Quan hệ việt nam hoa kỳ từ 2001 đến nay

Việt Nam và Hoa Kỳ đã có mối quan hệ từ thế kỷ XIX dù không chính thức. Lịch sử đã cho thấy hai nước đã từng có cơ hội rất lớn để tìm hiểu nhau. Nhưng do những biến cố của lịch sử đã đẩy hai nước xa nhau và thậm chí còn đối đầu nhau.

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

MỞ ĐẦU 3

CHƯƠNG 1: HOÀN CẢNH LỊCH SỬ CỦA MỐI QUAN HỆ 4

VIỆT NAM - HOA KỲ (2001-HIỆN NAY) 4

1.1 TÌNH HÌNH QUỐC TẾ VÀ KHU VỰC 4

1.2 TÌNH HÌNH HOA KỲ 7

1.3 TÌNH HÌNH VIỆT NAM 11

1.4 SƠ KẾT 17

CHƯƠNG 2: MỐI QUAN HỆ VIỆT NAM HOA KỲ (2001-HIỆN NAY) 19

2.1 CHÍNH SÁCH NGOẠI GIAO CỦA VIỆT NAM VÀ HOA KỲ 19

2.1.1 Chính sách ngoại giao của Việt Nam với Hoa Kỳ 19

PHẠM BÌNH MINH (27/8/2013), “HỘI NHẬP QUỐC TẾ LÀM NỀN TẢNG CHO GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN MỚI”, WEBSITE: HTTP://BAODIENTU.CHINHPHU.VN/TIN-NOI- BAT/HOI-NHAP-QUOC-TE-LAM-NEN-TANG-CHO-GIAI-DOAN-PHAT-TRIEN-MOI/179628.VGP 20

2.1.2 Chính sách ngoại giao của Hoa Kỳ với Việt Nam 22

2.2 CÁC HOẠT ĐỘNG CHÍNH CỦA MỐI QUAN HỆ VIỆT NAM-HOA KỲ 25

2.2.1 Hoạt động chính trị-ngoại giao 25

2.2.2 Hoạt động thương mại giữa hai nước: 31

2.2.2.1 Giai đoạn khởi động cho quan hệ kinh tế hai nước sau hiệp định thương mại Việt Nam Hoa Kỳ năm 2001 31

2.2.2.2 Quan hệ thương mại Việt Nam Hoa Kỳ trong những năm tiếp theo 35

2.2.3 Hoạt động giáo dục, nhân đạo, y tế và văn hóa 41

1

2.3 SƠ KẾT 48

3.1 MỘT VÀI ĐẶC ĐIỂM CỦA MỐI QUAN HỆ VIỆT NAM HOA KỲ 50

3.2 NHỮNG BẤT ĐỒNG TRONG QUAN HỆ HAI NƯỚC 53

3.3.SƠ KẾT 54

KẾT LUẬN 55

PHỤ LỤC 57

A Những dấu mốc quan trọng trong quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ (1990-đến nay) 57

B TUYÊN BỐ CHUNG CỦA CHỦ TỊCH NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM TRƯƠNG TẤN SANG VÀ TỔNG THỐNG HỢP CHÚNG QUỐC HOA KỲ BARACK OBAMA 62

C Hình ảnh quan hệ Việt Nam Hoa Kỳ 70

TÀI LIỆU THAM KHẢO 72

2

MỞ ĐẦU

Việt Nam và Hoa Kỳ đã có mối quan hệ từ thế kỷ XIX dù không chính thức.Lịch sử đã cho thấy hai nước đã từng có cơ hội rất lớn để tìm hiểu nhau Nhưng donhững biến cố của lịch sử đã đẩy hai nước xa nhau và thậm chí còn đối đầu nhau

Cuộc chiến tranh Việt Nam đã khiến cho quan hệ Việt Nam và Mỹ trở nên căngthẳng hơn bao giờ hết Mối quan hệ Việt Nam Hoa Kỳ lúc này đã bị chi phối nặng nềbởi cuộc chiến giữa hai phe: chủ nghĩa tư bản do Hoa Kỳ đứng đầu và chủ nghĩa xãhội mà Việt Nam là một hiện thân tiêu biểu Chiến tranh đã khép lại những mối quan

hệ sơ giao từ thời tiền cách mạng tháng 8 giữa những người Việt Minh do Hồ ChíMinh lãnh đạo và OSS Chỉ đến khi chiến tranh đã qua 20 năm, hội chứng Việt Namtại Mỹ đã bắt đầu nguôi ngoai, trước dòng chảy không ngừng của toàn cầu hóa đã thôithúc hai đất nước thù địch ngồi lại với nhau Năm 1995, hai nước bình thường hóaquan hệ, đánh dấu giai đoạn phát triển mới của mối quann hệ hai nước: thời kì hợp táccùng phát triển

Từ đó đến nay, mối quan hệ hai nước không ngừng được xây dựng và phát triển

từ cả hai phía thông qua nhiều cơ chế đối thoại khác nhau, trên nhiều lĩnh vực khácnhau Giai đoạn từ năm 2001 đến nay là giai đoạn mà mối quan hệ hai nước đạt đượcnhiều thành tựu quan trọng ngay trong thời kì đại khủng hoảng kinh tế thế giới năm

2008 Dù gặp phải nhiều khó khăn do cuộc khủng hoảng gây ra nhưng mối quan hệhai nước vẫn tốt đẹp và đã chính thức là “đối tác toàn diện” của nhau

Bên cạnh những bước phát triển trong thời gian qua, giữa hai nước cũng cónhững bất đồng về vấn đề dân chủ, nhân quyền, tôn giáo … Đây cũng là điều dễ hiểutrong quan hệ giữa hai quốc gia có sự khác biệt về lịch sử, văn hóa, chế độ chính trị,trình độ phát triển như Việt Nam và Hoa Kỳ Thời gian là yếu tố cần thiết nhưng điềuquan trọng nhất là hai bên cần nhìn thẳng vào thực tế, lấy lợi ích của nhân dân hainước làm trọng, không để các khác biệt đó cản trở quan hệ hai nước và cũng nỗ lựcgiải quyết thông qua đối thoại và thương lượng

3

CHƯƠNG 1: HOÀN CẢNH LỊCH SỬ CỦA MỐI QUAN HỆ

VIỆT NAM - HOA KỲ (2001-HIỆN NAY) 1.1 Tình hình quốc tế và khu vực

Bước vào thế kỷ thứ 21, tình hình thế giới trong hơn thập kỷ hết sức phức tạp.Nhiều sự kiện chính trị nổi bật đã diễn ra

Sự kiện mở đầu cho của thế kỷ 21 cũng là mở đầu cho những bất ổn kéo dài đếntận ngày nay, 11/9/2001 Sự kiện này đánh dấu mở đầu cho cuộc chiến chống khủng

bố trên quy mô toàn cầu, kéo theo đó là rất nhiều hệ lụy Lấy cái cớ bảo vệ thế giớikhỏi chủ nghĩa khủng bố, Tổng thống Mỹ George W Bush phát động cuộc chiếnchống khủng bố toàn cầu ở Afghanistan nhằm trừng phạt Osama bin Laden vàTaliban, mở màn ngày 7/10/2001 Sau đó, ông Bush ngày 29/1/2002 còn đưa ra kháiniệm "trục ma quỷ" gồm Iran, Iraq và CHDCND Triều Tiên Ngày 21/3/2003, lấy cớtrừ bỏ vũ khí hủy diệt hàng loạt, liên quân Anh - Mỹ mở màn cuộc tấn công Iraq Kếtthúc thập kỷ đầu tiên, Iraq và Afghanistan vẫn chìm trong bất ổn bạo lực Ngoài haichiến trường đó, khủng bố cũng xuất hiện ở nhiều nước Có thực tế là cùng với cáctiến bộ khoa học công nghệ, khủng bố ngày càng nguy hiểm và liều lĩnh, thách thức

nỗ lực ngăn chặn của cộng đồng quốc tế Cuộc chiến chống khủng bố này đã gây ranhững bất đồng sâu sắc giữa thế giới Hồi giáo và phương Tây Sự kiện quân đội Mỹtiêu diệt trùm khủng bố Osama Bin Laden chưa phải là sự chấm hết của cuộc chiếnchống khủng bố

Cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2008 đã lao đao nền kinh tế thế giới Khủnghoảng từ nguồn lương thực đến nhiên liệu, từ tài chính đến chính trị, từ thị trườngchứng khoán đến sản xuất, từ môi trường đến an ninh, ảnh hưởng trực tiếp đến sựsống còn của nhân loại Tạo nên một cuộc đại suy thoái, không chỉ trở thành sự kiệnnổi bật trong thập kỷ đầu tiên của thế kỷ XXI, nó còn được đánh giá là giai đoạn đentối nhất của lịch sử kinh tế thế giới trong hơn 6 thập kỷ qua Mở màn ấn tượng bằng

sự sụp đổ của hàng loạt "đại gia cổ thụ" ngành tài chính Mỹ, phản ứng dây chuyền đến

4

một loạt nước khác Kinh tế thế giới, bên cạnh một vài sự trỗi dậy, đã lâm vào khủnghoảng với mầm bệnh tích tụ từ nhiều năm trước Thế giới cũng chưa tìm được tiếngnói chung để đối phó với những thách thức toàn cầu, biến đổi khí hậu, thiếu lươngthực, thảm họa đang ngày một cận kề Cuộc đại khủng hoảng này đã kéo theo cuộckhủng hoảng nợ công chưa từng có trong các nước phát triển nhất là khối Tây Âu đedọa đến EU cũng như đồn g EURO Tình hình tài chính hết sức bi đát buộc các chínhphủ châu Âu cũng như các định chế tài chính thế giới bung các gói cứu trợ hàng nghìn

tỷ USD để cứu nguy cho bong bong nợ công ở châu Âu Nhiều quốc gia như Hy Lạp,

Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Ý, Pháp… phải “thắt lưng buộc bụng” để tránh nguy cơ

vỡ nợ Cuộc khủng hoảng này đã khiến nhiều nước phải đưa ra đối sách cắt giảm chitiêu, thắt lưng buộc bụng dẫn đến những cuộc biểu tình, đình công lớn trong xã hội.Nhiều chính phủ châu Âu phải ra đi như Berlusconi, Sarkozy…

Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới và khủng hoảng nợ công châu Âu là tháchthử cũng như là thời cơ cho các nước đang phát triển đón đầu hậu khủng hoảng Ngày16/6/2009, lãnh đạo của bốn nền kinh tế đang phát triển nhanh là Brazil, Nga, Ấn Độ

và Trung Quốc (gọi tắt là BRIC) đã có cuộc họp cấp cao đầu tiên của nhóm, tại thànhphố Ekaterinburg (Nga), chính thức ra mắt nhóm BRIC Bốn nước trên là những nềnkinh tế chủ chốt đang nổi lên, góp phần thúc đẩy kinh tế toàn cầu tăng trưởng và đóngmột vai trò quan trọng trong việc bình ổn nền kinh tế thế giới trong bối cảnh khủnghoảng tài chính thế giới lan rộng Jim O'Neill, trưởng nhóm nghiên cứu kinh tế toàncầu tại Goldman Sachs, được cho là người đưa ra khái niệm về BRIC trong năm 2001.Trong báo cáo 2003, O'Neill từng dự đoán rằng, cơ cấu kinh tế thế giới sẽ thay đổi vàonăm 2050 và BRIC sẽ vượt các nước phát triển phương Tây như Anh, Pháp, Italy, Đức

và cùng với Mỹ, Nhật Bản trở thành 6 nền kinh tế chủ chốt trên thế giới1 Riêng TrungQuốc trở thành nước thứ ba trên thế giới phóng thành công tàu vũ trụ có người lái vàokhông gian Thần Châu 5, phá vỡ thế độc quyền không gian của Nga và Mỹ trong hơn

40 năm Trung Quốc đã đạt tới vị trí cao trên thang bậc quốc tế về nước mạnh, quânhùng, một cường quốc thương mại và sản xuất khổng lồ Đến năm 2010, Trung Quốc

đã vượt qua Nhật Bản trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thứ giới Với nguồn dự trữ

1 Báo điện tử Thế giới và Việt Nam (2/2010), “10 sự kiện nổi bật thập kỷ đầu tiên của Thế kỷ XXI”, , website:

http://www.tgvn.com.vn/Item/VN/BaiLienQuan/2010/2/58BA2A6FAB72416D

5

ngoái hối khổng lồ của mình, Trung Quốc đã nhanh chóng dùng USD dự trữ “giúpđỡ” các nước Tây Âu trước nguy cơ vỡ nợ Hành động này đã tạo điều kiện cho TrungQuốc thâm nhập sâu vào thị trường châu Âu Tuy nhiên nền kinh tế thứ hai thế giớinày cũng đang phải đối diện với nhiều nguy cơ về mất ổn định xã hội, uy tín trongkinh tế sau hàng loạt những tai tiếng về chất lượng an toàn thực phẩm…

