Sáng kiến kinh nghiệm Tiểu học được hoàn thành với một số biện pháp như sau: Tìm hiểu đặc điểm tâm lí của học sinh; Giúp học sinh hiểu rõ những đặc điểm cơ bản của văn miêu tả cũng như quan sát, tìm ý và lập dàn bài ngay từ tiết đầu tiên của thể loại này; Giúp học sinh học tốt văn miêu tả thông qua việc yêu thích đọc sách, phối kết hợp với các môn học khác và các buổi sinh hoạt ngoại khóa.
Trang 1
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
Kính gửi: Hội đồng Sáng kiến ngành Giáo dục thị xã Bình Long
Tôi ghi tên dưới đây:
Số
TT
Họ và tên Ngày
tháng năm sinh
Nơi công tác (hoặc
nơi thường trú)
Chức danh
Trình độ chuyên môn
Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến (ghi
rõ đối với từng đồng tác giả,
GVCN lớp 4
1 Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến: “Biện pháp giúp học sinh lớp 4 học
Tập làm văn – phần miêu tả – có hiệu quả”
2 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Tác giả đồng thời là chủ đầu tư tạo ra sáng kiến
3 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục (môn Tiếng Việt )
4 Ngày sáng kiến được áp dụng: 07.09.2020
5 Mô tả bản chất của sáng kiến:
5.1.Tính mới của sáng kiến
Phân môn Tập làm văn trong chương trình Tiếng Vệt lớp 4 có số lượng bài văn miêu
tả chiếm đại đa số với những cái tên: tả đồ vật, tả cây cối, tả con vật Bài văn miêu tả được xây dựng trên cơ sở những hình ảnh, những ấn tượng về đối tượng mà người viết thu lượm, cảm nhận được thông qua các giác quan trực tiếp của mình
Văn miêu tả là thể loại văn bản mang tính chất nghệ thuật cao, mang tính sáng tạo, tính cá thể của người viết Ngôn ngữ trong văn miêu tả là thứ ngôn ngữ nghệ thuật là ngôn ngữ giàu sức gợi cảm và là ngôn ngữ của những biện pháp tu từ
Trang 2Như vậy, bài văn là một văn bản gồm ngôn từ, nội dung chứa trong ngôn từ chính là văn Văn và ngữ luôn sóng đôi với nhau: văn cần đến ngữ để biểu hiện, ngữ cần đến văn để nói nên ý nghĩa
Chính vì thế, việc dạy và học Tập làm văn là vấn đề luôn cần có sự đổi mới Không thể
cứ áp dụng mãi phương pháp học hôm qua vào hôm nay và mai sau
Với các phân môn khác của Tiếng Việt trong việc đổi mới nội dung và phương pháp dạy học đã chỉ rõ quy trình các bước lên lớp rất cụ thể rõ ràng Còn với phân môn Tập làm văn, các nhà nghiên cứu chỉ đưa ra quy trình chung nhất cho mỗi loại bài, chủ yếu vẫn là sự sáng tạo của giáo viên khi lên lớp Còn việc học thì sao? Ngoài SGK Tiếng Việt thì hiện nay có rất nhiều loại sách tham khảo cho học sinh, giúp cho học sinh có cái nhìn đa dạng, phong phú hơn Song những cuốn sách tham khảo của phân môn Tập làm văn lại thường đưa ra các bài văn mẫu hoàn chỉnh nên khi làm văn các em thường dựa dẫm, ỉ lại vào bài mẫu, có khi còn sao chép y nguyên bài văn mẫu vào bài làm của mình Cách cảm, cách nghĩ của các em không phong phú mà còn
đi theo lối mòn khuôn sáo, tẻ nhạt
