TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS BÙI VĂN MƯA MỤC LỤC Lời nói đầu I) Điều kiện kinh tế-xã hội đặc điểm triết học cổ điển Đức -2 Điều kiện kinh tế-xã hội, khoa học 2 Đặc điểm triết học cổ điển Đức 3 Thành tựu hạn chế triết học cổ điển Đức -3 3.1 Thành tựu 3.2 Hạn chế II) Phép biện chứng cổ điển Đức số nhà triết học tiêu biểu Phép biện chứng cổ điển Đức Một số nhà triết học tiêu biểu 2.1 Nhà triết học Kant 2.1.1 Phê bình lý luận thuấn túy a) Định hướng triết học lí luận: tri thức vật tự b) Cảm giác tiên nghiệm; cảm tính, khơng gian, thời gian c) Phân tích học tiên nghiệm: giác tính phạm trù d) Biện chứng tiên nghiệm:lý tính Antimoni -9 2.1.2 Thành tựu -10 2.1.3 Hạn chế 11 2.2 Nhà triết học Heghen -11 2.2.1 Khoa học lôgich -13 2.2.1.1 Logich học gí? -13 2.2.1.2 Những nguyên tắc để xây dựng Logich học -14 2.2.1.3 Kết cấu logich học phép biện chứng tâm 14 2.2.1.4 Tư biện chứng -15 2.2.2 Triết học tự nhiên -16 2.2.3 Triết học tinh thần 16 2.2.4 Thành tựu 18 2.2.5 Hạn chế 19 Kết luận -20 HVTH: ĐẶNG PHƯỚC KHOA TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS BÙI VĂN MƯA Lời nói đầu Phép biện chứng mơn khoa học triết học, xét nhiều phương diện, tượng có ý nghĩa giới quan rộng lớn thân triết học Như vậy, phép biện chứng đời, hình thành phát triển từ triết học đời Trong trình phát triển, phép biện chứng trải qua giai đoạn quan trọng : phép biện chứng chất phác nhà triết học cổ đại, phép biện chứng tâm triết học cổ điển Đức, phép biện chứng vật chủ nghĩa Mác-Lênin Trong phép biện chứng tâm nhà triết học cổ điển Đức ( tiêu biểu triết học Kant Hêghen) thành tựu vĩ đại lịch sử phép biện chứng Các nhà triết học cổ điển Đức tiếp thu tư tưởng biện chứng di sản triết học truyền thống từ thời cổ đại (Hêraclít), xây dựng phép biện chứng trở thành phương pháp luận triết học việc nghiên cứu tượng tự nhiên xã hội triết học cổ điển Đức mà đỉnh cao phép biện chứng tâm trở thành nguồn gốc hình thành chủ nghĩa Mác-Lênin Trên sở em xin chọn đề tài” Những thành tựu hạn chế phép biện chứng triết học cổ điển Đức” Thông qua đề tài cho phép nắm vững phương pháp luận nó, mà cịn giúp nắm tranh toàn cảnh, hiểu nguồn gốc đời, hình thành phát triển phép biện chứng tâm triết học cổ điển Đức Qua cho hiểu đóng góp to lớn chúng với tư cách ba nguồn gốc hình thành chủ nghĩa Mác- Lênin; hệ tư tưởng mà Việt Nam làm sở lý luận cho phát triển đất nước tiến lên chủ nghĩa xã hội theo hướng cơng nghiệp hóa , đại hóa đất nước I) Điều kiện kinh tế - xã hội, khoa học đặc điểm triết học cổ điển Đức HVTH: ĐẶNG PHƯỚC KHOA TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS BÙI VĂN MƯA Điều kiện kinh tế - xã hội, khoa học Triết học cổ điển Đức đời điều kiện lịch sử đặc biệt Nước Đức vào cuối kỷ XVIII đến đầu kỷ XIX quốc gia phong kiến điển hình, với 360 tiểu vương quốc tự lập liên bang Đức cịn hình thức, lạc hậu kinh tế trị Thủ cơng nghiệp, cơng nghiệp, nơng nghiệp bị đình đốn Triều đình vua Phổ Phriđrich Vin Hem tăng cường quyền lực trì chế độ quân chủ, cản trở đất nước phát triển theo đường tư chủ nghĩa Cả đất nước bao trùm bầu không khí bất bình đơng đảo quần chúng Trong nước Pháp tiến hành cách mạng tư sản, nước Anh thực cách mạng công nghiệp làm rung chuyển châu Âu, đưa châu Âu bước vào văn minh công nghiệp Tấm gương nước Tây Âu thức tỉnh tinh thần cách mạng giai cấp tư sản Đức phận tiến khác xã hội Đức Nhưng giai cấp tư sản Đức lực lượng tiến khác nằm rải rác vương quốc nhỏ tách rời nhau, nhỏ bé số lượng, yếu kinh tế trị nên khơng thể tiến hành cách mạng tư sản thực tiễn, mà tiến hành cách mạng phương diện tư tưởng Họ muốn thỏa hiệp với tầng lớp phong kiến quý tộc Phổ, giữ lập trường cải lương việc giải vấn đề phát triển đất nước Trước đòi hỏi trình phát triển phương thức sản xuất tư nước Tây Âu, khoa học tự nhiên đạt nhiều thành tựu lớn: phát điện, phát ôxy chất cháy Lavoadie; việc phát tế bào Lơvenhuc; học thuyết dưỡng khí Pritski Sielo Những thành tựu chứng tỏ hạn chế phương pháp tư siêu hình việc lý giải chất tượng tự nhiên thực tiễn xã hội diễn Nó địi