản của công cuộc đổi mới. Đại hội XIII tiếp tục xác định những quan điểm, nội dung, phương hướng và giải pháp xây dựng, hoàn thiện hệ thống chính trị, phát huy dân chủ, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam. Kết cấu: 3 phần I. Quan điểm của Đảng về đổi mới hệ thống chính trị, phát huy dân chủ và Nhà nước pháp quyền XHCN. II. Tiếp tục đổi mới hệ thống chính trị, phát huy dân chủ XHCN III. Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân, vì dân Thời gian: Giảng 4 tiết Phương pháp: Thuyết trình diễn giảng kết hợp nêu vấn đề và các phương pháp khác Tài liệu 2. Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, XI, XII, XIII 3. Các văn kiện của Đảng, phần nội dung về Nhà nước CCVS, HTCT, dân chủ và Nhà nước pháp quyền XHCN.
Trang 1ĐỔI MỚI HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ, PHÁT HUY DÂN CHỦ, TIẾP TỤC XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XHCN
Mở đầu
* Đặt vấn đề
Ngay sau ngày khai sinh ra nướcViệt Nam Dân chủ Cộng hòa, ngày 3/9/1945 trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ cách mạng Lâm thời đã xác định: Sớm tổ chức tổng tuyển cử để bầu ra chính phủ hợp pháp và thông qua Hiến pháp đầu tiên (6/1/1946) Điều đó, chứng tỏ Đảng ta rất quan tâm đến xây dựng một Nhà nước pháp quyền nhằm thực hiện quyền dân chủ của nhân dân Trong suốt gần 92 năm hoạt động Đảng đã không ngừng lãnh đạo xây dựng, hoàn thiện hệ thống chính trị, phát huy dân chủ và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Đây cũng là một trong những nội dung cơ bản của công cuộc đổi mới Đại hội XIII tiếp tục xác định những quan điểm, nội dung, phương hướng và giải pháp xây dựng, hoàn thiện hệ thống chính trị, phát huy dân chủ, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam
* Kết cấu: 3 phần
I Quan điểm của Đảng về đổi mới hệ thống chính trị, phát huy dân chủ và Nhà nước pháp quyền XHCN
II Tiếp tục đổi mới hệ thống chính trị, phát huy dân chủ XHCN
III Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN của dân,
do dân, vì dân
* Thời gian: Giảng 4 tiết
* Phương pháp: Thuyết trình- diễn giảng kết hợp nêu vấn đề và các phương pháp khác
* Tài liệu
2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X,
XI, XII, XIII
Trang 23 Các văn kiện của Đảng, phần nội dung về Nhà nước CCVS, HTCT, dân chủ và Nhà nước pháp quyền XHCN
I Quan điểm của Đảng về đổi mới hệ thống chính trị, phát huy dân chủ
và Nhà nước pháp quyền XHCN
1 Về đổi mới hệ thống chính trị
a Khái niệm hệ thống chính trị của xã hội XHCN và một số vấn đề về hệ thống chính trị.
- Quan điểm chủ nghĩa Mác-Lênin: hệ thống chính trị của CNXH là hệ thống các tổ chức chính trị- xã hội mà nhờ đó, nhân dân lao động thực thi quyền lực của mình trong xã hội
- Theo khái niệm trên ta thấy một số điểm sau:
+ Hệ thống chính trị bao gồm:
Một là, hệ thống các tổ chức (thiết chế): Đảng, Nhà nước, Mặt trận, Công
đoàn, Đoàn thanh niên, Hội liên hiệp phụ nữ, Hội nông dân và Hội cựu chiến binh
Hai là, hệ thống các mối quan hệ giữa các tổ chức quyền lực của nhân dân.
Ba là, hệ thống tổ chức theo cấp độ từ trên xuống dưới, từ Trung ương đến cơ sở
- Mục đích hoạt động của hệ thống chính trị: Tác động và điều chỉnh mối quan hệ giữa các giai cấp, tầng lớp xã hội, giữa các dân tộc, cộng đồng xã hội (tôn giáo) …Quy định phương hướng, mục tiêu, nội dung phát triển xã hội
- Hệ thống chính trị nước ta là một trụ cột của nền chính trị- xã hội Trong đó Đảng là hạt nhân lãnh đạo, Nhà nước tổ chức quản lý điều hành, các tổ chức chính trị - xã hội cùng nhân dân thực hiện
+ Trước đây: ta dùng thuật ngữ CCVS
+ Nay (từ HNTW 6 - Khóa VI- tháng 3/1989): Ta dùng thuật ngữ mới: hệ thống chính trị
Thuật ngữ khác nhưng bản chất là thống nhất
Đó là:
Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH: “Toàn bộ tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị của nước ta trong giai đoạn mới là nhằm
Trang 3xây dựng và từng bước hoàn thiện nền dân chủ XHCN, bảo đảm quyền lực thuộc
về nhân dân” ( cương lĩnh … Nxb sự thật, Hà Nội,1991, trang 19)
Văn kiện ĐH VII đồng thời khẳng định: “Thực hiện dân chủ XHCN là thực chất của việc đổi mới và kiện toàn hệ thống chính trị Đây vừa là mục tiêu vừa là động lực của công cuộc đổi mới” (Văn kiện ĐHĐBTQ lần thứ VII, trang 90)
b Đổi mới hệ thống chính trị.
