Phân tích vị trí và chức năng cơ bản của gia đình

Chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh li, duy trì tình cảm GĐ...5 Chương 2: Trình bày những biến đổi cơ bản của gia đình Việt Nam hiện nay và Phương hướng xây dựng gia đình Việt Nam trong

MỤC LỤC

Mở đầu 1

Nội dung: 1

Chương 1: Phân tích vị trí và chức năng cơ bản của gia đình 1

1.1 Khái niệm gia đình và các hình thức của gia đình trong lịch sử 1

1.2 Vị trí của gia đình 2

1.2.1 Gia đình là tế bào của xã hội 2

1.2.2 Gia đình là tổ ấm, mang lại các giá trị hạnh phúc sự hài hòa trong đời sống cá nhân của mỗi thành viên 2

1.2.3 GĐ là cầu nối giữa cá nhân với XH 3

1.3 Chức năng của gia đình 3

1.3.1 Chức năng tái sản xuất ra con người 3

1.3.2 Chức năng nuôi dưỡng, giáo dục 4

1.3.3 Chức năng KT và tổ chức tiêu dùng 4

1.3.4 Chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh li, duy trì tình cảm GĐ 5

Chương 2: Trình bày những biến đổi cơ bản của gia đình Việt Nam hiện nay và Phương hướng xây dựng gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội 6

2.1 Biến đổi của gia đình Việt Nam hiện nay 6

2.1.1 Biến đổi về quy mô, kết cấu gia đình 6

2.1.2 Biến đổi về các chức năng của GĐ 6

2.1.3 Biến đổi về quan hệ của GĐ 9

2.2 Phương hướng và giải pháp xây dựng gia đình Việt Nam hiện nay 10

2.2.1 Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao nhận thức của xã hội về xây dựng và phát triển gia đình Việt Nam 10

2.2.2 Đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội nâng cao đờỉ sống vật chất, kinh tế hộ gia đình 11 2.2.3 Kế thừa những giá trị của gia đình truyền thống đồng thởi tiếp thu những tiến bộ của nhân loại về gia đình trong xây dựng gia đình Việt Năm hiện nay 12 2.2.4 Tiếp tục phát triển và nâng cao chất lượng phong trào xây dựng gia đình văn hóa 12 Kết thúc 13 Tài liệu tham khảo 14

Mở đầu

Gia đình là tế bào của xã hội, đồng thời cũng là một thiết chế xã hội Gia đình vừa tạo dựng nên xã hội, lại vừa biến đổi cùng sự biến đổi của xã hội Trong thời kỳ quá độ ở Việt Nam, cùng với sự biến đổi mạnh mẽ của cả xã hội, gia đình cũng đang biến đổi một cách toàn diện Mặt khác, dù xã hội có phát triển không ngừng, thì các chức năng cơ bản của gia đình từ xưa đến nay vẫn là chức năng sinh sản, chức năng kinh tế, chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm lý tình cảm và chức năng giáo dục Trải qua thời gian, các chức năng cơ bản này có sự thay đổi và thích ứng với từng thời kỳ của xã hội Các chức năng cơ bản của gia đình hiện đại cũng mang màu sắc mới, có yếu tố mờ đi, có yếu tố trội lên Do sự thay đổi các quan hệ và các

hệ thống giá trị xã hội trong bối cảnh toàn cầu hóa nên vấn đề thực hiện chức năng giáo dục của gia đình cũng đang đứng trước rất nhiều cơ hội và thách thức

Trước tác động của bối cảnh mới hiện nay, các giá trị gia đình Việt Nam đang có những biến đổi nhất định cần được nhận biết, đánh giá, từ đó đưa ra những khuyến nghị chính sách phù hợp nhằm xây dựng gia đình tiến bộ, hạnh phúc, góp phần vào thành công của sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta

Để tìm hiểu vấn đề trên, em chọn: “Phân tích vị trí và chức năng cơ bản của gia đình Trình bày những biến đổi cơ bản của gia đình Việt Nam hiện nay và Phương hướng xây dựng gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội” làm

đề tài tiểu luận của mình

Nội dung:

Chương 1: Phân tích vị trí và chức năng cơ bản của gia đình

1.1 Khái niệm gia đình và các hình thức của gia đình trong lịch sử

Gia đình là một hình thức tổ chức đời sống cộng đồng của con người, một thiết chề văn hóa – xã hội đặc thù, được hình thành, tồn tại và phát triển trên cơ sở của quan

hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng và giáo dục … giữa các thành viên