hỏi cần có cách nhìn mới, phương pháp mới, quan niệm vai trò khả người Triết học cổ điển Đức đời nhằm đáp ứng nhu cầu Đặc điểm triết học cổ điển Đức HVTH: ĐẶNG PHƯỚC KHOA TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS BÙI VĂN MƯA Triết học cổ điển Đức chứa đựng nội dung cách mạng hình thức “rối rắm”, bảo thủ Đặc điểm thể rõ nét triết học Kant Hêghen Đề cao vai trị tích cực hoạt động người, coi người thực thể hoạt động, tảng điểm xuất phát vấn đề triết học Con người chủ thể đồng thời kết trình hoạt động mình; tư ý thức của người phát triển q trình người nhận thức cải tạo giới Tiếp thu tư tưởng biện chứng triết học cổ đại, triết học Đức xây dựng phép biện chứng trở thành phương pháp luận triết học độc lập với phương pháp tư siêu hình lĩnh vực nghiên cứu tượng tự nhiên xã hội Giả thuyết hình thành vũ trụ Kant; việc phát quy luật phạm trù Hêghen làm cho phép biện chứng trở thành khoa học thực mang ý nghĩa cách mạng triết học Đây đặc điểm bật triết học cổ điển Đức Với cách nhìn bao quát, biện chứng, nhiều nhà triết học Đức có tham vọng xây dựng hệ thống triết học vạn làm tảng cho giới quan người mà trở thành thứ khoa học khoa học Do vậy, học thuyết triết học Kant, Duyrinh, Hêghen thường bàn đến nhiều vấn đề như: khoa học tự nhiên, pháp quyền, lịch sử, luân lý, mỹ học Thành tựu cống hiến 3.1 Thành tựu Tuy có hạn chế lĩnh vực trị - xã hội thành tựu triết học cổ điển Đức thật vĩ đại Triết học cổ điển Đức mang lại cách nhìn thực tiễn xã hội tiến trình lịch sử nhân loại, đề cao vai trị hoạt động tích cực người Khắc phục triết học truyền thống phương Tây Nó coi người chủ thể hoạt động vấn đề tảng, xuất phát điểm vấn đề triết học HVTH: ĐẶNG PHƯỚC KHOA TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS BÙI VĂN MƯA Kế tục tư tưởng triết học cổ đại (Xôcrat cho triết học tự ý thức người thân mình) phục hưng (coi người trung tâm) Kant lần hiểu người chủ thể đồng thời kết trình hoạt động mình, khẳng định hoạt động thực tiễn cao lý luận Hêghen phát triển thêm tư tưởng coi thân lịch sử phương thức tồn người, cá nhân hồn tồn làm chủ vận mệnh Ông khẳng định: người sản phẩm thời đại lịch sử định mang chất xã hội Trước thành tựu khổng lồ kinh tế - xã hội, khoa học - văn hoá Các nhà triết học cổ điển Đức từ Kant đến Hêghen đề cao sức mạnh trí tuệ khả hoạt động người Tuy nhiên, nhấn mạnh sức mạnh người họ rơi vào cực đoan, họ thần thánh hoá người, coi người chúa tể tự nhiên, thân giới tự nhiên nhiều chỗ họ luận giải kết hoạt động người Tuy phải thấy thành tựu to lớn triết học cổ điển Đức khẳng định tư ý thức phát triển chừng mực người nhận thức cải tạo giới Con người chủ thể, đồng thời kết toàn văn minh tạo ra, nghiên cứu tiến trình lịch sử nhân loại toàn mối quan hệ người - tự nhiên trình phát triển biện chứng Tuy từ lập trường tâm, nhà triết học cổ điển Đức xây dựng nên hệ thống triết học độc đáo, đề xuất tư biện chứng, lơgích biện chứng, học thuyết q trình phát triển, mà tìm tịi lớn tất cá tìm tịi họ phép biện chứng Với cách nhìn tổng quát phương pháp biện chứng, nhà triết học cổ điển Đức có ý đồ hệ thống hố tồn tri thức thành tựu mà nhân loại đạt Tiếp thu tinh hoa siêu hình học kỷ XVIII việc phát triển tư lý luận hệ thống hố tồn tri thức lồi người, Kant Hêghen có ý đồ xây dựng hệ thống triết học vạn làm tảng cho giới quan người, khôi phục lại quan niệm coi triết học khoa học khoa học Phải nói rằng: triết học cổ điển Đức giai đoạn phát triển chất lịch HVTH: ĐẶNG PHƯỚC KHOA TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS BÙI VĂN MƯA sử tư tưởng Tây Âu giới cuối kỷ XVIII đầu kỷ XIX Đây đỉnh cao thời kỳ triết học cổ điển phương Tây, đồng thời ảnh hưởng to lớn đến triết học đại 3.2 Mặt hạn chế: Hạn chế chung giới quan nhà triết học cổ điển Đức thể rõ mâu thuẫn tính cách mạng - khoa học tư tưởng với tính bảo thủ lập trường trị - xã hội hầu hết nhà triết học thời kỳ xây dựng hệ thống triết học chứa đựng tư tưởng khoa học lớn có tính vạch thời đại, đặc biệt triết học Kant Hêghen Nhưng họ lại không dám tiến hành, thực cải cách, bảo vệ thể Nhà nước Phổ phong kiến Chủ nghĩa tâm thần bí, phía trước bên cạnh nhà triết học cổ điển Đức dòng triết học vật, đặc biệt tư tưởng vật nhà triết học khai sáng Song nhà triết học cổ điển Đức thấy rằng: từ quan điểm vật, người ta khơng thể giải thích giới Bản chất giới theo họ tinh thần, giải vấn đề giới tinh thần Họ từ giới tinh thần xây dựng nên hệ thống triết học tâm, thần bí Triết học trừu tượng tách rời thực, triết học cổ điển Đức đưa tư tưởng tiến bộ, chống chế độ xã hội cũ tư tưởng, khơng vào trị xã hội hoạt động cách mạng mà hệ thống triết lý trừu tượng bên Nếu nhà tư tưởng pháp tiến hành cách mạng thực tiễn, công khai chống lại Nhà nước giáo hội nhà triết học cổ điển Đức suy nghĩ tư tưởng, khơng giám cơng khai chống lại thực Họ giáo sư thức trường Đại học vương quốc Phổ, sợ hãi thực cách mạng, thoả hiệp với giai cấp tư sản, tư tưởng cách mạng họ phải phủ ngồi triết học cảu lớp vỏ thần bí tâm tự biện, nặng nề, xa rời thực II) Phép biên chứng cổ điển Đức số nhà triêt học tiêu biểu Phép biện chứng cổ điển Đức HVTH: ĐẶNG PHƯỚC KHOA TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS BÙI VĂN MƯA Phép biện chứng thành tựu lớn triết cổ điển Đức, thể qua tư tưởng triết học hai nhà triết học lớn Kant Heghen  Tư tưởng biên chứng Kant gồm: - Giả thiết hình thành vũ trụ - Biện chứng trình nhận thức - Học thuyết mâu thuẫn ( Antimoni)  Tư tưởng biện chứng Heghen gồm: - Lơgích học: trình bày phát triển “ý niệm tuyệt đối”, biểu học thuyết: tồn tại, chất, khái niệm - Triết học tự nhiên:có đóng góp tư tưởng thống vật chất vận động, khơng gian, thời gian, thống tính liên tục đứt đoạn vận động - Triết học tinh thần: coi lịch sử trình phát triển hợp quy luật, có kế thừa Một số nhà triết học tiêu biểu 2.1 Nhà triết học Kant Kant người sáng lập triết học cổ điển Đức Ông sinh ngày 22 - 04 - 1724 lớn lên gia đình trung lưu gốc Scốtlen Kenítbec, thành phố cổ vùng Đông - Bắc nước Phổ trước Mùa thu năm 1740 ông vào học khoa Triết học trường đại học Kenítbec Ở ơng trang bị khơng Triết học mà khoa học tự nhiên Ngay từ năm trường đại học ông quan tâm có khiếu mơn tốn học vật lý học học, vũ trụ học Năm 1770, ông trở thành giáo sư Giám đốc trường Đại học Kennitbéc Năm 1775, ông nhận học viện Tiến sỹ triết học với luận văn: “Lịch sử tự nhiên lý thuyết thiên hà” Kant không khỏi thành phố quê hương 60 dặm suốt đời độc thân ông ngày 12 tháng năm 1804 Ở trường đại học Kenitbéc, Kant giảng loạt mơn học: Siêu hình học (triết học) lơgích học, tốn học học, vật lý học địa chất học, nhân loại học lịch sử tự nhiên đại cương Ơng cịn giảng vũ trụ học, địa vật lý, nhân chủng học Cũng đây, Kant tập trung HVTH: ĐẶNG PHƯỚC KHOA TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS BÙI VĂN MƯA toàn sức lực thời gian để thực nhiệm vụ mà đời ông đặt cho xây dựng hệ thống triết học Nhiều cơng trình khoa học tự nhiên triết học ơng đời, nâng ơng lên vị trí học giả uyên bác thời Những học thuyết ông thống trị tư tưởng khoa học triết học tư sản kỉ XIX Ông để lại cho nhân loại hệ thống triết học độc đáo sâu sắc Cuộc đời hoạt động triết học Kant chia hai thời kỳ: trước phê phán sau phê phán Trong thời kỳ trước phê phán ( trước năm1770), Kant xuất phát từ quan điểm vật tự phát biện chứng tự nhiên, tập trung nghiên cứu vấn đề khoa học triết học tự nhiên như: giải thích tượng thủy triều, lý giải phát triển thái dương hệ ( vũ trụ), đưa giả thuyết vũ trụ với câu nói tiếng” cho vất chất,tôi cho anh thấy giới phải đời từ vật chất nào” Khi dựa học Newton vật lý học Decate-Lepnit, Kant coi giới tự nhiên hệ thống ln nằm q trình phát triển ngày hồn thiện Theo ơng từ xa xưa, giới nằm trạng thái hỗn độn, nhờ lực vạn vật hấp dẫn mà vật chất khuyếch tán khắp nơi không gian tụ lại thành đám mây lớn, tác dụng lực hút lực đẩy mà lòng đám mây xuất luồng gió xốy làm cho cho hạt vật chất kết lại theo dạng cầu Ma sát làm cho hạt vật chất nóng lên lực hút chiếm ưu lớn so với lực đẩy mà chúng kết tụ lại với thành mặt trời hành tinh khác có độ nóng khác Vì khoảng khơng vũ trụ q lớn lực đẩy diện, nên lực hút không đủ quy tụ vật chất vũ trụ lại thành khối lớn mà thành nhiều khối nhỏ tạo thành hành tinh độc lập Vì cường độ lực hấp dẫn tỉ lệ thuận với khối lượng, nên hành tinh xa mặt trời nhẹ, nhân hành tinh nặng lớp vỏ Sang thời kỳ phê phán ( sau 1770), chịu ảnh hưởng biến động xã hội tiền mạng tư sản Pháp quan điểm triết học Lepnit, Vonphơ… mà Kant chuyển phong cách triết lý sang tinh thấn phê phán để nghiên cứu lại toàn di HVTH: ĐẶNG PHƯỚC KHOA TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS BÙI VĂN MƯA sản triết học có Đối với Kant, nhiệm vụ triết học xác định chất người Để khám phá chất người, Kant đòi hỏi phải coi người chủ thể hoạt động nói chung, người bao quát lĩnh vực nhận thức, lĩnh vực thực tiễn lĩnh vực giá trị Khi người cầm phải trả lời câu hỏi lớn: tơi biết điều gì? Tơi cần phải làm gì? Tơi hi vọng vào gì? Tồn triết học Kant lời giải đáp cho xúc 2.1.1 Phê bình lý luận túy a) Định hướng triết học lí luận: tri thức vật tự Kant cho rằng, lý luận nhận thức trước không đáp ứng tiêu chuẩn để xây dựng hệ thống tri thức khoa học Vì vậy, muốn xây dựng lý luận nhận thức khoa học trước hết hết phải biết phê phán, phê phán không đơn mổ xẻ để tìm sai sót lý luận nhận thức cũ mà thiết lập khả nhận thức người, triết học ngành khoa học Khi người biết khả nhận thức giới hay khơng? Nếu có giới hạn khả nhận thức giới hay không? Nhận thức thức tương đối hay tuyết đối? Theo ông giới vật chất tồn khách quan dạng những vật cá biệt Tuy nhiên nghiên cứu nó, gặp phải mâu thuẫn nhận thức; mặt, thừa nhận tri thức phản ánh giới khách quan, mà giới khách quan tồn dạng vật cá biệt, tri thức phải tri thức riêng lẻ, ngẫu nhiên tri thức phổ biến, tất yếu Mặt khác, địi hỏi tri thức phải mang tính phổ biến, tất yếu phải thừa nhận tri thức khơng phản ánh giới khách quan, nghĩa thừa nhận tri thức sản phảm tư Để giải mâu thuẫn ông buộc phải đưa khái niệm vật tự thừa nhận tồn tri thức tiên nghiệm Kant chia tri thức người thành tri thức kinh nghiệm tri thức tiên nghiệm Khi vận động, chất giới-vật tự lộc lộ thành tượng; người dùng giác quan để đón nhận tượng đó; tri thức kinh nghiệm mang tính riêng lẻ-ngẫu nhiên Nhờ tri thức tiên nghiệm HVTH: ĐẶNG PHƯỚC KHOA TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS BÙI VĂN MƯA mang tính phổ quát-tất yếu mà xếp lại tri thức kinh nghiệm theo trật tự có tính hệ thống thành hiểu biết người Tóm lại với mục đích xây dựng hệ thống tri thức tiên nghiệm làm tảng cho khoa học triết học khoa học, Kant buộc phải thừa nhận vật tự Vật tự Kant hiểu theo giác độ; là, tất thuộc lĩnh vực tượng mà chưa nhận thức được; hai là, tất thuộc chất vật khách quan, tồn mà nhân thức được;và ba là, tất lí tưởng, chuẩn mực, hồn hảo tuyệt đối mà người cố vươn đến không đạt b) Cảm giác tiên nghiệm, cảm tính, khơng gian, thời gian Kant coi cảm tính lực chủ thể có cảm giác, cịn cảm giác phản ánh tượng mà khơng phản ánh điều thân vật khách quan cả.tuy nhiên cảm giác kinh nghiệm lại xếp theo trật tự định sẵn trước kinh nghiệm Đó khơng gian, thời gian Khơng gian hình thức bên ngồi, cịn thời gian hình thức bên dùng để xếp kinh nghiệm cảm tính người c) Phân tích học tiên ngiệm giác tình phạm trù Giác tính lực tư có phạm trù, sử dụng phạm trù, phạm trù phản ánh thực khách quan-vật tự –mà kết sáng tạo tư chủ thể nhận thức Phạm trù hình thức tiên nghiệm giác tính mang tính phổ biến, tất yếu dùng để tổng hợp tri giác thành tri thức khách quan, khoa học d) Biện chứng tiên nghiệm Lý tính Antimoni Nếu giác tính lực tư có phạm trù, sử dụng phạm trù vào lĩnh vực cảm tính, lý tính khả cao tư có ý niệm, sử dụng ý niệm vào lĩnh vực mà muốn vươn tới Nếu giác tính thừa nhận vật tự bất khả tri, tự thõa mãn hoạt động nhận thức lĩnh vực tượng luận, lí tính khơng muốn hoạt động nhận thức bị ràng buộc phạm vi, điều kiện HVTH: ĐẶNG PHƯỚC KHOA 10 TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS BÙI VĂN MƯA Lý luận Anmoni: vươn tới nhận thức giới nói chung, lý tính sa vào Anmoni Anmoni Chình đề: Thế giới có khởi đầu thời gian bị giới hạn không gian Phản đề: Thế giới khơng có khởi đầu