- Thực chất của đổi mới hệ thống chính trị là nhằm làm cho các bộ phận cấu thành hệ thống hoạt động có hiệu lực và hiệu quả hơn, nâng cao và từng bước hoàn thiện nền dân chủ XHCN, bảo đảm quyền lực chính trị thực sự thuộc về nhân dân Cần hiểu:
+ Đổi mới hệ thống chính trị không phải thay đổi mục tiêu, thay đổi chế độ chính trị mà làm cho chế độ XHCN ở nước ta ngày càng bền vững hơn, thể hiện đúng đắn, đầy đủ hơn bản chất và tính ưu việt của CNXH
+ Đổi mới hệ thống chính trị gắn với khắc phục bệnh quan liêu, hình thức, trên cơ sở xác định rõ, thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ của từng tổ chức trong một cơ chế vận hành thông suốt dưới sự lãnh đạo của Đảng
- Cơ sở của đổi mới hệ thống chính trị
+ Xét từ nhu cầu, nguyện vọng chính đáng về dân chủ của nhân dân
+ Xét từ trình độ giác ngộ và năng lực thi hành dân chủ của nhân dân
+ Đánh giá kết quả của đổi mới hệ thống chính trị phải căn cứ vào sự tiến bộ của nhân dân trong việc nắm và sử dụng quyền làm chủ mình Ngay từ ĐH VI, Đảng đề ra “ Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, đó là thể hiện chế độ nhân dân lao động tự quản lý nhà nước của mình”
- Nội dung cơ bản của đổi mới hệ thống chính trị
+ Xác định rõ chức năng nhiệm vụ, vị trí và mối quan hệ của từng tổ chức trong hệ thống chính trị theo một thiết chế thống nhất (khắc phục chồng chéo hoặc đùn đẩy lẫn nhau)
Khắc phục: Bao biện làm thay (trùng lấn chức năng, nhiệm vụ)
Đùn đẩy trách nhiệm cho nhau, không thực hiện đầy đủ trách nhiệm
Trang 4+ Đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của các bộ phận cấu thành hệ thống Đây là nội dung trọng tâm của đổi mới hệ thống chính trị
Tập trung vào đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng, khắc phục cả hai khuynh hướng: hoặc bao biện làm thay ( trước đây) hoặc buông lỏng sự lãnh đạo ( nguy cơ) Sự nghiệp đổi mới chúng ta đã có bước tiến mới, tạo bước đột phá và là một sự cống hiến quan trọng vào lý luận về Đảng cầm quyền
Đặc biệt coi trọng đổi mới hệ thống chính trị ở cơ sở ( cấp xã, phường, thị trấn) vì:
Cơ sở gần dân, sát dân, chính quyền trong lòng dân
Đổi mới hệ thống chính trị ở cơ sở tốt chính là quyết định to lớn nhằm xây dựng và phát huy dân chủ, xây dựng chế độ mới XHCN thực hiện quyền lực của nhân dân
ĐẠI HỘI, XIII, Đảng ta khẳng định: “Tiếp tục đổi mới, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả Nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng và chất lượng đội ngũ đảng viên; phát huy tính tiên phong, gương mẫu, trọng dân, gần dân, tin dân, hiểu dân, học dân của cán bộ, đảng viên Tăng cường hơn nữa mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với nhân dân, củng cố và không ngừng nâng cao niềm tin của nhân dân đối với Đảng Tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược và người đứng đầu đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ Xây dựng, hoàn thiện chính sách phát hiện, thu hút, sử dụng nhân tài; có cơ chế bảo vệ những cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đương đầu với khó khăn, thử thách, quyết liệt trong hành động vì lợi ích chung, đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm Nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng và kiểm soát chặt chẽ quyền lực Đẩy mạnh đấu tranh, ngăn chặn, đẩy lùi tham nhũng, lãng phí””1
2 Về dân chủ và phát huy dân chủ trong đổi mới
* Khái niệm dân chủ XHCN và một số vấn đề về dân chủ
1Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, NXB Chính trị Quốc gia, H, t II, tr 228 - 23
Trang 5- Khái niệm: dân chủ XHCN là một hình thức chính trị - Nhà nước của xã hội.