Đặc biệt cục diện chính trị thế giới cực kỳ biến động sau cuộc “cách mạng hoanhài” nổ ra hàng loạt tại các nước Trung Đông- Bắc Phi Bắt nguồn từ Tuynisi sau đónhanh chóng lan sang các quốc gia như Algeria, Ai Cập, Yemen, jordan, Mauritanie,

Ả Rập Saudi, Oman, Sudan, Syria, Iraq, Libya và Maroc Đặc điểm chung của cáccuộc “cách mạng hoa nhài” tại các quốc gia trên là làn sóng đấu tranh, biểu tình côngkhai của hàng vạn người dân đòi lật đổ chính quyền độc tài hàng chục năm cầm quyền

ở nước họ Mạng xã hội được cho là một công cụ hỗ trợ tích cực cho cuộc cách mạng

xã hội này ở Trung Đông, khu vực truyền thống của Mỹ và phương Tây

Cục diện chính trị thế giới ngày càng biến động Trong thời đại ngày nay, sứcmạnh của một quốc gia không chỉ được đo lường bằng sức mạnh quân sự mà một sứcmạnh tổng hợp Trong đó kinh tế được xem là mũi nhọn Kể từ sau khi Liên Xô sụp

đổ, Hoa Kỳ đã duy trì được thế đơn cực nhất thời Tuy nhiên bước sang thế kỷ 21, sứcmạnh của Hoa Kỳ bị suy yếu một cách tương đối Hoa Kỳ không thể duy trì thế đơncực mà phải chấp nhận trật tự đa cực với nhiều trung tâm Sự trỗi dậy hết sức mạnh

mẽ của các nền kinh tế lớn như Đức, Trung Quốc, Brazin, Ấn Độ…đã thách thức trật

tự thế giới cũ Nhóm nước này đã yêu cầu cải tổ Liên Hiệp Quốc đặc biệt là Hội đồngBảo an để gia tăng tiếng nói của mình trong cộng đồng quốc tế

Xung đột vẫn diễn ra ở nhiều nơi như dải Gaza, Trung Đông, biển Đông… Vấn

đề hạt nhân của Cộng hòa Dân chủ nhân dân Triều Tiên, Iran vẫn là mối bận tâm củathế giới Nhưng nhìn chung xu thế hòa bình vẫn là xu thế chủ đạo của quan hệ quốc tếtrong những thập niên đầu thế kỷ 20 Kỷ nguyên của toàn cầu hóa đã xóa đi mọi biêngiới, mọi rào cản vừa là thời cơ và thử thách cho các nước

Quan hệ Việt Nam Hoa Kỳ trong giai đoạn 2001-2012 vẫn không tách khỏi xuthế đó Mối quan hệ này đã vận động trong thách thức mà thời đại lịch sử đặt ra

6

Ngoài sự tác động của tình hình thế giới, bản thân mỗi nước lại có những vấn đề riêngbiệt của mình Những vấn đề cũng đã tác động đến sự phát triển của mối quan hệ Việt

Mỹ

1.2 Tình hình Hoa Kỳ

Hoa Kỳ bước vào thế kỷ thứ 21 đã gặp phải rất nhiều vấn đề Sau hơn mườinăm cầm quyền của chính quyền Clinton, với tốc độ tăng trưởng cao đã củng cố vị thếsiêu cường số một thế giới của Hoa Kỳ Tuy nhiên thời kì cầm quyền của chính quyềnClinton nền kinh tế Hoa Kỳ đã đạt tới đỉnh cao của mình khi tăng trưởng liên tiếptrong 10 năm Và ngay sau đó nền kinh tế này đã rơi vào khủng hoảng do nhiềunguyên nhân khác nhau Sự kiện mở màn cho thập kỷ khó khăn của chính quyềnG.Bush chính là vụ đánh bom ngày 11/9/2001 Sự kiện này đã đẩy Hoa Kỳ nhúng sâuvào cuộc chiến tranh chống khủng bố hết sức căng thẳng và tốn kém “Chống chủnghĩa khủng bố” đã trở thành chiêu bài cho chính quyền G.Bush đưa quân vào Iraq vàAfghanistan Và Hoa Kỳ ngày càng lún sâu vào cuộc chiến không có “hồi kết” này

Cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2001-2002 chưa kịp hồi phục hoàn toàn thì Hoa

Kỳ lại tiếp tục khơi mào cho một cuộc đại suy thoái kinh tế thế giới chưa từng cótrong 80 năm qua Sự kiện ngân hàng Brother nộp đơn xin phá sản đã kéo theo hàngloạt các ngân hàng khác phá sản Bong bóng tài chính và địa ốc của Hoa Kỳ đã nổlàm chao đảo nền kinh tế toàn cầu Cuộc khủng hoảng nhanh chóng lan rộng ra khắpthế giới lại còn kéo theo cuộc khủng hoảng nợ công chưa từng có trong lịch sử cácnước phương Tây

Chính quyền Obama lên cầm quyền từ năm 2008 đã phải gánh chịu hẫu quả hếtsức nặng nề từ người tiền nhiệm cũng như thách thức đưa Hoa Kỳ ra khỏi khủnghoảng Dù đã có nhiều cải thiện nhưng Hoa Kỳ ngày nay còn phải đối diện với cácvấn đề đối nội sau:

Thứ nhất, chính là vấn đề thâm hụt ngân sách Thâm hụt ngân sách tiếp tục gia

tăng và không có dấu hiệu chững lại Văn phòng Quốc hội Mỹ dự báo thâm hụt ngânsách năm 2010 sẽ là 1.294 tỷ USD và năm 2011 sẽ là 1.066 tỷ USD, giảm 1416 tỷ

7

USD so với năm 20092 Sự thâm hụt ngân sách gây khó khăn cho chính phủ Hoa Kỳtrong việc tái cấu trúc nền kinh tế, giải quyết việc làm Song song đó, thâm hụt thươngmại đe dọa nền kinh tế Hoa Kỳ nhất là giá trị của đồng USD Thâm hụt thương mạivới Trung Quốc đã lên đến 24 tỷ USD vào tháng 8 năm 2010.

Thứ hai, chính là vấn đề nợ công Do chi phí cho chiến trường Iraq và

Afghanistan cũng như duy trì sự hiện diện của quân đội Mỹ trên thế giới là một gánhnặng khổng lồ cho chính quyền Hoa Kỳ Các gói phúc lợi xã hội cho dân số hơn 300triệu người của Mỹ càng làm cho gánh nặng ngân sách thêm trầm trọng Tháng 5 năm

2011 nợ công của chính quyền liên bang đã cán mức 14.000 tỷ USD buộc lòng Quốchội Mỹ phải nâng trần nợ công lên thêm 2.000 tỷ USD để tránh nền kinh tế lớn nhấtthế giới rơi vào tình trạng vỡ nợ kỹ thuật Gần đây nhất, theo thông tin từ Bộ Tàichính Hoa Kỳ nợ công của chính quyền Hoa Kỳ đã vượt mức 17.000 tỷ USD Trước

đó không lâu chính quyền Liên bang Mỹ đã phải đóng cửa 16 ngày do không còn đủngân sách hoạt động gây thiệt hại 24 tỷ USD3

Thứ ba là vấn đề thất nghiệp Kể từ khi đại khủng hoảng nổ ra, tỷ lệ thất

nghiệp của Hoa Kỳ đã đến mức 9% Một con số cao kỷ lục Dù đã thực hiện gói kíchthích kinh tế phát triển nhưng xem ra đây sẽ là một cuộc chiến lâu dài của chính quyềnObama

Bên cạnh những thách thức đối nội như vậy, vấn đề đối ngoại của Hoa Kỳ cũngphải đối diện với nhiều vấn đề Cuộc đại khủng hoảng kinh tế đã làm suy yếu nền kinh

tế Mỹ Nhìn chung dù vẫn còn là nền kinh tế hàng đầu thế giới trong một vài thập niênnữa nhưng sức mạnh của Mỹ đã suy yếu một cách tương đối Sự suy yếu này khiến

Mỹ không thể duy trì thế vị thế “đơn cực” được nữa Mặc dù chưa thừa nhận một cáchchính thức nhưng người Mỹ buộc phải chấp nhận một thế giới đa cực Chính quyềnObama đã tiến hành rút quân khỏi Iraq và sắp tới NATO cũng sẽ rút quân khỏiAfghanistan Lực lượng bố phòng của Mỹ cũng được bố trí lại cho phù hợp với chiếnlược an ninh mới của nước này Trong khi sức mạnh của Mỹ bị suy yếu một cách

2 Theo Học viện Ngoại giao (2012), Hỏi đáp tình hình thế giới và chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước

ta, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr.121.

3 Theo http://vov.vn/The-gioi/No-cong-cua-My-da-vuot-muc-tran-cho-phep/286000.vov.

8

tương đối thì Trung Quốc lại trỗi dậy một cách không hòa bình đe dọa đến “lợi ích cốtlõi” cũa Mỹ ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương Tình hình trong nước và quốc tếnhư vậy đã buộc Mỹ phải đề ra một chiến lược an ninh ngoại giao mới cho phù hợp.

Trước hết, Mỹ cần thực hiện một cách nhất quán chính sách mà Ngoại trưởngHillary gọi là ngoại giao “tiến công” (forward-deployed diplomacy) Ngoại giao “tiếncông” nghĩa là Mỹ tiếp tục triển khai các công cụ ngoại giao, bao gồm các chuyếnthăm của quan chức cấp cao nhất, các chuyên gia phát triển, các đoàn liên ngành, cáccán bộ ngoại giao thường trú, tới tất cả các nước và mọi ngõ ngách của khu vực.Chiến lược của Mỹ cũng sẽ tiếp tục phải lý giải được và điều chỉnh cho phù hợp vớinhững thay đổi lớn và nhanh chóng đang diễn ra tại khu vực Theo đó, chiến lược này

sẽ gồm 6 nhóm hành động lớn sau4:

Thứ nhất, tăng cường các mối quan hệ đồng minh an ninh song phương: Mỹ sẽ

cùng với các đồng minh là Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, Thái Lan, Philippines cần:(1) Duy trì đồng thuận về chính trị đối với những giá trị cốt lõi của quan hệ đồngminh; (2) Bảo đảm quan hệ đồng minh linh hoạt và có tính thích nghi để đối phóthành công những thách thức mới cũng như tận dụng cơ hội mới; (3) Bảo đảm khảnăng phòng thủ và hạ tầng thông tin để có thể răn đe bất cứ sự khiêu khích nào củacác nhà nước và thực thể phi nhà nước

Thứ hai, tăng cường quan hệ với các quốc gia mới nổi là Trung Quốc, Ấn Độ,

Indonesia, Singapore, New Zealand, Malaysia, Mông Cổ, Việt Nam, Brunei và cácquốc đảo tại Thái Bình Dương Quan hệ với Trung Quốc là một trong những mối quan

hệ song phương có nhiều thách thức và có tính hệ lụy nhất đối với Mỹ Do vậy, Mỹcần có cách đề cập cẩn trọng, nhất quán và năng động trên cơ sở thực tế, tập trung vàokết quả và trung thành với các nguyên tắc và lợi ích của Mỹ Về Trung Quốc, Mỹphản đối cả hai thái cực: Hoặc cho rằng Trung Quốc là mối đe dọa đối với Mỹ, hoặccho rằng Mỹ đang kiềm chế Trung Quốc Thực tế, hợp tác giữa hai nước mang lạinhiều lợi ích hơn là đối đầu Nhưng hai nước cũng không thể xây dựng quan hệ dựatrên khát vọng, mà phải thông qua hợp tác hiệu quả và điều quan trọng là đảm nhận

4 Theo Hilary Clinton (11/2011), “Chiến lược của Mỹ đối với khu vực Châu Á - Thái Bình Dương”, website:

http://biendong.net/binh-luan/515-chin-lc-ca-m-i-vi-khu-vc-chau-a-thai-binh-dng.html

9

được nghĩa vụ và trách nhiệm toàn cầu của mỗi quốc gia Điều đó sẽ quyết định tươnglai quan hệ hai nước trong thời gian tới Mỹ sẽ tiếp tục đặt cơ sở quan hệ với TrungQuốc trong khung cảnh khu vực rộng lớn hơn về các liên minh an ninh, mạng lướikinh tế và mối liên hệ xã hội.

