Giáo án tin học 11 công văn 4040

c Sản phẩm: HS hoàn thành tìm hiểu kiến thức d Tổ chức thực hiện: Hoạt động của GV và HS Sản phẩm dự kiến * Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: Hãy cho biết khái niệm bảng chữ cái của ngôn ngữ

Trang 1

Chương I MỘT SỐ KHÁI NIỆM

VỀ LẬP TRÌNH VÀ NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH BÀI 1: KHÁI NIỆM VỀ LẬP TRÌNH VÀ NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức

- Biết và phân biệt được có 3 lớp ngôn ngữ lập trình là ngôn ngữ máy, hợp

ngữ và ngôn ngữ bậc cao

- Biết vai trò của chương trình dịch

- Biết khái niệm biên dịch và thông dịch

- Biết một trong những nhiệm vụ quan trọng của chương trình dịch là phát

hiện lỗi cú pháp của chương trình nguồn

2 Năng lực

- Năng lực giải quyết vấn đề, sáng tạo

- Năng lực tự học, đọc hiểu

- Năng lực hợp tác nhóm: trao đổi thảo luận, trình bày kết quả

- Năng lực tính toán, Năng lực thực hành

- Bài giảng, máy chiếu, máy chiếu vật thể

- Yêu cầu học sinh tập hợp kiến thức đã học ở lớp 10 Cụ thể là bài 4, bài

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

A HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG (MỞ ĐẦU)

a) Mục tiêu: Tạo tình huống khơi gợi tinh thần cho học sinh

b) Nội dung: Hs dựa vào hiểu biết để trả lời câu hỏi.

c) Sản phẩm: Từ yêu cầu HS vận dụng kiến thức để trả lời câu hỏi GV đưa ra d) Tổ chức thực hiện: GV giới thiệu và dẫn dắt vào bài:

Chiếu bài toán: Kết luận nghiệm của phương trình ax + b=0

+ Hãy xác định Input, Output của bài toán trên?

+ Hãy xác định các bước để giải bài toán trên?

- Hệ thống các bước này chúng ta gọi là thuật toán

+ Các bước giải bài toán trên máy tính?

Trang 2

+ Làm sao để máy tính có thể hiểu và thực hiện các thuật toán đã lựa chọn

giải bài toán?

- Như vậy hoạt động để diễn đạt một thuật toán trên máy tính thông qua một ngôn ngữ lập trình được gọi là lập trình Và để máy tính hiểu và thực hiện được câu lệnh đó thì NNLTBC cần phải được chuyển đổi về NN của máy để máy tính hiểu và thực hiện được

B HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI

Hoạt động 1: Tìm hiểu Khái niệm lập trình – các ngôn ngữ lập trình

a) Mục tiêu: Nắm được khái niệm lập trình – các ngôn ngữ lập trình

b) Nội dung: HS quan sát SGK để tìm hiểu nội dung kiến thức theo yêu cầu của

GV

c) Sản phẩm: HS hoàn thành tìm hiểu kiến thức

d) Tổ chức thực hiện:

* Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:

+ Nghiên cứu SGK và nêu khái niệm lập trình

+ Kết quả của hoạt động lập trình là gi?

+ Có những loại ngôn ngữ lập trình nào?

? Phân biệt ngôn ngữ lập trình bậc cao với các

ngôn ngữ khác ở những nội dung nào?

? Tại sao người ta phải xây dựng ngôn ngữ lập

trình bậc cao?

? Kể tên một số ngôn ngữ lập trình bậc cao mà

em biêt?

* Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:

+ HS: Suy nghĩ, tham khảo sgk trả lời câu hỏi

+ GV: quan sát và trợ giúp các cặp

* Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

+ HS: Lắng nghe, ghi chú, một HS phát biểu lại

và diễn đạt các thao tác của thuật toán

2 Các loại ngôn ngữ lập trình

- Có nhiều loại ngôn ngữ lậptrình, được chia làm ba loại chính: NN máy, hợp ngữ và NNLT bậc cao

- Ngôn ngữ gần gũi với ngôn ngữ tự nhiên

- Có tính độc lập cao

- Ít phụ thuộc vào các loạimáy cụ thể +Vì: NN gần gũivời NN tự nhiên, dễ đọc, dễhiểu NNLTBC nói chungkhông phụ thuộc các loạimáy

