Charlie Munger, The Art of Stock Picking

People Who Have Made It In The Stock Market: Thousands of everyday people have lifted themselves out of the rat race and gathered great wealth for their families through the art of buying low and selling high in the stock market. You can use the modern capitalist system to your advantage, too Begin your adventure into the world of finance with The Art Of Stock Picking For Common And Uncommon People This manual is the playbook for getting a good deal on your stock investments. Everything you need to know about stocks from the bottomup is covered in this book Get the answers to:What is the stock market? Why does the stock market exist? How do people like me make money in the stock market? Where does the money go when I lose in stocks? How do I know I am getting the right, low, price for a stock? When do I sell the stocks I buy? And so much more..

Nghệ thuật lựa chọn cổ phiếu

(Trích dịch từ bài nói chuyện “The Art of Stock Picking” của Charlie Munger)

Translator by: The Navigator Hôm nay tôi sẽ chơi một mẹo nhỏ với các bạn bởi vì chủ đề cuộc nói chuyện của tôi là nghệ thuật lựa chọn cổ phiếu, một phân nhánh nghệ thuật của trí tuệ phổ quát (worldly wisdom) Việc này cho phép tôi bắt đầu nói về trí tuệ phổ quát, một chủ đề rộng hơn nhiều

mà tôi quan tâm bởi vì tôi nghĩ rằng trong tất cả những thứ ấy, có quá ít thứ được truyền đạt bởi hệ thống giáo dục hiện đại, ít nhất là theo một cách thức hiệu quả

Và do vậy, cuộc nói chuyện sẽ diễn ra theo cách mà một số nhà tâm lý học hành vi gọi là quy tắc Grandma (Grandma’s rule), được dựa theo sự thông thái của Grandma khi bà đã nói rằng “Nên ăn cà rốt trước khi ăn món tráng miệng” Phần Cà rốt trong bài nói chuyện này là về chủ đề chung của trí tuệ phổ quát, đây là một cách khá hay để bắt đầu Rốt cuộc,

lý thuyết của giáo dục hiện đại là bạn cần một nền tảng giáo dục căn bản (general education) trước khi đi vào việc chuyên môn hóa (specialize) Và tôi nghĩ ở một mức độ rộng nào đấy, trước khi bạn trở thành một người chọn lựa cổ phiếu xuất chúng (a great stock picker) thì bạn cũng cần phải có một nền tảng giáo dục căn bản Vì thế, để nhấn mạnh điều mà đôi khi tôi gọi một cách hơi gượng gạo là trí tuệ phổ quát dành cho người chậm tiêu (remedial worldy wisdom), tôi sẽ bắt đầu bằng cách khởi động các bạn thông qua một vài khái niệm

cơ bản (basic notions)

Trí tuệ phổ quát là gì (what is elementary, worldly wisdom)? Chà, quy tắc đầu tiên đó là bạn không thể thực sự hiểu biết được bất cứ thứ gì nếu chỉ dựa vào việc ghi nhớ các sự việc độc lập (isolated facts) và sau đó là cố gắng hồi tưởng mạnh mẽ chúng (bang ‘em back) Nếu các sự việc không liên kết với nhau trên một mạng liên kết tư duy (lattice of theory) thì bạn sẽ không có được chúng ở dạng thức có thể sử dụng được

Bạn phải có các mẫu hình (models) trong đầu Và bạn phải sắp xếp các trải nghiệm của mình cả gián tiếp lẫn trực tiếp dựa trên mạng lưới các mô hình trí tuệ này (latticework of models) Bạn có thể nhận thấy những sinh viên chỉ cố ghi nhớ và gợi lại những gì đã nhớ

Và, họ đã thất bại ở trường học và cả trong trường đời Bạn phải gắn kinh nghiệm của bản thân vào một mạng lưới các mô hình trí tuệ ngay trong đầu bạn

Các mô hình này là gì? Vâng, quy tắc đầu tiên là bạn phải có nhiều mô hình (multiple models) bởi vì nếu bạn chỉ có một hay hai để sử dụng thôi thì bản chất tâm lý loài người trong bạn sẽ gượng ép thực tế để nó phù hợp với mô hình của chính bạn hoặc ít nhất là giống như bạn đang nghĩ vậy Lúc này, bạn giống như một nhà chữa trị vận động bằng tay (chiropractic), đương nhiên, là một kẻ tồi nhất trong y thuật (great boob in medicine) Việc này khá giống một câu nói củ, “Đối với người đàn ông đang cầm búa trong tay, mọi vấn

đề sẽ trông giống như một cái đinh” Và đương nhiên, đó là cách mà các chiropractic xúc

tiến việc thực hành y học Nhưng đó là một cách suy nghĩ hoàn toàn thảm hại và là một cách thảm hại hoàn toàn để vận hành thế giới này Vì vậy, bạn cần phải có nhiều mô hình

Và các mô hình này phải xuất phát từ nhiều nhánh học thuật (multiple disciplines) bởi vì tất cả sự khôn ngoan của thế gian này thì không thể được tìm thấy trong một số ít khoa hàn lâm (academic department) Đấy là lý do tại sao các nhà thơ (poetry professors), nói chung, rất không khôn ngoan theo nghĩa thực/trần tục (worldly sense) Họ đã không có đủ các mẫu hình trong tâm trí mình Vì vậy bạn phải có các mô hình được sắp xếp hợp lý trên một loạt các nhánh học thuật

Bạn có thể nói, “Má ơi ) (my god), khó vãi ra”, Nhưng may thay, điều đó không khó lắm bởi vì 80 hoặc 90 mẫu hình quan trọng sẽ chiếm đến khoảng 90% lực đẩy (freight) trong việc biến bạn thành một người thông thái, trong khi trong số đó chỉ có một lượng nhỏ giới hạn mới thực sự rất khó nhằn mà thôi Vì thế, hãy xem xét một cách ngắn gọn những loại mô hình và kỹ thuật nào đóng vai trò hình thành nên thứ kiến thức cơ bản mà mọi người phải có trước khi họ trở nên thực sự giỏi trong một lĩnh vực nghệ thuật đặc thù nào đấy giống như việc lựa chọn cổ phiếu

Đầu tiên là toán học Rõ ràng, bạn phải có khả năng xử lý số liệu (handle numbers) và số lượng theo toán học cơ bản Và mô hình hữu hiệu nhất đó là toán học hoán vị và tổ hợp sơ cấp (elementary math of permutations and combinations) Chúng đã được dạy vào những ngày tôi còn học năm hai ở trường trung học (sophomore year) Tôi cho rằng hiện nay ở các trường tư thục tuyệt vời (great private schools), có lẽ nó đã được dạy từ lớp 8 hoặc thấp hơn thế Chúng là đại số rất đơn giản Tất cả đã được giải quyết trong thời gian có khóa học về Pascal và Fermat Chúng được trình bày một cách tình cờ theo một loạt các chữ cái

Nó không khó để học Điều khó để có được chúng là bạn phải sử dụng chúng thường xuyên gần như là hàng ngày trong đời mình Hệ thống Fermat/Pascal phù hợp đáng kể (dramatically consonant) với cách mà thế giới đang vận hành Và đó là sự thật rất cơ bản