Từ những lí do khách quan và chủ quan trên để khắc phục những hạn chế trong việc dạy Tập làm văn ở Tiểu học, góp phần nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường sau bao
lần suy nghĩ, trăn trở tôi quyết định chọn nghiên cứu đề tài: “Biện pháp giúp học sinh lớp 4 5
học Tập làm văn – phần miêu tả – có hiệu quả”
5.2 Thực trạng của sáng kiến:
5.2.1.Về phía giáo viên:
-Đa số giáo viên đều tận tụy với công tác giảng dạy, chăm lo quan tâm đến học sinh nhưng vẫn còn những mặt hạn chế sau :
+ Do điều kiện khách quan, sự chuẩn bị giáo viên chưa chu đáo nên ảnh hưởng ít nhiều đến chất lượng tiết dạy và sự tiếp thu bài của các em Chưa khơi gợi được mạch nguồn cảm xúc
ẩn chứa trong mỗi học sinh
+ Do sĩ số lớp đông, trình độ không đồng đều cách thức tổ chức của giáo viên chưa phù hợp nên rất khó trong việc theo sát, kèm cặp từng học sinh trong từng tiết dạy
5.2.2.Về phía học sinh :
-Kiến thức sách vở chỉ là phần mềm không là phần cứng, kiến thức thực tế thì vô tận, giữa sách vở và thực tế đã có độ lệch tương đối lớn Nhiều em ở vùng nông thôn chưa ra thành phố bao giờ, chưa từng đến công viên, vườn thú … hay những em ở thành thị chưa hề được nghe hoặc nhìn thấy hình dáng con gà trống đang nghễnh cổ gáy, con trâu đang cày giữa ruộng, cánh
Trang 3có trắng phau bay lả bay la trên thảm lúa xanh mướt, cũng chưa hề được quan sát đám mạ xanh non, cánh đồng lúa đang trổ đòng rồi vàng óng, trĩu bông …Vì thế, khi làm bài nhiều HS không nắm được đặc điểm đối tượng mình đang tả, dẫn đến tả không chân thực Cũng có trường hợp
HS đọc xong đề bài không biết mình cần viết những gì và viết như thế nào, cái gì viết trước, cái
gì viết sau,
-Việc đọc sách của các em cũng đang bị xem nhẹ Phần lớn HS tiểu học ít quan tâm đến việc đọc, nếu có đọc thường là truyện tranh, thậm chí những truyện tranh không mang tính giáo dục Việc trò chuyện, tiếp xúc với bố mẹ, người thân trong gia đình và cộng đồng cũng rất hạn chế, bởi người lớn thì bận công việc, còn các em thì ở trường cả ngày, về nhà lại phải ôn bài Vốn liếng về cuộc sống, về văn học của HS tiểu học rất mỏng, ảnh hưởng không nhỏ đến việc học văn và tập làm văn
- Đa số các em tiếp thu văn chương rất chậm Phân môn Tập làm văn thật là khó khăn đối với các em Vì đây là môn học đòi hỏi phải có sự sáng tạo Học sinh rất sợ học phân môn này
Kết quả kiểm tra đầu năm như sau:
5.2.3.Về phía phụ huynh học sinh :
-Cha mẹ học sinh có thể giúp các em học tốt các môn khác Riêng môn tập làm văn, số
người có thể phối hợp dạy cho con cái học tốt môn này còn quá ít Họ vừa thiếu điều kiện thời gian, vừa chưa có nội dung, phương pháp dạy hợp lí Vì vậy mà phụ huynh không thể dạy đôn
đốc, dạy hỗ trợ giáo viên
-Cha mẹ học sinh chưa biết chọn sách (truyện) bổ trợ môn tập làm văn cho các em đọc thường chiều theo ý thích của con thích đọc truyện tranh Hiếm thấy những gia đình xây dựng cho con tủ sách phục vụ tốt cho việc học môn văn ở tiểu học