thời gian khơng bị giới hạn khơng gian Antimoni2 Chính đề: Thế giới chỉnh thể phức tạp cấu thành từ phận đơn giản Phản đề: Thế giới khơng thể phân chia được, khơng có đơn giản Antimoni3 Chính đề:Trong giới, diễn cách tự Phản đề: Trong giới, khơng có tự do, diễn theo luật định Antimoni Chính đề:Trong giới, tồn mối liên hệ tất yếu Phản đề: Trong giới, không tồn mối liên hệ tất yếu, ngẫu nhiên 2.1.2 Thành Tựu - Nét bật triết học Kant trình bày quan niệm biện chứng giới tự nhiên đặt tảng cho lý luận phương pháp nghiên cứu khoa học ông khẳng định tri thức khoa học hệ thống mở tư tưởng hoài nghi khoa học chìa khóa cho phát triển khoa học Ăngghen đánh giá cao giả thuyết Kant cơng phá vào quan điểm siêu hình, kể triết học khoa học - Quan niệm giới Kant chứa đựng nhiều tư tưởng vật hoàn chỉnh so với giả thuyết vũ trụ trước đó, đem lại cho người cách nhìn - cách nhìn phát triển giới; bước đầu xây dựng tảng cho quan niệm phát triển biện chứng tự nhiên - Triết học Kant xuất phát từ nghiên cứu tự nhiên – tới người chủ thể, từ tồn tới hoạt động Ngoài tư tưởng “hoài nghi khoa học” để xây HVTH: ĐẶNG PHƯỚC KHOA 11 TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS BÙI VĂN MƯA dựng phương pháp nghiên cứu khoa học, tiền lý luận học thuyết Mác sau hoạt động thực tiễn người tảng đời sống xã hội - Triết học Kant đặt móng cho quan niệm biện chứng giới tự nhiên lịch sử, đồng thời đặt nhiều vấn đề sâu sắc cho phát triển triết học phương Tây đại Nhiều tư tưởng triết học sinh, chủ nghĩa ý chí, triết học thực chứng, tượng học nhiều xuất phát từ tư tưởng triết học Kant 2.1.3 Hạn chế - Triết học Kant với nội dung đa dạng phong phú bao trùm nhiều lĩnh vực, chứa đựng nhiều mâu thuẫn mà ơng khơng tự giải thích chẳng hạn học thuyết “tri thức kinh nghiệm” hay “vật tự nó” - Lý luận Antimoni Kant cịn bộc lộ nhiều hạn chế: ví dụ: Ơng thừa nhận mâu thuẫn tồn lý tính- tư tưởng mà khơng thừa nhận tồn thực tiễn, có Anmoni khơng phải nhiều hơn, Antimoni chưa phải mâu thuẫn biện chứng, cách giải chỗ sai luận đề… 2.2 Nhà triết học Hêghen Hêghen (1770-1831) sinh gia đình quan chức cao cấp thành phố Sttuggat Do chịu ảnh hưởng Senlinh mà Hêghen say sưa nghiên cứu triết học, ông trở thành nhà triết học –bác học vĩ đại nhất, người hoàn chỉnh triết học tâm biện chứng cổ điển Đức, bậc tiền bối triết học Mác Tư tưởng biện chứng Hêghen đỉnh cao triết học cổ điển Đức, biểu rõ nét tư tưởng ơng phát triển ơng trình bày rõ nét hệ thống triết học gồm phận: Lơgích học, Triết học tự nhiên, Triết học tinh thần Hệ thống triết học Heghen xây dưng dựa vào luận điểm tảng sau: Một là: Thừa nhận tồn ý niệm tuyệt đối (YNTĐ) Ý niệm tuyệt đối là: - Nền tảng thực; HVTH: ĐẶNG PHƯỚC KHOA 12 TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS BÙI VĂN MƯA - Sự đồng tư & tồn tại, tinh thần & vật chất; - Đấng tối cao sáng tạo giới tự nhiên, người & lịch sử nhân loại Hai là: Thừa nhận phát triển ý niệm tuyệt đối - Phát triển Hêghen hiểu chuỗi hành động phủ định biện chứng, liên tục thay cũ, đồng thời kế thừa yếu tố hợp lý cũ - Sự phát triển ý niệm tuyệt đối diễn theo tam đoạn thức “chính đềphản đềhợp đề” Ba là: Thừa nhận ý thức người sản phẩm lịch sử - Ý thức người sản phẩm lịch sử nhân loại, lịch sử nhân loại đỉnh cao phát triển ý niệm tuyệt đối trần gian - Lịch sử nhân loại có nhờ vào lịch sử cá nhân (hoạt động có ý thức cá nhân cụ thể) lại tảng quy định ý thức & họat động có ý thức họ; - Ý thức cá nhân khái quát toàn lịch sử mà ý thức nhân loại trải qua; ý thức nhân loại tái lại tồn tiến trình lịch sử nhân loại, sản phẩm lịch sử, thân ý niệm tuyệt đối Bốn là: Triết học khoa học ý niệm tuyệt đối - Học thuyết ý niệm tuyệt đối , thể trần gian nghệ thuật, tôn giáo & triết học (triết học hình thức thể cao & đầy đủ ý niệm tuyệt đối ); - Khoa học khoa học – sở giới quan & tư tưởng người Mỗi thời đại có triết học riêng - tinh hoa tinh thần thời đại đó; thời đại thể dạng tư tưởng; kết tinh, khái quát toàn lịch sử tư tưởng trước đó, đặc biệt tư tưởng triết học Triết học & lịch sử triết học thống với (cái lơgích & lịch