Vì vậy bạn đơn giản là phải có kỹ thuật này

Có nhiều tổ chức giáo dục (tuy không đầy đủ) đã nhận ra được điều này Tại trường kinh doanh Harvard, điều tuyệt vời nhất về số lượng đã gắn kết lớp học năm nhất với nhau đó

là lý thuyết cây quyết định (dicision trees) Tất cả những gì họ làm là sử dụng đại số trung học (high school algebra) và áp dụng nó vào các vấn đề thực tế trong cuộc sống Và các sinh viên đã yêu thích nó Họ đã ngạc nhiên khi thấy rằng đại số trung học thực sự ứng dụng trong cuộc sống Nhìn chung, khi nó hoạt động, mọi người không thể thực hiện điều này một cách tự nhiên và tự động Nếu bạn hiểu tâm lý học cơ bản, lý do họ không thể thì thực sự khá đơn giản: Mạng lưới nơ ron thần kinh cơ bản của bộ não thông qua sự di truyền

tự do (broad genetic) và tiến hóa văn hóa (cultural evolution) đã sử dụng một kiểu ước tính giản đơn (rude) và ngắn gọn (shortcut) Và nó không phải là Fermat/Pascal, nó chỉ chứa các yếu tố của Fermat/Pascal trong đó Tuy nhiên, nó không thực sự tốt cho lắm Vì vậy bạn phải học những kiến thức toán học căn bản này theo cách có thể sử dụng và phải sử

dụng chúng thường xuyên trong cuộc sống-giống kiểu như nếu bạn muốn trở thành một golfer chuyên nghiệp, bạn không thể sử dụng cú Swing một cách bản năng theo sự tiến hóa

tự do (broad evolution) mang lại Bạn phải học cách cầm gậy chắc chắn và xoay theo nhiều cách khác nhau để cảm nhận được khả năng đầy đủ của cú quả như một golfer vậy Nếu bạn không có được những điều cơ bản này thì toán học cơ bản cũng có khả năng (probability) đi vào trong cảm thụ (repertoire) của bạn (nhưng hơi không được tự nhiên)

để rồi sau đó bạn trải qua một cuộc đời dài giống như một người đàn ông chỉ có một cái chân nhưng lại đang tham gia trò chơi đá đít vậy (ass-kicking contest) Bạn đang mang lại lại thế rất lớn cho những người khác

Một trong những lợi thế rất lớn của một người như Buffett, người mà tôi đã làm việc trong suốt những năm qua, đó là anh ta luôn tự động suy nghĩ theo mô hình cây quyết định (decision trees) và toán học hoán vị và tổ hợp…

Đương nhiên, bạn phải biết về kế toán Nó chính là ngôn ngữ của thực tế kinh doanh Nó

là thứ rất hữu ích để truyền tải nền văn minh Tôi đã từng nghe nói rằng nó đến với nền văn minh thông qua Venice, một nơi được xem là cường quốc thương mại lớn nhất ở Địa Trung Hải (Mediterranean) Tuy nhiên, sổ sách kế toán kép lại là một thứ phát minh tồi tệ (hell of an invention) Kế toán cũng không khó để đọc hiểu Nhưng bạn phải thông hiểu đủ

để nhận ra được những hạn chế của nó – bởi vì mặc dù kế toán là điểm khởi đầu nhưng nó chỉ là một phép ước chừng thô sơ (crude approximation) Và không khó để nhận biết được các hạn chế của nó Ví dụ, mọi người đều có thể nhận thấy rằng bạn đã ít nhiều dự đoán thời gian sử dụng hiệu quả của một chiếc máy bay hay bất cứ cái gì tương tự thế chỉ bởi vì bạn thể hiện tỉ lệ khấu hao theo những con số khéo léo mà bản thân chúng không tạo nên bất cứ thứ gì bạn thực sự biết được

Xét về những hạn chế của kế toán, một trong những câu chuyện yêu thích của tôi liên quan tới một doanh nhân vĩ đại tên là Carl Braun, người đã sáng lập công ty CF Braun Engineering Công ty chuyên thiết kế và xây dụng nhà máy lọc dầu, một việc rất khó để thực hiện Và Braun sẽ hoàn thành đúng hạn, an toàn và đạt hiểu quả…Đấy là một nghệ thuật lớn Braun thông qua kỹ thuật Teutonic đã nhận ra những con số không minh bạch

Và một trong số đó là khi ông ấy nhìn vào các tiêu chuẩn kế toán và cách thức áp dụng chúng vào việc xây dựng các nhà máy lọc dầu và ông ấy nói, “Thật lố bịch (this is asinine)”

Vì thế ông ấy đã tống cổ (throw out) hết các kế toán rồi mang các kỹ sư của mình tới và nói “bây giờ, chúng ta sẽ nghĩ ra hệ thống kế toán riêng của mình để xử lý quá trình này” Trong thời gian sau đấy thì kế toán đã áp dụng rất nhiều quan điểm của Carl Braun Vì thế ông ấy đã trở thành một người đáng gờm (formidably willful) và đầy tài năng, người đã chứng minh được tầm quan trọng của cả việc kế toán và việc biết được những hạn chế của

nó

Ông ấy cũng có một quy tắc khác (theo tâm lý học), mà nếu bạn quan tâm tới trí tuệ thì nó phải là một phần cảm thụ của bạn-giống như toán học hoán vị và tổ hợp cơ bản vậy Quy

tắc của ông ấy áp dụng cho việc giao tiếp của toàn công ty và được gọi là quy tác 5 W – bạn phải nói được Ai (Who) đang làm Gì (What), ở đâu (Where), Khi nào (When) và Tại sao (Why) Nếu bạn viết một bức thư hoặc trực tiếp chỉ đạo ai đó làm việc gì trong công ty

mà lại không nói cho họ biết tại sao thì bạn sẽ bị sa thải đầu tiên Sự thật là bạn sẽ bị sa thải nếu bạn làm việc này lần thứ hai Bạn có thể hỏi tại sao nó lại quan trọng như vậy? Chà, đấy là một quy tắc tâm lý, bạn sẽ suy nghĩ tốt hơn nếu như bạn sắp xếp được kiến thức dựa trên các mô hình với các câu trả lời đơn giản cho câu hỏi WHY, WHY, WHY Nếu bạn luôn luôn nói cho một ai đó rằng tại sao thì họ sẽ hiểu nó một cách tốt hơn, họ sẽ xem nó quan trọng hơn, và họ sẽ hầu như dễ chấp nhận hơn Ngay cả khi họ không hiểu được lý do của bạn thì họ cũng sẽ dễ chấp nhận hơn

Vì vậy, có một quy tắc cứng (iron rule) rằng khi bạn muốn bắt đầu có được trí tuệ phổ quát bằng cách đặt câu hỏi tại sao, tại sao, tại sao trong việc giao tiếp với những người khác về mọi thứ, thì bạn phải luôn muốn thêm vào tại sao, tại sao, tại sao nữa Ngay cả khi nó có

vẽ hiển nhiên, sẽ khôn ngoan khi thêm vào câu hỏi Why

Những mô hình nào là đáng tin cậy nhất? Chà, hiễn nhiên, những mô hình đến từ khoa học

và kỹ thuật nghiêm túc thì đều là những mô hình đáng tin cậy nhất trên trái đất này Và việc kiểm soát chất lượng kỹ thuật (ít nhất theo những gì tinh túy trong đấy cho bạn và tôi, những người không phải là chuyên gia kỹ thuật) thì dựa khá nhiều vào cơ sở của toán học Fermat và Pascal Nó tốn kém rất nhiều và bạn sẽ có ít khả năng bị phá vỡ nếu bạn chi tiêu nhiều như vậy Tất cả đều là toán học căn bản của phổ thông Và một chút rắc rối (elaboration) của chúng là những gì mà Deming đã mang tới Nhật Bản nhằm phục vụ cho việc kiểm soát chất lượng

Tôi không cho rằng hầu hết mọi người cần phải thấy hết sức khó khăn (terribly facile) trong việc hiểu các thống kê Ví dụ, Tôi không chắc rằng tôi có thể đọc hiểu được hàm phân phối Poisson (Poisson distribution) Nhưng tôi biết phân phối Gaussian và những hàm phân phối bình thường sẽ như thế nào và tôi biết rằng các sự kiện cũng như các khía cạnh lớn của thực tế cuối cùng cũng được phân phối theo cách đó Vì vậy tôi có thể làm một phép tính toán sơ bộ (rough calculation) Nhưng nếu bạn yêu cầu tôi giải đáp một điều gì đấy liên quan tới hàm phân phối Gaussian đến tận 10 chữ số thập phân thì chắc tôi không thể ngồi xuống và giải toán được Tôi giống như một người chơi bài, người học để chơi tốt hơn mà không thành thạo Pascal vậy Và nhân tiện, việc này hoạt động đủ tốt Nhưng bạn phải hiểu rằng đường cong hình chuông (bell-shaped curve) ít nhất cũng khá tương ứng với kết quả tôi tính toán Đương nhiên, cái ý tưởng kỹ thuật về một hệ thống dự phòng (backup system)

là một ý tưởng rất mạnh Ý tưởng kỹ thuật về các điểm gãy (breakpoints) cũng là một mô hình rất mạnh mẽ Khái niệm khối lượng xuất phát từ vật lý cũng là một mô hình tuyệt vời Tất cả những điều này đều có khả năng ứng dụng tuyệt vời vào trong việc nhìn nhận thực

tế thông thường Tất cả các phân tích chết tiệt về chi phí-lợi ích này cũng đều là đại số của bậc trung học Nó chỉ được làm màu (dolled up) một chút với những biệt ngữ lạ mà thôi

Tôi cho rằng các mô hình đáng tin cậy tiếp theo là từ sinh học/sinh lý học (biology/physiology) bởi vì nói cho cùng thì tất cả chúng ta đều đang được lập trình bởi chính sự phối hợp của các gen Và đương nhiên, khi bạn đi vào tâm lý học thì sẽ thấy nó rất phức tạp (much more complicated) Nhưng đó là một chủ điểm vô cùng quan trọng nếu bạn muốn đi tới bất kỳ một mảng trí tuệ nào Bạn có thể chứng minh luận điểm này khá đơn giản: Không có ai trong căn phòng này xem rõ được việc làm của một nhà ảo thuật gia rất bình thường, người không thấy nhiều thứ xãy ra mà không xãy ra và không thấy nhiều thứ xãy ra đang xãy ra và cái lý do tại sao mà bộ máy nhận thức của con người lại có lối tắt trong đó

Não bộ không thể có được một mạng mạch không giới hạn (unlimited circuitry) Vì thế, một người biết cách tận dụng những lối tắt này và khiến não bộ tính toán sai theo những cách nhất định có thể khiến bạn thấy những thứ không tồn tại lại hiện diện ngay đó Bây giờ bạn có được chức năng nhận thức (cognitive function) phân biệt với chức năng tri giác (perceptual function) Và ở đó, bạn có khả năng bị đánh lừa cao hơn Một lần nữa, não bộ của bạn bị thiếu mạng mạch và cứ thế nó tiếp nhận đủ loại lối tắt tự động Vì vậy, khi hoàn cảnh kết hợp theo những cách nhất định hoặc phổ biến hơn, thì con người của bạn bắt đầu hành động giống như bị một nhà ảo thuật thao túng một cách có chủ đích bằng cách gây ra rối loạn chức năng nhận thức của bạn, bạn trở nên như một con Lừa vậy (patsy) Và vì vậy, giống như việc một người làm việc với một công cụ nào đấy cần phải biết được hạn chế của nó thì một người làm việc với nhận thức của mình phải biết được hạn chế của nó Nhân tiện đây, kiến thức này có thể được sử dụng để kiểm soát hoặc thúc đẩy người khác đấy nhé…

Vì vậy, phần hữu ích và thiết thực nhất của tâm lý học mà cá nhân tôi nghĩ có thể được dạy cho bất kỳ người thông minh nào trong 1 tuần là quá đổi quan trọng (ungodly important)

Và không ai dạy chúng cho tôi theo cách đấy Tôi đã phải học chúng sau này trong cuộc sống, từng chút một tại từng thời điểm Và nó khá là tốn công sức (fairly laborious) Điều này mặc dù rất cơ bản nhưng khi tất cả đã kết thúc, tôi cảm thấy mình như một gã gốc vậy

Và vâng, tôi đã được học tại Cal Tech và Trường Luật Harvard…là những nơi rất nổi tiếng

đã giáo dục sai lầm nhiều người giống như bạn và tôi

Phần cơ bản của tâm lý học-Tâm lý học đằng sau những đánh giá sai lầm (the psychology

of misjudment) như tôi nhắc tới là điều cực kỳ quan trọng để học hỏi Có khoảng 20 nguyên tắc nhỏ và chúng tương tác với nhau, vì vậy chúng hơi phức tạp Nhưng những tinh túy (the guts) trong ấy thì quan trọng cùng cực Những kẻ thông minh khiến nhiều người mắc sai lầm hoàn toàn bằng cách làm họ không chú ý tới nó Thực tế, tôi đã làm điều này khá nhiều lần trong hai hoặc ba năm qua theo một cách rất quan trọng Bạn không bao giờ thấy tốt hoàn hảo qua những sai lầm ngớ ngẫn

Có một câu nói khác xuất phát từ Pascal mà tôi luôn coi là một trong những quan sát thực

tế chính xác trong lịch sử tư tưởng Pascal đã nói nguyên văn “Tâm trí con người cùng một

lúc chứa cả niềm vinh quang (glory) và nổi hổ thẹn (shame) của vũ trụ” Điều này hoàn toàn chính xác Nó có sức mạnh to lớn Tuy nhiên, nó cũng có những trục trặc (malfunctions) nên thường gây ra những kết luận sai lầm Nó cũng làm cho một người bị thao túng bởi người khác Ví dụ, gần nữa số quân đội của Adolf Hitler gồm tập hợp những người tín hữu công giáo Nên việc đưa ra đủ những thao túng tâm lý một cách thông minh thì những gì con người sẽ làm là khá thú vị

Theo một cách cá nhân, tôi đã nhận ra vấn đề vì vậy bây giờ tôi sử dụng một loại phân tích song hành (two-track analysis) Đầu tiên, xem xét một cách hợp lý thì các yếu tố nào thực

sự chi phối các lợi ích liên quan? Và thứ hai, những ảnh hưởng của tiềm thức trong não bộ

ở một cấp độ tiềm thức đang tự động làm những việc mà nói chung thì rất hữu ích nhưng lại thường bị trục trặc là gì? Có một cách tiếp cận là: Bằng cách đánh giá lợi ích thực tế, xác xuất xãy ra…và cách khác là đánh giá các yếu tố tâm lý gây ra các kết luận tiền thức,

mà nhiều trong số chúng là sai

Bây giờ chúng ta đến với một dạng kinh tế vi mô trong trí tuệ con người ít đáng tin cậy hơn Và ở đây, tôi thấy nó khá hữu ích để nghĩ về nền kinh tế thị trường tự do hoặc nền kinh tế thị trường tự do một phần như là tương đồng với một hệ sinh thái Đây là một cách suy nghĩ không hợp thời bởi vì vào những ngày sau khi Darwin xuất hiện, một số người chẳng hạn như những lãnh chúa có thế lực cho rằng học thuyết (doctrine) về sự sống còn của kẻ mạnh nhất đã chứng minh họ xứng đáng có được sức mạnh như từng biết, “ta là người giàu nhất, do vậy ta là tốt nhất Chúa ở trong thiên đàng của ta,…” Và phản ứng đó của những tên này đã gây cho mọi người một suy nghĩ rằng sẽ là không hợp thời khi nghĩ một nền kinh tế như là một hệ sinh thái Nhưng sự thật là nó rất giống một hệ sinh thái Và bạn nhận được nhiều kết quả tương tự như vậy

