“Lòng dân” là thuật ngữ phản ánh trạng thái chính trị tinh thần của người dân trong xã hội. Được biểu hiện ở mức độ niềm tin, sự đồng thuận, lòng yêu nước, ý chí quyết tâm, tinh thần đoàn kết của người dân với chế độ chính trị xã hội của đất nước. “Lòng dân” là yếu tố tồn tại một cách khách quan và là cơ sở, nền tảng chủ yếu để tạo nên “thế trận lòng dân”. “Thế trận lòng dân” là lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý chí, niềm tin, quyết tâm của toàn dân tộc, được khơi dậy, quy tụ và phát huy, tạo nền tảng chính trịtinh thần vững chắc, cho phép huy động sức mạnh tổng hợp của cả dân tộc nhằm thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ chính trị, quân sự, quốc phòng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Yếu tố cấu thành “thế trận lòng dân” là những yếu tố bên trong quyết định sự tồn tại, phát triển của “thế trận lòng dân”, các yếu tố đó bao gồm: Lòng yêu nước, lòng tự hào, tự tôn dân tộc, tinh thần đoàn kết, đồng lòng, ý thức tự lực, tự cường của nhân dân trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc; nhận thức của nhân dân về nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; lòng tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa; tinh thần trách nhiệm của nhân dân trong thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận chiến tranh nhân dân, thế trận an ninh nhân dân trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; ý chí quyết tâm của nhân dân trong thực hiện nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.
Trang 1I Một số hiểu biết về “thế trận lòng dân” và sự cần thiết quân đội phải tham gia xây dựng “thế trận lòng dân” trong tình hình mới
1.Một số hiểu biết về “thế trận lòng dân”
a) Quan điểm về “thế trận lòng dân” và xây dựng “thế trận lòng dân”
- “Lòng dân” là thuật ngữ phản ánh trạng thái chính trị - tinh thần của
người dân trong xã hội Được biểu hiện ở mức độ niềm tin, sự đồng thuận, lòngyêu nước, ý chí quyết tâm, tinh thần đoàn kết của người dân với chế độ chính trị
- xã hội của đất nước “Lòng dân” là yếu tố tồn tại một cách khách quan và là cơ
sở, nền tảng chủ yếu để tạo nên “thế trận lòng dân”
-“Thế trận lòng dân” là lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý chí, niềm tin,
quyết tâm của toàn dân tộc, được khơi dậy, quy tụ và phát huy, tạo nền tảngchính trị-tinh thần vững chắc, cho phép huy động sức mạnh tổng hợp của cả dântộc nhằm thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ chính trị, quân sự, quốc phòng trong sựnghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Yếu tố cấuthành “thế trận lòng dân” là những yếu tố bên trong quyết định sự tồn tại, pháttriển của “thế trận lòng dân”, các yếu tố đó bao gồm: Lòng yêu nước, lòng tựhào, tự tôn dân tộc, tinh thần đoàn kết, đồng lòng, ý thức tự lực, tự cường củanhân dân trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc; nhận thức của nhân dân về nhiệm vụbảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; lòng tin của nhân dân đối với Đảng,Nhà nước và chế độ xã hội chủ nghĩa; tinh thần trách nhiệm của nhân dân trongthực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nướctrong xây dựng nền quốc phòng toàn dân, thế trận chiến tranh nhân dân, thế trận
an ninh nhân dân trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; ýchí quyết tâm của nhân dân trong thực hiện nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổquốc xã hội chủ nghĩa
Thế trận lòng dân được biểu hiện tập trung ở toàn dân đoàn kết thành mộtkhối vững chắc xung quanh Đảng và Chính phủ, cùng hành động thống nhấtdưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý, điều hành của Chính phủ; giữ vững niềmtin, ý chí quyết tâm vượt qua mọi khó khăn, thử thách, kiên quyết đập tan mọi
âm mưu chống phá của các thế lực thù địch, vì mục tiêu, lý tưởng xã hội chủ nghĩa
- Xây dựng “thế trận lòng dân” là quá trình bao gồm tổng thể các hoạt
động của cả hệ thống chính trị và toàn dân dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản
lý của Nhà nước để khơi dậy, quy tụ, phát huy lòng yêu nước, tinh thần đoànkết, ý chí, niềm tin, quyết tâm của toàn dân tộc, tạo thành nền tảng chính trị -tinh thần vững chắc, cho phép huy động sức mạnh tổng hợp của cả dân tộc
- Mục đích xây dựng “thế trận lòng dân” là nhằm tạo cơ sở, nền tảng chính
trị - tinh thần để huy động sức mạnh tổng hợp của cả dân tộc thực hiện thắng lợinhiệm vụ xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
Trang 2- Lực lượng tham gia xây dựng “thế trận lòng dân” là các tổ chức chính
trị - xã hội trong hệ thống chính trị, gồm Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoànthể; nhân dân và lực lượng vũ trang cả nước Trong đó, Đảng Cộng sản ViệtNam là chủ thể lãnh đạo xây dựng “thế trận lòng dân” Nhà nước Cộng hòa xãhội chủ nghĩa Việt Nam là chủ thể quản lý, điều hành xây dựng “thế trận lòng dân”
- Nội dung xây dựng “thế trận lòng dân” bao gồm:
+ Giáo dục chủ nghĩa yêu nước, truyền thống đấu tranh giữ nước, lòng tựhào dân tộc, tinh thần độc lập tự chủ, tự lực, tự cường;
+ Nâng cao nhận thức của nhân dân về nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổquốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa;
+ Củng cố lòng tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, quân đội và chế
độ xã hội chủ nghĩa;
+ Xây dựng ý chí quyết tâm của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta và cả
hệ thống chính trị trong thực hiện nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ViệtNam xã hội chủ nghĩa
b) Tình hình xây dựng “thế trận lòng dân” trong sự nghiệp giữ vững vàbảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
- Xây dựng ‘thế trận lòng dân” trong sự nghiệp giữ nước đến trước năm
1930 Trong lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt
Nam thời phong kiến cho thấy:
+ Khi “lòng dân thuận” thì nước mạnh, “lòng dân ly tán” thì nước yếu,nên bài học hàng đầu mà ông cha ta đúc kết là “việc dân nghĩa cốt ở yên dân” và
“khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ, bền gốc đó là thượng sách giữ nước”
+ Sự mất hay còn của Tổ quốc, sự hưng thịnh hay suy vong của các triềuđại hầu hết đều do yếu tố “lòng dân” được nhận thức đúng, được quan tâm,chăm lo xây dựng hay bị coi nhẹ, xem thường thông qua thực thi các chính sách
+ Đáng chú ý là: Chính sách “Ngụ binh ư nông” và “viễn nhu” thời Lý;
tư tưởng “trọng dân”, “an dân”, Hội nghị Bình Than năm 1282 để vua tôi hạquyết tâm chiến đấu, bàn kế sách giữ nước và Hội nghị Diên Hồng năm 1285 đểthống nhất ý chí đánh giặc của toàn dân tộc thời Trần; “nước lấy dân làm gốc”,
“việc nhân nghĩa cốt ở yên dân”, “sửa đức để cầu mạnh trời; ngăn quyền hào đểnuôi sức dân; cấm phiền hà để dân sống khá, cấm xa xỉ để dân phong túc; dẹptrận cướp để dân ở yên; sửa quân chính để bảo vệ dân sinh…” thời Lê Lợi,Nguyễn Trãi; khi Trịnh - Nguyễn phân tranh và sự đô hộ của quân Thanh, phongtrào Tây Sơn đã biểu thị nguyện vọng, ý chí và tình cảm thống nhất mạnh mẽcủa nhân dân Việt Nam từ Bắc đến Nam đã chiến đấu dưới một ngọn cờ TâySơn nhằm chống áp bức bóc lột, lật đổ giai cấp thống trị trên quy mô cả nước.Nhờ đó, quy tụ được lòng dân, tạo dựng được “thế trận lòng dân” vững chắc đểđánh bại những kẻ thù xâm lược, giữ yên bờ cõi, bảo vệ độc lập dân tộc
Trang 3+ Bên cạnh đó, dù có thành cao, hào sâu và “nỏ thần” lợi hại như thời AnDương Vương hoặc quân đội hùng hậu, thành lũy kiên cố thời nhà Hồ, nhưng do
tư tưởng quân đội không có mối quan hệ mật thiết với nhân dân, là nguyên nhâncăn bản dẫn đến thất bại Lịch sử đã chứng minh, trước sự xâm lược của quânMinh, mặc dù cha con Hồ Quý Ly là những người yêu nước, quyết tâm đánhgiặc bảo vệ đất nước, đã tích cực chẩn bị trong bảy năm (1400-1407) nhưng đã
bị thất bại bởi vì không quan tâm đến lòng dân Hồ Nguyên trừng phải thốt lên:
“Thần không sợ đánh, chỉ sợ lòng dân không theo”
- Xây dựng “thế trận lòng dân” từ khi Đảng ra đời đến trước đổi mới (1986).