Từ thực trạng trên, là người giáo viên trực tiếp đứng lớp, tôi mạnh dạn đưa ra các giải pháp sau nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy và học Tập làm văn
5.3 Phạm vi triển khai thực hiện: Tại đơn vị trường Tiểu học An Lộc B
5.4 Các giải pháp :
Trang 4Với thực trạng đó tôi đã giúp đỡ học sinh của mình bằng các giải pháp sau
Giải pháp 1:Tìm hiểu đặc điểm tâm lí của học sinh
Chúng ta đã biết, tâm lý chung của học sinh tiểu học là luôn muốn khám phá, tìm hiểu những điều mới mẻ Từ đó hình thành và rèn luyện cho các em quan sát, cách tư duy về đối tượng miêu tả một cách bao quát, toàn diện và cụ thể tức là quan sát sự vật hiện tượng về nhiều khía cạnh, nhiều góc độ khác nhau, từ đó các em có cách cảm, cách nghĩ sâu sắc khi miêu tả
Ở tuổi học sinh tiểu học từ hình thức đến tâm hồn, mọi cái mới chỉ là sự bắt đầu của một quá trình Do đó những tri thức để các em tiếp thu được phải được sắp xếp theo một trình tự nhất định Trí tưởng tượng càng phong phú bao nhiêu thì việc làm văn miêu tả sẽ càng thuận lợi bấy nhiêu
Đầu năm nhận lớp tôi dành nhiều thời gian tìm hiểu: hoàn cảnh giađình của từng em thông qua lí lịch phụ huynh viết, qua gần gũi chuyện trò với các em cũng như tiếp xúc với phụ huynh để biết thêm tính tình, thói quen, của từng em Phát hiện và phân loại học sinh để giáo viên nuôi dưỡng ở các em tâm hồn trong sáng, cái nhìn hồn nhiên, một tấm lòng dễ xúc động và luôn hướng tới cái thiện
Giải pháp 2:Giúp học sinh hiểu rõ những đặc điểm cơ bản của văn miêu tả cũng như quan sát, tìm ý và lập dàn bài ngay từ tiết đầu tiên của thể loại này
* Văn miêu tả mang tính chất thông báo thẩm mĩ, dù miêu tả bất kỳ đối tượng nào, dù có bám sát thực tế đến đâu thì miêu tả cũng không bao giờ là sự sao chép, chụp ảnh lại những sự vật hiện tượng một cách máy móc mà là kết quả của sự nhận xét, tưởng tượng, đánh giá hết sức phong phú Đó là sự miêu tả thể hiện được cái riêng biệt của mỗi người Nhà văn Phạm Hổ cho rằng:
"Cái riêng, cái mới trong văn miêu tả phải gắn với cái chân thật" Văn miêu tả không hạn chế
sự tưởng tượng, không ngăn cản sự sáng tạo của người viết nhưng như vậy không có nghĩa là cho phép người viết "bịa" một cách tùy ý
bút chì của em mới có, đó chính là nguồn cảm xúc chân thật và cũng là điểm nhấn của bài văn
Khi tả cây cối: Từ cây bóng mát đến cây ăn quả hay tả cây hoa học sinh phải thấy
được nét khác biệt của cây mình tả với cây khác
Trang 5 Hoặc khi tả về con gà trống nhà em, học sinh phải nêu được mào của gà, lông của gà hay thân hình của gà, … có gì khác với con gà trống của hàng xóm
* Trong văn miêu tả, quan sát rất quan trọng Việc quan sát và vị trí quan sát tốt, góc quan sát phù hợp sẽ giúp ta nắm được cái thần của đối tượng Biết sử dụng các giác quan để nhận biết sự vật Vì vậy, tôi yêu cầu học sinh lựa chọn trình tự quan sát và sử dụng các giác quan để quan sát có định hướng:
-Trình tự không gian: Thường quan sát bao quát toàn bộ phận đến quan sát từng bộ phận, quan sát từ trái sang phải hay từ trên xuống dưới, hay từ ngoài vào trong
-Trình tự thời gian: Quan sát cây cối, theo mùa, trong năm, … Quan sát con vật như quan sát sinh hoạt của con gà, con lợn theo thời gian trong ngày
- Trình tự tâm lý: thấy nét gì nổi bật, thu hút, gây cảm xúc với bản thân thì quan sát trước Quan sát đúng cách thì hiện thực mới được mô tả sống động như đang hiện lên trước mắt
ta, đang hoạt động, sinh sôi, nảy nở
-Quan sát bằng mắt để nhận ra màu sắc, hình khối, sự vật
-Quan sát bằng tai để nghe âm thanh, nhịp điệu, gợi cảm xúc
-Quan sát bằng mũi nhận ra những mùi vị tác động đến tình cảm
-Quan sát bằng vị giác và xúc giác để cảm nhận
Ví dụ: Bài văn “Những chú gà xóm tôi” của nhà văn Võ Quảng, cũng tả gà nhưng đi vào
tả cụ thể ba con gà Mỗi con mang một dáng vẻ, một đặc điểm sinh động về tính cách Trình tự miêu tả đi từ tiếng gáy (thính giác) đến màu sắc, hình dáng và hoạt động (thị giác), từ đó làm nổi bật tính cách của từng con Con gà của anh Bốn Linh: "tiếng gáy dõng dạc", "dáng đi oai vệ", "kiêu hãnh", cái vẻ "phớt lờ", "thách thức"; còn gà của ông Bảy Hoá lại có: "bộ mã khá đẹp", "lông trắng", "mỏ búp chuối", "mào cờ, hai cánh như hai vỏ trai úp" - đặc điểm ngoại hình tạo nên ưu thế "láo khoét", thích “tán tỉnh” Cuối cùng là con gà của bà Kiên, một chú gà trống tơ không đẹp, không khoẻ: "lông đen", "chân chì", "bộ giò cao", "cổ ngắn", tính nết bộc
lộ rõ trong tư thế: "xoè cánh, nghển cổ, chuẩn bị chu đáo, nhưng rốt cuộc chỉ rặn được ba tiếng
éc, e, e cụt ngủn"
Tuy nhiên, cũng tùy từng kiểu bài mà tôi yêu cầu học sinh có những cách quan sát khác nhau:
+ Tả đồ vật: quan sát theo trình tự: mắt nhìn, tay sờ, tai nghe,mũi ngửi,…
+ Tả cây cối: quan sát theo một trình tự từ xa đến gần, từ bao quát đến bộ phận, nét khác biệt của cây đó với cây khác
Trang 6+ Tả loài vật: quan sát ngoại hình rồi mới đến những thói quen sinh hoạt và những hoạt động của con vật
Tuỳ theo đề bài, tôi tổ chức cho các em quan sát ngay tại địa điểm có sự vật cần tả Nếu không thể tổ chức quan sát được thì tôi hướng dẫn học sinh quan sát sự vật trước khi tới lớp, để giúp học sinh tái hiện nội dung quan sát, nhận biết tôi chuẩn bị hệ thống câu hỏi
Ví dụ:
*Bài: "Tả cái cặp sách" tiết 34
-Em hãy kể các bộ phận của cái cặp
-Cặp làm bằng gì ?
-Quai cặp thế nào?
-Mặt cặp được trang trí thế nào?Từ nào tả vẻ đẹp của ổ khoá?
-Em hãy tìm những từ ngữ chỉ màu sắc của cái cặp
-Em gìn giữ cặp ra sao?
*Bài: “Tả cây có cây có bóng mát” tiết 46
-Em hãy nêu các bộ phân của cây
-Thân cây thế nào?
-Gốc cây ra sao?
-Nêu đặc điểm của cành cây
-Tìm từ tả màu sắc và hình dáng của lá
-Cây có hoa không? Hãy nêu hình dáng màu sắc của hoa
-Hãy nêu ích lợi của cây
-Những hoạt động có liên quan đến cây
*Bài: “Tả con gà trống”
-Gà trống to chừng nào?
-Thân hình gà thế nào?
-Em hãy tìm từ tả màu lông của gà trống?
-Đầu gà,chân gà thế nào?