Chỉ khi ở trong một hệ sinh thái, những người với chuyên môn hẹp mới trở nên cực giỏi trong việc chiếm lĩnh một lĩnh vực ngách nào đấy Tương tự như động vật sinh trưởng trong các hang hốc, những người chuyên về kinh doanh thu được kết quả rất tốt bởi vì họ tập trung một cách thường xuyên nhằm tìm ra điều tốt đẹp của nền kinh tế, thứ mà họ sẽ không làm được nếu tiến hành theo bất kỳ cách nào khác Và một khi chúng ta đi vào nền kinh tế vi mô, chúng ta sẽ bắt gặp khái niệm về lợi thế quy mô

Bây giờ chúng ta đang tiến gần hơn đến việc phân tích đầu tư bởi vì trong sự thành công hay thất bại của doanh nghiệp thì lợi thế quy mô đóng vai trò quan trọng phi thường Ví

dụ, một lợi thế lớn nhất về quy mô được dạy trong tất cả các trường kinh doanh trên thế giới đó là nó làm giảm chi phí dọc theo đường cong kinh nghiệm (experience curve) Chỉ cần sản xuất một thứ gì đó với khối lượng ngày càng nhiều thì sẽ cho phép những người đang cố gắng cải tiến và được hổ trợ bởi nguồn vốn thực hiện việc đó càng ngày càng hiệu quả hơn Bản chất của những thứ này là nếu bạn đạt được một khối lượng lớn hàng hóa thông qua việc kết hợp các nguồn lực (your joint) thì bạn sẽ thu được nhiều điều tốt hơn

trong việc sản xuất lượng hàng đó Đó là một lợi thế rất lớn và có rất nhiều điều để làm cho các doanh nghiệp thành công cũng như thất bại…

Chúng ta hãy lướt qua một danh sách mặc dù không đầy đủ một trong những lợi thế có thể

có của lợi thế quy mô

Một số đến từ hình học đơn giản (simple geometry) Nếu bạn xây dựng một bồn chứa hình cầu lớn, rõ ràng khi bạn xây dựng nó càng lớn thì lượng sắt thép bạn sử dụng trên bề mặt

sẽ tăng lên theo hình vuông và thể tích sẽ tăng lên theo khối lập phương Vì vậy, khi bạn tăng đường kính, bạn có thể chứa được một thể tích lớn hơn trên một đơn vị diện tích thép

Có tất cả những thứ như thế ở trong hình học đơn giản để áp dụng vào thực tế và mang lại cho bạn một lợi thế về quy mô Ví dụ, bạn có thể có được lợi thế quy mô từ quảng cáo trên

ti vi Khi quảng cáo truyền hình lần đầu xuất hiện và khi các hình ảnh biết nói đầy màu sắc xuất hiện ngay trong phòng khách, nó làm một thứ mạnh mẽ không thể tin được Trong những ngày đầu, chúng ta có 3 nhà mạng nắm trong tay tất cả mọi thông tin được truyền tới 90% lượng khán giả Vâng, nếu bạn là P&G, bạn có đủ khả năng để sử dụng phương thức quảng cáo mới này Bạn có khả năng đáp ứng được chi phí đắt đỏ của truyền hình mạng bởi vì bạn đã bán được rất nhiều lon và chai rồi Một số công ty khác thì không vì không có cách nào để mua thứ quảng cáo này theo từng phần nhỏ được Do vậy, các công

ty này không thể sử dụng nó Thực tế, nếu bạn không có khối lượng lớn, bạn không thể sử dụng quảng cáo truyền hình mạng, vốn là kỹ thuật hiệu quả nhất

Vì vậy, khi TV xuất hiện, các công ty có thương hiệu vốn đã lớn lại có thêm lực đẩy rất lớn (tail wind) Thật vậy, các công ty này thịnh vượng, thịnh vượng và thịnh vượng cho tới khi một trong số chúng trở nên quá lớn và ngu ngốc, thứ sẽ xãy ra với sự thịnh vượng, ít nhất là ở một số cty…

Và lợi thế quy mô của bạn có thể là một lợi thế thông tin Nếu tôi đi đến một nơi hẻo lánh, tôi có thể nhìn thấy kẹo cao su Wrigley bên cạnh kẹo cao su của Glotz Ồ, tôi biết rằng Wrigley là một sản phẩm vừa ý, trong khi tôi không biết bất cứ điều gì về kẹo của Glotz

Vì vậy, nếu một thứ đang có giá 40 cents và thứ kia giá 30 cents, tôi có đi mua cái thứ tôi không biết và bỏ nó vào miệng (một nơi khá cá nhân) sau khi có được những xu lẻ (a lousy dime) hay không? Nên, về mặt hiệu quả, Wrigley vì đơn giản là được biết đến nhiều nên

có lợi thế quy mô mà bạn có thể gọi là lợi thế thông tin

Một lợi thế quy mô khác tới từ tâm lý học Các nhà tâm lý học sử dụng thuật ngữ “bằng chứng xã hội-Social Proof” Chúng ta đều bị ảnh hưởng bởi tiềm thức và ở một mức độ nào đấy là một cách có ý thức do những gì mà chúng ta nhìn thấy người khác làm và chấp thuận Vì vậy, nếu mọi người đang mua thứ gì đấy thì chúng ta sẽ nghĩ rằng thứ đó tốt hơn Chúng ta không muốn trở thành một người đứng ngoài cuộc Một lần nữa, một số điều này nằm ở mức độ tiềm thức và một số khác thì không Thỉnh thoảng, chúng ta suy nghĩ một

cách có ý thức và lý trí (consciously and rationally think), “Này Gee, tôi không biết nhiều

về điều này Họ biết nhiều hơn tôi đấy Vì vậy, tại sao tôi không làm theo họ nhỉ?”

Hiện tượng bằng chứng xã hội xuất phát từ tâm lý học mang lại lợi thế lớn về quy mô Ví

dụ, với mạng lưới phân phối rộng khắp, thứ mà tất nhiên là rất khó gây dựng thì một lợi thế của Coca-Cola đó là sản phẩm luôn có sẵn gần như khắp mọi nơi trên thế giới Vâng, giả sử bạn có một ít nước ngọt chẳng hạn, vậy thì thế nào để bạn làm cho nó hiện diện trên khắp trái đất? Việc thiết lập một hệ thống phân phối trên toàn cầu mà một doanh nghiệp lớn đạt được một cách từ từ thì sẽ trở thành lợi thế lớn cho doanh nghiệp đấy…và nếu bạn nghĩ về nó, một khi bạn có đủ lợi thế kiểu này thì nó có thể trở nên rất khó để bất cứ ai đánh bật được bạn

Có một loại lợi thế khác để mở rộng quy mô Ở một số mảng kinh doanh, bản chất của mọi thứ là việc phân cấp theo tầng sự thống trị áp đảo của một công ty Một trong những ví dụ

rõ ràng nhất đó là ở mảng báo chí nhật kỳ (daily newspaper) Thực tế là không có thành phố lớn nào còn lại của Hoa Kỳ (ngoài một vài thành phố rất lớn) là nơi có nhiều hơn một

tờ báo nhật kỳ Và một lần nữa, đấy là một thứ về quy mô Một khi tôi chiếm được hầu hết

sự lưu hành (circulation) thì tôi sẽ nhận được hầu hết các quảng cáo Và một khi tôi có được hầu hết lượng quãng cáo và lưu hành thì tại sao bất cứ ai cũng sẽ muốn một tờ báo mỏng hơn với ít thông tin hơn trong đó chứ? Vì vậy, nó có xu hướng dịch chuyển dòng chảy (cascade) về kẻ chiến thắng, kẻ đã nắm được tất cả tình hình Và đó là một dạng riêng biệt của hiện tượng lợi thế về quy mô