- Một số NNLTBC:

pascal, C++, Java,…

Hoạt động 2: Tìm hiểu Chương trình dịch

Trang 3

a) Mục tiêu: Biết vai trò của chương trình dịch, hiểu được các giai đoạn của

chương trình dịch; Phâm biệt được chương trình thông dịch và chương trình biêndịch

GV

? Theo các em chương trình được viết bằng

ngôn ngữ bậc cao và chương trình được

viết bằng ngôn ngữ máy khác nhau như thế

nào ?

? Khi chương trình được đưa vào máy tính

thì máy tính đã hiểu và thực hiện được

chưa?

? Làm thế nào để chuyển một chương

trình viết bằng ngôn ngữ bậc cao sang

ngôn ngữ máy ?

? Nghiên cứu SGK cho biết khái niệm về

chương trình dịch

? Vì sao không lập trình trên ngôn ngữ

máy để khỏi mất công chuyển đổi khi lập

trình với ngôn ngữ bậc cao

? Theo các em đối với chương trình dịch:

chương trình nào là chương trình nguồn và

? Hai cách dịch này có gì khác nhau

+ HS: Suy nghĩ, tham khảo sgk trả lời câu hỏi

+ GV: quan sát và trợ giúp các cặp

+ HS: Lắng nghe, ghi chú, một HS phát biểu

- Chương trình viết bằng ngôn ngữ máy có thể nạp trực tiếp vào

- Ngôn ngữ bậc cao dễ viết, dễhiểu

- Ngôn ngữ máy khó viết

- Chương trình nguồn là chươngtrình viết bằng ngôn ngữ lập trìnhbậc cao

- Chương trình đích là chương trình thực hiện chuyển đổi sang ngôn ngữ máy

- Tiến trình của thông dịch và biên dịch:

+Thông dịch:

B1: Kiểm tra tính đúng đắn của câu lệnh tiếp theo trong chương trình nguồn; B2: Chuyển lệnh đó thành

ngôn ngữ máy B3: Thực hiện các câu lệnh vừa

Trang 4

xác hóa và gọi 1 học sinh nhắc lại kiến thức được chuyển đổi

+Biên dịch:

B1: Duyệt, phát hiện lỗi, kiểm tra tính đúng đắn của các câu lệnh trong chương trình nguồn

B2: Dịch toàn bộ chương trình nguồn thành một chương trình đích có thể thực hiện trên máy và

có thể lưu trữ để sử dụng lại khi cần thiết

C HOẠT ĐỘNG LUYỆN TẬP

a Mục tiêu: Củng cố, luyện tập kiến thức vừa học.

b Nội dung: HS đọc SGK làm các bài tập.

c Sản phẩm: Bài làm của học sinh, kĩ năng giải quyết nhiệm vụ học tập.

d Tổ chức thực hiện:

Câu 1 Lập trình là:

A Sử dụng giải thuật để giải các bài toán

B Dùng máy tính để giải các bài toán

C Sử dụng cấu trúc dữ liệu và các câu lệnh của ngôn ngữ lập trình cụ thể để giải các bài toán trên máy tính

Câu 4: Chương trình viết bằng hợp ngữ có đặc điểm:

A Máy tính có thể hiểu được trực tiếp chương trình này

B Kiểu dữ liệu và cách tổ chức dữ liệu đa dạng, thuận tiện cho việc nhập mô tả thuật toán

C Diễn đạt gần với ngôn ngữ tự nhiên

D Tốc độ thực hiện nhanh hơn so với chương trình được viết bằng

Trang 5

c Sản phẩm: HS vận dụng các kiến thức vào giải quyết các nhiệm vụ đặt ra.

2 Việc tìm tòi, phát minh thuật toán thuộc giai đoạn nào?

3 Hãy cho biết đặc điểm của ngôn ngữ lập trình bậc cao

* HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ:

- Ôn lại bài học hôm nay

- Chuẩn bị trước cho tiết sau

* RÚT KINH NGHIỆM

- Biết ngôn ngữ lập trình có ba thành phần cơ bản là: Bảng chữ cái, cú

pháp và ngữ nghĩa hiểu được ba thành phần này

- Biết một số khái niệm: Tên, tên chuẩn, tên dành riêng(từ khoá), hằng và biến

2 Năng lực

- Bài giảng, máy chiếu, máy chiếu vật thể

- Yêu cầu học sinh tập hợp kiến thức đã học ở lớp 10 Cụ thể là bài 4, bài 5 và bài

Trang 6

- Kiến thức đã học ở lớp 10

(?) Để diễn tả một ngôn ngữ tự nhiên ta cần phải biết những gì? lấy ví dụ

(?) Quan sát chương trình viết bằng ngôn ngữ lập trình bậc cao so sánh

với ngôn ngữ tự nhiên

- Ngôn ngữ tự nhiên gồm các thành phần: bảng chữ cái, cú pháp và ý

nghĩa của câu (từ) mình cần diễn tả

- Các ngôn ngữ lập trình nói chung thường có chung một số thành phần

như: Dùng những kí hiệu nào trong bảng chữ cái để viết chương trình?

viết theo quy tắc nào? viết như vậy có ý nghĩa là gì? Bài học hôm nay sẽ

trả lời câu hỏi đó

Hoạt động 1: Tìm hiểu các thành phần cơ bản của NNLT

a) Mục tiêu: Nắm được các thành phần cơ bản của NNLT

GV

Hoạt động của GV và HS Sản phẩm dự kiến

Hãy cho biết khái niệm bảng chữ

cái của ngôn ngữ lập trình?

- Trong tiếng việt muốn viết câu

đúng thì phải dựa vào đâu?

- Tượng tự, trong lập trình để viết

chương trình đúng người ta dựa

+ HS: Suy nghĩ, tham khảo sgk trả

lời câu hỏi

- Mỗi ngôn ngữ lập trình thường có 3 thànhphần cơ bản: Bảng chữ cái, cú pháp, ngữ nghĩa

a Bảng chữ cái Bảng chữ cái: là tập các kí tự dùng để viết

chương trình Không được dùng bất kì kí

tự nào ngoài các kí tự quy định trong bảng chữ cái

Các chữ cái thường dùng:

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S

Trang 7

10 chữ số thập phân Ả Rập: 0 1 2 3 4 5 6

7 8 9

Các ký tự : + - * / = < > [ ] ,

; # ^ $ @ & ( ) { } : ‘ Dấu cách(mã ASCII 32)

b Cú pháp

- Là bộ quy tắc dùng để viết chương trình,

dựa vào đó mà người lập trình và chương trình dịch phát hiện ra chỗ sai sót trong chương trình

c Ngữ nghĩa

- Xác định ý nghĩa thao tác cần thực hiện, ứng với tổ hợp kí tự dựa vào ngữ cảnh của nó

- Lỗi cú pháp được chương trình dịch pháthiện và thông báo cho người lập trình

Chương trình không còn lỗi cú pháp thì mới dịch sang ngôn ngữ máy

- Lỗi ngữ nghĩa được phát hiện khi chạy chương trình

Hoạt động 2: Tìm hiểu khái niệm tên

a) Mục tiêu: Nắm được khái niệm tên

GV

- Em hãy cho biết quy tắc đặt tên trong

- Quy tắc đặt tên trong Turbo Pascal:+ Gồm chữ số, chữ cái, dấu gạch dưới.+ Bắt đầu bằng chữ cái hoặc dấu gạch dưới

Trang 8

@DFG12

BGV#21

- Đọc sách giáo khoa và cho biết ngôn

ngữ lập trình thường có mấy loại tên?