+ Vào cuối thế kỷ XI, chính sách thống trị của thực dân Pháp và bọn
phong kiến tay sai làm cho mâu thuẫn cơ bản trong xã hôi Việt Nam là mâuthuẫn giữa toàn thể dân tộc ta với thực dân Pháp xâm lược và mâu thuẫn giữanhân dân lao động, mà chủ yếu là nông dân, với giai cấp địa chủ phong kiếnngày càng gay gắt nhiều cuộc đấu tranh của nhân dân chống thực dân Pháp xâmlược liên tục diễn ra, song đều bị thất bại bởi thiếu một đường lối đúng đắn
+ Ngày 3 tháng 2 năm 1930, chính đảng của giai cấp công nhân ViệtNam - Đảng cộng sản Việt Nam được thành lập với sứ mệnh lịch sử được tuyên
bố là lãnh đạo cuộc cách mạng dân tộc dân chủ, chống đế quốc và phong kiến,thực hiện độc lập dân tộc, người cày có ruộng thì tinh thần yêu nước, ý chí đấutranh, truyền thống và bản sắc văn hóa dân tộc được khơi dậy và phát huy mạnh mẽ
+ Thông qua cao trào cách mạng 1930 - 1931, bước đầu hình thành Hộiphản đế đồng minh, đến cao trào cách mạng 1936 - 1939, Mặt trận thống nhấtdân chủ Đông Dương được thành lập với quy mô rộng lớn hơn Đỉnh cao là thời
kỳ 1939 - 1945, Mặt trận Việt Minh ra đời, đã thực hiện chính sách đoàn kết dântộc rộng rãi, có chính sách phù hợp với quyền lợi của các giai cấp, các tầng lớpnhân dân
+ Theo đó, tinh thần yêu nước, khát vọng vươn tới độc lập, tự do, ý chí tựlực, tự cường, niềm tự hào dân tộc của nhân dân ta được phát huy cao độ Nóthật sự trở thành thế trận tinh thần vững chắc ở khắp mọi nơi, làm cơ sở nền tảng
để Đảng ta xây dựng nên thế trận toàn dân khởi nghĩa vũ trang giành chínhquyền thắng lợi vào tháng 8 năm 1945
+ Trong thời kỳ 1945 - 1954, trước tình hình đất nước có nhiều khó khăn,Đảng đã vạch ra những chủ trương, biện pháp toàn diện và cơ bản “vừa khángchiến, vừa kiến quốc” và các giải pháp trước mắt như: chống giặc đói, giặc dốt,giặc ngoại xâm, bài trừ nội phản, khôi phục sản xuất, cải thiện đời sống nhândân, kiện toàn bộ máy chính quyền các cấp…
+ Đặc biệt, để thõa mãn nhu cầu chính đáng của nông dân, tạo sự ổn định
về chính trị - tư tưởng trong xã hội và bồi dưỡng lực lượng cơ bản của khángchiến, Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng tháng 11 năm
1953 thông qua “Cương lĩnh ruộng đất”, đã góp phần động viên tinh thần cách
Trang 4mạng, xây dựng niềm tin cho hàng triệu nông dân vào Đảng và Chính phủ, củng
cố liên minh công nông, Mặt trận dân tộc thống nhất và chính quyền cách mạng;tạo nên sự đồng thuận, gắn bó chặt chẽ giữa Đảng với nhân dân, là cơ sở để huyđộng nhân lực, vật lực, tăng cường sức mạnh thế trận chiến tranh nhân dân, thúcđẩy cuộc kháng chiến phát triển, góp phần quan trọng vào thắng lợi của cuộctiến công chiến lược Đông - Xuân 195 -1954 và chiến thắng lịch sử Điên BiênPhủ “lừng lẩy năm châu, chấn động địa cầu”
+ Trong thời kỳ kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược (1954 - 1975),với đường lối đúng đắn của Đảng về tiến hành đông thời hai chiến lược cáchmạng đã nhanh chóng được quần chúng ủng hộ và tự giác thực hiện, biến thànhhành động cách mạng, thực sự làm chuyển biến mạnh mẽ tình hình Với tinhthần “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”, “Tất cả cho tiền tuyến, tất cả đểđánh thắng giặc Mỹ xâm lược”, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước Ởmiền bắc, với nhiều phong trào thi đua thu hút mọi tầng lớp nhân dân tham gianhư phong trào “Thanh niên ba sẵn sàng” “Phụ nữ ba đảm đang”, nông dân
“Tay cày, tay súng”, công nhân “Tay búa, tay súng”, học sinh “Làm nghìn việctốt chống Mỹ, cứu nước”…nhân dân niềm Nam “Thành đồng của Tổ quốc” anhdũng chiến đấu, kiềm chế và đánh thắng đế quốc Mỹ ở chiến trường miền Nam
+ Sự ra đời của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Mặt trận dân tộc giải phóngmiền Nam Việt Nam, Chính phủ lâm thời cộng hòa miền Nam Việt Nam vànhiều tổ chức quần chúng khác đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng như các hội củahọc sinh, sinh viên, trí thức, tôn giáo, tư sản dân tộc, tiểu tư sản, dân nghèothành thị…
+ Đặc biệt là sự đoàn kết chặt chẽ 54 dân tộc anh em trên cả hai miềnNam - Bắc là những biểu hiện sinh động của tinh thần đại đoàn kết toàn dân, tạonên một “thế trận lòng dân” vững chắc, phát huy được sức mạnh tổng hợp củamọi lực lượng cả trong nước và quốc tế làm nên chiến thắng lịch sử ngày 30tháng 4 năm 1975, kết thúc 21 năm kháng chiến chống đế quốc Mỹ xâm lược,giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước, mở ra kỷ nguyên mới, cảnước đi lên chủ nghĩa xã hội
+ Sau Đại thắng mùa Xuân 1975, cả nước bước vào thực hiện hai nhiệm
vụ chiến lược là xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đại hội lần thứ IV của Đảng(tháng 12 - 1976) đã đề ra đường lối chung của cách mạng xã hội chủ nghĩa ởnước ta, xác định phương hướng và nhiệm vụ kế hoạch 5 năm (1976 - 1980),tổng kết công tác xây dựng Đảng, đổi tên Đảng thành Đảng Cộng sản Việt Nam
+ Tinh thần cơ bản của Đại hội là tiếp tục khẳng định con đường đi lênchủ nghĩa xã hội do Đảng, Bác Hồ và nhân dân ta đã lựa chọn, phát huy quyềnlàm chủ của nhân dân, thực hiện thắng lợi sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổquốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
+ Trên cơ sở đó, tạo ra sự đồng thuận trong toàn dân, giữa Đảng với nhândân để thực hiện nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đem lại cuộc sống ấm
no, hạnh phúc cho nhân dân và giữ vững thành quả cách mạng Thắng lợi của
Trang 5hai cuộc chiến đấu ở biên giới Tây Nam và biên giới phía Bắc, bảo vệ vững chắcchủ quyền biên giới thiêng liêng của Tổ quốc đa minh chứng rõ điều đó.