Tương tự, tất cả những lợi thế về quy mô này cho phép sự chuyên môn hóa cao hơn trong công ty Vì vậy, mỗi một người có thể làm tốt hơn những gì mà anh ta đang làm Và những lợi thế về quy mô này là rất lớn, chẳng hạn, khi Jack Welch đến General Electric, ông ấy

đã nói “ Chết tiệt Chúng ta sẽ trở thành số 1 hoặc số 2 trong mọi lĩnh vực mà chúng ta đang làm hoặc sẽ bị bật bãi Tôi không quan tâm phải sa thải bao nhiêu người hay phải bán

đi bao nhiêu mảng Chúng ta phải trở thành số 1 hoặc số 2 hoặc biến mất” Đó là một điều rất khó khăn để làm nhưng tôi nghĩ rằng đó là một quyết định đúng đắn nếu bạn đang nghĩ

về việc tối ưu hóa lợi ích cổ đông (shareholder wealth) Và tôi cũng không nghĩ rằng đó là một thứ tệ để làm cho một nền văn hóa bởi vì tôi cho rằng GE sẽ trở nên mạnh mẽ hơn khi

có Jack Welch ở đó

Có một số nhược điểm của quy mô Ví dụ, theo ý tôi, Berkshire Hathaway là cổ đông lớn nhất của Capital Cities/ABC và chúng tôi đã có các ấn phẩm thương mại đã bị giết chết ở những nơi mà các đối thủ cạnh tranh đánh bại chúng tôi Và cách họ đánh bại chúng tôi là bằng cách đi vào một chuyên môn hẹp hơn Chúng tôi đã có một tạp chí du lịch phục vụ cho việc kinh doanh du lịch Vì thế ai đó sẽ tạo ra một cái mà nó sẽ được giải quyết đơn lẽ (addressed solely) tại bộ phận du lịch của công ty Giống như một hệ sinh thái, bạn đang

có được một chuyên môn ngày càng sâu hơn

Vâng, họ đã đạt được hiệu quả hơn rất nhiều họ có thể nói nhiều hơn với những người điều hành tại các bộ phận du lịch của công ty Thêm vào đó, họ không phải phí giấy mực để gửi đi những thứ mà các bộ phận du lịch của công ty không hề thích đọc Nó đã là một hệ thống hiệu quả hơn Và họ đánh bại bộ não của chúng tôi khi chúng tôi dựa vào một tạp chí dàn trải (broader magazine)

Đó là những gì đã xãy ra với The Saturday Evening Post và tất cả những điều tương tự vậy

Họ đã tiến lên Những gì chúng ta có bây giờ là chuyên mục Motocross, thứ đang được đọc bởi một nhóm say mê (nuts) các giải đấu nhào lộn bằng xe máy Nhưng họ quan tâm đến

nó Đối với họ, đó là mục đích chính của cuộc sống Một tờ báo có tên Motocross là tất cả những gì mà những người này cần Thứ biên lợi nhuận có vẽ vô vị của nó sẽ làm cho bạn chảy nước miếng

Chỉ cần nghĩ về mức độ thu hẹp đang diễn ra của những loại ấn phẩm này Đôi khi, quy

mô thu nhỏ lại và tập trung mạnh sẽ cho bạn một lợi thế lớn Lớn hơn không phải lúc nào cũng tốt hơn Tất nhiên, khiếm khuyết lớn nhất của quy mô khiến cuộc chơi trở nên thú vị

và để những kẻ to bự không phải lúc nào cũng chiến thắng đó là khi bạn trở nên to lớn, bạn vấp phải sự quan liêu (bureaucracy) Và với sự quan liêu thì lại liên quan đến phạm vi thuộc

là cần cung cấp Vì thế, bạn lớn lên, ục ịch rồi ngu dốt, không có động lực và quan liêu hết sức Họ cũng có xu hướng trở nên tham nhũng hơn (corrupt) Nói cách khác, nếu tôi có một bộ phận và bạn có một bộ phận và chúng ta cùng chia sẽ quyền lực trong việc điều hành bộ phận này thì có một quy tắc bất thành văn (an unwritten rule) là “nếu bạn không làm phiền tôi thì tôi không làm phiền bạn và chúng ta đều hạnh phúc“ vì vậy bạn có được quyền sắp xếp các quản lý và các chi phí liên kết (associated) mà không ai cần Sau đó, trong khi mọi người đang biện minh (justifying) cho tất cả những sắp xếp này thì phải mất quá nhiều thời gian để hoàn thành bất cứ thứ gì Họ trở nên quá chậm để đưa ra quyết định

và khiến cho những người lanh lợi chạy vòng quanh họ

Thứ nguyền rủa về quy mô là nó dẫn đến bộ máy quan liêu rất lớn và ngu ngốc- tất nhiên

là nó đạt đến mức cao nhất và tệ nhất trong các bộ máy chính phủ, nơi có những ưu đãi thực sự khủng khiếp điều đó không có nghĩa là chúng ta không cần chính phủ-bởi vì chúng

ta thực sự cần-nhưng đó là một vấn đề khủng khiếp làm xuất hiện những quan liêu lớn trong hành xử Vì vậy mọi người phải nghĩ ra các mưu lược (stratagems) Họ tạo ra các đơn vị phi tập trung nhỏ và các chương trình đào tạo với động lực ưa thích Ví dụ, một công ty lớn như GE đã chiến đầu chống lại bộ máy quan liêu củ với kỹ năng tuyệt vời

nhưng đó là bởi vì họ có được sự kết hợp của một thiên tài và một kẻ cuồng tín trong việc điều hành nó Và họ đưa anh ta vào ngay lúc anh ta còn đủ trẻ để anh ta có được một thời gian lãnh đạo đủ dài Đương nhiên, đó là Jack Welch

Nhưng quan liêu quả là thứ khủng khiếp…và khi mọi thứ trở nên rất mạnh mẽ và to lớn, bạn có thể gặp phải một số hành vi rối loạn thực sự (dysfunctional behavior) Hãy nhìn vào Westinghouse Họ đã thổi bay (blew) hàng tỉ đô vào một loạt các khoản vay ngu xuẩn cho các nhà phát triển bất động sản Họ đưa một số người lên lãnh đạo, những người này đi lên bằng một nhánh nghề nghiệp-tôi ko biết chính xác đó là gì, nhưng có thể đó là từ bộ phận

tủ lạnh hoặc cái gì đấy-và thật bất ngờ, anh ta đang cho các nhà phát triển bất động sản mượn tiền xây dựng khách sạn Đó là một cuộc đua không cân bằng và trong kỳ hạn đấy,

họ đã mất hàng tỉ đô tiền đó

CBS cung cấp một ví dụ thú vị về một quy tắc tâm lý khác có cái tên là “sự liên hợp Pavlovian association) Nếu mọi người nói với bạn những gì mà bạn thực sự không muốn nghe, những thứ khó chịu thì hầu như bạn sẽ có một phản ứng tự động là thấy ác cảm (antipathy) với điều đó Bạn phải rèn luyện bản thân tránh xa điều này Tuy không được