- Chia lớp thành 3 nhóm, mỗi nhóm

trình bày khái niệm về một loại tên trên

và cho ví dụ minh họa

Hãy xác định tên dành riêng, tên

chuẩn, tên do người lập trình đặt

+ HS: Suy nghĩ, tham khảo sgk trả lời

+ Độ dài không vượt quá 127 kí tự

- Trong Free Pascal, tên có thể có độ dài tới 255 kí tự

- Pascal không phân biệt chữ hoa, thường trong tên C++ phân biệt chữ hoa, thường trong tên

- Ngôn ngữ lập trình thường có 3 loại tên: tên dành riêng, tên chuẩn, tên do người lập trình đặt

- Tên dành riêng (từ khóa): Là những

tên được ngôn ngữ lập trìnhquy định với ý nghĩa xác định mà người lập trìnhkhông thể dùng với ý nghĩa khác

Ví dụ: Một số từ khóaTrong Pascal: Program, Var, Uses, Begin, End,

Trong C++: main, include, void,

- Tên chuẩn Là những tên được ngôn

ngữ lập trìnhdùng với ý nghĩa nhất định nào đó , tuy nhiên người lập trình

a) Mục tiêu: Nắm được khái niệm hằng và biến

GV

Trang 9

- Hằng là gì? Trong ngôn ngữ lập trình

thường có các loại hằng nào?

- Hãy trình bày khái niệm biến?

- VD: Xác định các đại lượng có trong

bài toán: “Tính chu vi (CV), diện tích

(DT) hình tròn với bán kính (R) bất kì

được đưa vào từ bàn phím” Hãy cho

biết đại lượng nào là hằng? đại lượng

nào là biến?

- Cho biết chức năng của chú thích

trong chương trình?

- Hằng: Là các đại lượng có giá trị

không đổi trong quá trình thực hiện chương trình

- Các ngôn ngữ lập trình thường có:+ Hằng số học: Số nguyên, số thực+ Hằng logic: Có giá trị đúng hoặc sai(true hoăc false)

+ Hằng xâu: Là chuổi kí tự trong bộ mãASCII

Trong Pascal: Chuổi kí tự này được đặttrong cặp nháy đơn (‘’) còn trong C++ đặt trong(“”)

- Biến Là đại lượng được đặt tên, dùng

để lưu trữ giá trị và giá trị có thể thay đổi được trong quá trình thực hiện chương trình

- Biến có nhiều loại và phải khai báo trước khi sử dụng

- Pi là hằng

R, CV, DT là biến

c Chú thích :

- Chú thích có thể có hoặc không Nó không làm ảnh hưởng đến chương trình

- Trong Pascal chú thích được đặt trong{ } hoặc (* *)

d Tổ chức thực hiện: GV giao nhiệm vụ cho HS:

1 Hãy cho biết điểm khác nhau giữa tên dành riêng và tên chuẩn?

2 Hãy viết ba tên đúng theo quy tắc pascal?

3 Hãy cho ví dụ về các hằng và biến sử dụng trong viết chương trình?

D HOẠT ĐỘNG VẬN DỤNG

a Mục tiêu: Vận dụng các kiến thức vừa học quyết các vấn đề học tập và thực

tiễn

Trang 10

b Nội dung: HS sử dụng SGK và vận dụng kiến thức để trả lời câu hỏi.

GV chia lớp thành nhiều nhóm và giao các nhiệm vụ: thảo luận trả lời các câu hỏi sau và ghi chép lại câu trả lời vào vở bài tập:

1 Cú pháp và ngữ nghĩa khác nhau như thế nào?

2 Hãy cho biết những biểu diễn nào dưới đây không phải là biểu diễn

hằng trong pascal và chỉ rõ lỗi trong từng trường hợp (bài 6-T13)

3 Cho VD sau: viết chương trình giải PTBH: với a, b, c

là ba số nguyên Cho biết:

- Chương trình này sẽ sử dụng những tên nào?

- Ôn lại bài học hôm nay;

TUẦN:

Ngày soạn:

Ngày dạy:

CHƯƠNG II : CHƯƠNG TRÌNH ĐƠN GIẢN

§3 Cấu trúc của chương trình

I MỤC TIÊU

1 Về kiến thức:

- Hiểu chương trình là sự mô tả của thuật toán bằng một ngôn ngữ lập trình

- Biết cầu trúc chung của một chương trình Pascal

2 Năng lực

3 Phẩm chất

- Phẩm chất: Giúp học sinh rèn luyện bản thân phát triển các phẩm chất tốt đẹp: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm

II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

Giáo viên: Sách giáo khoa, máy tính điện tử.