+ Tuy nhiên, xây dựng “thế trận lòng dân” trong thời kỳ từ khi Đảng rađời đến trước đổi mới (năm 1986) cũng còn những hạn chế, nhất là những sailầm, khuyết điểm trong thực hiện cải cách ruộng đất (1953 -1956) và sự khủnghoảng kinh tế - xã hội thời điểm trước năm 1986…đã làm cho đời sống nhândân gặp nhiều khó khăn, niềm tin của quần chúng vào sự lãnh đạo của Đảnggiảm sút, thậm chí còn xuất hiện sự hoài nghi vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội
- Xây dựng “thế trận lòng dân” trong 35 năm đổi mới
+ Vào thời điểm trước năm 1986, do nhiều nguyên nhân, đất nước ta lâmvào tình trạng khủng hoảng kinh tế - xã hội trầm trọng, đời sống nhân dân khókhăn Trong hoàn cảnh đó, trên cơ sở kiên định chủ nghĩa Mác - Lênin, nhậnthức và đánh giá đúng tình hình thực tiễn, Đại hội lần thứ VI của Đảng (năm1986) đã đề ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước, trước hết là đổi mới tưduy, đổi mới kinh tế
+ Đảng ta đã chủ trương phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thànhphần; đồng thời, xóa bỏ cơ chế tập trung bao cấp, hình thành cơ chế thị trường
có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa; giải quyết đúngđắn mối quan hệ các lợi ích trong xã hội, coi trọng lợi ích người lao động…
+ Qua 5 năm đầu thực hiện đường lối đổi mới, tình hình kinh tế - xã hộiđất nước có tiến bộ rõ rệt, ba chương trình kinh tế (lương thực và thực phẩm,hàng tiêu dùng, hàng xuất khẩu) có nhiều chuyển biến tích cực
+ Đất nước từ chổ thiếu lương thực triền miên, đến năm 1990 đa đáp ứngđược căn bản nhu cầu lương thực trong nước, có dự trữ và xuất khẩu, đời sốngnhân dân ngày càng một cải thiện rõ rệt Niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạocủa Đảng được củng cố, sự đồng thuận trong các tầng lớp dân cư về con đường
đi lên chủ nghĩa xã hội được tăng cường, đó là những điều kiện thuận lợi đểcủng cố “thế trận lòng dân” trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
+ Cho đến trước Hội nghị trung ương 9 khóa IX, trong các văn kiện chínhthức, Đảng ta chưa sử dụng thuật ngữ “thế trận lòng dân”, nhưng tư tưởng “dựavào dân”, lấy “dân làm gốc”, “đoàn kết toàn dân để tạo nên sức mạnh tổng hợp”luôn nhất quán, xuyên suốt trong đường lối quân sự, quốc phòng của Đảng
+ Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa IX về Chiến lược bảo vệ Tổquốc đã khẳng định: “Sức mạnh của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc trong tình hìnhmới chính là sức mạnh tổng hợp Trong đó, sức mạnh bên trong của đất nước,sức mạnh của chế độ chính trị, sự trong sạch đội ngũ cán bộ và sức mạnh đạiđoàn kết toàn dân tộc là nhân tố quyết định”1
+ Theo đó, Đại hội lần thứ X của Đảng lần đầu tiên thuật ngữ “thế trận
lòng dân” được sử dụng khi nhấn mạnh nhiệm vụ: “Xây dựng thế trận lòng dân
làm nền tảng phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc”2
Trang 6+ Đại hội thứ XI của Đảng chỉ rõ: “Xây dựng thế trận lòng dân vững chắctrong thực hiện chiến lược bảo vệ Tổ quốc”3 Tổng kết 10 năm thực hiện Nghịquyết Trung ương 8 khóa IX về chiến lược bảo vệ Tổ quốc, Đảng ta tiếp tụckhẳng định phương châm giữ nước là phải chăm lo “kinh tế phải vững, quốcphòng phải mạnh, thực lực phải cường, lòng dân phải yên, chính trị - xã hội ổnđịnh, cả dân tộc là một khối thống nhất”4 Trong đó, Trung ương đặc biệt nhấn mạnhđến yêu cầu “không ngừng củng cố, tăng cường khối đại đoàn kết dân tộc”1
+ Đại hội lần thứ XII của Đảng một lần nữa nhấn mạnh nhiệm vụ: “Xây
dựng thế trận lòng dân, tạo nền tảng vững chắc xây dựng nền quốc phòng toàn
dân và nền an ninh nhân dân”2
+ Văn kiện Đại hội lần thứ XIII tiếp tục khẳng định: Xây dựng thế trận lòng dân gắn với thế trận quốc phòng toàn dân, thế trận an ninh nhân dân Điều
đó cho thấy quan điểm nhất quán, xuyên suốt của Đảng ta về xây dựng “thế trậnlòng dân” trong đường lối quân sự, quốc phòng bảo vệ Tổ quốc trước đây cũngnhư hiện nay
+ Với mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”,
“dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”, cùng với đó, Nhà nước đã ban hành,sữa đổi, đồng bộ hệ thống pháp luật, Quy chế dân chủ ở cơ sở nhằm phát huydân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm mọi quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân;thực thi quyền con người, quyền công dân