Nó thừa nhận quyền tự do, bình đẳng của nhân dân, thừa nhận nhân dân là chủ thể của quyền lực
+ “Dân chủ” là từ có gốc từ chữ Hi Lạp “demos” (nhân dân) và “Kratos” (chính quyền) Tức là mối quan hệ và vai trò của nhân dân với chính quyền Người Anh dựa vào đó đưa ra thuật ngữ “ democracy” ( chính thể nhân dân) - Tức là chính quyền dân chủ, thừa nhận quyền tự do, bình đẳng của công dân
Dân chủ: Dân chủ chủ nô
Dân chủ tư sản Dân chủ nhân dân Dân chủ XHCN
- Nội dung cơ bản của dân chủ XHCN
+ Tất cả quyền lực thuộc về nhân dân
“ Nước ta là nước dân chủ
Bao nhiêu quyền hạn đều của nhân dân
Công việc đổi mới, xây dựng là trách nhiệm của dân
Sự nghiệp kháng chiến, kháng quốc là công việc của dân
Chính quyền từ xã đến Trung ương do dân cử ra
Đoàn thể từ Trung ương đến xã do dân tổ chức nên Nói tóm lại, mọi quyền hành và lực lượng đều ở nơi dân” ( Hồ Chí Minh, toàn tập, tập 5, NXB CTQG, Hà Nội, 2002, trqng 698)
+ Dân chủ XHCN vừa là mục tiêu vừa là động lực của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
+ Thực hiện 35 năm đổi mới, quan niệm về dân chủ XHCN đã được mở rộng hơn trước đây
Quyền của mỗi cá nhân tham gia cơ quan quyền lực
Coi trọng dân chủ trên tất cả các lĩnh vực: kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội…( phản ánh bước chuyển từ thể chế áp đặt, quy định sang thể chế hợp tác, đồng thuận, đồng trách nhiệm).Mâu thuẫn, chứng kiến cá nhân không còn bị xem là chống đối, không cần thiết phải sử dụng áp lực, cưỡng chế
Trang 6+ Dân chủ XHCN khác về bản chất với dân chủ tư sản nhưng có thể tham khảo những thành quả về quản lý Nhà nước, thiết kế bộ máy, hành chính công… của các nước tiên tiến
+ Quá trình tiên tiến, phát triển ý thức và năng lực thực hành dân chủ là lâu dài, không thể nóng vội, thoát ly thực tiễn nước ta
+ Phải thực hiện dân chủ trong tất cả các cấp độ, từ Trung ương đến cơ sở, nhất là dân chủ ở cơ sở
+ Phải tìm tòi, tổng kết để tìm ra và hoàn thiện các hình thức dân chủ, cả dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện theo hướng thực chất, có hiệu quả Chống dân chủ hình thức hoặc lợi dụng dân chủ, chống dân chủ, nhân quyền giả hiệu của các thế lực thù địch
+ Trong quan điểm mới (…) phát huy dân chủ XHCN, thể hiện mối quan hệ gắn bó giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân, thực hiện bản chất và tính ưu việt của chế độ mới
* ĐH X Đảng ta nhấn mạnh:
“ dân chủ XHCN vừa là mục tiêu vừa là động lực của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ Quốc, thể hiện quan hệ gắn bó giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân” ( Đảng cộng sản Việt Nam, văn kiện ĐHĐBTQ lần thứ X, NXB CTQG, Hà Nội, 2006, trang 195)
- Dân chủ hóa đời sống xã hội và phát huy tính tích cực, chủ động, tự giác của con người làm cho mọi tiềm năng sáng tạo được tự do phát triển
- Đảng lãnh đạo Nhà nước và xã hội, vì vậy trước hết phải thực hiện dân chủ trong Đảng Bác nói: Nếu Đảng không có dân chủ thì làm cho đời sống của Đảng trở nên âm u” Vậy chỉ có thực hiện tốt dân chủ trong Đảng mới có thể nói đến xây dựng tốt dân chủ trong xã hội
Đại hội XIII xác định phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân với những điểm mới sau:
Một là, bổ sung nội dung, phương châm thực hiện dân chủ, như thêm “dân
giám sát, dân thụ hưởng” trong phương châm: “dân biết, dân bàn, dân làm, dân
Trang 7kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” Tiếp tục cụ thể hóa, hoàn thiện thể chế thực hành dân chủ theo tinh thần Cương lĩnh (bổ sung, phát triển năm 2011) và Hiến pháp năm 2013, bảo đảm tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân Thực hiện đúng đắn, hiệu quả dân chủ trực tiếp, dân chủ đại diện, đặc biệt là dân chủ ở