Học sinh: đồ dùng học tập, SGK, vở ghi, máy tính

Trang 11

c) Sản phẩm: Từ yêu cầu HS vận dụng kiến thức để trả lời câu hỏi GV đưa ra d) Tổ chức thực hiện: GV giới thiệu và dẫn dắt vào bài: Chương I chúng ta đã tìm

hiểu một số khái niệm về lập trình, dựa trên sự hiểu biết đó chúng ta nghiên cứutiếp một số chương trình đơn giản của ngôn ngữ lập trình Turbo Pascal

Hoạt động 1: Tìm hiểu cấu trúc chung của một chương trình

a) Mục tiêu: Nắm được cấu trúc chung của một chương trình

GV

- Khi đã có thuật toán để giải bài toán,

muốn máy tính giải bài toán đó ta phải

làm gì?

- Một bài tập làm văn thường có mấy

phần? Vì sao phải chia ra như vậy?

- Một chương trình viết bằng ngôn ngữlập trìnhbậc cao gồm 2 phần:

+ Phần khai báo+ Phần thân CT

[<Phần khai báo>]

<Phần thân>

Hoạt động 2: Tìm hiểu các thành phần của một chương trình

a) Mục tiêu: Nắm được các thành phần của một chương trình

GV

* Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: 2 Các thành phần của chương trình:

Trang 12

- Phần khai báo sẽ báo cho máy biết

chương trình sẽ sử dụng những tài

nguyên nào của máy?

Trong phần khai báo có những khai

- Tên chương trình do người lập trình

tự đặt theo đúng quy tắc đặt tên

- Cho ví dụ?

- Cho biết cách Khai báo thư viện trong

ngôn ngữ lập trình Pascal? Cho ví dụ?

- Cho biết cách Khai báo thư viện trong

ngôn ngữ lập trình C++ ? Cho ví dụ?

- Cho biết cách Khai báo hằng ?

- Cho ví dụ?

- Biến như thế nào gọi là biến đơn?

- Khai báo biến là xin máy cấp cho

biến một vùng nhớ để lưu trữ và xữ lý

thông tin trong bộ nhớ

- Phần thân chương trình chứa những

gì?

- Làm sao để chương trình dịch biết

phần thân chương trình?

Const float pi=3.14;

Const char* KQ=”Ket qua:”;

Khai báo biến

- Mọi biến sử dụng trong chương trình đều phải khai báo để chương trình dịch biết để

Trang 13

- Thân chương trình thường có cặp dấu hiệu bắt đầu và kết thúc chương trình.

Begin [<Dãy lệnh>];

End

Hoạt động 3: Tìm hiểu ví dụ chương trình đơn

a) Mục tiêu: Nắm được một số ví dụ về chương trình đơn

GV

Chia lớp làm 4 nhóm, em hãy trình bày

cấu trúc của một chương trình Pascal

3 Ví dụ chương trình đơn giản:

Program <Tên chương trình >;

Uses <Tên thư viện>;

Const <Tên hằng> = <Giá trị hằng>;

Var <danh sách biến> : <Kiểu dữ liệu>;

Ptrintf(“ Xin chao cac bạn!”);

}Hai chương trình cùng thực hiện một côngviệc nhưng viết bằng 2 ngôn ngữ lập trình khác nhau nên hệ thống câu lệnh trong chương trình là khác nhau

Cho ví dụ:

BeginWriteln(‘xin chao cac ban!’);

Writeln(‘moi cac ban lam quen voi

Trang 14

Pascal’) ;End.

- Chương trình không có phần khai báo

- Hãy nêu các thành phần của một chương trình?

- Em hãy trình bày cấu trúc của một chương trình Pascal đơn giản?

tiễn

GV chia lớp thành nhiều nhóm và giao các nhiệm vụ: thảo luận trả lời các câu hỏi sau và ghi chép lại câu trả lời vào vở bài tập:

1) Em hãy cho biết các lỗi trong chương trình trên

2) Sau khi sửa lỗi hãy cho biết chương trình trên khai báo những

gì?

3) Đoán nhận kết quả của chương trình

- Chuẩn bị trước cho tiết sau: “ Một số kiểu dữ liệu chuẩn” & “Khai báo biến”.