Pavlov-dự đoán (foredestined) rằng bạn phải theo cách này Nhưng bạn sẽ có xu hướng theo cách này nếu bạn không nghĩ về nó

Trong những ngày đầu, truyền hình bị chi phối bởi một nhà mạng (network)-CBS Và Paley

đã như một vị chúa tể Nhưng anh ta không thích nghe những gì mình không muốn Và mọi người đã sớm nhận ra điều đó Vì thế họ chỉ nói cho anh ta nghe những gì anh ta thích

Do vậy, anh ta đã sớm sống trong một cái kén (cocoon) của sự giả dối và hủ bại mặc dù đó

là một doanh nghiệp tuyệt vời Vì vậy, sự ngu ngốc (idiocy) len lỏi (crept) vào hệ thống đã mang theo cơn thủy triều khổng lồ Đó là bữa tiệc trà của Mad Hatter trong 10 năm qua dưới thời Bill Paley Và đó không phải là ví dụ duy nhất Bạn có thể gặp trục trặc nghiêm trọng trong hàng ngũ cao cấp của doanh nghiệp Và đương nhiên, nếu bạn đang đầu tư thì

nó có thể tạo ra rất nhiều sự khác biệt Nếu bạn thực hiện tất cả các vụ mua bán mà CBS

đã làm dưới thời Paley, sau khi mua lại mạng lưới, với tất cả các cô vấn của mình, tất cả các chuyên viên ngân hàng đầu tư hay nhà tư vấn quản lý…những kẻ được trả rất nhiều tiền thì điều đó thực sự quá khủng khiếp Ví dụ, ông ta đã cung cấp cho Dumont Company một số thứ trị giá tương đương 20% giá trị CBS, mà đây là công ty sản xuất máy truyền hình đang sắp sửa đi vào phá sản Tôi nghĩ rằng nó đã kéo dài ra được 2 hoặc 3 năm hay một cái gì đấy đại loại thế Rất nhanh ngay sau khi ông ta phát hành tất cả cổ phiếu này, Dumont đi vào lịch sử Bạn sẽ gặp phải rất nhiều sự rối loạn chức năng trong một nơi lớn mạnh, nơi mà không kẻ nào dám mang đến những sự thật không mong muốn cho các ông chủ

Vì vậy, cuộc sống là một cuộc chiến bất diệt (everlasting battle) giữa hai lực lượng-một bên là để có được lợi thế quy mô và một bên là có được thứ giống khá nhiều với bộ Nông

nghiệp Hoa kỳ-nơi họ chỉ ngồi im một chổ Tôi không biết chính xác những gì họ làm Tuy nhiên, tôi biết rằng họ làm rất ít việc hữu ích

Xét về vấn đề lợi thế của quy mô kinh tế, tôi nhận thấy một chuổi của hàng là khá thú vị Hãy nghĩ về nó Khái niệm chuổi của hàng một là một phát minh hấp dẫn (fascinating invention) Bạn có được sức mua khổng lồ (huge purchasing power) có nghĩa là bạn có được chi phí hàng hóa thấp hơn Bạn có một loạt các phòng thí nghiệm ngoài kia mà ở đó bạn có thể tiến hành các thử nghiệm và rồi bạn nhận được sự chuyên môn hóa Nếu một anh chàng nhỏ bé đang cố gắng mua hàng dựa theo 27 danh mục hàng hóa khác nhau bị ảnh hưởng bởi những người bán hàng di động thì anh ta sẽ đưa ra rất nhiều quyết định sai lầm Nhưng nếu việc mua hàng của bạn được thực hiện tại trụ sở của một loạt các cửa hàng lớn, bạn có thể gặp được rất nhiều người thông minh biết nhiều về tủ lạnh hay gì đó và cứ thế mà mua

Điều ngược lại đã được chứng minh bởi cái cửa hàng nhỏ nơi mà một người đang mua sắm mọi thứ Nó khá giống một câu chuyên củ về cửa hàng muối với muối trên khắp các bức tường Và một người lạ bước vào trong và nói với chủ cửa hàng rằng: “chắc là bạn bán rất nhiều muối rồi” và người chủ trả lời: “Không, không phải thế đâu Nhưng bạn sẽ thấy anh chàng bán muối cho tôi đấy”

Vì vậy, Có lợi thế về sức mua lớn Và sau đó là các hệ thống khéo léo buộc mọi người phải làm việc đúng nghĩa Vì vậy một chuổi cửa hàng có thể trở thành một doanh nghiệp tuyệt vời Thật thú vị khi nghĩ về Wal-Mart với việc bắt đầu từ một cửa hàng đơn lẽ tại Bentonville, Arkansas nhằm cạnh tranh với Sears, Roebuck với tên tuổi, danh tiếng và hàng

tỉ đô của hai thương hiệu này Làm thế nào mà một gã ở Bentonville, Arkansas không có nhiều tiền có thể thôi bay Sears, Roebuck? Và anh ta đã làm việc này trong suốt sự nghiệp của mình – thực tế là trong suốt quảng đời sau này bởi vì anh ta đã hơi lớn tuổi khi bắt đầu

mở cửa hàng đầu tiên của mình

Anh ta đã thự hiện một trò chơi về chuổi cửa hàng ở mức khó hơn và tốt hơn bất kỳ ai khác Walton thực tế không phát minh ra bất cứ thứ gì, nhưng ông ấy đã sao chép tất cả mọi thứ

từ những việc làm của những người thông minh – và ông ấy thực hiện nó với sự cuồng tín

và thao túng nhân viên tốt hơn Vì thế ông ấy nhắm đúng mục tiêu Ông ấy cũng có một chiến lược cạnh tranh rất thú vị trong những ngày đầu Ông ta đóng vai như một võ sĩ quyền anh (prinzefighter) muốn ghi một kỷ lục vì thế ông ta có thể vào chung kết và tạo tiếng vang lớn trên TV Vậy ông ấy có làm điều này ko? Ông đã bước ra và đánh với tận 42 gã

to béo (palookas) phải không? Và kết quả là đã loại trực tiếp liên tục 42 lần

Walton, sắc sảo như chính ông ta đã từng, về cơ bản là đã loại bỏ các thương nhân ở các thị trấn nhỏ khác trong những ngày đầu Với hệ thống ngày càng hiệu quả của mình, ông

ấy có thế không có khả năng giải quyết ngay được một số gã khổng lồ (titan) đang dẫn đầu vào thời điểm đó nhưng với hệ thống tốt hơn của mình, ông ấy có thể làm phá sản những

thương nhân nhỏ trong các thị trấn Và ông ấy đã đi khắp nơi để làm điều này lần này cho tới lần khác Sau đấy, khi ông ấy trở nên lớn hơn, ông ấy đã bắt đầu loại bỏ được những tay chơi lớn Vâng, đấy là một chiến lược cực kỳ sắc sảo (shrewd)