Với Ấn Độ và Indonesia, Mỹ coi đây là hai cường quốc dân chủ quan trọng vànăng động nhất tại khu vực Mỹ ủng hộ Chính sách Hướng Đông của Ấn Độ, ủng hộ

cơ chế 3 bên mới hình thành Mỹ - Nhật - Ấn Với Indonesia, Mỹ đã nối lại tập trận và

ký một số hiệp định hợp tác, song hai bên cần làm việc hơn nữa để loại bỏ rào cảnhành chính và những nghi ngờ mang tính lịch sử, cũng như làm rõ hơn quan điểm vàlợi ích của nhau

Thứ ba, tăng cường can dự các thể chế khu vực: Mỹ tin rằng việc đối phó với

các thách thức xuyên quốc gia cần các thể chế có khả năng tập hợp nhiều nước; rằngcấu trúc khu vực sẽ tăng cường cơ chế pháp quyền, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, bảođảm tự do hàng hải vốn là những trụ cột của trật tự quốc tế Do đó, Mỹ đã tiến hànhcan dự đầy đủ các thể chế khu vực, trong đó có các thể chế ASEAN, APEC và đóngvai trò tích cực trong việc xây dựng chương trình nghị sự Mỹ cũng đã mở cơ quan đạidiện bên cạnh ASEAN tại Jarkarta Tổng thống Obama chủ trì Hội nghị thượng đỉnhAPEC năm 2011 với cam kết củng cố APEC như là cơ chế hợp tác kinh tế quan trọngnhất tại châu Á – Thái Bình Dương Mỹ cũng nỗ lực sáng tạo và khởi động một sốdiễn đàn “tiểu đa phương” (minilateral) như Sáng kiến hạ nguồn Mê công (LMI) vàDiễn đàn các quốc đảo Thái Bình Dương

Thứ tư, mở rộng quan hệ thương mại và đầu tư với khu vực: nhằm thực hiện

mục tiêu tăng gấp đôi xuất khẩu của Mỹ vào 2015, Mỹ đang tìm kiếm cơ hội để tăngcường quan hệ kinh tế với khu vực (năm 2010, kim ngạch xuất khẩu của Mỹ tới châu

Á là 320 tỷ USD, tạo ra 850 nghìn việc làm) Mỹ đang hướng tới các hiệp định thươngmại mới với Hàn Quốc (giảm 95% thuế đối với xuất khẩu của Mỹ và giúp tạo ra 70nghìn việc làm trong 5 năm tới, giúp tăng 10 tỷ USD xuất khẩu hàng năm của Mỹ).Với hiệp định TPP, Mỹ không chỉ nhằm tạo ra tăng trưởng kinh tế, mà tăng trưởng vớichất lượng cao hơn Bên cạnh đó, Mỹ tiếp tục thông qua APEC, G20 và các quan hệ

10

song phương để thúc đẩy mở cửa thị trường, giảm rào cản thương mại, tăng cườngminh bạch và thực hiện cam kết thương mại công bằng.

Thứ năm, tăng cường hiện diện quân sự của Mỹ tại khu vực: một mặt, Mỹ tiến

hành “hiện đại hóa” các mối quan hệ quân sự với đồng minh tại Đông Bắc Á, mặtkhác Mỹ tìm cách tăng cường hiện diện tại Đông Nam Á và Ấn Độ dương Mỹ sẽtriển khai tàu tuần tra duyên hải (tàu chiến gần bờ) tại Singapore; đã thỏa thuận vớiAustralia nhằm mở rộng hiện diện quân sự tại Australia Mỹ cũng đang tìm cách tăngcường tiếp cận chiến thuật tại Đông Nam Á và Ấn Độ Dương Điều chỉnh về lựclượng hải quân ở Đại Tây Dương và Thái Bình Dương theo tỷ lệ 40/60

Thứ sáu, thúc đẩy dân chủ và nhân quyền: Mỹ sẽ tiếp tục thúc ép giục các nước

tiến hành cải cách nhằm tăng cường quản trị, bảo vệ nhân quyền và tăng cường tự dochính trị Với Myanmar, Mỹ quyết tâm yêu cầu giải trình về vi phạm nhân quyền Mỹkhông thể và không muốn áp đặt hệ thống của Mỹ lên các nước khác, song tin rằng cónhững giá trị nhất định mang tính phổ biến mà các nước cần tôn trọng

Nhìn chung với những thách thức của nước Mỹ trong hơn một thập niên vừaqua, sẽ còn nhiều khó khăn cho mối quan hệ Việt Mỹ Tuy nhiên cũng phải cần nhìnrộng ra, trong bối cảnh khu vực châu Á Thái Bình Dương, với sự trỗi dậy “không hòabình” của Trung Quốc đã buộc Mỹ phải chuyển hướng quan tâm cùa mình vào khuvực này Đó chính là cơ hội cho chúng ta nắm bắt để tăng cường và nâng tầm mốiquan hệ Việt Mỹ lên một tầng cao mới

1.3 Tình hình Việt Nam

Trong suốt 10 năm đầu thế kỷ 21, Việt Nam đã có những chuyển biến sâu sắc

về kinh tế, xã hội vị thế trên trường quốc tế

Phát triển kinh tế vẫn là nhiệm vụ trọng tâm của toàn Đảng, toàn dân ta Sựnghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa tiếp tục được đẩy mạnh Trong số hơn 10 nămqua, chúng ta đã đạt được một số thành tựu nổi bật

Về kinh tế, mặc dù tình hình chính trị, kinh tế thế giới diễn biến phức tạp, nền

kinh tế trong nước phải khắc phục những yếu kém trong nước, mặt khác phải đối phó

11

với những tác động bất lợi từ cuộc khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầunhưng Việt Nam vẫn đạt được những thành tựu to lớn, kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định,GDP năm 2011 đạt xấp xỉ 120 tỷ USD, gấp gần 2,3 lần năm 2006 (53 tỷ USD); GDPđầu người đạt trên 1.300 USD, gấp hơn 2 lần năm 2006 (640 USD) Trong khi ngànhcông nghiệp có độ sụt giảm sâu về tốc độ tăng trưởng thì nông nghiệp vẫn giữ vữngnhịp độ tăng trưởng, thậm chí ở nhiều thời điểm nó còn thể hiện rõ vai trò trụ đỡ, cứucánh của nền kinh tế Cụ thể, sau 5 năm gia nhập WTO, nông nghiệp vẫn đạt được sựtăng trưởng tốt nhất, bình quân 3,4%.Thu hút đầu tư nước ngoài (FDI) cũng là mộtđiểm cộng của Việt Nam sau gia nhập WTO Theo đó, 5 năm sau khi HNKTQT, nước

ta thu hút được 6.737 dự án FDI, tổng vốn đăng ký 151.685 USD; trong khi giai đoạn

2002 -2006 là 4.367 dự án, tổng vốn đăng ký 29.581 USD Nước ta đã thoát khỏi tìnhtrạng nước kém phát triển, bước vào nhóm nước đang phát triển có thu nhập trungbình, thị trường được mở rộng tới 149 nền kinh tế thành viên khác của WTO Nếunăm 2007, kim ngạch xuất khẩu mới đạt 48,56 tỷ USD, thì đến năm 2011 con số đó đã

là 96,3 tỷ USD, tăng hơn 2 lần Việc gia nhập WTO đã có những tác động mạnh mẽđến vấn đề việc làm, đến quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động của Việt Nam Theo

đó, từ 2007 đến nay, bình quân lao động nông nghiệp giảm 65.000 người/năm Laođộng công nghiệp tăng nhanh 624.000 người/năm (so với 548.000 người thời kỳtrước) Lao động dịch vụ tăng 623.000 người5 Mỗi năm tăng trưởng kinh tế tạo điềukiện cho gần 1,1 triệu người chuyển sang làm công ăn lương (so với mức 847.000người trước WTO) Tỷ lệ lao động làm công ăn lương tăng từ 28% (năm 2006) lên35,3% (năm 2011) Tỷ lệ lao động tự làm và lao động gia đình giảm từ 71,5% (năm2006) xuống 62% (năm 2011) Năm 2011, tỷ lệ hộ nghèo cả nước giảm từ 14,2% năm

hiện nay chủ yếu là gia công chế tạo và xuất khẩu những nguyên, vật liệu thô Và sau

đó chúng ta lại đi nhập khẩu những nguyên liệu đã qua xử lý ấy về để sản xuất rồixuất khẩu Một nghịch lý của nền kinh tế Việt Nam là chúng ta phải đi nhập khẩuphân bón, thức ăn cho chăn nuôi trong khi chúng ta là một nước xuất khẩu nôngnghiệp hàng đầu thế giới Nguyên liệu chế tạo da giầy được nhập khẩu cũng làm giảmgiá trị kinh tế cho Việt Nam Nhìn chung chúng ta thiếu hẳn một nền công nghiệp phụtrợ cho việc sản xuất hàng hóa Mọi nguyên vật liệu cho sản xuất chúng ta đều nhậpkhẩu Hạn chế này không chỉ khiến chúng ta phụ thuộc vào nguồn cung mà còn biếnnền kinh tế Việt Nam chỉ còn là công xưởng gia công của thế giới Mặc khác, trongnhững năm qua, việc đầu tư tràn lan, mất tập trung, tham nhũng lãng phí đã đẩy tỉ lệ

nợ công của Việt Nam đã quá nửa GDP làm ra Nợ công 2012 so với GDP: 55,4%, NợChính phủ so với GDP: 43,1%, Nợ nước ngoài quốc gia so với GDP: 43,7%7 TheoChính phủ nợ công Việt Nam vẫn thuộc ngưỡng an toàn thuộc khả năng chi trả củanền kinh tế nhưng chúng ta cũng không thể chủ quan với món nợ này được Hiện nay,theo tính toán, mỗi người Việt Nam đang nợ 826 USD8

Một vấn đề khác hết sức quan trọng là việc tái cấu trúc lại nền kinh tế saukhủng hoảng Vấn đề này đả được bàn đến kể từ khi khủng hoảng kinh tế thế giới bắtđầu lan tới Việt Nam Kể từ khi gia nhập WTO, nền kinh tế Việt Nam ngày càng hộinhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới Chúng ta càng hội nhập sâu thì nguy cơ bị tácđộng càng cao Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới không chỉ là thách thức của nềnkinh tế mà đó còn là thời cơ cho chúng ta tái cấu trúc nền kinh tế để đón đầu xu thếphục hồi của thế giới hậu khủng hoảng Một những vấn đề quan trọng chính là việc tái

cơ cấu là khối doanh nghiệp nhà nước Sau nhiều năm thí điểm, mô hình tập đoànkinh tế nhà nước đã bộc lộ nhiều khuyết điểm của mình Việc buông lỏng trong côngtác quản lý đã khiến cho các tập đoàn, tổng công ty đầu tư tràn lan, trái với ngànhnghề của mình Việc thua lỗ dẫn đến vỡ nợ của các tập đoàn như Vinaline, Vinashine,

… đã gây thiệt hại cực kì nghiêm trọng trong bối cảnh kinh tế hết sức khó khăn Sau

7 ThS Hoàng Ngọc Nắng Hồng - Cục quản lý nợ và Tài chính đối ngoại (Bộ Tài chính), website: http://www.tapchitaichinh.vn/Nghien-cuu-dieu-tra/Thuc-trang-no-cong-va-quan-ly-no-cong-o-Viet-

Nam/31983.tctc.