- Biết một số kiểu dữ liệu chuẩn: nguyên, thực, kí tự, logic

- Hiểu được cách khai báo biến

Trang 15

3 Phẩm chất

c) Sản phẩm: Từ yêu cầu HS vận dụng kiến thức để trả lời câu hỏi GV đưa ra.

d) Tổ chức thực hiện: GV giới thiệu và dẫn dắt vào bài: Ở tiết trước, chúng ta đã

làm quen với cách khai báo biến trong Pascal Hôm nay, chúng ta sẽ tìm hiểu kĩhơn về cách khai báo biến và các kiểu dữ liệu thường dùng trong Pascal

Hoạt động 1: Tìm hiểu một số kiểu dữ liệu chuẩn.

a) Mục tiêu: Nắm được một số kiểu dữ liệu chuẩn.

GV

* Bước 1: Chuyển giao

nhiệm vụ:

- Ở lớp 10, các em đã học về

thông tin và biểu diễn thông

tin trong máy tính, vậy em nào

có thể nhắc lại các dạng thông

tin có thể biểu diễn trong máy

tính?

- Các thông tin đó được biểu

diễn trong máy như thế nào?

- Kiểu dữ liệu số có mấy loại?

Cho ví dụ?

- Em hãy cho biết trong các

kiểu số nguyên, kiểu nào có

Trang 16

+ HS: Suy nghĩ, tham khảo

sgk trả lời câu hỏi

d Tổ chức thực hiện: Nhắc lại một số kiểu dữ liệu đơn giản trong ngôn ngữ lập

trình Pascal?

tiễn

GV chia lớp thành nhiều nhóm và giao các nhiệm vụ: thảo luận trả lời các câu hỏi

và bài tập vận dụng

- Xem lại bài đã học

- Chuẩn bị bài “KHAI BÁO BIẾN”.

Trang 17

- Năng lực hợp tác nhóm: trao đổi thảo luận, trình bày kết quả.

3 Phẩm chất

Hoạt động 1: Tìm hiểu cách khai báo biến

a) Mục tiêu: Nắm được cách khai báo biến

GV

- Muốn sử dụng biến thì phải khai báo

Vậy để khai báo biến ta thực hiện như

thế nào?

- Hãy cho biết cú pháp để khai báo

biến trong ngôn ngữ lập trình Pascal?

- Ví dụ 1: Giả sử trong chương trình có

các biến thực A,B,C,D,E,F và các biến

nguyên G,H Hãy khai báo các biến

đó?

- Thảo luận nhóm:

Ví dụ 2: xét khai báo biến:

II KHAI BÁO BIẾN:

- Trong Pascal, khai báo biến bắt đầu bằng từ khóa var có dạng:

Var <danh sách biến> : <kiểu dữ liệu>;

- danh sách biến là một hoặc nhiềutên biến, được viết cách nhau bởidấu phẩy

- kiểu dữ liệu thường là một trong các kiểu dữ liệu chuẩn

- Sau var có thể khai báo nhiều danh sách biến khác nhau

- Var A,B,C,D,E,F: Real;

Trang 18

Var X,Y,Z: real;

C: char;

I,J: byte;

N: word;

- Hãy tính tổng bộ nhớ dành cho các

biến đã khai báo?

- Bộ nhớ cấp phát cho C: 1 byte

- Bộ nhớ cấp phát cho I,J: 21=2 byte

- Bộ nhớ cấp phát cho N: 2 byte

- Tổng bộ nhớ dành cho các biến đã khai báo là:

d Tổ chức thực hiện: Cho biết cú pháp khai báo biến trong Pascal?

tiễn

- Chuẩn bị bài “PHÉP TOÁN, BIỂU THỨC, CÂU LỆNH GÁN”.