Bạn có thể nói, “đây có phải là một cách cử xử hợp lẽ không?”, Vâng, chủ nghĩ tư bản (Capotalism) là một nơi khá tàn bạo (pretty brutal place) Nhưng cá nhân tôi nghĩ rằng thế giới sẽ tốt hơn vì có Wal-Mar Ý tôi là bạn có thể lý tưởng hóa cuộc sống trong thị trấn nhỏ Nhưng tôi đã dành một khoảng thời gian hợp lý sống ở các thị trấn nhỏ Và để tôi nói bạn nghe – bạn không nên quá lý tưởng về tất cả các doanh nghiệp mà ông ấy đã phá hủy Thêm vào đó, có nhiều người làm việc tại Wal-Mart có trình độ đang nuôi những đứa trẻ tốt bụng Tôi không cảm thấy rằng việc này là việc một nền văn hóa thấp kém đã phá hủy một nền văn hóa vượt trội Tôi cho rằng chuyện đó không khác hơn gì sự hoài niệm (nostalgia) và ảo tưởng si mê (delusion) Nhưng ở mức độ nào đó, đó là một mô hình thú

vị về cách thức quy mô kết hợp với sự cuồng tín tạo nên sức mạnh lớn Và nó cũng là một

mô hình thú vị xét cho phía còn lại, làm thế nào mà với lợi thế to lớn của mình (Sears Roebuck) mà những bất lợi của quan liêu đã làm tổn hại tới Sears, Roebuck Sears tuyển

mộ nhiều người mà nó không cần Nó quá quan liêu Nó phản ứng chậm và có sự cố hữu (established) trong suy nghĩ Nếu bạn đưa ra một ý tưởng mới thì hệ thống này sẽ chống lại bạn Đó là tất cả mọi thứ theo cách của một bộ máy quan liêu hỗn loạn mà bạn có thể nghĩ tới Một cách công bằng, cũng có nhiều thứ tốt về nó Nhưng nó không tinh gọn và ý nghĩa cũng như không sắc sảo và hiệu quả như của Sam Walton Và, trong thời gian này, tất cả những lợi thế quy mô đã không đủ để ngăn Sears thất bại nặng nề trước Wal-Mart hay những nhà bán lẻ tương tự khác

Đây cũng là một mô hình mà chúng tôi đã gặp rắc rối Có thể bạn sẽ tìm ra nó tốt hơn Nhiều thị trường mà sự cạnh tranh giảm xuống chỉ còn 2 hoặc 3 đối thủ lớn hoặc 5 hay 6

gì đấy Và trong một số thị trường này, không ai kiếm được tiền cả Nhưng trong những thị trường khác, mọi người lại làm rất tốt Trong những năm qua, chúng tôi đã cố gắng chỉ

ra tại sao sự cạnh tranh trong một số thị trường trở nên hợp lý từ quan điểm của một nhà đầu tư để cho các cổ đông làm tốt và trong những thị trường khác, có sự cạnh tranh tàn phá (destructive competition) đã phá hủy tài sản của cổ đông

Nếu là một mặt hàng thuần túy (pure commodity) chẳng hạn như ghế ngồi của các hãng hàng không thì bạn có thể hiểu tại sao không ai kiếm được tiền Khi chúng ta ngồi đây, chỉ cần nghĩ về những gì mà các hãng hàng không đã cung cấp cho thế giới, những chuyến du lịch an toàn, những trải nghiệm tuyệt vời, thời gian bên những người yêu thương, hay những thứ bạn đặt tên cho nó Tuy nhiên, số tiền ròng được tạo ra bởi các cổ đông của hãng hàng không kể từ thời Kitty Hawk đến giờ là con số âm-một số âm lớn Cạnh tranh khốc liệt đến nổi mà một khi nó được giải phóng bởi việc bãi bỏ các quy định thì nó đã tàn phá

sự thịnh vượng của cổ đông trong ngành kinh doanh hàng không

Tuy vậy, trong các lĩnh vực khác ví dụ như kinh doanh ngũ cốc được chi phối bởi các ông lớn Nếu bạn là một nhà sản xuất trung bình thì bạn có thể kiếm được 15% lợi nhuận trên vốn Và nếu bạn thực sự tốt thì bạn có thể kiểm tới 40% Nhưng tại sao kinh doanh ngũ cố rất có lãi mặc cho sự thật theo tôi nghĩ thì nó cạnh tranh điên dại với các chương trình khuyến mãi, giảm giá…? Tôi không hiểu hết được về nó

Rõ ràng, có một yếu tố nhận diện thương hiệu trong ngành ngũ cốc nhưng không tồn tại trong ngành hàng không Đó chắc phải là yếu tố chính Và có lẽ các nhà sản xuất ngũ cốc nói chung gần như đã học được cách bớt điên rồ hơn trong việc đấu tranh dành thị phần bởi vì nếu bạn thấy có một người cực kỳ muốn chiếm lĩnh thị phần…ví dụ như, nếu tôi là Kellogg và tôi quyết định rằng tôi phải có được 60% thị phần thì tôi nghĩ tôi có thể thu được phần lớn lợi nhuận từ thị trường ngũ cốc Có lẽ tôi sẽ phá hủy Kellogg trong quá trình này Nhưng tôi nghĩ rằng tôi có thể thực hiện được việc thống trị đó

Trong một số ngành, có những người tham gia cử xử như Kellogg điên khùng (demented) Trong những ngành khác, thì họ không làm thế Thật không may, tôi không có được một

mô hình hoàn hảo đẻ dự đoán chuyện này xãy ra như thế nào Ví dụ, nếu bạn nhìn quanh các thị trường đóng chai, bạn sẽ thấy nhiều nơi, các nhà đóng chai của Pepsi và Coke đều kiếm được tiền và một số nơi khác, những nhà sản xuất khác phá hủy hầu hết lợi nhuận của thứ nhượng quyền này Có sự đi xuống dựa theo nét đặc thù (peculiarities) của việc tự điều chỉnh đối với chủ nghĩa tư bản thị trường Tôi nghĩ rằng bạn phải biết những người liên quan đến nó để hoàn toàn hiểu những gì đã xãy ra

Tất nhiên, trong kinh tế vi mô, bạn phải có khái niệm về bằng sáng chế, thương hiệu, nhượng quyền độc quyền…Bằng sáng chế là thứ khá thú vị Khi tôi còn trẻ, tôi nghĩ rằng nhiều tiền đã được sử dụng để có được bằng sáng chế hơn là lượng tiền có được từ bằng sáng chế đó Các thẩm phán có xu hướng ném chúng đi dựa trên lập luận về những gì thực

sự được phát minh và những gì phát triển trên cơ sở phát minh gốc Điều đó không hoàn toàn rõ ràng Nhưng họ đã thay đổi điều đó Họ không thay đổi luật pháp Họ chỉ thay đổi cách quản lý– vì thế tất cả đều quy về một cơ quan thẩm định bằng sáng chế (patent court)

Và cơ quan này hiện nay có rất nhiều bằng sáng chế Vì vậy, tôi nghĩ rằng mọi người hiện đang bắt đầu kiếm được nhiều tiền từ việc sở hữu bằng sáng chế

Thương hiệu, tất nhiên, luôn luôn giúp mọi người kiếm được nhiều tiền Một hệ thống thương hiệu là một điều tuyệt vời cho việc hoạt động ở quy mô lớn nếu nó trở nên nổi tiếng Nhượng quyền độc quyền cũng có thể là điều tuyệt vời Nếu chỉ có 3 kênh truyền hình được cấp phép trong một thành phố lớn và bạn sở hữu một trong số chúng thì sẽ có rất nhiều thời lượng một ngày mà bạn có thể phát sóng Vì vậy, bạn có được một vị thế tự nhiên độc quyền trong thời gian này

Và nếu bạn nhận được nhượng quyền thương mại cho gian hàng thực phẩm duy nhát trong sân bay, bạn có nguồn khách hàng bị giam cầm (captive clientele) và bạn đang sở hữu một loại độc quyền nhỏ

Bài học lớn nhất trong kinh tế vi mô đó là phân biệt giữa khi nào công nghệ sẽ giúp bạn và khi nó thì nó giết chết bạn Và hầu hết mọi người không nhận thức được điều này trong đầu mình Nhưng một người như Buffet thì làm được Ví dụ, khi chúng tôi kinh doanh trong lĩnh vực may mặc (textile), là thứ kinh doanh hàng hóa khủng khiếp, chúng tôi đã sản xuất hàng dệt may ở cấp thấp (tay chân), thứ được xem là hàng hóa thực sự Và vào một ngày, mọi người đến và nói với Warren “Họ đã sáng chế ra một khung dệt mới, thứ này chúng tôi nghĩ sẽ làm việc gấp đôi so với những công nhân của mình” Và Warren nói,

“Gee à, tôi hy vọng thứ này không hiệu quả bởi vì nếu nó thế thì tôi sẽ đóng cửa nhà máy.”