-Móng vuốt gà dùng để làm gì?
-Gà có những thói quen gì trong sinh hoạt?
-Tìm từ tả tiếng gáy của gà trống?
-Nuôi gà có ích lợi gì?
Trang 7Đồng thời tôi nhắc HS quan sát luôn đi liền ghi chép Ghi chép hỗ trợ trí nhớ, các em có cơ
sở để lựa chọn những chi tiết, những hình ảnh đặc sắc: những đặc điểm cơ bản về hình dạng, màu sắc, hoạt động,… của đối tượng, nhất là những điểm mới, điểm riêng, điểm độc đáo mà ng-ười khác không nhìn thấy Sau khi được quan sát có định hướng, có trình tự hợp lí bước đầu học sinh lớp tôi đã viết được những đoạn văn tả đầy đủ ý
Với bài: Miêu tả cây cối
Tiết 53 – tuần 27 - SGK TV tập 2 trang 92
Đề bài 3: Tả một cây hoa
Em Gia Hân viết: Vẻ đẹp của hoa cúc gắn liền với mùa thu trong sáng và dịu êm, gắn liền với mâm cổ, trăng tròn tháng Tám Còn gì đẹp hơn những bông cúc vàng lộng lẫy, trên cánh đọng li ti những giọt sương đêm, đang rung rinh trước làn gió sớm Cúc mọc thành bụi, thân mềm, thanh mảnh, cùng màu xanh với lá
Lá cúc to bằng mấy ngón tay, xẻ thành những đường cong mềm mại, mọc so le trên thân Cả bụi chỉ cao độ năm, sáu gang tay em, mọc lòa xòa tạo nên một vẻ đẹp rất tự nhiên Đầu mỗi cành là một chùm nụ với hàng chục chiếc xinh xinh như những cúc áo màu xanh nhạt Vài cái nụ hé nở với những cánh vàng e ấp
Hay bài: Luyện tập đoạn văn miêu tả con vật
Tiết 63 – tuần 32 - SGK TV tập 2 trang 140 Bài 2: Quan sát ngoại hình của một con vật mà em yêu thích và viết một đoạn văn miêu
tả ngoại hình của con vật đó
Bài 3: Quan sát hoạt động của một con vật mà em yêu thích và viết một đoạn văn miêu
tả hoạt động của con vật đó
Em Dũng viết: Con lợn có nước da trắng hồng Khi mới mang về, nó chỉ nhỏ như cái
ấm phích Vậy mà ba tuần sau, trông nó đã to bằng hai chiếc xô nhựa úp vào nhau Chú lợn này
có chiếc mõm dài nom thật ngộ nghĩnh Trên mõm có hai cái lổ mũi lúc nào cũng ướt Hai tai lợn to bằng hai bàn tay em cụp xuống Đôi mắt lúc nào cũng như ti hí, chẳng mấy khi mở to Thân lợn thon dài
Mỗi lần cho lợn ăn bao giờ nó cũng uống cạn nước rồi mới ăn cái Khi ăn, chiếc đuôi
cứ ngoe nguẩy tỏ vẻ mừng rỡ
Em Trúc viết: “ Toàn thân chú phủ một bộ lông màu vàng Sờ vào thì mượt như sờ tay trên tấm nhung tơ Miu có cái đầu hơi tròn, chắc khoảng bằng nắm tay em Hai tay dong dỏng dựng đứng, rất thính và nhạy Đôi mắt hiền lành tròn xoe như hòn bi ve Bộ ria của chú gợi
Trang 8cảm, vểnh lên trông thật oai vệ Bốn chân thoăn thoắt, thon thon bước nhẹ trên mặt đất Cái đuôi nom thớt tha, duyên dáng làm sao! ”
Từ việc hiểu rõ đặc điểm của thể loại văn miêu tả, hiểu rõ con đường mình cần đi và đích mình cần tới, chắc chắn học sinh sẽ thận trọng hơn khi chọn lọc từ ngữ, sẽ gọt giũa kĩ hơn từng lời, từng ý trong bài văn và như vậy chất lượng bài làm của các em sẽ tốt hơn