TUẦN:

Ngày soạn:

Ngày dạy:

Trang 19

CHƯƠNG II: CHƯƠNG TRÌNH ĐƠN GIẢN BÀI 6 Phép toán, biểu thức, câu lệnh gán

3 Phẩm chất

c) Sản phẩm: Từ yêu cầu HS vận dụng kiến thức để trả lời câu hỏi GV đưa ra d) Tổ chức thực hiện: GV giới thiệu và dẫn dắt vào bài: Để mô tả các thao tác

trong thuật toán, mỗi ngôn ngữ lập trình đều xác định và sử dụng một số khái niệm

cơ bản: phép toán, biểu thức, gán giá trị cho biến Dưới đây sẽ xét các khái niệm

đó trong Pascal

Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm phép toán

a) Mục tiêu: Nắm được khái niệm phép toán

GV

- Trong lập trình thường phải thực hiện

các phép tính toán, phép so sánh…Vậy

những phép toán đó trong chương trình

được viết như thế nào? Có giống với

1 Phép toán:

Ngôn ngữ lập trìnhPascal có sử dụng một số phép toán sau:

- Các phép toán số học:

+ Với số nguyên: +, -, *, div, mod

Trang 20

ngôn ngữ toán học hay không? Chúng

ta tìm hiểu vấn đề này?

- Hãy kể các phép toán đã học ở toán

học?

- Yêu cầu học sinh nghiên cứu sách

giáo khoa có bao nhiêu nhóm phép

toán?

- Phép chia (/) được sử dụng cho kiểu

dữ liệu nào?

- Phép Mod, Div được sử dụng cho

kiểu dữ liệu nào?

Ví dụ:

17 mod 2= ?

17 div 2= ?

- Kết quả của phép toán quan hệ thuộc

- Ứng dụng của phép toán logic là gì?

- Lưu ý: Chỉ một số phép toán được

dùng, một số phép toán phải xây dựng

từ các phép toán khác Ví dụ phép lũy

thừa không phải ngôn ngữ nào cũng

dùng được

Hoạt động 2: Tìm hiểu biểu thức số học

a) Mục tiêu: Nắm được biểu thức số học

GV

Trang 21

- Trong toán học ta đã làm quen với

khái niệm biểu thức Hãy cho biết các

yếu tổ cơ bản xây dựng nên biểu thức?

- Nếu trong một bài toán mà toán hạng

là hằng số, biến, hoặc hàm số và toán

tử là các phép toán số học thì biểu thức

có tên gọi là gì?

- Thảo luận nhóm:

Chia thành 3 nhóm: Hãy biễu diễn biểu

thức toán học sau đây thành biểu thức

trong ngôn ngữ lập trình

a 4x - 2y

b x +

c c -

- Từ việc xây dựng các biểu thức trên,

hãy nêu thứ tự thực hiện các phép

toán?

- Nếu trong một bài toán mà toán hạng

là hằng số, biến, hoặc hàm số và toán

tử là các phép toán số học thì biểu thức

có tên gọi là biểu thức số học

* Khái niệm: Biểu thức số học là một biến kiểu số hoặc hằng số và các hàm kiểu số liên kết lại với nhau bởi một số hữu hạn các phép toán số học

+,-,*,/,div, mod, các dấu ngoặc ( ) tạo thành một biểu thức có dạng tương tự như trong toán học

* Quy tắc viết biểu thức số học:

- Chỉ dùng dấu ( ) xác định trình tự thực hiện các phép toán trong trường hợp cần thiết

- Viết lần lượt từ trái sang phải

- Không bỏ qua dấu nhân (*) trong tích

a 4*x-2*y

b x+1/(x-y)

c ((a+b+c)/((2*a /b)+c)) - (b*b-c)/(a*c)

Chú ý :

- Nếu biểu thức chứa một hằng hay biến kiểu thực thì ta có biểu thức số học thực, giá trị của biểu thức cũng thuộc kiểu thực

- Trong một số trường hợp nên dùng biến trung gian để có thể tránh được việc tính một biểu thức nhiều lần

Trang 22

- Để tính giá trị x2 thì chúng ta có thể

được biểu diễn: x*x

- Nhưng để tính giá trị của hay

thì chúng ta phải làm như thế nào?

VD1: Biểu thức toán học:

Trong Pascal biểu thức này được biểu

diển như thế nào?

VD2: Cho biểu thức

Hãy biểu diễn biểu thức toán trong biểu

thức trong ngôn ngữ lập trình?