sử); Triết học phải bao trùm toàn lịch sử phát triển ý niệm tuyệt đối 2.2.1 Khoa học lơgích HVTH: ĐẶNG PHƯỚC KHOA 13 TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS BÙI VĂN MƯA Nghiên cứu ý niệm tuyệt đối giai đoạn sơ khai, xuất phát điểm hệ thống – trình bày hạn chế Lơgích học cũ Hêghen, khởi thảo Lơgích học (vạch chất tư duy, mang lại phương pháp lậun triết học cho khoa học) 2.2.1.1 Lơgích học gì? - Lơgích học khoa học phạm trù & quy luật tư túy (ý niệm tuyệt đối nó) - Lơgích học thể Thượng đế chất vĩnh trước sáng tạo giới tự nhiên & tinh thần hữu hạn khác - Tư mang tính khách quan: giới tự nhiên giới khách quan vô thức (tư thể qua vật); tư người giới khách quan có ý thức (giai đoạn cao ý niệm tuyệt đối , qua ý niệm tuyệt đối nhận thức mình); Trong tư đối lập (Vật chất & tinh thần, kinh tế & trị, tư tưởng & thực ) thống - Lơgích siêu hình học xây dựng dựa luận điểm “Cái hợp lý thực & thực hợp lý” - Phép biện chứng linh hồn uyển chuyển Lơgích học & Lơgích học thể - hệ thống phạm trù sống động, ln đào thải phạm trù chất sống động tư duy, đồng thời trang bị cho người phong cách tư biện chứng để khám phá chân lý, để đến tự 2.2.1.2 Những nguyên tắc để xây dựng Lơgích học: Nghịch lý phát triển: Phát triển trình vận động vừa tiến lên phía trước, vừa quay điểm khởi đầu ⇒ Đồng khởi đầu & cuối hệ thống phát triển (Cái khởi đầu cuối dạng tiềm Cái cuối khởi đầu khai triển đầy đủ) Việc xác định khởi đầu có ý nghĩa quan trọng Cái khởi đầu phải xác định dựa nguyên tắc sau đây: Nhận thức khách quan: Cái khởi đầu phải khách quan, xác định không dựa vào ưa thích nhà nghiên cứu HVTH: ĐẶNG PHƯỚC KHOA 14 TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS BÙI VĂN MƯA Nhận thức mâu thuẫn: Cái khởi đầu phải chứa mâu thuẫn toàn hệ thống (nếu khơng chứa mâu thuẫn khởi đầu phát triển thành hệ thống, cuối khởi đầu khai triển đầy đủ) Nhận thức từ trừu tượng đến cụ thể tư duy, từ đơn giản đến phức tạp: Cái khởi đầu phải đơn giản nhất, trừu tượng (để phù hợp với xu phát triển tiến lên trình nhận thức) Nhận thức thống lơgích & lịch sử: Cái khởi đầu vừa lịch sử vừa lơgích tất yếu (phát triển trình xảy theo trình tự thời gian, có vượt bỏ ngẫu nhiên để liên tục tiến lên) 2.2.1.3 Kết cấu “khoa học lơgích” & phép biện chứng tâm: Gồm phần, phần nghiên cứu giai đoạn tương ứng tư túy Học thuyết tồn vạch tính quy định lẫn lượng & chất Những thay đổi liên tục lượng dẫn đến biến đổi gián đoạn chất, ngược lại Đó cách thức tồn vật (khái niệm): Tồn xuất phát không tồn hữu mà tồn túy (tồn phương diện định đồng với hư vô) lại tồn dẫn đến sinh thành Bước chuyển từ tồn túy sang sinh thành thống chất & lượng độ Chất tính quy định bên vật Lượng tính quy định bên ngồi vật Độ thống chất & lượng vật để vật Khi Lượng vật thay đổi vượt độ, qua điểm nút Chất chuyển thành Chất khác, tức bước nhảy xảy Học thuyết chất bàn tự vận động & phát triển phạm trù: Đồng nhất–khác biệt–đối lập-mâu thuẫn; Bản chất–Hiện tượng; Nội dung–Hình thức; Khả năng–hiện thực; Nguyên nhân–Kết quả;… HVTH: ĐẶNG PHƯỚC KHOA 15 TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS BÙI VĂN MƯA Sự thống & đấu tranh mặt đối lập nguồn gốc, động lực vận động & phát triển vật Trong thân khái niệm vốn có sẵn khác biệt sinh từ đồng Lúc đầu khác biệt nhỏ, tích lũy dần dẫn đến khác biệt (đối lập); từ mâu thuẫn hình thành & phát triển dẫn đến chuyển hóa Học thuyết khái niệm bàn tự vận động & phát triển ý niệm tuyệt đối thơng qua hình thức tồn chủ quan (khái niệm – phán đoán – suy luận), bàn thực tiễn, chân lý (ý niệm – thống khái niệm & thực tiễn) - Sự phát triển khái niệm theo xu hướng phủ định phủ định (xoắn ốc) - Khái niệm phát triển qua giai đoạn nhận thức: Giai đoạn cảm tính (Cảm giác, tri giác, biểu tượng)  Giai đoạn lý tính (Khái niệm, phán đốn, suy lý) Phán đốn xây dựng khái niệm biến đổi nên ngày sâu sắc - Suy lý xây dựng phán đốn… nên ngày sáng tạo, động 2.2.1.4 Tư biện chứng Lơgích phát triển qua thời kỳ: trước Kant, Kant–Phíchtơ, (Hêghen) ứng với giai đoạn phát triển tư duy: - Giác tính – tư thơng thường, mang