Giải pháp 3:Giúp học sinh học tốt văn miêu tả thông qua việc yêu thích đọc sách, phối kết hợp với các môn học khác và các buổi sinh hoạt ngoại khóa
* Khuyến khích học sinh có thói quen đọc sách ở thư viện, ở nhà để có vốn từ phong phú:
Trường tôi là một trường điển hình của huyện nhà, thư viện trường nhiều năm đạt chuẩn
01 Cán bộ thư viên giỏi, nhiệt tình, cần mẫn trong công tác Hàng năm, thư viện được trang bị thêm từ 600 đến hơn 700 đầu sách các loại: truyện lịch sử, truyện cổ tích, sách tìm hiểu khoa học, từ điển Tiếng Việt – Tiếng Anh, Thư viện hoạt động quy mô và duy trì thường xuyên Mỗi lớp đều có tổ cộng tác viên hoạt động có hiệu quả: Mỗi ngày, giờ ra chơi các em theo lịch đọc đến thư viện nhận sách - truyện đem về lớp đọc Cứ như thế các em được tiếp cận với nhiều tác phẩm hay vừa mang ý nghĩa giáo dục, vừa giúp học sinh cảm nhận, rung cảm trước cái hay, cái đẹp trong văn học Qua đó, giúp học sinh cảm thụ văn học, giúp em có những cảm xúc thẩm
mĩ xoay quanh cái đẹp trong thiên nhiên, cái đẹp trong xã hội
Ở trường, các em được đọc rất nhiều tác phẩm hay từ những nhà xuất bản (NXB) lớn: NXB Giáo Dục, NXB Kim Đồng, NXB Đồng Nai, NXB Trẻ, NXB Hội Nhà Văn, NXB Văn Hóa, Trung tâm hoạt động Văn hóa khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám,
Ở lớp, tôi treo một bảng phụ làm bảng tin để giới thiệu những đầu sách hay đã có ở thư viện hay những đầu sách mà tôi tìm tòi được cho học sinh tìm tòi và tiếp cận chúng Hàng tuần, vào các tiết sinh hoạt hay trước và sau giờ học, tôi chủ động trò chuyện với phụ huynh giới thiệu thêm những đầu sách hay như: Dế Mèn phiêu lưu kí, Kho tàng các ông trạng việt Nam, Chuyện con mèo dạy con hải âu bay, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, để phụ huynh bổ sung thêm sách cho các em đọc thêm ở nhà vào những lúc rãnh rỗi
Song song với việc đọc, tôi hướng dẫn các em lập sổ tay văn học tích lũy vốn từ ngữ miêu tả theo các chủ điểm: con người, thiên nhiên Khi có một từ hay, một câu văn hay các em ghi vào sổ tay theo từng dạng bài và khi làm văn có thể sử dụng một cách dễ dàng Việc ghi chép này của các em cũng được tôi đặc biệt quan tâm, theo sát và kiểm tra thường xuyên Khi đọc được một quyển sách hay các em thường khoe với tôi
Trang 9Ví dụ:
* Tả đồ vật:
-Tả Tòa Bái Đường: mặt sau là cửa sổ gỗ chấn song con tiện, phía dưới là những bức phù điêu gỗ thời Lê khắc nổi hình rồng mây đao rất đẹp Toàn bộ phần gỗ được sơn son thếp vàng, hai hàng cột ở giữa có trang trí rồng cuốn mây lượn, được tu sửa nhiều lần (Văn
Miếu – Quốc Tử Giám)
-Tả cây rơm: Cây rơm giống như một túp lều không cửa, nhưng với tuổi thơ có thể