8 Theo http://vov.vn/Kinh-te/No-cong-Viet-Nam-dang-tren-826-USDnguoi-dan/269475.vov.

13

sự việc này chúng ta đã tiến hành cải tổ, tái cấu trúc lại các tập đoàn tổng công ty nhànước nhằm đưa khối kinh tế nhà nước đi đúng quỹ đạo thực sự là thành phần kinh tếnắm vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Về chính trị xã hội, sau hai kế hoạch 5 năm (2001-2006, 2006-2011), về cơ bản

chúng ta đã đạt được một số thành tựu nhất định Chúng ta tiếp tục giữ vững được sự

ổn định chính trị trong cả nước Các kế hoạch phá hoại của các thế lực thù địch đã bịngăn chặn ngay từ sớm hạn chế được việc lây lan trong cộng đồng Sự ổn định chínhtrị là điều kiện hết sức quan trọng cho việc thu hút đầu tư nước ngoài Đồng thời từnăm 2006 đến năm 2011, chúng ta đã giải quyết việc làm, xoá đói, giảm nghèo, thựchiện chính sách với người và gia đình có công, chính sách an sinh xã hội đạt kết quảtích cực Chúng ta đã giải quyết được việc làm cho trên 8 triệu lao động, tỉ lệ thấtnghiệp ở thành thị giảm còn dưới 4,5%, tỉ lệ hộ nghèo giảm còn 9,5%9 Công tác dân

số, kế hoạch hoá gia đình, chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ nhân dân, bình đẳng giới vàtiến bộ của phụ nữ đạt được một số kết quả quan trọng; mức hưởng thụ các dịch vụ y

tế của nhân dân tăng lên, đặc biệt với trẻ em, người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số.Chỉ số phát triển con người không ngừng tăng lên; Việt Nam đã hoàn thành phần lớncác Mục tiêu Thiên niên kỷ cuả Liên hiệp quốc

Tuy nhiên tình trạng tham nhũng, tham ô, xa rời quần chúng của một bộ phậnkhông nhỏ cán bộ Đảng viên đã gây sự bất bình trong quần chúng nhân dân Hiệntượng Đoàn Văn Vươn, Dương Chí Dũng, Vinashine, Vinaline… đã khiến cho xã hộiquan tâm lại trở thành cái cơ hội cho các thế lực thù địch Trước thực trạng đó, Banchấp hành Trung ương đã đề ra nhiều giải pháp nhằm khắc phục tình trạng đó Nghịquyết Trung ương 4 được xem nỗ lực của cả hệ thống chính trị nhằm giải quyết nhữngvấn đề cấp bách của công tác xây dựng Đảng hiện nay

Bên cạnh những thành tựu đạt được, chúng ta còn vô vàn khó khăn Sau nhiềunăm phát triển nóng, hiện nay chúng ta đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ từ thiên

9 Theo Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, “Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X” tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng, website: http://www.chinhphu.vn/portal/page/portal/chinhphu/noidungchinhsachthanhtuu?articleId=10045210.

14

tai và cả nhân tai Việc thiếu quy hoạch mạng lưới thủy điện đã làm suy giảm diện tíchrừng đáng kể trong khi đó hiệu quả kinh tế lại không cao Một thực trạng gần đâychính là việc các thủy điện xả lũ gây ngập ở vùng hạ lưu Quy hoạch mạng lưới thủyđiện hết sức manh múng đã gây thiệt hại về rừng, người và của Điều này phản ánhtrong quản lý và điều hành chúng ta còn chưa có tầm nhìn xa thì trong tương lai gầnchúng ta phải gánh lấy hậu quả

Về đối ngoại, trong hơn một thập niên qua chúng ta đã chứng kiến sự hội nhập sâu rộng và đạt được nhiều thành tựu ngoại giao hết sức quan trọng Năm 2000, Hiệp

định thương mại Việt Nam Hoa Kỳ được kí kết đánh dấu quá trình chúng ta thâm nhậpvào nền kinh tế lớn nhất hành tinh Đây không chỉ là một sự kiện đơn thuần về kinh tế

mà còn là thắng lợi hết sức quan trọng của ngoại giao Việt Nam trong thời kì mới Kíkết hiệp định Thương mại với Mỹ thành công là cơ sở tiền đề cho chúng ta tiếp tụcđàm phán với chính phủ Hoa Kỳ việc công nhận nền kinh tế thị trường của Việt Nam

để chúng ta hoàn tất quá trình đám phán gia nhập WTO, sân chơi kinh tế lớn nhất toàncầu Trải qua nhiều lần đàm phán hết sức căng thẳng, tháng 5-2006, chúng ta kết thúcđàm phán song phương với Hoa Kỳ - đối tác cuối cùng trong 28 đối tác có yêu cầuđàm phán song phương Ngày 26/10/2006, Kết thúc phiên đàm phán đa phương cuốicùng, Ban Công tác chính thức thông qua toàn bộ hồ sơ gia nhập WTO của Việt Nam.Tổng cộng đã có 14 phiên họp đa phương từ tháng 7-1998 đến tháng 10-2006 Vàthành quả của 11 năm trông chờ đã đến khi Bộ trưởng Thương mại Trương ĐìnhTuyển và Tổng giám đốc Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) Pascal Lamy đã kývào Nghị định thư gia nhập của Việt Nam kết thúc 11 năm tiến hành hàng loạt cáccuộc đàm phán song phương, đa phương và tham vấn kể từ khi đệ đơn gia nhập vàonăm 1995 Việc tham gia vào WTO đã cho chứng minh quyết tâm hội nhập vào nềnkinh tế toàn cầu của Việt Nam Sự kiện này cũng chính thức đánh dấu quá trình hộinhập vào nền kinh tế toàn cầu của Việt Nam

Một thành tựu đối ngoại hết sức quan trọng là việc Việt Nam trở thành thànhviên không thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc nhiệm kì 2008-2009 với

số phiếu áp đảo 183/190 Điều này phản ánh vị thế đối ngoại của Việt Nam trên

15

trường quốc tế không ngừng được nâng cao Liên tiếp sau đó, Việt Nam đã chứng tỏ

vị thế của mình khi đảm nhiệm cương vị Chủ tịch ASEAN năm 2010

Bênh cạnh những thành tựu đó, chúng ta vẫn còn một số thách thức về đốingoại như vấn đề phân định cắm mốc biên giới nhất là tranh chấp chủ quyền biểnĐông (theo cách gọi của Việt Nam) Hiện nay đã là một cuộc tranh chấp hết sức phứctạp của 6 nước xung quanh biển Đông Trong đó 3 chủ thể đang tranh chấp hết sứcgay gắt là Trung Quốc (bao gồm cả Đài Loan), Việt Nam và Philippines Tình hình hếtsức căng thẳng khi những năm gần đây Trung Quốc không ngừng đẩ mạnh các hoạtđộng quân sự tại vùng tranh chấp Không những thế nhiều lần Trung Quốc ngangnhiên bắt ngư dân, tịch thu ngư cụ, thuyền bè của ngư dân Việt Nam đánh bắt trongvùng biển Việt Nam Đặc biệt là việc cắt cáp tàu Viking II đang làm nhiệm vụ trongvùng biển Việt Nam và sự vụ giàn khoan HD 981 xâm phạm chủ quyền trên biển lànhững động thái khiêu khích hết sức nguy hiểm, Không dừng lại ở đó, các cơ quanquản lý biển cũng như chính quyền địa phương Trung Quốc đã không ngừng khiêukhích xua hàng vạn tàu cá xuống ngư trường truyền thống của ngư dân Việt Nam vớicác tàu “dân sự” được trang bị vũ khí theo hộ tống Việc lập nên cái gọi là thành phốTam Sa, tiến hành bẩu cử chính quyền tại đây là một sự vi phạm chủ quyền trắng trợncủa Việt Nam Những hành động của Trung Quốc hoàn toàn đi ngược lại những tuyên

bố “trỗi dậy hòa bình” của họ tại các hội nghị an ninh quân sự khu vực và quốc tế.Trung Quốc không muốn giải quyết đa phương mà chỉ muốn giải quyết đơn phươngnhằm gây sức ép với các nước nhỏ, biến biển Đông thành ao nhà của mình Đặc biệt,Trung Quốc phản đối gay gắt việc chính quyền Obama tiến hành “xoay trục”, quay trở

về châu Á-Thái Bình Dương, tăng cường hiện hữu tại biển Đông Vấn đề tranh chấpbiển Đông đã không còn là cuộc tranh chấp giữa các nước trong khu vực với nhau nữa

mà đã thành tâm điểm của dư luận thế giới!

Tính đến hiện nay Việt Nam đã có quan hệ với gần 180 quốc gia và vùng lãnhthổ Chúng ta đã bình thường hóa quan hệ ngoại giao với các nước có nhiều bất đồngtrước đây và chủ động hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới Dựa trên những

thành tựu đó Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kì quá độ đi lên xã hội chủ nghĩa (2011) nhận định mục tiêu quan trọng về đối ngoại trong thời kì mới là: “Thực

16

hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hoà bình, hợp tác và phát triển;

đa phương hoá, đa dạng hoá quan hệ, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế; nâng cao vị thế của đất nước; vì lợi ích quốc gia, dân tộc, vì một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa giàu mạnh; là bạn, đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế, góp phần vào sự nghiệp hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ

xã hội trên thế giới”10

Nhìn chung hơn một thập kỷ qua Việt Nam đã đạt được một số thành tựu cơbản nhưng vẫn còn đó rất nhiều khó khăn thách thức Với tình hình trong nước và khuvực như vậy đã góp phần định hình mối quan hệ Việt Nam Hoa Kỳ

1.4 Sơ kết

Bước vào thế kỷ thứ 21, hai chủ thể của mối quan hệ Việt Nam Hoa Kỳ đều cónhững vấn đề của riêng mình Đặt trong bối cảnh khu vực và quốc tế có thể thấy mốiquan hệ này sẽ bị chi phối bởi những vấn đề sau:

Thứ nhất, đó chính là cuộc đại khủng hoảng kinh tế thế giới từ năm 2008 đếnnay vẫn chưa được khắc phục hẳn Có thể nói từ sau đại khủng hoảng kinh tế thế giới1929-1933 đến nay, chưa bao giờ thế giới lại chứng kiến thảm cảnh kinh tế như thế.Một bức tranh xám màu với những loang lỗ Nền kinh tế Mỹ sau nhiều năm khủnghoảng lại vấp phải đại khủng hoảng năm 2008 đã đối mặt với nhiều khó khăn chưatừng có Tỷ lệ thất nghiệp cao, trần nợ công luôn ở tình trạng kịch trần, thâm hụt ngânsách…đã làm cho chính quyền Hoa Kỳ hết sức khốn đốn để giải quyết Điều này dẫnđến một hiện thực không thể chối cãi là sức mạnh Mỹ đang bị suy yếu một cách tươngđối Do đó, quan hệ kinh tế Việt Nam Hoa Kỳ cũng như các hoạt động khác cũng sẽ bịảnh hưởng

10 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI (4/3/2011), Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (Bổ sung, phát triển năm 2011), website: http://123.30.190.43:8080/tiengviet/tulieuvankien/vankiendang/?topic=191&subtopic=8&leader_topic=989 http://123.30.190.43:8080/tiengviet/tulieuvankien/vankiendang/details.asp?

topic=191&subtopic=8&leader_topic=989&id=BT531160562

17

Thứ hai, với những khó khăn trong nước cũng như sự trỗi dậy không hòa bìnhcủa Trung Quốc ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương đã buộc Mỹ phải tính toán lạichiến lược của mình Chính quyền của Obama đã “quay lại châu Á” đã tăng cường sựhiện diện của mình ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương nơi tập trung các tuyến đườnghàng hải quan trọng Sự xoay trục lần này đã góp phần thúc đẩy mối quan hệ ViệtNam Hoa Kỳ lên một tầm cao mới Một thực tế không thể phủ nhận rằng Hoa Kỳ vẫn

là siêu cường số một thế giới với sự mạnh quân sự không có nước nào bằng Sự hiệndiện của Hoa Kỳ tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương có thể làm xoay chuyển cụcdiện sức mạnh tại khu vực khi Trung Quốc ngày càng bộc lộ dã tâm biến biển Đôngthành “ao nhà” của mình Các quốc gia Đông Nam Á trong đó có Việt Nam cũngmuốn sự hiện diện của Mỹ tại biển Đông và rộng ra là cả khu vực châu Á-Thái BìnhDương Sự có mặt của Mỹ ở khu vực sẽ làm giảm nhiệt xung đột khi thế quân bìnhlực lượng đã được thiết lập

Nhìn chung, mối quan hệ Việt Nam Hoa Kỳ trong những thập niên đầu của thế

kỷ 21 này sẽ chịu sự chi phối của cục diện chính trị, kinh tế, an ninh khu vực và thếgiới!