nặng tính trực quan, sử dụng phạm trù bất động, sơ cứng, coi giới tĩnh - Lý tính biện chứng – tư dựa phát triển khái niệm, sử dụng phạm trù uyển chuyển, thay đổi, coi vật (cái hữu) phải thay đổi - Lý tính tư biện – tư dựa sở thống giác tính với lý thuyết biện chứng, coi vật thống & đấu tranh đối lập (tư biện chứng chín mùi) 2.2.2 Triết học tự nhiên Bàn giới tự nhiên - tồn khác ý niệm tuyệt đối dạng vật vật chất Hêghen khơng giải thích ý niệm tuyệt đối chuyển từ sang HVTH: ĐẶNG PHƯỚC KHOA 16 TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS BÙI VĂN MƯA giới tự nhiên & nào, mà nói ý niệm tuyệt đối tồn bên ngồi thời gian, giới tự nhiên khơng có khởi đầu thời gian Giới tự nhiên tạo ra, tạo vĩnh viễn tạo Các hình thức chủ yếu ý niệm tuyệt đối tồn dạng giới tự nhiên là: Cơ học bàn về không gian, thời gian, vật chất, vận động, lực hấp dẫn vũ trụ… theo tinh thần tâm, chí có chỗ siêu hình Vật lý học bàn thiên thể, ánh sáng, nhiệt Sinh thể học bàn địa chất học, thực vật học, động vật học 2.2.3 Triết học tinh thần Xem xét ý niệm tuyệt đối giai đoạn cuối đường diễu hành nơi trần gian, từ bỏ giới tự nhiên, khắc phục tha hóa, quay Nó bao gồm: TT chủ quan: ý niệm tuyệt đối thể linh hồn người (Nhân loại học)  ý thức (Hiện tượng học) để phân biệt với thể  tri thức (Tâm lý học) - tinh thần bắt giới bên ngồi phục tùng TT khách quan: ý niệm tuyệt đối thể pháp quyền thông qua tự ý chí cá nhân; cá nhân trở thành chủ thể đạo đức  đạo đức học - hòa hợp hành vi chủ thể  phong hóa - thể tính tự ý niệm tuyệt đối hình thức gia đình, xã hội cơng dân & nhà nước TT tuyệt đối: ý niệm tuyệt đối thể nghệ thuật - hình ảnh cảm tính  tơn giáo - biểu tượng thống niềm tin với lý tính  triết học - hệ thống khái niệm trừu tượng Đây hình thức mà ý niệm tuyệt đối sử dụng để tự khám phá mình, để rũ bỏ dấu vết vật chất bám vào nơi trần gian mà quay với khởi đầu tính tồn vẹn, đầy đủ Triết học trình tự nhận thức Học thuyết tinh thần tuyệt đối tổng hợp tất giá trị học thuyết (lĩnh vực hoạt động tinh thần) người, khoa học khoa học Trong nó, ý niệm tuyệt đối hồn thành q trình nhận thức mình, quay HVTH: ĐẶNG PHƯỚC KHOA 17 TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS BÙI VĂN MƯA với học thuyết tinh thần tuyệt đối Tinh thần tuyệt đối kết tối cao, toàn diện & triệt để toàn lịch sử giới - Triết học tinh thần- thành tựu vĩ đại học thuyết Hêghen, thực chất lý luận tâm bàn phát triển ý thức cá nhân, ý thức xã hội; trí tuệ, lý tính người: - Bản tính người bất bình đẳng  Sự bất công, tệ nạn xã hội  Nảy sinh mâu thuẫn cá nhân, giai tầng (sự giải mâu thuẫn động lực phát triển xã hội)  Ra đời nhà nước - Nhà nước dung hịa mâu thuẫn, để xã hội phát triển bình thường Nhà nước giá trị tinh thần, ngao du Thượng đế xã hội loài người (hiện thân ý niệm tuyệt đối nơi trần gian) - Chiến tranh vừa phương tiện giúp xã hội tránh thối nát, vừa làm xáo trộn xã hội - Lịch sử kết hoạt động người cụ thể không phụ thuộc vào ý muốn họ Lịch sử thống chủ quan (lợi ích người) & khách quan (quy luật) - Con người sản phẩm thời đại (không khỏi thời đại mà khơng bị thời đại phán xét, khơng có lực lượng xã hội làm đảo ngược thời đại mà trả giá đắt) - Đề cao lý tính coi trọng cảm tính (khơng có say mê khơng có vĩ đại; nhìn nhận giới cách hợp lý giới đánh giá họ cách hợp lý) - Vĩ nhân người hiểu cần thiết & hợp thời Phải biết kết hợp tính đảng với tính khách quan để xem xét lịch sử & đánh giá cá nhân - Vai trị lao động & phân cơng lao động phát triển lịch sử nhân loại - Lịch sử nhân loại phát triển ngày tiến - xã hội ngày tự (hiểu làm theo quy luật - thân ý niệm tuyệt đối ) Xã hội tiến bộ, HVTH: ĐẶNG PHƯỚC KHOA 18 TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS BÙI VĂN MƯA người tự do, nhân cách phát triển Con người chúa tể số phận & sứ mệnh mình… 2.2.4 Thành tựu: - Đề cao & coi tinh thần sở giải vấn đề lý luận & thực tiễn, tư tưởng chủ đạo xuyên suốt toàn nội dung Triết học Hêghen: - Ý niệm tuyệt đối chi phối sinh thành, hữu, tiêu vong giới - Giới tự nhiên vật chất tự tha hóa (tồn sơ cứng bất động) ý niệm