+ Tăng cường công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tộiphạm, tệ nạn xã hội, khắc phục hậu quả thiên tai dịch bệnh, cải cách hành chính.Thường xuyên chú trọng xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, góp phần quantrọng vào việc quy tụ, tập hợp các tầng lớp nhân dân; trong đó, người Việt Nam
ở nước ngoài cũng cùng chung tay góp sức xây dựng đất nước
+ Đồng thời, bảo đảm phát triển kinh tế nhanh và bền vững gắn với bảođảm tiến bộ, công bằng và an sinh xã hội; thực hiện mỗi bước phát triển kinh tế
là một bước cải thiện đời sống nhân dân; đẩy mạnh thực hiện các chính sách xóađói, giảm nghèo, ưu đãi đối với địa bàn vùng sâu, vùng xa, dân tộc thiểu số,người có công với cách mạng; tạo việc làm cho người lao động, miễn giảm thuếnông nghiệp nhằm “an dân”, “dưỡng dân” Nhờ đó, diện mạo đất nước và đờisống của nhân dân ngày càng được cải thiện
+ Những chủ trương, quan điểm đúng đắn của Đảng về xây dựng khối đạiđoàn kết toàn dân tộc, đã thu hút ngày càng đông đảo quần chúng tham gia vào
sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, làm cho sức mạnh đại đoàn kết dân tộcđược phát huy, động viên các tầng lớp nhân dân, các dân tộc, tôn giáo, ngườiViệt Nam định cư ở nước ngoài đoàn kết chặt chẽ tạo thành thế trận vững chắc
+ Toàn xã hội đã phát huy tinh thần tương thân, tương ái, nhường cơm sẻ
áo, giúp đỡ người nghèo, người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, đồng bào vùngsâu, vùng xa ở miền núi, hải đảo; các tổ chức chính trị - xã hội, nghề nghiệp, tôn
Trang 7giáo mở rộng hoạt động, thực hành dân chủ, góp phần tích cực vào sự nghiệpxây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
+ Những thành tựu của đất nước qua 35 năm đổi mới cả về kinh tế, chínhtrị, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, nhất là vị thế, uy tín của Việt Namtrên trường quốc tế ngày càng được nâng cao đã cho thấy rõ điều đó
+ Tuy nhiên, những hạn chế trong phát triển kinh tế - xã hội; tình trạngsuy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễnbiến”, “tự chuyển hóa” của một bộ phận cán bộ, đảng viên; sự phân cực giàunghèo trong xã hội; những diễn biến phức tạp của tình hình thế giới, khu vực vàBiển Đông cùng sự chống phá quyết liệt của các thế lực thù địch, cơ hội chínhtrị đối với Đảng, Nhà nước, chế độ, Quân đội ta…đã làm ảnh hưởng không nhỏđến xây dựng “ thế trận lòng dân” vững chắc, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốctrong thời kỳ mới
2 Sự cần thiết quân đội phải tham gia xây dựng “thế trận lòng dân” trong tình hình mới
a) Từ vị trí, vai trò, tầm quan trọng của “thế trận lòng dân” trong sựnghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
- “Thế trận lòng dân” là loại hình thế trận đặc biệt, là một trong nhữngmạch nguồn sức mạnh nội sinh của quốc gia - dân tộc và được biểu hiện ở nhiềucấp độ khác nhau Đó là nền tảng, tạo nên sức mạnh tổng hợp, quyết định sựhưng thịnh hay suy vong của quốc gia - dân tộc, là thành lũy kiên cố nhất, vữngchắc nhất để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đó còn là cội nguồn sức mạnh sâu xaxuất phát từ bản sắc văn hóa Việt Nam được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch
sử của dân tộc
- “Thế trận lòng dân” là nền tảng vững chắc để xây dựng nền quốc phòngtoàn dân và nền an ninh nhân dân ở nước ta hiện nay Sức mạnh của nền quốcphòng toàn dân, an ninh nhân dân phụ thuộc rất lớn vào “thế trận lòng dân” Thếtrận lòng dân là mạch nguồn để động viên mọi nguồn lực của đất nước cho sựnghiệp bảo vệ Tổ quốc; là chỗ dựa vững chắc, là niềm tin cho mọi cán bộ, chiến
sĩ lực lượng vũ trang, các tầng lớp nhân dân vượt qua mọi khó khăn, thử thách,sẵn sàng xả thân để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ bảo vệ tổ quốc
- “Thế trận lòng dân” là cơ sở, nền tảng để xây dựng các tiềm lực kháccủa nền quốc phòng toàn dân; sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt củaĐảng, sự quản lý hiệu lực, hiệu quả của Nhà nước đối với sự nghiệp quốcphòng; khối đại đoàn kết toàn dân tộc và “thế trận lòng dân” vững chắc là nhân
tố trực tiếp, quyết định thắng lợi của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc
- “Thế trận lòng dân “ vững chắc mới quy tụ được lòng người, quy tụ mọilực lượng vật chất và tinh thần, tạo nên sức mạnh to lớn bảo đảm cho thắng lợicủa sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Nếu không tạo được “thế trận lòng dân” mà để
“lòng dân” ly tán thì đó là nguy cơ mất nước trước họa xâm lăng của các thế lựcbên ngoài
Trang 8b) Từ yêu cầu, nhiệm vụ của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hộichủ nghĩa thời kỳ mới
- Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và sự phát triển của cáchmạng khoa học công nghệ, bên cạnh những thuận lợi như: xu hướng hòa bình và
sự hợp tác giữ vai trò chủ đạo đã tạo điều kiện cho việc mở rộng quan hệ, hợptác trong phát triển kinh tế, nâng cao đời sống nhân dân; tiếp thu thành tựu khoahọc, công nghệ tiên tiến trong phát triển đất nước; nâng cao trình độ nguồn nhânlực…cũng đặt ra không ít thách thức đối với xây dựng và bảo vệ tổ quốc
- Đáng chú ý là tình hình thế giới, khu vực, nhất là Biển Đông diễn biếnphức tạp; các vấn đề an ninh phi truyền thống như: xung đột sắc tộc, tôn giáo,tội phạm xuyên quốc gia, thiên tai, dịch bệnh; sự chống phá quyết liệt của cácthế lực thù địch đối với Việt Nam bằng thủ đoạn “diễn biến hòa bình”, thúc đẩy
“tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ; các nguy cơ mà Đảng ta chỉ ra vẫntồn tại, có mặt gay gắt hơn…Bởi vậy, để tận dụng cơ hội, vượt qua thách thức,vấn đề quan trọng là phải phát huy được sức mạnh tổng hợp của đất nước, điềunày đồng nghĩa với việc phải xây dựng được “thế trận lòng dân” vững chắc
- Trước diễn biến phức tạp của tình hình thế giới, khu vực và trong nước,mục tiêu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa cũng đặt ra yêucầu cao đòi hỏi phải xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc Theo đó, bảo vệ
Tổ quốc hiện nay là bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹnlãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủnghĩa; bảo vệ công cuộc đổi mới, sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, bảo
vệ lợi ích quốc gia - dân tộc; bảo vệ nền văn hóa dân tộc; giữ vững môi trườnghòa bình, ổn định chính trị, an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội Điều nàyđòi hỏi phải xây dựng được “thế trận lòng dân” vững chắc, làm cơ sở phát huysức mạnh tổng hợp của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, của cả hệ thống chính trịdưới sự lãnh đạo của Đảng để bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủnghĩa trong tình hình mới
c) Từ thực trạng xây dựng “thế trận lòng dân” của quân đội trong nhữngnăm vưa qua
- Những năm qua, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, Tổng cục Chínhtrị đã lãnh đạo, chỉ đạo, hướng dẫn toàn quân quán triệt, triển khai, thực hiệnnghiêm túc, hiệu quả các quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luậtcủa Nhà nước về xây dựng “thế trận lòng dân”, coi đây là nhiệm vụ chiến lượcthường xuyên, lâu dài, liên tục, là một trong những nội dung quan trọng của hoạtđộng công tác đảng, công tác chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam; gópphần quan trọng vào việc quy tụ, tập hợp các tầng lớp nhân dân cùng chung taygóp sức xây dựng nền quốc phòng toàn dân và nền an ninh nhân dân, xây dựngthế trận quốc phòng toàn dân và thế trận an ninh nhân dân, xây dựng khu vựcphòng thủ, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
- Các cơ quan, đơn vị của quân đội đã chủ động phối hợp với cấp ủy,chính quyền, ban, ngành, đoàn thể, địa phương tổ chức tuyên truyền, vận động
Trang 9nhân dân và cán bộ, chiến sĩ phát huy truyền thống yêu nước, sức mạnh đại đoànkết toàn dân tộc, thực hiện thắng lợi các nghị quyết của Đảng, chính sách, phápluật của Nhà nước, các mục tiêu phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng,
an ninh, đối ngoại; góp phần tạo sự đồng thuận trong xã hội, củng cố khối đạiđoàn kết toàn dân tộc Đồng thời, làm thất bại âm mưu, thủ đoạn “diễn biến hòabình”, bạo loạn lật đổ, thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ,