mở cửa ở bất cứ nơi nào Lúc chơi trò chạy đuổi, những chú bé tinh ranh có thể chui vào đống rơm, lấy rơm che cho mình như đóng cánh của lại
Cây rơm như một cây nấm khổng lồ không chân Cây rơm đứng từ mùa gặt này đến mùa gặt tiếp sau Cây rơm dâng dần thịt mình cho lửa hồng căn bếp, cho bữa ăn rét mướt của trâu bò
*Tả cây cối:
-Tả hoa cỏ may: Từng bông hoa cỏ may như một cái tháp xinh
xắn nhiều tầng Ở mỗi nhánh tháp, trên đầu mỗi bông hoa cỏ may lại đính một hạt sương Khói
có thể tưởng tượng bàn tay tinh xảo nào có thể hoàn thành hàng loạt công trình đẹp đẽ, tinh tế đến vậy Mỗi hạt sương được tính sao vừa nhìn thấy, vừa nhẹ để không bị rơi, vừa đủ nặng để không bị gió thổi bay mất Mỗi chùm hoa cỏ may là một cái tháp đính đầy sương như thế
(Tháp cỏ may)
-Tả cây hoa ngâu: Li ti như muôn hạt kê, mê mải một màu vàng tươi non Như một trận mưa bụi vàng đọng lại trên vòm xanh, thứ vòm lá xum xuê, lá tron tròn, nho nhỏ như vết đầu ngón tay và xanh non, bóng bẩy, mỡ màng
Như muôn hạt cát vàng muôn hạt đã nhẵn lỳ vì mưa gió thời gian Bề ngoài tưởng câm đặc, ai ngờ trong hạt nhỏ xíu ấy lại rộng lớn vô cùng Chả có thế mà nó chứa đựng được bao nhiêu là bao nhiêu hương thơm ngát Cứ tỏa ra cho gió mang đi, mang đi, mang đi nữa, mang đi mãi, mà trong cái kho tí hon ấy vẫn đầy ắp hương thơm
*Tả con vật:
-Tả Dế Mèn: Cả người tôi rung rinh một màu nâu bóng mỡ soi gương được và rất ưa nhìn Đầu tôi to và nổi từng tảng, rất bướng Hai cái răng đen nhánh lúc nào cũng nhai nhoàm ngoạp như hai lưỡi liềm máy làm việc Sợi râu của tôi dài và uốn cong một vẻ rất đỗi hùng dũng
Trang 10-Tả Dế Choắt: người gầy gò và dài lêu nghêu như một gã nghiện thuốc phiện Đã thanh niên rồi mà cánh chỉ ngắn củn đến giữa lưng, hở cả mạng sườn như người cởi trần mặc
áo gi lê Đôi càng bè bè, nặng nề, trông đến xấu Râu ria gì mà cụt có một mẩu, và mặt mũi lúc nào cũng ngẩn ngẩn ngơ ngơ Đã vậy tính nết lại ăn xổi ở thì
Tả Nhái Bén, Đại vương Ếch Cốm, cá Diếc, Chuồn Chuồn, chị Cào Cào, cụ Châu Chấu, Bói Ca, (Dế Mèn phiêu lưu kí)
Tôi thật sự thích thú khi xem rất nhiều, rất nhiều đoạn văn mà các em ghi chép được
Và thường xuyên khuyến khích, động viên các em siêng năng thực hiện, trao đổi với nhau để vốn từ của các em ngày càng phong phú, đa dạng hơn
Ngoài ra, để bài văn của các em được hoàn thiện hơn tôi luôn xem trọng việc cung cấp vốn từ thông qua các môn học khác
* Công tác phối kết hợp với các môn học khác:
Tập làm văn là môn học sáng tạo chứ không phải sao chép, môn học thực hành tổng hợp kiến thức, tổng hợp các kĩ năng (kĩ năng sống, giao tiếp, sử dụng ngôn ngữ, trình bày