cơ sở Làm tốt, có hiệu quả phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”
Hai là, xác định rõ hơn vai trò “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Mặt trận
Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội làm nòng cốt” để nhân dân làm chủ Đảng
và Nhà nước ban hành đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật tạo nền tảng chính trị, pháp lý, tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền làm chủ của nhân dân Cấp ủy,
tổ chức đảng, các tổ chức trong hệ thống chính trị, đội ngũ đảng viên, cán bộ, công chức, viên chức nêu gương thực hành dân chủ, tuân thủ pháp luật, đề cao đạo đức
xã hội
Ba là, khẳng định “vai trò chủ thể, vị trí trung tâm của nhân dân trong chiến
lược phát triển đất nước, trong toàn bộ quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”2 và đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước là nền tảng chính trị, pháp lý để nhân dân thực hiện quyền làm chủ Điều đó đòi hỏi phải phát huy tính tích cực chính trị - xã hội, trí tuệ, quyền và trách nhiệm của nhân dân tham gia xây dựng, chỉnh đốn Đảng, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội, xây dựng đội ngũ đảng viên, cán bộ, công chức
Bốn là, nêu rõ yêu cầu: “Cấp ủy, tổ chức đảng, các tổ chức trong hệ thống
chính trị, đội ngũ đảng viên, cán bộ, công chức, viên chức nêu gương thực hành dân chủ, tuân thủ pháp luật, đề cao đạo đức xã hội” trong thực hành dân chủ, trong thực hiện các nhiệm vụ chính trị Trên cơ sở đó: “Xử lý kịp thời, nghiêm minh những tổ chức, cá nhân lợi dụng dân chủ, gây rối nội bộ, làm mất ổn định chính trị
- xã hội hoặc vi phạm dân chủ, làm phương hại đến quyền làm chủ của nhân dân”3
thật, Hà Nội, 2021 t.1, tr.173;
thật, Hà Nội, 2021 t.1, tr.174;
Trang 8Xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, ngoại giao nhân dân gắn với thế trận quốc phòng toàn dân, thế trận an ninh nhân dân, thế trận lòng dân Động viên nhân dân tham gia phát triển kinh tế; góp phần quản lý xã hội thông qua các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội nghề nghiệp, các hoạt động tự quản cộng đồng; xây dựng, quản lý, thụ hưởng văn hóa
3 Về xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN
- Tư tưởng Nhà nước pháp quyền XHCN có cơ sở từ các xã hội trước đó, đặc biệt là nền dân chủ tư sản ( Nhà nước chủ nô và phong kiến là Nhà nước độc đoán, độc tài)
Giai cấp tư sản sau khi giành chính quyền đã xây dựng nên nền dân chủ tư sản và Nhà nước pháp quyền tư sản Đây là một bước tiến của lịch sử dân chủ và pháp quyền
- Đặc trưng của Nhà nước pháp quyền bao gồm 4 nội dung sau:
Một là, hiệu lực của hiến pháp, pháp luật
Hai là, công dân được tự do làm những gì pháp luật không cấm
Ba là, quyền và trách nhiệm của Nhà nước có mối quan hệ mật thiết hữu cơ, biện chứng với quyền và nghĩa vụ công dân
Bốn là, Nhà nước phải có hình thức tổ chức quyền lực thích hợp, tức là phải
có cơ chế, hệ thống tổ chức để thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp một cách nghiêm minh
- Nhà nước pháp quyền XHCN là một hình thức tổ chức Nhà nước trong đó
có sự phân công và tổ chức quyền lực để bảo đảm hiến pháp và pháp luật giữ địa vị tối cao Tùy điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội, lịch sử và truyền thống mà mỗi nước lựa chọn hình thức tổ chức, thiết chế Nhà nước pháp quyền khác nhau
- Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền: “ Trăm điều phải có thần linh pháp quyền”- Nội dung bao gồm:
+ Nhà nước ta phải dân chủ triệt để, chuyên chính là cái để giữ vững quyền dân chủ đó, đó là nền dân chủ đề cao nhân dân