Gia đình là một thiết chế xã hội đặc thù, một hình ảnh “xã hội thu nhỏ”, cơ bản nhất của xã hội

Gia đình hình thành từ rất sớm và trải qua một quá trình phát triển lâu dài Lịch sử nhân loại có những hình thức hôn nhân: tạp hôn, đối ngẫu, một vợ một chồng thì cũng có các hình thức gia đình: tập thể, cặp đôi, cá thể và cũng có các loại gia đình: một thế hệ, hai thế hệ và nhiều thế hệ

1.2 Vị trí của gia đình

1.2.1 Gia đình là tế bào của xã hội

Gia đình có vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển của xã hội, là nhân tố tồn tại

và phát triển của xã hội, là nhân tố cho sự tồn tại và phát triển của xã hội Gia đình như một tế bào tự nhiên, là đơn vị nhỏ nhất để tạo nên xã hội Không có gia đình

để tái tạo ra con người thì xã hội không tồn tại và phát triển được Chính vì vật, muốn xã hội tốt thì phải xây dựng gia đình tốt

Tuy nhiên mức độ tác động của gia đình đối với xã hội còn phụ thuộc vào bản chất của từng chế độ xã hội Trong các chế xã hội dựa trên chế độ tư hữu về tư liệu sx,

sự bất bình đẳng trong quan hệ gia đình, quan hệ xã hội đã hạn chế rất lớn đến sự tác động của gia đình đối với xã hội

1.2.2 Gia đình là tổ ấm, mang lại các giá trị hạnh phúc sự hài hòa trong đời sống cá nhân của mỗi thành viên

Gia đình là tổ ấm, mang lại các giá trị hạnh phúc, sự hài hòa trong đời sống của mỗi thành viên, mỗi công dân của xã hội Chỉ trong gia đình, mới thể hiện mối quan hệ tình cảm thiêng liêng giữa vợ và chồng, cha mẹ và con cái

Gia đình là nơi nuôi dưỡng, chăm sóc những công dân tốt cho xã hội Sự hạnh phúc gia đình là tiền đề để hình thành nên nhân cách tốt cho những công dân của

xã hội Vì vậy muốn xây dunwjg xã hội thì phải chú trọng xây dựng gia đình Hồ chủ tịch nói: “Gia đình tốt thì xã hội tốt, nhiều gia đình tốt cộng lại thì làm cho xã hội tốt hơn”

Xây dựng gia đình là một trách nhiệm, một bộ phận cấu thành trong chỉnh thể các mục tiêu phấn đấu của xã hội, vì sự ổn định và phát triển của xã hội

Thế nhưng, các cá nhân không chỉ sống trong quan hệ gia đình mà còn có những quan hệ xã hội Mỗi cá nhân không chỉ là thành viên của gia đình mà còn là thành viên của xã hội Không thể có con người bên ngoài xã hội Gia đình đóng vai trò quan trọng để đáp ứng nhu cầu về quan hệ xã hội của mỗ cá nhân

Ngược lại, bất cứ xã hội nào cũng thông qua gia đình để tác động đến mỗi cá nhân Mặt khác, nhiều hiện tượng của xã hội cũng thông qua gia đình mà có ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực đến sự phát triển của mỗi cá nhân về tư tưởng, đạo đức, lối sống

1.2.3 GĐ là cầu nối giữa cá nhân với XH

Mỗi cá nhân chỉ có thể sinh ra trong gia đình Không thể có con người sinh ra từ bên ngoài gia đình Gia đình là môi trường đầu tiên có ảnh hưởng rất quan trọng đến sự hình thành và phát triển tính cách của mỗi cá nhân Và cũng chính trong gia đình, mỗi cá nhân sẽ học được cách cư xử với người xung quanh và xã hội

1.3 Chức năng của gia đình

1.3.1 Chức năng tái sản xuất ra con người

Chức năng này góp phần cung cấp sức lao động – nguồn nhân cho xã hội Chức năng này sẽ góp phần thay thế những lớp người lao động cũ đã đến tuổi nghỉ hưu,

đã hết khả năng lao động linh hoạt, năng động, sáng tạo Việc thực hiện chức năng này vừa đáp ứng nhu cầu tồn tại và phát triển của xã hội vừa đáp ứng được nhu cầu

về tâm sinh lí, tình cảm của chính bản thân con người Ở mỗi quốc gia khác nhau thì việc thực hiện chức năng này là khác nhau Ví dụ:

Ở Việt Nam, thực hiện kế hoạch hóa gia đình, mỗi gia đình chỉ có từ 1 đến 2 con vừa đảm bảo được sức khỏe cho mẹ lại đảm bảo được chất lượng về cuộc sống cho gia đình và có điều kiện chăm sóc, dạy bảo các con

Ở Trung Quốc hiện nay tỉ lệ nam giới đang có sự chênh lệch lớn so với nữ giới, vì thế nên nhà nước đang thực hiện chính sách khuyến khích sinh con một bề là con gái Đến năm 2010, tại Trung Quốc, SRB đạt 118 bé trai/100 bé gái, giảm so với

121 (năm 2008), 119 (năm 2005), 121 (năm 2004) Tỷ số giới tính sẽ vẫn tiếp tục chênh lệch ở mức báo động 119 bé trai trên 100 bé gái vào những năm 2030

1.3.2 Chức năng nuôi dưỡng, giáo dục

Đây là chức năng hết sức quan trọng của gia đình, gia đình là nơi dưỡng dục về thể chất, tinh thần, hình thành nhân cách cho mỗi con người trong xã hội Từ trường học đầu tiên này, mỗi cá nhân được những người thầy thân yêu là cha mẹ, ông bà

giáo dục kiến thức, kỷ năng sống để có thể thích ứng, hòa nhập vào đời sống cộng đồng Nêu gương là cách giáo dục tốt nhất trong gia đình ( Cha mẹ thương yêu chân thành, tôn trọng, giúp đỡ nhau; cha mẹ, ông bà vừa yêu quý vừa nghiêm khắc

và bao dung với con cháu ), giữa gia đình với họ hàng, với láng giềng, với cộng đồng ( trọng nhân nghĩa, làm điều thiện, sống chan hòa, ghét thói gian tham, điều giả dối ), qua đó giúp con cháu tiếp thu một cách tự nhiên, nhẹ nhàng những bài học cuộc đời nhưng lại tác động mạnh mẽ đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách

1.3.3 Chức năng KT và tổ chức tiêu dùng

Đây là chức năng cơ bản quan trọng của gia đình nhằm tạo ra của cải, vật chất, là chức năng đảm bảo sự sống còn của gia đình, đảm bảo cho gia đình được ấm no, giàu có làm cho dân giàu, nước mạnh như lời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói:

“dân có giàu thì nước mới mạnh “ Chức năng này bao quát về nhu cầu ăn, ở, tiện nghi, là sự hợp tác kinh tế giữa các thành viên trong gia đình nhằm thỏa mãn nhu cầu của đời sống

Để có kinh tế của mỗi gia đình ngày càng được cải thiện và nâng cao, ngoài những thành viên đang còn ở độ tuổi trẻ em thì những thành viên đang ở độ tuổi lao động cần có một công việc, một mức thu nhập ổn định Ngoài ra còn cần có nguồn thu nhập thêm để có thêm nguồn thu chi trả cho những chi phí lặt vặt hàng ngày

Ví dụ: giáo viên có thể nhận dạy lớp học thêm, công nhân có thể nhận thêm sản phẩm làm ngoài giờ, những người nông dân thì có thể tăng gia chăn nuôi, tranh thủ buổi tối bện chổi rơm, đan giậu,… Mỗi gia đình cần luôn có ý thức phấn đấu làm giàu và làm giàu một cách chính đáng, đồng thời biết cách hài hòa giữa đời sống vật chất và tinh thần Bên cạnh đó xã hội cũng cần phải có trách nhiệm chăm lo chung cho mọi gia đình bằng cách phát triển kinh tế, văn hóa có như vậy thì chức năng kinh tế của gia đình mới có thể hoàn thiện được

1.3.4 Chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh li, duy trì tình cảm GĐ

Nhờ vào quan hệ hôn nhân và quan hệ huyết thống nên thành viên gia đình có tình yêu thương và ý thức, trách nhiệm với nhau Chính vì vậy, gia đình là nơi để mỗi được chăm sóc cả về vật chất lẫn tinh thần, được thỏa mãn nhu cầu tình cảm, cân bằng tâm lý, giải tỏa ức chế từ các quan hệ xã hội

Không phải ngẫu nhiên người ta gọi gia đình với cách gọi yêu thương, trìu mến,

ấm áp Trong gia đình người già được chăm sóc khỏe mạnh, vui vẻ lạc quan, truyền lại cho con cháu vốn sống, cách ứng xử đẹp Nơi đó, con cái biết yêu kính, vâng lời cha mẹ, vợ chồng quan tâm chia sẻ vui buồn cực nhọc với nhau Ở đó, mỗi người cảm nhận được sự gần gũi, thân thương từ khoảng sân, mái nhà, chiếc giường đến những quan hệ họ hàng thân thiết