“phi chính trị hóa” quân đội của các thế lực thù địch, giữ vững an ninh chính trị,trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn cả nước Cùng với đó, đã tích cực tham giaxây dựng hệ thống chính trị cơ sở địa phương vững mạnh, củng cố và nâng caochất lượng hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội, “xóa” thôn, bản “trắngđảng viên” Chủ động tham mưu với cấp ủy, chính quyền địa phương xây dựnglực lượng vũ trang tại chỗ vững mạnh; thường xuyên xây dựng, bổ sung cácphương án, tổ chức diễn tập khu vực phòng thủ, xử lý các tình huống phức tạp
về quốc phòng, an ninh, không để bị động, bất ngờ trong mọi tình huống
- Các cơ quan, đơn vị, nhất là Bộ đội Biên phòng, các binh đoàn, đoànkinh tế - quốc phòng, cơ quan quân sự địa phương trên địa bàn: Tây bắc, miềnTrung, Tây nguyên, Tây Nam Bộ có nhiều mô hình, chương trình hoạt độnghiệu quả, thực hiện hỗ trợ cơ sở vật chất, chuyển giao kỹ thuật nuôi trồng, canhtác, khám chữa bệnh, xóa mù chữ và phổ cập giáo dục tiểu học…góp phần pháttriển kinh tế - xã hội, giảm nghèo bền vững và thực hiện tốt các chính sách ansinh xã hội, hậu phương quân đội
- Các cơ quan, đơn vị thường xuyên phối hợp với tổ chức đoàn thể, chínhquyền địa phương thực hiện các phong trào thi đua yêu nước, các cuộc vận động
do Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và địa phương phát động gắnvới các phong trào thi đua: “Dân vận khéo”, “Đơn vị dân vận tốt”, “Đền ơn đápnghĩa”, “Quân đội chung sức xây dựng nông thôn mới” đạt hiệu quả tích cực, có
ý nghĩa chính trị, xã hội to lớn Nhiều mô hình, chương trình có tính lan tỏa,mang lại hiệu quả thiết thực, như: “Hành quân huấn luyện dã ngoại kết hợp vớicông tác dân vận”, “Nâng bước em đến trường”, “Trái tim cho em”, “Cảnh sátbiển đồng hành với ngư dân”, “Gắn kết giữa hộ gia đình người Kinh với hộ giađình đồng bào dân tộc thiểu số”, “Hải quan Việt Nam làm điểm tựa cho ngư dânvươn khơi, bám biển”, “Cảnh sát biển đồng hành với ngư dân”…
- Trong phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, bão lũ, cứu hộ, cứunạn cũng như phòng, chống dịch bệnh…các đơn vị xác định rõ đây vừa là nhiệm
vụ chính trị, vừa là nhiệm vụ chiến đấu trong thời bình của quân đội, nên đãluôn chủ động triển khai đồng bộ từ khâu lập kế hoạch, dự kiến phương án, đếnviệc chuẩn bị đầy đủ lực lượng, phương tiện, sẵn sàng cơ động làm nhiệm vụ khi
có lệnh và khi đã xảy ra, các cán bộ, chiến sĩ quân đội cũng luôn là lực lượngnòng cốt, đi đầu, kịp thời có mặt, vượt qua hiểm nguy, chia ngọt sẻ bùi cùngnhân dân khắc phục hậu quả, hỗ trợ lương thực, thực phẩm, thuốc chữa bệnh đểnhân dân sớm ổn định cuộc sống, phát triển sản xuất, được cấp ủy, chính quyềnđịa phương và nhân dân đánh giá cao
Trang 10- Những kết quả đó đã khẳng định nhiệm vụ xây dựng “thế trận lòng dân”của quân đội đã có bước đổi mới toàn diện về cả nội dung, cách làm, sát chứcnăng, nhiệm vụ, đối tượng, địa bàn và điều kiện của đơn vị, đạt hiệu quả thiếtthực; là cầu nối để tăng cường mối quan hệ gắn bó máu thịt quân dân, củng cốkhối đại đoàn kết toàn dân tộc, tăng cường niềm tin của nhân dân đối với Đảng,Nhà nước và quân đội, xây dựng “thế trận lòng dân” ngày càng vững chắc.Đồng thời, giáo dục, rèn luyện bản lĩnh chính trị, ý thức, trách nhiệm, phongcách của người quân nhân cách mạng cho cán bộ, chiến sĩ; nêu cao niềm tự hào,giữ vững và không ngừng phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” trong thời kỳmới, làm cho phẩm chất này ngày càng được lan tỏa trong toàn quân và trongđời sống xã hội.
- Tuy nhiên, việc xây dựng “thế trận lòng dân”, nhất là hiện thực hóa cácnội dung trong xây dựng ‘thế trận lòng dân” ở một số cơ quan, đơn vị của quânđội còn có mặt hạn chế Đáng chú ý là, công tác tuyên truyền, giáo dục nâng caonhận thức, trách nhiệm cho cán bộ, chiến sĩ và các tầng lớp nhân dân về vị trí,vai trò, tầm quan trọng của nhiệm vụ xây dựng “thế trận lòng dân” trong tìnhhình mới có lúc, có nơi, có cơ quan, đơn vị tiến hành chưa thường xuyên, liêntục; việc cập nhật và phổ biến những quan điểm, chủ tương và chính sách mớicủa Đảng và Nhà nước về xây dựng “thế trận lòng dân” đến cán bộ, chiến sĩ có