18

CHƯƠNG 2: MỐI QUAN HỆ VIỆT NAM HOA KỲ (2001-HIỆN NAY) 2.1 Chính sách ngoại giao của Việt Nam và Hoa Kỳ

2.1.1 Chính sách ngoại giao của Việt Nam với Hoa Kỳ

Thế giới bước vào thế kỷ 21 với những chuyển động hết sức phức tạp Nắm bắt

xu thế vận động của các quốc gia trong mối quan hệ ấy là một nhiệm vụ trọng tâm củaviệc hoạch định chính sách đối ngoại Đường lối đối ngoại của Việt Nam trong thế kỷ

21 cũng nằm trong khuyng hướng đó, đặc biệt là chính sách ngoại giao đối với Hoa

Kỳ, siêu cường hàng đầu thế giới

Dù những năm qua, những thành tựu về kinh tế và ngoại giao đã góp phần nângcao vị thế của Việt Nam trong trường quốc tế Nhưng chúng ta vẫn còn là một nước cóthu nhập trung bình, tỷ lệ tái nghèo vẫn còn cao Chúng ta vẫn chưa đủ nội lực để cógiải quyết các vấn đề quốc tế phức tạp Việc tìm kiếm sức mạnh quân bình với cácnước lớn là một vấn đề hết sức quan trọng Đặc biệt là trong những năm gần đây vấn

đề biển Đông hết sức căng thẳng mà áp lực chủ yếu từ phía Trung Quốc Các hoạtđộng xâm phạm trái pháp bằng sức mạnh quân sự cũng như dân sự của Trung Quốc đãgây quan ngại sâu sắc trong cộng đồng quốc tế mà trực tiếp là Việt Nam Trong việcgiải quyết vấn đề biển Đông, chúng ta không thể nào đơn phương đàm phán với TrungQuốc Vấn đề tranh chấp tại khu vực biển Đông không chỉ của riêng Việt Nam vàTrung Quốc mà còn liên quan đến các nước trong và ngoài khu vực, trong đó có Hoa

Kỳ Việc Mỹ tuyên bố họ có “lợi ích cốt lõi” ở biển Đông và sẽ giữ thế trung lập trongtranh chấp tại khu vực này là phù hợp Vậy trong tình hình này, chúng ta cần gì ởngười Mỹ?

Với truyền thống sức mạnh hải quân của mình, an ninh hàng hải là một yếu tốhết sức quan trọng để Mỹ duy trì sức mạnh biển Việc Trung Quốc ngang nhiên tuyên

bố đường “lưỡi bò” 9 đoạn, tiến hành xây dựng căn cứ trái phép trên các đảo ở quầnđảo Trường Sa, bất chấp pháp luật quốc tế đã đe dọa đến an ninh và tự do hàng hảicủa người Mỹ Nên người Mỹ có lý do khi bảo rằng mình có lợi ích cốt lõi ở biểnĐông Trong cuộc đấu tranh với Trung Quốc, chúng ta cũng như các nuốc ASEAN

19

khác sẽ vô cùng khó khăn do tương quan lực lượng và sức mạnh không bằng Chỉ cóviệc hiện diện của Mỹ trong khu vực mới có thể đảm bảo Trung Quốc không thể biếnbiển Đông thành ao nhà của mình Điều mà chúng ta cần ở người Mỹ trong vấn đềtranh chấp ở biển Đông là sự có mặt của họ để duy trì thế quân bình lực lượng vớiTrung Quốc Tuy nhiên, việc hợp tác với Hoa Kỳ trong vấn đề giải quyết biển Đôngphải thực sự thực hiện đúng chủ trương của Đảng và Nhà nước, tuyệt đối không bị các

nước lớn biến thành quân cờ trong cuộc xung đột Mỹ Trung tại khu vực, “thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hoà bình”11 mà Đảng ta đã vạch ra

Bên cạnh đó, tiếp tục nâng cao quan hệ đối tác của hai nhà nước lên mối tầm

cao mới cho phù hợp với tiềm năng của mối quan hệ Và “Việt Nam và Hoa Kỳ đã xác lập quan hệ đối tác toàn diện, tạo nền tảng cho những bước phát triển mới trong quan

hệ song phương phục vụ tốt hơn lợi ích hai nước, góp phần cho hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở Châu Á-Thái Bình Dương và trên thế giới”12 Việt Nam luônchú trọng thúc đẩy mối quan hệ hợp tác toàn diện trong đó trong tâm là quan hệ kinh

tế giữa hai quốc gia Cần phải xem quan hệ kinh tế là đòn bẩy thúc đẩy mối quan hệgiữa hai nước như tinh thần của Nghị quyết 22 của Bộ chính trị về hội nhập quốc tế

“Hội nhập kinh tế là trọng tâm, hội nhập trong các lĩnh vực khác phải tạo thuận lợi cho hội nhập kinh tế và góp phần tích cực vào phát triển kinh tế, củng cố quốc phòng, bảo đảm an ninh quốc gia, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, thúc đẩy phát triển văn hóa, xã hội; hội nhập trong các lĩnh vực phải được thực hiện đồng bộ trong một chiến lược hội nhập quốc tế tổng thể với lộ trình, bước đi phù hợp với điều kiện thực tế và năng lực của đất nước”13 Việc thúc đẩy mối quan hệ nhất là về mặtkinh tế với cường quốc số một thế giới có ý nghĩa hết sức quan trọng Vì dù sức mạnhcủa Hoa Kỳ đang suy yếu một cách tương đối nhưng trong một vài thập niên sắp tớiHoa Kỳ vẫn là cường quốc kinh tế số một thế giới Theo ước tính của WB, khoảng

11 Ban chấp hành Trung ưởng Đảng khóa XI, tlđd

12

Phạm Bình Minh (27/8/2013), “Hội nhập quốc tế làm nền tảng cho giai đoạn phát triển mới”, website:

moi/179628.vgp.

http://baodientu.chinhphu.vn/Tin-noi-bat/Hoi-nhap-quoc-te-lam-nen-tang-cho-giai-doan-phat-trien-13 Bộ Chính trị, Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI (10/4/2013), Nghị quyết của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế,website: http://www.mofahcm.gov.vn/vi/mofa/bng_vietnam/nr080212094156/ns130709211917

20

cách giữa GDP của Hoa Kỳ với các nước còn lại trong tốp 10 nền kinh tế hàng đầuvẫn còn rất lớn14 Điều này giúp Mỹ tiếp tục duy trì vị thế của mình trong hệ thốngkinh tế toàn cầu mà khó có quốc gia nào có thể vượt qua kể cả Trung Quốc Quan hệvới Mỹ, Việt Nam có thể tranh thủ thị trường rộng lớn đầu tư, nguồn vốn, kỹ thuậtcông nghệ và phương thức quản lý tiên tiến của Hoa Kỳ để phục vụ cho công cuộccông nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Việc phát triển mối quan hệ với Hoa Kỳ trong thế kỷ 21 là một bước đi cầnthiết cho quá trình hội nhập với nền kinh tế thế giới, thể hiện đúng chủ trương của

Đảng và Nhà nước là “đa phương hoá, đa dạng hoá quan hệ, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế; là bạn, đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế”15 Điều này đã được Thủ tướng Phan Văn Khải khẳng định rõ trong

chuyến thăm Hoa Kỳ năm 2005 “Việt Nam luôn coi Hoa Kỳ là một trong những đối tác quan trọng và mong muốn xây dựng quan hệ hợp tác toàn diện, ổn định lâu dài, vì lợi ích thiết thực của cả hai bên”16

Tuy nhiên chúng ta cũng khẳng định “đặc điểm nổi bật trong giai đoạn hiện nay của thời đại là các nước với chế độ xã hội và trình độ phát triển khác nhau cùng tồn tại, vừa hợp tác vừa đấu tranh, cạnh tranh gay gắt vì lợi ích quốc gia, dân tộc”17

Do đó, trong mối quan hệ với Mỹ vừa có hợp tác mà vừa có đấu tranh

Có thể thấy chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước là tăng cường mởrộng mối quan hệ với Hoa Kỳ trên nhiều lĩnh vực trong đó là kinh tế làm trọng tâm,các hoạt động ngoại giao khác điều phục vụ cho lợi ích kinh tế Trong mối quan hệ vớiHoa Kỳ chúng ta phải đặt trong tình hình đầy biến động của khu vực và thế giới Hợptác và đấu tranh là hai mặt của mối quan hệ này

14 Theo ước tính GDP năm 2012 của Hoa Kỳ là 16.000 tỷ USD, Trung Quốc 9.000 tỷ USD http://kinhdoanh.vnexpress.net/tin-tuc/quoc-te/nhung-nen-kinh-te-hung-manh-nhat-the-gioi-2012-2725108.html.

15 Ban chấp hành TW Đảng khóa X, Báo cáo chinh trị của BCH TW Đảng khóa X tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, tlđd

16 Lê Khương Thùy, “Vài nét về lịch sử và cơ sở phát triển quan hệ Việt Mỹ”, tạp chí Châu Mỹ ngày nay, số 7

(100), năm 2006, tr.7

17 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kì quá độ bổ sung và phát triển năm 2011, tlđd.

21

2.1.2 Chính sách ngoại giao của Hoa Kỳ với Việt Nam

Kể từ khi chính quyền của Bill Clinton bình thường hóa quan hệ với Việt Nam

đã mở ra một giai đoạn lịch sử mới cho mối quan hệ của hai nước Chính sách ngoạigiao của Hoa Kỳ đối với Việt Nam nằm trong chiến lược toàn cầu của Hoa Kỳ

Trong chiến lược Cam kết và mở rộng của Bill Clinton, đại lục châu Âu đượccoi là trọng tâm trong hai cánh châu Âu Đại Tây Dương và châu Á Thái Bình Dương.Còn G.W Bush đã đặt châu Á Thái Bình Dương ngang bằng với châu Âu Khu vựcchâu Á- Thái Bình Dương sẽ là trọng tâm chú ý số một của chính quyền Bush vì nơiđây tập trung các nền kinh tế mới nổi hết sức năng động, đã mang lại nhiều lợi ích chonước Mỹ Đồng thời chính quyền Bush cho rằng cục diện an ninh châu Âu dưới sự lèolái của Mỹ và đồng minh đã ổn định Trong khi đó, sự trỗi dậy của Trung Quốc đang

đe dọa đến vị trí của Mỹ Chính quyền Bush đã coi Trung Quốc là “đối thủ cạnh tranh chiến lược” chứ không còn là đối tác chiến lược như thời Clinton Do đó, Hoa

Kỳ đã đưa ra chiến lược an ninh cho khu vực châu Á-Thái Bình Dương bằng cách tiếptục duy trì và củng cố mối quan hệ với các đồng minh của Mỹ tại khu vực này nhưNhật Bản, Hàn Quốc, Philippines, Thái Lan Mặt khác Hoa Kỳ sẵn sàng phát triển cácmối quan hệ với các nước chưa là đồng minh của Mỹ thậm chí là thù địch trước đâynhư trường hợp Việt Nam Hoa Kỳ tiếp tục theo đuổi chính sách dính líu với cáccường quốc khác trong khu vực để qua đó kiềm chế đối phó với Trung Quốc Một cấutrúc châu Á-Thái Bình Dương mới sẽ duy trì sự phát triển kinh tế, thúc đẩy sự hợpnhất, bảo đảm an ninh và ổn định lâu dài cho Hoa Kỳ áp đặt dân chủ và nhân quyềnkiểu Mỹ đối với các nước trong khu vực Tuy nhiên trong thời kì cầm quyền cuả Bush,nước Mỹ bị xoáy sâu vào cuộc chiến tranh ở Iraq và Afganishtan cũng như những bất

ổn khác ở khu vực Trung Đông

Sang thời kì cầm quyền của chính quyền Obama, châu Á Thái Bình Dương có

vị trí hết sức quan trọng Trong “Báo cáo chiến lược an ninh châu Á-Thái Bình Dương của Mỹ” gửi lên Chính quyền Obama, Trung tâm an ninh mới của Mỹ nêu rõ,

gần 10 năm trở lại đây, khu vực châu Á-Thái Bình Dương nảy sinh 4 thay đổi mangtính căn bản: (1) sức mạnh chính trị và tốc độ phát triển kinh tế của khu vực này tăng

22

lên nhanh chóng so với các khu vực khác trên thế giới Hiện nay, xuất khẩu của khuvực châu Á-Thái Bình Dương chiếm 30% tổng lượng xuất khẩu của thế giới, kimngạch thương mại mỗi năm giữa khu vực châu Á-Thái Bình Dương và Mỹ vượt 1000

tỉ USD, dự trữ ngoại hối chiếm 2/3 tổng lượng của thế giới (2) Sự trỗi dậy của TrungQuốc một mặt đã đem đến cơ hội để kinh tế các nước xung quanh phát triển, mặt kháclại làm cho họ cảm thấy buồn phiền và lo lắng (3) Các quốc gia sở hữu hạt nhân ởkhu vực châu Á-Thái Bình Dương không ngừng tăng lên, sự theo đuổi của các tổ chứcphi chính phủ đối với vũ khí hủy diệt hàng loạt và việc triển khai hệ thống phòng thủtên lửa đạn đạo của Mỹ ở khu vực này, đều có khả năng dẫn đến cuộc chạy đua vũtrang ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương thêm gay gắt (4) Cơ chế hợp tác đa phươngkhu vực không ngừng tăng làm cho khả năng xuất hiện nhất thể hóa khu vực cũngtăng lên Tất cả những thay đổi này đối với Mỹ mà nói, thà tăng thêm những cơ hộimới, còn hơn tăng thêm thách thức mới, và trong tất cả những thách thức, Mỹ lo lắngnhất là sự trỗi dậy của Trung Quốc18 Trong chiến lược an ninh mới của mình, chínhquyền Obama đã khẳng định rõ lợi ích của Mỹ ở châu Á Thái Bình Dương như sau:

“Những lợi ích kinh tế và an ninh của Mỹ được gắn chặt với sự phát triển trong vòng cung kéo dài từ Tây Thái Bình Dương và Đông Á sang khu vực Ấn Độ Dương và Nam

Á, tạo ra một sự kết hợp những thách thức và cơ hội đang gia tăng Vì vậy, trong khi quân đội Mỹ sẽ tiếp tục đóng góp cho an ninh toàn cầu, chúng ta sẽ nhất thiết cân bằng lại đối với khu vực châu Á-Thái Bình Dương”19 Để duy trì lợi ích kinh tế và an

ninh đó của Mỹ tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương, chiến lược cũng nêu rõ “chú trọng tới những liên minh hiện tại của chúng ta, các liên minh tạo nền tảng mang tính sống còn đối với an ninh của châu Á-Thái Bình Dương Chúng ta cũng sẽ mở rộng các mạng lưới hợp tác của chúng ta với các đối tác đang nổi lên trên khắp châu Á- Thái Bình Dương để đảm bảo khả năng tập thể và khả năng đảm bảo những lợi ích chung” vì “Các mối quan hệ của chúng ta với các đồng minh châu Á và các đối tác then chốt là mang tính quyết định đối với sự ổn định và tăng trưởng trong tương lai

18 Chiến lược an ninh châu Á-Thái Bình Dương của Chính quyền Obama website: http://nghiencuubiendong.vn/nghien-cuu-my/1140-chien-luoc-an-ninh-chau-a-thai-binh-duong-cua-chinh- quyen-obama.

19 Chính phủ Mỹ, Đinh Tuấn Anh dịch (10/1/2012), Toàn văn chiến lược quân sự mới của Mỹ , website: http://nghiencuubiendong.vn/nghien-cuu-my/2335-toan-vn-chin-lc-quan-s-mi-ca-m.

23

của khu vực”20 San thời kì chính quyền Obama rõ ràng châu Á-Thái Bình Dươngđóng một vai trò hết sức quan trọng Các bộ trưởng cao cấp trong chính phủ Hoa Kỳ

như Bộ trưởng bộ Quốc phòng Robert Gate đã khẳng định “Mỹ không phải là một khách mời của châu Á, mà là một nước cư trú ở châu Á” Sự xoay trục ngoại lần này

của chính quyền Obama đã tạo điều kiện cho mối quan hệ Việt Mỹ phát triển mạnhmẽ

Trong khu vực châu Á Thái Bình Dương nói chung cũng như Đông Nam Á nóiriêng có vị trị hết sức đặc biệt:

Thứ nhất, Việt Nam, đặc biệt là biển Đông, nằm trên tuyến đường hàng hải cực

kì quan trọng, cửa ngõ đi từ Ấn Độ Dương vào Thái Bình Dương Biển Đông nằmtrên tuyến đường giao thông biển huyết mạch nối liền Thái Bình Dương - Ấn ĐộDương, Châu Âu - Châu Á, Trung Đông - Châu Á Năm trong số mười tuyến đườngbiển thông thương lớn nhất trên thế giới liên quan đến Biển Đông gồm: tuyến Tây Âu,Bắc Mỹ qua Địa Trung Hải, kênh đào Suez, Trung Đông đến Ấn Độ, Đông Á, Úc,New Zealand; tuyến Đông Á đi qua kênh đào Panama đến bờ Đông Bắc Mỹ vàCaribe; tuyến Đông Á đi Úc và New Zealand, Nam Thái Bình Dương; tuyến Tây Bắc

Mỹ đến Đông Á và Đông Nam Á Đây được coi là tuyến đường vận tải quốc tế nhộnnhịp thứ hai của thế giới Mỗi ngày có khoảng từ 150 - 200 tàu các loại qua lại BiểnĐông, trong đó có khoảng 50% là tàu có trọng tải trên 5.000 tấn, hơn 10% là tàu cótrọng tải từ 30.000 tấn trở lên21

Thứ hai, việc duy trì một nước Việt Nam ổn định, phát triển sẽ giúp ổn định tình hình khu vực, tạo điều kiện cho chính sách an ninh của Mỹ Việt Nam nằm ở khu

vực trung tâm của Đông Nam Á, ngăn cách thế giới Đông Nam Á và Trung Quốc.Cảng Cam Ranh của Việt Nam có ý nghĩa hết sức quan trọng về mặt quân sự Nhiềuchuyên gia quân sự nhận định nếu ai kiểm soát được cảng này sẽ làm chủ biển Đông.Ngay từ thời chiến tranh Việt Nam người Mỹ đã hiểu rất rõ điều này Vì những lý do

20 Chính phủ Mỹ, tài liệu đã dẫn.

21 Theo Chris Rahman, Martin Tsamenyi (Phạm Bá Việt dịch-29/6/2011), “Địa chính trị, Hải quân và Chiến lược ở Biển Đông”, website: http://nghiencuubiendong.vn/nghien-cuu-nuoc-ngoai/1738-a-chinh-tr-hi-quan-va- chin-lc bin-ong.

24

về địa chính trị như thế việc duy trì một nước Việt Nam ổn định ngay kế bền Trung

Quốc là hết sức quan trọng Đặc biệt là trước sự trỗi dậy hết sức mạnh mẽ của Trung

Quốc Nếu nhìn rộng ra trong bối cảnh khu vực, Trung Quốc đang bị vây quanh là các

đồng minh của Mỹ ở phía Đông hoặc là các cường quốc như Ấn Độ phía Tây Nam,

Nga ở phía Bắc Con đường phát triển ra thế giới của một nước Trung Quốc lớn mạnh

chỉ còn có thể là phía Nam, thông qua biển Đông để vươn tra Ấn Độ Dương, Thái

Bình Dương Điều đó cũng lý giải phần nào vì sao Trung Quốc không ngừng gây hấn

tại biển Đông

Từ những thực tiễn quan hệ quốc tế nêu trên, việc không ngừng mở rộng quan

hệ với Việt Nam là hết sức có lợi cho chính sách ngoại giao của Hoa Kỳ tại khu vực

châu Á Thái Bình Dương

2.2 Các hoạt động chính của mối quan hệ Việt Nam-Hoa Kỳ

2.2.1 Hoạt động chính trị-ngoại giao

Từng là hai đối thủ của nhau trong quá, chúng ta đã thực hiện đúng phương

châm “gác lại quá khứ, hướng đến tương lai” Trong suốt hơn 10 năm hai nước đã

không ngừng mở rộng quan hệ ngoại giao Nhiều phái đoàn ngoại giao cấp nhà nước

của Việt Nam trong suốt 10 năm qua đã sang thăm chính thức Hoa Kỳ Mỗi chuyến đi

lại mang trong mình những sứ mệnh lịch sử quan trọng nhằm thúc đẩy mối quan hệ

Việt Mỹ

20-06-2005 Thủ tướng Phan Văn Khải bắt đầu chuyến thăm Mỹ

11-03-2007 Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Gia Khiêm sẽ thăm chính

thức Hoa Kỳ từ ngày 11 đến 16/3/200718-06-2007 Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết thăm chính thức Hoa Kỳ

23-06-2008 Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng thăm Hoa Kỳ

21-11-2008 Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải thăm và làm việc tại Hoa Kỳ

05-10-2009 Phó Thủ tướng Phạm Gia Khiêm thăm Hoa Kỳ

25

12-04-2010 Thủ tướng sẽ dự hội nghị an ninh hạt nhân tại Mỹ

12-11-2011 Chủ tịch nước Trương Tấn Sang tham dự hội nghị APEC 19 tại Mỹ

13-02-2012 Phó Thủ tướng Vũ Văn Ninh thăm và làm việc tại Mỹ

28-06-2012 Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân thăm làm việc tại Hoa Kỳ23-07-2013 Chủ tịch nước Trương Tấn Sang thăm chính thức Hoa Kỳ

24-08-2013 Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc thăm và làm việc tại Hoa Kỳ27-09-2013 Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng thăm chính thức Hoa Kỳ

Bảng 1: Thống kê các chuyến thăm chính thức của Việt Nam đến Hoa Kỳ từ cấp

Phó thủ tướng trở lên từ năm 2005 đến nay 22

Quan chức cao cấp đầu tiên của Mỹ sang thăm Việt Nam chính là Ngoại trưởngColin Powel Chuyến đi của ông diễn ra trong khuôn khổ cuộc sự kiện Diễn đàn khuvực ASEAN (ARF) lần 8 và Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao các nước ASEAN và cácnước đối thoại (PMC) tại Hà Nội

Về phía Việt Nam, đầu tiên có thể kể đến chuyến thăm và làm việ của Phó thủtướng thường trực Nguyễn Tấn Dũng từ ngày 9 đến ngày 14 tháng 12 năm 2001.Chuyến thăm của Phó Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã góp phần thúc đẩy mối quan

hệ Việt Nam Hoa Kỳ Tiếp theo chuyến thăm của Phó Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng làcác chuyến thăm chính thức từ ngày 12-22/6/2002 của Phó Thủ tướng Nguyễn MạnhCầm thăm làm việc tại Hoa Kỳ, chứng kiến Lễ ký Tuyên bố về Hợp tác giữa Bộ Kếhoạch & Đầu tư và Bang Texas và Bản ghi nhớ về Chương trình hỗ trợ kỹ thuật đểthực hiện HĐTM Việt Nam – Hoa Kỳ Cuối năm này, từ ngày 6 đến 12/9/2002, Bộtrưởng Ngoại giao Nguyễn Dy Niên thăm làm việc tại Hoa Kỳ nhằm thúc đẩy quan hệhai nước

Năm 2003, đánh dấu nhiều sự kiện quan trọng trong mối quan hệ của hai nước.Trong năm này, Hoa Kỳ đã cử nhiều phái đoàn ngoại giao các cấp sang thăm và tìmkiếm cơ hội làm ăn Có thể kể đến các phái đoàn của Hạ nghị sĩ Porter Goss, John

22 Nguồn: http://www.mofa.gov.vn

26

McCain, Evan Bayh… Đặc biệt là trong năm 2002, chuyến thăm cảng Sài Gòn củaHải quân Mỹ sau gần 30 năm vắng bóng đã thu hút sự chú ý của truyền thông khu vực

và quốc tế Về phía Việt Nam, ngoại trưởng Nguyễn Dy Niên cũng có chuyến thăm vàlàm việc tại Hoa Kỳ nhằm thắt chặt mối quan hệ của hai nước Đặc biệt là việc Bộtrưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam, Đại tướng Phạm Văn Trà sang thăm chính thức Hoa

Kỳ theo lời mời của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ Donald H.Rumsfeld Đây làđoàn đại biểu quân sự Việt Nam đầu tiên sang thăm Hoa Kỳ kể từ khi hai nước bìnhthường hóa quan hệ ngoại giao Chuyến thăm sau đó của Phó Thủ tướng Vũ Khoan đãkhép lại một năm hoạt động sôi nổi của mối quan hệ hai nước Chuyến thăm này được

cho là “có tác động nhiều đến tương lai của Việt Nam” Hai bên đã chính thức ký ba

văn bản: Hiệp định Hàng không, Thỏa thuận về việc Hoa Kỳ trợ giúp nâng cao khảnăng cạnh tranh của các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam và Thỏa thuận hợptác chống ma túy Nhân chuyến thăm của đoàn, chúng ta đã bày tỏ chính kiến về một

số vấn đề mà ta quan tâm như nghị quyết của Hạ viện Mỹ mới đây về tôn giáo ở ViệtNam (H.Res.427) hay việc một số địa phương Hoa Kỳ công nhận cờ của chính quyềnSài Gòn trước đây, vấn đề xuất khẩu tôm, hàng dệt may 23

Năm 2005 đánh dấu 10 năm kể từ ngày Việt Nam Hoa Kỳ bình thường hóaquan hệ Bên cạnh các hoạt động giao lưu văn hóa Việt Mỹ khác thì chuyến đi thămchính thức Hoa Kỳ của Thủ tướng Phan Văn Khải cho thấy tầm quan trọng của mốiquan hệ Việt Mỹ trong chính sách ngoại giao của Việt Nam Đây là một cuộc tiếp xúcchưa từng có về phương diện rộng và sâu với số lượng lớn các thành viên lãnh đạocấp cao của Hoa Kỳ, kể cả với Tổng thống và Lưỡng viện Quốc hội Hoa Kỳ, giớidoanh nhân, truyền thông, các nhà khoa học… Trong chuyến đi này cả Thủ tướngPhan Văn Khải và Phó Thủ tướng Vũ Khoan cũng đã dành nhiều thời gian tới dự vàphát biểu tại các diễn đàn doanh nghiệp và gặp các công ty hàng đầu của Mỹ, đểkhẳng định cam kết của Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới, cải cách và hội nhập, đặcbiệt là quyết tâm của Việt Nam trong việc sớm gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới(WTO) Những cam kết đó đã làm tăng niềm tin của các doanh nghiệp Mỹ trong việcđầu tư và kinh doanh lâu dài ở Việt Nam Tổng giá trị các hợp đồng kinh tế được ký

23 Vũ Khoan “Quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ cần một khuôn khổ mới ổn định hơn”, website: http://www.mofa.gov.vn/vi/cs_doingoai/pbld/ns0408181426037.