Và ông ấy có ý đó Ông ấy đã nghĩ gì? Ông ấy đã nghĩ “đó là một ngành tệ hại Chúng ta đang kiếm được mức lợi nhuận dưới tiêu chuẩn và giữ cho nó hoạt động chỉ để đối xử tốt với những người lao động lớn tuổi Nhưng chúng ta sẽ không bỏ một lượng vốn lớn nào mới vào một doanh nghiệp tệ hại” Và ông ấy biết rằng sự gia tăng năng suất khổng lồ xuất phát từ việc phát triển các máy mọc tốt hơn ứng dụng vào nền sản xuất các hàng hóa sẽ đưa tất cả lợi nhuận tới người mua hàng Không có tí gì dính vào xương sườn của những người chủ sở hữu như chúng tôi

Đó là một khái niệm rõ ràng rằng có tất cả các loại phát minh mới tuyệt vời nhưng ko mang lại gì cho người chủ sở hữu ngoại trừ việc tiêu thêm tiền cho một doanh nghiệp càng ngày càng tệ hại Tiền vẫn không đến với bạn Tất cả những lợi thế từ những cải tiến tuyệt vời

sẽ được truyền qua cho khách hàng

Ngược lại, nếu bạn sở hữu tờ báo duy nhất ở Oshkosh và họ đã phát minh ra những cách sáng tác hiệu quả hơn cho tờ báo, sau đó, khi bạn loại bỏ được hết công nghệ lạc hậu và áp dụng những thứ mới lạ như máy tính hay tương tự…thì tất cả những gì tiết giảm được sẽ

đi thẳng đến tích lũy sở hữu của bạn (come right through to the bottom line

Trong mọi trường hợp, những người bán máy móc (machinery) và, nói chung, ngay cả các quan chức nội bộ (internal bureaucrats) đang hối thúc bạn mua những thiết bị này sẽ cho bạn thấy lợi ích các dự án với số tiền bạn tiết kiệm được tại mức giá hiện tại với công nghệ mới Tuy nhiên, họ không thực hiện bước thứ hai của việc phân tích là xác định số tiền sẽ giữ lại công ty là bao nhiêu và số tiền chảy sang khách hàng là bao nhiêu Tôi chưa bao giờ thấy một dự án đơn giản nào kết hợp được bước thứ hai trong đời mình Thay vào đó, họ luôn luôn đọc ra rã “việc dùng vốn này sẽ giúp bạn tiết kiệm được nhiều tiền đến nổi mà

nó sẽ hoàn vốn nội trong 3 năm”

Vì vậy, bạn tiếp tục mua những thứ sẽ tự trả tiền cho chính nó trong 3 năm Và sau khoảng

20 năm làm việc này, bằng cách nào đó bạn kiếm được lợi nhuận tầm 4% mỗi năm Đấy là ngành kinh doanh dệt may Và nó không có nghĩa rằng máy móc thì không tốt hơn Nó chỉ

có nghĩa rằng lượng tiết kiệm không chảy về túi bạn Tiết giảm chi phí là đúng đắn Nhưng lợi ích của việc này không đến với những người bỏ tiền ra để mua thiết bị Đó là một ý tưởng đơn giản và rất cơ bản Nhưng nó lại thường bị lãng quên

Có một mô hình khác từ kinh tế vi mô mà tôi thấy rất thú vị Khi công nghệ thay đổi rất nhanh trong một nền văn minh như chúng ta, bạn bắt gặp một hiện tượng mà tôi gọi là sự hủy diệt cạnh tranh “competivive destruction” Bạn biết đấy, bạn có một nhà máy sản xuất roi ngựa tốt nhất và bất ngờ xuất hiện những chiếc xe vận chuyển không dùng ngựa Và trước khi quá nhiều năm trôi qua, doanh nghiệp sản xuất roi ngựa này bị khai tử Bạn hoặc

là đi vào một lĩnh vực kinh doanh khác hoặc bạn sẽ chết-bạn bị phá hủy Nó xãy ra lần này đến lần khác vậy Và khi những doanh nghiệp mới này xuất hiện, có những lợi thế rất lớn cho những người tiên phong (the early bird) Có một mô hình mà tôi gọi là “lướt sóng-surfing”-khi một người lướt sóng bắt gặp và đón lấy con sóng ư, rồi chỉ giữ yên ở trên đó thì anh ta sẽ được đưa đi rất lâu và rất xa Nhưng nếu anh ta thoát ra con sóng thì anh ta bị

sa lầy…

Nhưng mọi người cũng sẽ có được sự phát triển dài khi họ ở đúng vị trí rìa sóng-cho dù đó

là Microsoft hay Intel hoặc tất cả các doanh nghiệp khác, bao gồm cả National Cash Register trong những ngày đầu

Máy tính tiền (the cash register) là một trong những đóng góp lớn nhất cho nền văn minh

Đó là một câu chuyện tuyệt vời Patterson là một người bán lẻ với cửa hàng nhỏ nhưng không kiếm được tiền Một ngày nọ, ai đó đã bán cho ông ấy một máy tính tiền thô sơ để ông ấy đưa vào vận hành trong hệ thống bán lẽ Và nó ngay lập tức thay đổi, từ việc mất tiền sang kiếm được lợi nhuận bởi vì nó tạo ra độ khó bội phần cho việc ăn cắp của nhân viên Nhưng Patterson lại có được suy nghĩ bản năng để không nghĩ “ồ, cái này tốt cho doanh nghiệp bản lẻ của mình” mà ông lại nghĩ “ta sẽ chuyển sang kinh doanh máy tính tiền” Và đương nhiên, ông ấy đã tạo ra công ty National Cash Register và ông ấy đã lướt

đi êm ái Ông ấy có một hệ thống phân phối, một bộ sưu tập bằng sáng chế lớn nhất và mọi thứ tốt nhất Ông ấy là một người cuồng tín (fanatic) về mọi thứ quan trọng kiểu như phát triển công nghệ Tôi có một bản báo cáo về công ty National Cash Register trong tập hồ sơ của mình, trong đó Patterson đã mô tả các phương pháp và mục tiêu của mình Và một con đười ươi (orangutan) được giáo dục tốt cũng có thể thấy rằng việc hợp tác với Patterson trong những ngày đầu đó, với những quan niệm của ông ta về ngành kinh doanh máy tính tiền, là việc làm hoàn toàn chính xác 100% (cinch)

Và tất nhiên, đó chính xác là những gì mà một nhà đầu tư nên tìm kiếm Trong một cuộc đời kéo dài, bạn có thể đạt được mức lợi nhuận cao từ ít nhất một vài cơ hội như vậy nếu bạn phát triển trí tuệ và ý chí để nắm bắt chúng Tại bất kỳ mức độ nào, “Lướt sóng” cũng

là một mô hình rất mạnh mẽ Tuy nhiên, Berkshire Hathaway nói chung không đầu tư vào những người đang “lướt sóng” trên những thứ công nghệ phức tạp Rốt cuộc, chúng tôi là những kẻ khó tánh (cranky) và lập dị (idiosyncratic)-giống như bạn có thể nhận thấy vậy