cơ quan, đơn vị chưa kịp thời; nội dung, hình thức, phương pháp tiến hành chậmđược đổi mới, vẫn còn hiện tượng xem nhẹ hoặc “khoán trắng” nhiệm vụ xâydựng “thế trận lòng dân” cho các cơ quan chức năng và tổ chức quần chúng.Đặc biệt, hiện tượng cán bộ, chiến sĩ vi phạm kỷ luật trong quan hệ quân dânchưa được khắc phục triệt để, thậm chí còn để xảy ra những vụ việc nghiêmtrọng làm ảnh hưởng đến tình đoàn kết quân dân, gây tổn hại đến uy tín, bảnchất, truyền thống tốt đẹp của quân đội và hình ảnh ‘Bộ đội Cụ Hồ” trong lòngnhân dân, đồng thời ảnh hưởng không nhỏ đến xây dựng “thế trận lòng dân”vững chắc trong thời kỳ mới
d) Từ chức năng “đội quân công tác” của Quân đội nhân dân Việt Nam
- Từ nhân dân mà ra,vì nhân dân mà chiến đấu, dựa vào dân, đoàn kết gắn
bó mật thiết với nhân dân là quy luật phát triển, cội nguồn sức mạnh chiến đấu
và chiến thắng của Quân đội ta
- Cùng với nhiệm vụ chiến đấu, quân đội phải luôn đi đầu trong tuyêntruyền, vận động nhân dân thực hiện đường lối chủ trương của Đảng, chínhsách, pháp luật nhà nước; tham gia tích cực, có hiệu quả vào phát triển kinh tế -
xã hội, giúp nhân dân xóa đói, giảm nghèo, đền ơn đáp nghĩa, xây dựng cơ sởchính trị, đời sống văn hóa mới…nhất là trên địa bàn chiến lược, vùng sâu, vùng
xa, biên giới hải đảo; luôn xung kích, nòng cốt, trong phòng chống, khắc phụchậu quả thiên tai, cứu hộ, cứu nạn
- Vì vậy , quân đội phải tiếp tục phát huy vai trò là lực lượng xung kích,nòng cốt, chổ dựa tinh cậy của nhân dân trong mọi trường hợp để góp phần củng
Trang 11cố vững chắc “thế trận lòng dân”, tạo nền tảng để xây dựng nền quốc phòng toàndân gắn với thế trận an ninh nhân dân trong sự nghiệp xây dựng , bảo vệ Tổ quốc.
II Những nhân tố tác động và một số giải pháp cơ bản nâng cao hiệu quả xây dựng “thế trận lòng dân” của quân đội trong tình hình mới
1 Những nhân tố tác động đến xây dựng “thế trận lòng dân” trong tình hình mới
- Hiện nay và trong những năm tới, trên thế giới, khu vực, xu hướng hợptác, phát triển vẫn là chủ đạo nhưng cũng còn những yếu tố đe dọa hòa bình, anninh, quốc tế, đó là: chủ nghĩa ly khai, mâu thuẫn tôn giáo, sắc tộc, hoạt độngkhủng bố quốc tế; tranh chấp chủ quyền lãnh thổ, biển, đảo, trong đó có BiểnĐông; đề cao, tuyệt đối hóa lợi ích quốc gia và chủ nghĩa cường quyền nướclớn, chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi, chủ nghĩa dân túy; tội phạm xuyên quốc gia, biếnđổi khí hậu, dịch bệnh, nhất là dịch COVID -19…đã và đang tác động sâu sắc,trực tiếp đến quốc phòng, an ninh trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
- Cùng với những thách thức từ bên ngoài, ở trong nước, quá trình đổimới, phát triển, hội nhập quốc tế của đất nước, sự vận hành của thể chế kinh tếthị trường định hướng xã hội chủ nghĩa bên cạnh thành tựu đạt được là cơ bản,
cũng bộc lộ những hạn chế, bất cập, đó là:
+ Sự tác động từ mặt tiêu cực của cơ chế thị trường đã dẫn tới sự bất bìnhđẳng trong xã hội, tình trạng phân hóa giàu - nghèo ngày càng gia tăng, đời sốngvật chất của nhân dân, nhất là ở vùng cao,vùng sâu, vùng xa, vùng căn cứ cáchmạng trước đây còn nhiều khó khăn, thiếu thốn
+ Tình trạng thiếu việc làm, nhất là ở vùng nông thôn đang bị quá trình đôthị hóa tác động (nông dân ở nhiều nơi, nhất là lực lượng lao động chủ chốt đã
đổ về thành phố để làm ăn, kiếm sống, làng quê chỉ còn người già, phụ nữ và trẻem) Điều này đã xảy ra ở nhiều nơi, nhất là ở những vùng nông thôn sản xuấtgặp nhiều khó khăn
- Một bộ phận cán bộ, đảng viên, kể cả cán bộ cao cấp suy thoái về đạođức, lối sống, tham nhũng, quan liêu, hách dịch, cửa quyền, sống xa dân; trình
độ năng lực yếu kém, làm việc kém hiệu quả; tác phong, phương pháp làm việckhông tốt, làm phiền hà dân, cửa quyền, sách nhiễu nhân dân …đã làm suygiảm niềm tin của nhân dân với Đảng, Nhà nước, gây chia rẽ trong nội bộ, lànguyên nhân trực tiếp đe dọa sự tồn vong của chế độ
- Tình trạng triển khai các dự án tràn lan, thậm chí không triển khai theo
ký kết, chậm tiến độ, kém hiệu quả, thất thoát tài nguyên của đất nước, tiền củanhân dân, nhất là những dự án có quy mô lớn, ảnh hưởng lớn đến đời sống củanhân dân và môi trường sinh thái Một số cơ chế, chính sách không hợp lòngdân, không phù hợp với nguyện vọng chính đáng của quần chúng nhân dân; một
số cơ chế, chính sách đúng, nhưng quá trình triển khai thực hiện lại bộc lộ nhiềusai sót, khuyết điểm ảnh hưởng đến đời sống của nhân dân, nhất là trên lĩnh vựcgiáo dục, y tế…