tuyệt đối - Phép biện chứng linh hồn sống động hệ thống triết học Hêghen: - Tư tưởng mối liên hệ phổ biến (mọi liên hệ lẫn nhau) & tư tưởng phát triển (quá trình phủ định biện chứng) mạch suối ngầm thấm chảy qua toàn hệ thống triết học Hêghen - Phát triển trình thay đổi thấp  cao, đơn giản  phức tạp, chưa hịan thiện  hồn thiện, cách chuyển hóa qua lại Lượng Chất, giải mâu thuẫn hình thức cụ thể ý niệm tuyệt đối tạo nên - Từ việc phân tích trình tự vận động ý niệm tuyệt đối, Hêghen phát ra: Các quy luật & không phép biện chứng; Xây dựng ngun tắc Lơgích biện chứng, quan điểm biện chứng nhận thức - Đặt móng cho thống phép biện chứng Lơgích học & nhận thức luận; thống lý luận & thực tiễn; tính cụ thể, tính q trình, tính phù hợp với thực tiễn chân lý - Phép biện chứng tư - cống hiến vĩ đại Hêghen cho kho tàng tư tưởng nhân loại Triết học Hêghen cội nguồn triết học Mác 2.2.5 Hạn chế: HVTH: ĐẶNG PHƯỚC KHOA 19 TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS BÙI VĂN MƯA - Coi nhận thức khám phá ý niệm tuyệt đối ; thực tiễn hoạt động tinh thần chủ thể sáng tạo tư tưởng - Phép biện chứng Hêghen vừa lý luận biện chứng phát triển ý niệm vừa phương pháp lý luận biện chứng nghiên cứu ý niệm, thông qua phép biện chứng ý niệm, Hêghen đoán phép biện chứng vật, vậy, phép biện chứng tâm - Do bị giam hãm hệ thống tâm thần bí nên phép biện chứng vừa có nội dung biện chứng, tiến bộ, cách mạng, vạch thời đại, vừa có nội dung phản động, phản khoa học, bảo thủ, tư biện; tức chứa nhiều mâu thuẫn - Phủ nhận phát triển giới tự nhiên & nhiều thành tựu khoa học tự nhiên lúc chúng không hợp với ý niệm tuyệt đối - Coi nhà nước & văn minh Đức đỉnh cao ý niệm tuyệt đối trần gian, đích mà dân tộc phải vươn đến; - Coi triết học đỉnh cao tư triết học thời đại - ý niệm tuyệt đối khám phá từ khơng phải để quay với phát triển chấm dứt KẾT LUẬN HVTH: ĐẶNG PHƯỚC KHOA 20 TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS BÙI VĂN MƯA Giá trị lớn lao triết học cổ điển Đức xây dựng phép biện chứng với tư cách lý luận phát triển, nhận thức luận lơgích Nếu phép biện chứng triết học cổ đại chủ yếu nghiên cứu dự kinh nghiệm;còn phép biện chứng đời đại lịch sử văn bị phương pháp tư siêu hình thay phát triển khơng đồng số triết học lớn; phương pháp tư biện chứng chủ nghĩa tâm Đức trở thành lý luận xây dựng cách có hệ thống Các nhà kinh điển Đức áp dụng có ý thức phép biện chứng vào cac lĩnh vực nhận thức nhau, hình thành nên quy luật phát triển chung nhận thức, văn hóa tinh thần Lênin đẽ nhận định, nhờ phép biện chứng nhà kinh điển triết học Đức xây dựng chuyển từ chủ nghĩa vật siêu hình sang giới quan khoa học vật biện chứng đóng góp quan vào việc hình thành chủ nghĩa mác Ngày nay, việc hiểu nguồn gốc hình thành chủ nghĩa Mác-Lênin, vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin công cụ tư sắc bén để đưa nước ta tiến lên giành thắng lợi đường công nghiệp hóa, đại hóa theo định hướng xã hội chủ nghĩa TÀI LIỆU THAM KHẢO - Giáo trình đại cương lịch sử triết học,Ts.Nguyễn Ngọc Thu- Ts Bùi Văn Mưa, Nxb Tổng Hợp Tp.Hcm 2003 HVTH: ĐẶNG PHƯỚC KHOA 21 TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS BÙI VĂN MƯA - Lút Vích Phoi Bắc cáo chung triết học cổ điển Đức , Ph Ănghen , Nxb Sự Thật 1969 - Lịch sử phép biện chứng Phép biện chứng cổ điển Đức ; Đỗ Minh Hợp ,Nxb Chính Trị Quốc Gia 1998 - Trang web diendankienthuc.net - Bài giảng triết học, Ts Bùi Văn Mưa HVTH: ĐẶNG PHƯỚC KHOA 22 ... điển Đức, phép biện chứng vật chủ nghĩa Mác-Lênin Trong phép biện chứng tâm nhà triết học cổ điển Đức ( tiêu biểu triết học Kant Hêghen) thành tựu vĩ đại lịch sử phép biện chứng Các nhà triết học. .. hội triết học cổ điển Đức mà đỉnh cao phép biện chứng tâm trở thành nguồn gốc hình thành chủ nghĩa Mác-Lênin Trên sở em xin chọn đề tài” Những thành tựu hạn chế phép biện chứng triết học cổ điển. .. hình thành phát triển từ triết học đời Trong trình phát triển, phép biện chứng trải qua giai đoạn quan trọng : phép biện chứng chất phác nhà triết học cổ đại, phép biện chứng tâm triết học cổ điển