27

kết trong chuyến đi vừa qua vào khoảng 1 tỷ USD, mức cao nhất trong một chuyến đi

từ trước tới nay Đặc biệt trong cuộc hội đàm ngày 21/6, hai nước đã ra Tuyên bốchung nhẳm xác định những nguyên tắc cơ bản của mối quan hệ Việt Nam Hoa Kỳ.Chuyến thăm của thủ tướng Phan Văn Khải đã mở ra một chương mới trong quan hệViệt Nam Hoa Kỳ Mục đích của chuyến đi là tìm phương hướng biện pháp để đưaquan hệ Việt Nam Hoa Kỳ lên tầm cao mới

Ngày 24-29 tháng 9 năm 2007, Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Tấn Dũng cóchuyến thăm năm ngày đến New York để tham dự phiên họp lần thứ 62 của Đại hộiđồng Liên Hợp Quốc Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã có bài phát biểu quan trọng tạiphiên họp này của Đại hội đồng Liên hợp quốc và tiếp xúc với các nhà lãnh đạo thếgiới để tìm kiếm sự hỗ trợ cho cuộc bỏ phiếu bầu Việt Nam trở thành Ủy viên khôngthường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc Thủ tướng cũng gặp gỡ với nhiềucông ty, giới báo chí Hoa Kỳ và thăm Sở giao dịch Chứng khoán New York Ngày 16tháng 10 Việt Nam được bầu là Ủy viên không thường trực của Hội đồng Bảo an Liênhợp quốc nhiệm kỳ 2008-2009 Đây quả là một thắng lợi ngoại khẳng định vị thế cuảViệt Nam trên trường quốc tế, cho thấy chủ trường làm bạn với các nước của Đảng vàNhà nước ta đã phát huy tác dụng Trong đó, mối quan hệ Việt Nam Hoa Kỳ có đónggóp không hề nhỏ khi Hoa Kỳ là một thành viên thường trực của Hội đồng Bảo anLiên hiệp quốc

Ngày 23-26 tháng 6 năm 2008, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã có chuyếnthăm chính thức Hoa Kỳ theo lời mời của Tổng Thống Mỹ, George W Bush Trongcác cuộc hội đàm với các quan chức cao cấp của Mỹ, gồm có các lãnh đạo Thượngviện và Hạ viện Mỹ, Bộ trưởng Quốc phòng và Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ, Thủtướng đều nhận được những tín hiệu tích cực trong việc thúc đẩy mạnh mẽ mối quan

hệ song phương trên tất cả các lĩnh vực, đặc biệt là về kinh tế, thương mại, đầu tư vàgiáo dục, giữa Việt Nam và Hoa Kỳ Kết quả chuyến thăm của Thủ tướng đã đánh dấumột mốc son mới trong quan hệ giữa hai nước

Kể từ khi chính quyền Obama lên cầm quyền cho đến nay, quan hệ đối ngoạigiữa hai nhà nước không ngừng được mở rộng khi Mỹ đã thực hiện chiến thuật “xoay

28

trục”, gia tăng sự hiện diện tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương Các phái đoànngoại giao đã thực hiện nhiều chuyến công du nhằm thúc đẩy quan hệ giữa hai nước.Trong vòng 3 năm , Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton đã thăm chính thức Việt Nam 3lần trong đó 2 lần đã diễn ra vào tháng 11 Các phái đoàn quân sự của Mỹ cũngthường xuyên sang thăm và làm việc ở Việt Nam Hàng năm Việt Nam và Hoa Kỳ có

ba cơ chế đối thoại liên quan tới quốc phòng, bao gồm Đối thoại quốc phòng songphương (Bộ Tư lệnh Thái Bình Dương Mỹ chủ trì, bắt đầu từ 2005); Đối thoại Chínhtrị-An ninh-Quốc phòng (do Bộ Ngoại giao hai bên chủ trì, bắt đầu từ 2008); và Đốithoại Chính sách Quốc phòng (Bộ Quốc phòng hai bên chủ trì, bắt đầu từ 2010)

Có thể nói, hoạt động ngoại giao-chính trị của hai nước đã diễn ra hết sức sôiđộng, đạt được nhiều thành công mới nhằm nâng tầm quan hệ Việt Mỹ Gần đây,chuyến công du của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang đến HoA Kỳ càng củng cố thêmmối quan hệ Việt Mỹ Đây là chuyến thăm đầu tiên của nguyên thủ quốc gia Việt Nam

kể từ chuyến thăm Hoa Kỳ của chủ tịch Nguyễn Minh Triết năm 2007 Tháp tùng pháiđoàn của chủ tịch nước có đại diện các bộ ngành, doanh nghiệp và giáo chức Điềunày cho thấy thông tin của Việt Nam trong chuyến năm này là khẳng định Việt Namhoan nghênh Hoa Kỳ tăng cường hợp tác với châu Á-Thái Bình Dương vì hòa bình,

ổn định và thịnh vượng của khu vực, nhấn mạnh Việt Nam coi trọng và mong muốntiếp tục thúc đẩy quan hệ với Hoa Kỳ Hai bên nhất trí đánh giá quan hệ hai nước thờigian qua đã phát triển sâu rộng trên nhiều lĩnh vực, trên cả bình diện song phương và

đa phương, tạo nền tảng cho quan hệ bước sang một giai đoạn phát triển mới Đồngthời sẵn sàng đối thoại với Hoa Kỳ về những bất đồng của hai bên về những vấn đềnhư tôn giáo, nhân quyền… Trên cơ sở đó, hai nhà Lãnh đạo đã quyết định xác lậpquan hệ Đối tác toàn diện Việt Nam-Hoa Kỳ dựa trên các nguyên tắc tôn trọng Hiếnchương Liên hợp quốc, luật pháp quốc tế, tôn trọng thể chế chính trị, độc lập, chủquyền và toàn vẹn lãnh thổ của nhau Quan hệ Đối tác toàn diện Việt Nam-Hoa Kỳ sẽtạo ra khuôn khổ mới cho quan hệ hợp tác giữa hai nước trong các lĩnh vực như chínhtrị-ngoại giao, kinh tế-thương mại, khoa học-công nghệ, giáo dục-đào tạo, môi trường

và y tế, hợp tác nhân đạo - giải quyết hậu quả chiến tranh, quốc phòng-an ninh, bảo vệ

và thúc đẩy quyền con người, và văn hóa-thể thao-du lịch Hai nhà Lãnh đạo tin

29

tưởng Đối tác toàn diện Việt Nam-Hoa Kỳ sẽ không chỉ phục vụ tốt hơn lợi ích hainước mà còn đóng góp vào hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở châu Á-TháiBình Dương và trên thế giới

Trong tuyên bố chung giữa hai nước, Việt Nam và Hoa Kỳ đã cam kết hợp táctrên chín phương diện: hợp tác chính trị và ngoại giao; quan hệ kinh tế và thương mại;hợp tác khoa học và công nghệ; hợp tác giáo dục; môi trường và giáo dục; các vấn đềgiải quyết hậu quả của chiến tranh, hợp tác quốc phòng an ninh; bảo vệ và thúc đẩyquyền con người và cuối cùng là các hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch Trong đóhoạt động kinh tế được xem là một nền tảng và động lực của Đối tác Toàn diện mớiViệt Nam – Hoa Kỳ Những thành công vừa qua của mối quan hệ hai nước về phươngdiện kinh tế như Bản ghi nhớ giữa Tập đoàn Dầu khí Việt Nam và Ngân hàng XuấtNhập khẩu Hoa Kỳ về hỗ trợ thương mại và đầu tư trong lĩnh vực dầu khí và nănglượng ở Việt Nam, Thỏa thuận khung triển khai dự án phát triển mỏ Cá Voi Xanhngoài khơi Việt Nam giữa Tập đoàn Dầu khí Việt Nam và Công ty Exxon Mobil, Thỏathuận hợp tác giữa Tổng Công ty thăm dò, khai thác dầu khí (PVEP) và Công ty dầukhí Murphy, Bản ghi nhớ giữa Công ty bảo hiểm Metropolitan Life (Metlife) và Ngânhàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam, chấp thuận của Bộ Tài chính Việt Nam về chủtrương thành lập công ty quản lý quỹ của Công ty bảo hiểm ACE…hứa hẹn nhữngđiểm sáng mới trong bức tranh kinh tế Việt Mỹ Trong vấn đề giải quyết tranh chấp ởbiển Đông nhằm thúc đẩy hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở khu vực Châu Á –Thái Bình Dương, hai nhà Lãnh đạo tái khẳng định ủng hộ giải quyết tranh chấp bằngcác biện pháp hòa bình, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có những quy địnhcủa Công ước Luật Biển của Liên hợp quốc Chủ tịch nước Trương Tấn Sang và Tổngthống Obama đồng thời tái khẳng định ủng hộ nguyên tắc không sử dụng vũ lực hoặc

đe dọa sử dụng vũ lực để giải quyết tranh chấp trên biển và tranh chấp lãnh thổ Chủtịch nước Trương Tấn Sang và Tổng thống Obama nhấn mạnh giá trị của việc tuân thủđầy đủ Tuyên bố về ứng xử của các bên tại Biển Đông (DOC), và tầm quan trọng củaviệc khởi động đàm phán để hoàn tất một bộ Quy tắc ứng xử (COC) có hiệu quả

Nhìn chung hơn một thập kỷ đầu tiên của thế kỷ 21, hoạt động ngoại giao chính trị của mối quan hệ Việt Mỹ đã thu được những thành quả hết sức quan trọng

-30

Hoạt động ngoại giao của hai nhà nước đã được thiết lập trên nhiều cấp độ, nhiều cơchế đối thoại song phương đã được thiết lập Tuyên bố chung của hai nhà nước nhằmxác lập mối quan hệ đối tác toàn diện đã cho phản ánh đầy đủ mối quan hệ Việt Mỹtrong thời gian qua Tuy trong thời gian quan điểm của hai nước về những vấn đề tôngiáo, nhân quyền vẫn còn nhiều bất đồng nhưng đó không thể là rào cản cho mối quan

hệ Việt Mỹ

2.2.2 Hoạt động thương mại giữa hai nước:

2.2.2.1 Giai đoạn khởi động cho quan hệ kinh tế hai nước sau hiệp định thương

mại Việt Nam Hoa Kỳ năm 2001

Kể từ khi bình thường hóa quan hệ ngoại giao Việt Nam Hoa Kỳ năm 1995,một trong những sự kiện trọng tâm của mối quan hệ hai nước là việc ký kết hiệp địnhthương mại Việt Nam Hoa Kỳ

Năm 2001, Hiệp định thương mại chính thức giữa hai nước đã được ký kết.Trong lúc này nền kinh tế Việt Nam còn nhiều khó khăn, vẫn tiếp tục phát triển Cácchỉ tiêu phát triển kinh tế xã hội năm 2002 mà Quốc hội đã nghị quyết, đều đạt vàvượt mức kế hoạch GDP năm 2002 tăng 7,1% Kim ngạch xuất nhập khẩu tăng quacác năm Trong năm 2002, kim ngạch xuất khẩu tăng 11,2% trong khi kim ngạch nhậpkhẩu tăng 22,1% Việt Nam tiếp tục hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới Trong khi

đó, bước vào thế kỷ 21, nước Hoa Kỳ gặp nhiều khó khăn, rơi vào khủng hoảng nhẹ

Sự suy giảm của nền kinh tế Hoa Kỳ đã tác động nhiều đến nền kinh tế thế giới Đặcbiệt là ở các trung tâm kinh tế thế giới như Tây Âu và Nhật Bản cũng bị ảnh hưởng.Trong khi đó, bức tranh ảm đạm của kinh tế thế giới nổi lên một vài điểm sáng làkinh tế Trung Quốc và Ấn Độ Sự suy giảm của kinh tế Hoa Kỳ cũng như là một sốtrung tâm kinh tế khác đã tạo cơ hội cho hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam

Trong bối cảnh đó thì hiệp định thương mại Việt Hoa Kỳ đã đem lại một kếtquả tích cực Sự gia tăng của kim ngạch xuất khẩu là do gia tăng về số lượng trong

31

hình thức xuất khẩu đã có trước hiệp định (qua trung gian nước thứ ba hoặc dưới hợpđồng ký gửi) Nhưng yếu tố quan trọng là các doanh nghiệp Việt Nam đã có thể xuấtkhẩu trực tiếp sang thị trường Hoa Kỳ với nhiều hợp đồng quan trọng Năm 2002,lượng hàng hóa vận chuyển hàng không giữa Việt Nam và Hoa Kỳ (dưới dạng liêndanh) tăng đột biến, đạt 20 nghìn tấn (tăng 15% so với năm 2001), trong đó lượnghàng từ Việt Nam đi chiếm 90% (18 nghìn tấn), tăng 200% so với năm 2001 Hàng từHoa Kỳ về chỉ đạt 2000 tấn, giảm 5% so với năm 2001 Tổng lượng du khách Hoa Kỳđến Việt Nam đạt 275 nghìn người (trong đó khách du lịch Hoa Kỳ là 260.000người), tăng 6% so với năm 2001 (khách thăm thân nhân: 72%, du lịch 19%, kinhdoanh 6%)24 Đầu tư trực tiếp từ Hoa Kỳ vào Việt Nam cũng có sự gia tăng đáng kể.