Trang 9Người viết: Chế độ nào cũng có chuyên chính, vấn đề là ai chuyên chính với
ai Như cái hòm đựng của cải thì phảo có cái khóa, nàh thì phải có cửa… dân chủ
là cái quý báu nhất của nhân dân, chuyên chính là cái khóa, cái cửa đề phòng phá hoại… thế thì dân chủ cũng cần phải có chuyên chính để giữ dân chủ
+ Nhà nước pháp quyền Việt Nam là Nhà nước pháp quyền hợp biến, hợp pháp do dân tự do bầu cử ra (3/9/1945, một trong những biện pháp trước mắt là sớm tổng tuyển cử và xây dựng Hiến pháp của nước Việt Nam mới
+ Hệ thống pháp luật Việt Nam là dân chủ, tiến bộ, hướng tới các giá trị nhân văn, vì dân, của dân, do dân
“ Tranh được tự do, độc lập rồi mà dân cứ chết đói, chết rét thì tự do, độc lập
ấy cũng chẳng làm gì” Dân chỉ biết rõ giá trị của tự do, của độc lập khi mà dân được ăn no, mặc đủ
+ Nhà nước pháp quyền Việt Nam là công cụ bảo vệ và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, bảo vệ và phát triển quyền con người Quyền con người không chỉ là quyền tự do cá nhân mà còn là quyền bình đẳng giữa các dân tộc, độc lập dân tộc và giải phóng con người khỏi áp bức bóc lột và bất công
- Đảng vận dụng và phát triển quan điểm xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN
+ Tại Hà Nội giữa nhiệm kỳ khóa VII (1/1994) lần đầu tiên Đảng ta sử dụng khái niệm “ Nhà nước pháp quyền XHCN”
+ Đại hội VIII, IX của Đảng tiếp tục khẳng định tinh thần, quan điểm này Đại hội IX: “ Nhà nước ta là công cụ chủ yếu để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, là Nhà nước pháp quyền của dân, vì dân Quyền lực Nhà nước là thống nhất,
có sự phân công, phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp” ( Đảng cộng sản Việt Nam, văn kiện ĐHĐBTQ lần thứ IX, NXB CTQG, Hà Nội, 2001, trang 48)
- Rút ra những đặc trưng cơ bản của Nhà nước pháp quyền XHCN ở nước ta là: + Thứ nhất, đó là Nhà nước của dân, do dân, vì dân, tất cả quyền lực đất nước thuộc về nhân dân
Trang 10+ Thứ hai, quyền lực Nhà nước là thấp nhất có sự phân công rành mạch và phân phối chặt chẽ giữ các cơ quan Nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp
+ Thứ ba, Nhà nước được tổ chức và hoạt động trên cơ sở Hiến pháp, pháp luật và bình đẳng cho Hiến pháp, pháp luật giữ vị trí “ tối thượng”
+ Thứ tư, Nhà nước tôn trọng và bình đẳng quyền con người, quyền công dân, nâng cao trách nhiệm pháp lý giữa Nhà nước và công dân, thực hành dân chủ, đồng thời tăng cường kỷ cương, kỷ luật
+ Thứ năm, Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam do Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo, đồng thời bình đẳng sự giám sát của nhân dân, sự phản biện xã hội của mặt trận và các tổ chức thành viên của mặt trận
II Tiếp tục đổi mới hệ thống chính trị phát huy dân chủ XHCN.
1 Tiếp tục đổi mới hệ thống chính trị.
- Đổi mới hệ thống chính trị đồng bộ với đổi mới kinh tế, tức là trên cơ sở đổi mới kinh tế là trọng tâm, xây dựng Đảng là then chốt cần đẩy mạnh đổi mới tổ chức, phương pháp hoạt động, cơ chế vận hành của hệ thống chính trị
- Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam thực sự là của dân, do dân, vì dân
- Đổi mới tổ chức và hoạt động của mặt trận và các đoàn thể chính trị, làm tốt chức năng phản biện xã hội, góp phần vào xây dựng Đảng, xây dựng Nhà nước, phát huy quyền làm chủ của nhân dân
- Cơ chế hóa, qui chế hóa mối quan hệ qua lại giữa các bộ phận cấu thành hệ thống chính trị
2 Phát huy dân chủ XHCN
Để phát huy dân chủ XHCN, ĐHX chỉ rõ cần thực hiện tốt 5 giải pháp sau:
- Một là, nâng cao năng lục hoạch định đường lối, chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước.( Vì lợi ích của dân dựa trên ý kiến, nguyện vọng chính đáng của dân)