Khi một thành viên gặp biến cố, gia đình, dòng họ sẽ có sự quan tâm, chia sẻ và có

sự giúp đỡ để niềm vui được nhân đôi, nỗi buồn được vơi đi một nửa Điều đó sẻ tạo nên sợi dây vô hình nhưng bền chặt kết nối nghĩa tình những người trong gia đình, dòng họ, thân tộc lại với nhau Mối quan hệ đồng bào cũng từ đó mà hình thành trong làng xóm, trong xã hội, trở thành nền tảng của tình yêu quê hương, đất nước, con người

Chương 2: Trình bày những biến đổi cơ bản của gia đình Việt Nam hiện nay

và Phương hướng xây dựng gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

2.1 Biến đổi của gia đình Việt Nam hiện nay

2.1.1 Biến đổi về quy mô, kết cấu gia đình

Qui mô các hộ gia đình hiện nay nhỏ hơn so với trước kia, thường chỉ bao gồm đôi

vợ chồng và những đứa con Hiện nay gia đình có 3, 4 thế hệ cùng chung sống đã giảm dần theo thời gian…Vì thế thu nhập của gia đình có thể đáp ứng đầy đủ nhu

cầu cơ bản và từ đó phát sinh nhiều nhu cầu cao hơn Hành vi tiêu dùng không chi nằm trong giới hạn mua sắm những hàng hóa cho mục đích ăn, mặc mà còn cho những mục đích khác như giải trí, nâng cao kiến thức, uy tín, danh tiếng cho gia đình

Nguyên nhân giảm qui mô gia đình là do giảm mức sinh, thay đổi mô hình chung sống giữa các thế hệ và những nguyên nhân khác như ly hôn, ly thân, độc thân

2.1.2 Biến đổi về các chức năng của GĐ

Những thay đổi trong việc sinh đẻ và nuôi dưỡng con cái Khuynh hướng hiện nay

là sinh ít, mỗi gia đình thường chỉ có một hoặc hai con, con cái được nuôi dạy kỹ lưỡng, đầy đủ Trẻ em được cha mẹ chăm lo từ ăn, mặc, học hành, vui chơi giải trí Những sản phẩm dành cho trẻ em ngày càng nhiều, phong phú và đắt tiền, những cửa tiệm mở ra để chuyên bán các hàng hóa dành cho trẻ em, và rất nhiều khu vui chơi giải trí của trẻ em phát triển nhanh chóng

Đối với gia đình truyền thống, chức năng sinh sản là chức năng đầu tiên và quan trọng nhất, tuy nhiên, hiện nay tại TP.HCM, chức năng này không phải quan trọng nhất, thực tế cho thấy ở địa phương này, mức sinh giảm nghiêm trọng ở các cặp vợ chồng Nguyên nhân của vấn đề này do áp lực của cuộc sống công nghiệp, công việc, kinh tế gia đình… làm xuất hiện xu hướng kết hôn muộn, sinh con muộn, sinh ít và không muốn sinh con ngày càng gia tăng Chính vì vậy có thể nói, chức năng kinh tế đang đóng vai trò quan trọng trong các gia đình hiện đại

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, gia đình không còn là một tổ chức bền vững mang tính khép kín Để có được nguồn thu nhập nuôi sống gia đình, do hoàn cảnh nên nhiều người phải rời tổ ấm của mình để tìm việc làm ở các đô thị, các khu công nghiệp… Họ không những không có điều kiện gần gũi chăm sóc, giáo dục con nhỏ

mà bản thân cũng gặp rất nhiều nguy cơ rủi ro khi sống xa gia đình Trong điều kiện đó, cùng với sự phai nhạt tình cảm gia đình, sự gắn kết giữa các thành viên

trong gia đình trở nên thất thường, lỏng lẻo thì các thiết chế xã hội từng bước thay thế vai trò của gia đình, trong đó đối tượng là trẻ em rất dễ bị tổn thương Đây là sự chuyển đổi tất yếu vai trò của gia đình trong sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ em giai đoạn chuyển đổi hiện nay Từ đó, có thể nhận thấy và dự báo trước những hậu quả không mong đợi và sẽ để lại nhiều khiếm khuyết trong nhân cách của thế hệ tương lai