Từ năm 1988 đến năm 2001, Hoa Kỳ đầu từ trực tiếp 114 dự án vào Việt Nam vớitổng vốn đăng ký 1452,5 triệu USD, tổng vốn pháp định là 622,6 triệu USD Tuynhiên do hiệp định được ký kết vào giai đoạn nước Hoa Kỳ đang lâm vào suy thoáinên từ năm 2001 đến năm 2002 có tăng nhưng không mang tính đột phá so với những

kì vọng mà hai nước trông chờ Vốn đăng kí bình quân trên một số dự án có xu hướnggiảm 4,1 triệu năm 2002, so với 4,72 triệu năm 2001 và 10,1 triệu thời kì 1998-200125

Bảng 2: Xuất nhập khẩu Việt Nam (1995-2002) (đ/v: triệu USD)

Cán cân

thương

mại

-2706,5 -3887,7 -2407,3 -2139,3 -82 -1153,8 -1135 -3027,2

Biểu đồ 1 Xuất nhập khẩu Việt Nam 1995-2002 (đ/v: triệu USD)

Tuy nhiên bên cạnh những kết quả tích cực đó vẫn tồn tại nhiều hạn chế ở bướcđầu khi thiết lập quan hệ kinh tế Việt Nam Hoa Kỳ

Về phía Việt Nam, trong năm đầu quan hệ kinh tế với Hoa Kỳ, các doanhnghiệp Việt Nam đã thiếu hiểu biết về pháp luật Hoa Kỳ cũng như thực tiễn kinhdoanh ở Hoa Kỳ Mặc khác, do nguồn lực doanh nghiệp Việt Nam còn yếu, trình độkhoa học công nghệ, năng lực cạnh tranh còn rất thấp Doanh nghiệp Việt Nam cònyếu trong khâu làm chủ nguyên liệu đầu vào, thiết kế mẫu mã, chưa tiếp cận trực tiếpvới nhà nhập khẩu cuối cùng nên thường chủ yếu xuất theo phương thức gia công, giátrị gia tăng thực tế của sản phẩm không cao Điều quan trọng là ý thức xây dựngthương hiệu, bảo vệ chữ tín trong doanh nghiệp Việt Nam còn chưa được đề cao để cóthể hội nhập vào thị trường khốc liệt như Hoa Kỳ

Trong khi đó, thị trường Hoa Kỳ hết sức rộng lớn, thị phần bị chia nhỏ, yêu cầuchất lượng hết sức khó khăn Đơn đặt đơn với quy mô lớn nếu chúng ta không đápứng được đủ yêu cầu trong thời gian đã thỏa thuận thì đơn hàng sẽ chuyển cho đối tác

33

khác Trong khi sức sản xuất của doanh nghiệp Việt Nam còn nhỏ lẻ Môi trường kinhdoanh cũng khác nhiều so với các thị trường tuyền thống khác của Việt Nam Phươngthức mua bán phổ biến của các thương nhân Hoa Kỳ là mua đứt bán đoạn (thường làxuất FOB)26, trong khi các doanh nghiệp của ta chủ yếu chỉ xuất hàng theo phươngthức gia công (CMT) Mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam trong giai đoạn này

là được sản xuất theo phương thức này, da giầy và may mặc

Một khó khăn nữa khi chúng ta quan hệ thương mại với Hoa Kỳ chính là vấn

đề kỹ thuật Các sản phẩm muốn được nhập vào thị trường Hoa Kỳ đều phải đáp ứngđược các tiêu chuẩn quản ký và chất lượng sản phẩm (ISO9000), môi trường (ISO14000) Trong khi doanh nghiệp của Việt Nam còn chưa tiếp cận được với các tiêuchuẩn này hoặc là không đủ khả năng để đáp ứng

Các hiệp hội ngành hàng của Hoa Kỳ với kinh nghiệm nhiều năm trong thịtrường toàn cầu hóa Với kinh nghiệm cũng như khả năng vận động hành lang (lobby)gây sức ép cho chính quyền liên bang hay bang của họ thật sự là một trở ngại lớn chodoanh nghiệp Việt Nam bước vào thị trường đầy khó khăn này

Vấn đề bảo hộ của chính quyền Hoa Kỳ cũng gây không ít khó khăn cho chúng

ta Hiệp hội CFE Hoa Kỳ kiện các doanh nghiệp Việt Nam bán phá giá phi lê cá tra và

cá basa đông lạnh, kết luận của bộ Thương mại Hoa kỳ rằng nền kinh tế Việt Nam là

“phi thị trường” Có thể nó xuất phát từ các doanh nghiệp, hiệp hội nghề tư nhânnhưng kết luận lại là của một Bộ của chính quyền Liên bang Kết luận này đã kéo theomột loạt các động thái tiếp theo như áp thuế chống báđón phá giá Trong khi đó thìtheo tính toàn hằng năm chính quyền các nước trong đó có Hoa Kỳ lại trợ cấp chonông nghiệp của họ 300 tỉ USD27 Tuy sau đó Bộ Thương mai Hoa Kỳ buộc phải điềuchỉnh và hủy bỏ quyết định sau những đấu tranh của phía Việt Nam Đây quả là một

26 Mua đứt bán đoạn là mua bán và thanh toán ngay khi giao nhận hàng hoá Nó có ưu điểm là doanh nghiệp thu được tiền ngay, đảm bảo an toàn trong kinh doanh, nhưng cũng gây trở ngại cho những khách hàng không có tiền ngay mà nhất là họ không có đủ tiền mà muốn mua trả góp Theo http://old.voer.edu.vn/.

27 Tại Hội nghị G7, tháng 6 năm 2002 tại Halifax (Canada), khoản trợ cấp của Hoa Kỳ, Liên hiệp châu Âu và Nhật Bản được tính là 300 tỉ USD, theo Uỷ ban Đối ngoại Quốc hội khoa XI, sđd, tr.28.

34

bài học kinh nghiệm cho chúng ta khi quan hệ thương mại với các nước trong đó có cảHoa Kỳ.

2.2.2.2 Quan hệ thương mại Việt Nam Hoa Kỳ trong những năm tiếp theo

a Đầu tư

Sau bước nhảy vọt năm 2001- 2002 trong thời kì Hiệp định Thương mại cóhiệu lực, vốn đầu tư đăng kí của Hoa Kỳ (không qua nước thứ 3) thậm chí còn giảmđánh kể vào năm 2003 và 2004 khi một số cam kết chủ chốt của Hiệp định Thươngmại có tới hạn thực hiện Tuy nhiên số liệu thống kê về vốn đầu tư thực hiện của Hoa

Kỳ cho thấy một bức tranh tươi sáng hơn, một sự tăng trưởng vững chắc vào năm2003- 2004 Phần lớn các khoản đầu tư của Hoa Kỳ tập trung chủ yếu vào các lĩnhvực công nghiệp và xây dựng Đầu tư trong lĩnh vực này chiếm 71% vốn thực hiện.Hình thức đầu tư phổ biến nhất là hình thức đầu tư 100% vốn nước ngoài (chiếm 74%

dự án) nhưng cũng chỉ chiếm 37% vốn thực hiện của Hoa Kỳ28

Để đánh giá đúng sự quan tâm của doanh nghiệp Mỹ cần phải thống kê các dự

án đầu tư của các công ty con của Hoa Kỳ tại nước ngoài Các công ty Hoa Kỳ đầu tưvào Việt Nam chủ yếu thông qua các công ty con của họ ở châu Á Qua đó cho thấy,đầu tư của Hoa Kỳ kể cả qua nước thứ ba nhiều gấp 3,5 lần vốn thức hiện của Hoa Kỳkhông qua nước thứ ba Điều này cho thấy, thực sự Việt Nam đang là môi trường đầu

tư thu hút doanh nghiệp Hoa Kỳ

28 Cơ quan phát triển Quốc tế Hoa Kỳ, Việt Nam Bộ Kế hoạch và Đầu tư Cục Đầu tư nước ngoài (2007), tlđd, tr.30.

35

Biểu đồ 2: Vốn đăng kí và vốn thực hiện (không kể đầu tư qua nước thứ 3) vào

Việt Nam của Hoa Kỳ từ năm 2000-2004 (đ/v: triệu USD)

Biểu đồ 3: Vốn thực hiện qua nước thứ ba và không quan nước thứ ba vào Việt

Nam của Hoa Kỳ từ năm 2000-2004 (đ/v: triệu USD)29Theo thống kê của Bộ Kế hoạch và đầu tư FDI của Mỹ vào vào VN từ 1988cho đến 12/2008 (tính những dự án còn hiệu lực) chỉ đạt 4,25 tỉ USD, đứng thứ 12

29 Nguồn: Bộ Kế hoạch đầu tư, số liệu này chưa được chỉnh với các dự án đã hết hạn và giải thể Theo Cơ quan

phát triển Quốc tế Hoa Kỳ, Việt Nam Bộ Kế hoạch và Đầu tư Cục Đầu tư nước ngoài (2007),Tác động của hiệp định thương mại song phương Việt Nam - Hoa Kỳ đến đầu tư trực tiếp nước ngoài và đầu tư trực tiếp của Hoa Kỳ tại Việt Nam : The impact of the U.S - Vietnam bilateral trade agreement on overall and U.S foreign direct investment in Vietnam, NXB Chính trị Quốc gia Hà Nội, tr.30.

36

trong số các nước đầu tư vào VN Nhưng trong bối cảnh suy thoái kinh tế 6 tháng đầu

2009 FDI của Mỹ vào ta đạt 3,86 tỷ USD (Dự án xây dựng Saigon Atlantis Hotel củatập đoàn Winvest LLC, Mỹ, đã tăng vốn từ 300 triệu USD lên 4,1 tỷ USD) chiếm hơn50% tổng số vốn FDI vào Việt Nam và sau 7 năm đàm phán, Công ty dầu khíChevron, Mỹ, và Tập đoàn dầu khí VN (PVN) đã đạt thoả thuận và 2 bên dự kiến(cuối 7/2009) sẽ ký Thoả thuận khung về Dự án khai thác khí trị giá gần 5 tỷ USDtrong đó Chevron đầu tư 2 tỷ Với các dự án này, Mỹ đã vươn lên thành nhà đầu tưhàng đầu tại VN Đến 2012 ước tính con số đầu tư của Hoa Kỳ là 160,40 triệu USD,đứng 13 trong tổng số đối tác nước ngoài đầu tư vào Việt Nam

Bảng 3: Thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam năm 2012 theo đối tác

Tính từ 01/01/2012 đến 31/12/2012 30

Số dự

án cấp mới

Vốn đăng

ký cấp mới (triệu USD)

Số lượt

dự án tăng vốn

Vốn đăng

ký tăng thêm (triệu USD)

Vốn đăng ký cấp mới và tăng thêm (triệu USD)