và tạo lập văn bản, ) ở tất cả những phân môn khác, vì vậy muốn dạy tốt tập làm văn cần phải dạy tốt các phân môn khác ở chương trình tiểu học Các môn học là nguồn cung cấp vốn sống cũng như vốn từ khá phong phú Trong văn miêu tả, ngôn ngữ sử dụng phải là ngôn ngữ giàu
hình ảnh, giàu cảm xúc, giàu nhịp điệu âm thanh Muốn có một bài văn hay, có "hồn", đẫm chất
văn thì các em phải có vốn từ ngữ phong phú và phải biết cách lựa chọn từ ngữ khi miêu tả cho phù hợp
Tập đọc:
Ví dụ: Khi dạy bài tập đọc “Cánh diều tuổi thơ” giáo viên cần chỉ cho học sinh thấy những
câu văn hay tác giả miêu tả cánh diều (đồ vật):
Cánh diều mềm mại như cánh bướm
Tiếng sáo diều vi vu trầm bổng
Sáo đơn rồi sáo kép, sáo bè như gọi thấp xuống những vì sao sớm
Và bài “Trống đồng Đông Sơn”:
Giữa mặt trống bao giờ cũng có hình ngôi sao nhiều cánh tỏa ra xung quanh
Tiếp đến là những hình tròn đồng tâm, hình vũ công nhảy múa, chèo thuyền, hình chim bay, hươu nai có gạc,
Nổi bật trên hoa văn trống đồng là hình ảnh con người hòa với thiên nhiên
Hoặc tả cây cối: bài tập đọc Sầu riêng
Trang 11Thân khẳng khiu, cao vút, cành ngang thẳng đuột, thiếu cái dáng cong, dáng nghiêng, chiều quằn, chiều lượn của cây xoài, cây nhãn
Lá nhỏ xanh vàng, hơi khép lại, tưởng như lá héo
Và bài: Hoa học trò
mỗi hoa chỉ là một phần tử của xã hội thắm tươi; người ta quên đóa hoa, chỉ nghĩ đến cây, đến hàng, đến những tán hoa lớn xòe ra như muôn ngàn con bướm thắm
Lá xanh um, mát rượi, ngon lành như lá me non Lá ban đầu xếp lại, còn e ấp
Hay tả con vật: bài tập đọc Đường đi Sa Pa
Con đen huyền, con trắng tuyết, con đỏ son, chân dịu dàng, chùm đuôi cong lướt thướt liễu rũ
Và bài: Con chuồn chuồn nước
Màu vàng trên lưng chú lấp lánh
Bốn cái cánh mỏng như giấy bóng
Cái đầu tròn và hai con mắt long lanh như thủy tinh
Thân chú nhỏ và thon vàng như màu vàng của nắng mùa thu
Cứ thế qua các bài tập đọc, bài thơ, bài đọc thêm, tôi giúp các em phát hiện và ghi lại một ý hay, những câu văn hay vào “sổ tay văn học” Bởi vì sưu tầm, tích luỹ, ghi chép từng câu văn hay, những câu thơ giàu cảm xúc, những câu ca, lời hát, lâu dần sẽ thấm hình ảnh văn học được tích luỹ giống như nguyên vật liệu thì “toà lâu đài văn học” của các em càng to, càng đẹp, càng lộng lẫy
Luyên từ và câu:
Tôi nghĩ, học sinh hiểu thêm một từ mới nghĩa là hiểu thêm một khái niệm mới Mà ngôn ngữ gắn chặt với tư duy Ngôn ngữ phát triển thì tư duy cũng phát triển theo Làm giàu vốn từ cho học sinh nhất là những từ tượng hình, tượng thanh, từ gợi tả màu sắc, để giúp các em viết tốt thể loại văn miêu tả
-Có nhiều đề tài nhỏ để gợi cho học sinh tìm từ ở các tiết mở rộng vốn từ:
Ví dụ:
-Tuần 15/ tiết 29: Mở rộng vốn từ: Đồ chơi – trò chơi
Bài tập 4: Tìm các từ ngữ miêu tả tình cảm, thái độ của con người khi tham gia các trò chơi