Cùng với sự biến đổi vô cùng to lớn của đời sống xã hội thời kỳ đổi mới, gia đình Việt Nam cũng diễn ra sự biến đổi một cách toàn diện Quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đã tác động mạnh mẽ đến mọi mặt đời sống gia đình Bên cạnh những tác động tích cực, những cơ hội phát triển mới, gia đình Việt Nam cũng đang đứng trước nhiều nguy cơ và thách thức mới Đó là tình trạng ly hôn có xu hướng tăng cao; ngoại tình; sống chung không kết hôn; tệ nạn mại dâm; tình dục đồng giới; tình trạng trẻ em nghiện hút; trẻ em hư, phạm tội, lang thang có xu hướng tăng; bạo lực gia đình; buôn bán phụ nữ; bất bình đẳng giới; mua bán hôn nhân có yếu tố nước ngoài; xu hướng tôn sùng tiền bạc trong quan hệ giữa người với người; tình trạng buôn lậu, tham nhũng, hối lộ, mua quan bán chức diễn ra phổ biến trong xã hội… đang tác động đến từng cộng đồng, tập thể, cá nhân, từng gia đình ở mọi nơi, mọi lúc, mọi hoàn cảnh, mọi phương diện

Những tác động này đang tạo ra một môi trường xã hội ô nhiễm nặng nề, hết sức bất lợi đối với sự bền vững và phát triển của gia đình nói chung và giáo dục gia đình và sự trưởng thành của trẻ em nói riêng Cùng với những điều kiện khách quan đó, bản thân các gia đình hiện nay cũng đang gặp rất nhiều rắc rối, khó khăn

Đó là giá cả thị trường tăng cao, đời sống kinh tế bấp bênh, các thành viên gia đình gặp nhiều rủi ro, bất thường trong cuộc sống, trình độ văn hóa, học vấn của cha, mẹ thấp hoặc do dồn hết sức lực vào việc kiếm sống nên nhiều bậc cha, mẹ không

có thời gian gần gũi, chăm sóc, dạy dỗ con…; mặt khác, do tác động nhiều mặt của

xã hội mở cửa, tốc độ phát triển tâm – sinh lý của trẻ hiện nay diễn ra nhanh, có

khi đột biến, bất thường trong khi các bậc cha, mẹ vừa chưa đủ kiến thức, chưa kịp nhận thức, chưa đủ thời gian, chưa có phương pháp phù hợp để kịp thời quản lý, điều chỉnh, giáo dục và định hướng phát triển đối với trẻ

Bên cạnh đó, trong bối cảnh toàn cầu hóa, gia đình không còn là một tổ chức bền vững mang tính khép kín Để có được các nguồn thu nhập mới nuôi sống gia đình, nhiều cha, mẹ phải rời xa tổ ấm tìm việc làm ở các đô thị, các khu công nghiệp, họ không những không có điều kiện gần gũi chăm sóc, giáo dục con nhỏ mà bản thân cũng gặp rất nhiều nguy cơ và rủi ro khi sống xa gia đình Trong điều kiện đó, trong khi, cùng với sự phai nhạt tình cảm gia đình, sự cố kết giữa các thành viên gia đình trở nên thất thường, lỏng lẻo thì các thiết chế xã hội từng bước thay thế vai trò của gia đình trong việc chăm sóc và giáo dục trẻ em Đây là sự chuyển đổi vai trò vô cùng nguy hiểm trong sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ em giai đoạn chuyển đổi hiện nay Nó rất có thể sẽ để lại nhiều dấu ấn khuyết tật trong nhân cách gốc của thế hệ tương lai Hậu quả của nguy cơ này dường như được báo trước

2.1.3 Biến đổi về quan hệ của GĐ

Bình đẳng là một giá trị của xã hội hiện đại Đa số người dân đánh giá khá cao tầm quan trọng của bình đẳng, cho thấy gia đình Việt Nam đang thích ứng với sự thay đổi của xã hội hiện đại, ủng hộ bình đẳng giới trong quan hệ vợ chồng Cùng với

đó là những thay đổi trong quan niệm về việc sống chung hoặc riêng trong gia đình Sự xuất hiện các nhân tố mới, như di cư lao động, tôn trọng tự do cá nhân, sự độc lập về kinh tế giữa bố mẹ và con cái trong đời sống gia đình hiện đại cũng góp phần làm chuyển dịch từ gia đình lớn nhiều thế hệ (ông bà - cha mẹ - con cháu) sang gia đình nhỏ (1 hoặc 2 thế hệ)

Hiện nay, các gia đình ngày càng nhận thức cao về tầm quan trọng của trách nhiệm, chia sẻ trong đời sống gia đình Đó là việc chia sẻ những mối quan tâm,