Cách viết: Tên-hàm (Đối - số)

(-b+sqrt(b*b-4*a*c))/(2*a)(abs(x) - sqrt(2*x+1)) / (sqr(x)-1)

- Bản thân hàm chuẩn cũng được coi làmột biểu thức số học và có thể tham gia vào biểu thức số học như một toán hạng

- Kết quả của hàm có thể là nguyên haythực phục thuộc vào kiểu của đối số

(Bảng một số hàm chuẩn sách giáo khoa 26)

Trang 23

Hoạt động 4: Tìm hiểu biểu thức quan hệ

a) Mục tiêu: Nắm được biểu thức quan hệ

GV

- Cho một ví dụ về biểu thức quan hệ?

- Thứ tự thực hiện của biểu thức quan

hệ?

VD:

3>5 → Kết quả?

10>5 → Kết quả?

- Kết quả mà phép toán quan hệ thuộc

+ Tính giá trị của các biểu thức

+ Thực hiện phép toán quan hệ

3>5 → Kết quả false10>5 → Kết quả true

- Kết quả của biểu thức quan hệ: kiểu logic

Trang 24

lại kiến thức

Hoạt động 5: Tìm hiểu khái niệm biểu thức logic

a) Mục tiêu: Nắm được khái niệm biểu thức logic

GV

- Hãy cho một số ví dụ về biểu thức

logic

- Trong toán học ta có biểu thức

5<=x<=11, hãy biểu biễn biểu thức này

- Giả thiết M và N là hai biến nguyên

Hãy xác định điều kiện sao cho M và N

đồng thời chia hết cho 3 hoặc đồng thời

không chia hết cho 3 được viết trong

Pascal như thế nào?

Vi du: Ba số dương a, b, c là độ dài ba cạnh của tam giác nếu thoả mản điều kiện sau:

(a+b>c) AND (a+c>b) AND (b+c>a)

- Biểu diễn trong ngôn ngữ lập trình: (5<=x) and (x<=11)

- Thứ tự thực hiện biểu thức logic là + Thực hiện các biểu thức quan hệ

+ Thực hiện phép toán logic

- Kết quả của biểu thức logic là true hoặc false

- Chú ý: phép toán not được viết trước biểu thức cần phủ định

((M mod 3=0) and (N mod 3=0)) or ((M mod 3<>0) and (N mod 3<>0))

Hoạt động 6: Tìm hiểu khái niệm câu lệnh gán

a) Mục tiêu: Nắm được khái niệm câu lệnh gán

GV

Trang 25

- Cho biết cấu trúc chung của lệnh gán

trong ngôn ngữ Pascal

- Hãy cho biết chức năng của lệnh gán?

- Hãy cho một ví dụ về câu lệnh gán

nghiệm của phương trình bậc hai:

- Chức năng của lệnh gán: Tính giá trị của biểu thức sau đó gán giá trị vào biến

Var i,z:integer;

Begin z:=4;

Trang 26

- Các phép toán trong Turbo Pascal?

- Các biểu thức trong Turbo Pascal?

- Cấu trúc lệnh gán trong Turbo Pascal?

tiễn

và bài tập vận dụng:

- Làm các bài tập 5, 6, 7, 8, sách giáo khoa, trang 35-36

- Xem phụ lục A, sách giáo khoa trang 121: Một số phép toán thường dùng và giá trị phép toán logic

- Chuẩn bị bài “ CÁC THỦ TỤC CHUẨN VÀO/RA ĐƠN GIẢN”.

- Biết được ý nghĩa của các thủ tục vào/ ra chuẩn đối với lập trình

- Biết được các cấu trúc chung của thủ tục vào/ ra trong ngôn ngữ lập trìnhPascal

2 Năng lực

3 Phẩm chất

Trang 27

c) Sản phẩm: Từ yêu cầu HS vận dụng kiến thức để trả lời câu hỏi GV đưa ra d) Tổ chức thực hiện: GV giới thiệu và dẫn dắt vào bài: Khi giải một bài toán nào

đó, nếu chúng ta muốn nhập dữ liệu từ bàn phím để giải bài toán đó thì làm như thếnào? Hay muốn hiện thị kết quả ra màn hình thì phải làm như thế nào? Để giảiquyết được những vấn đề đó thì ngôn ngữ lập trình pascal có các thủ tục chuẩnvào/ ra đơn giản

Hoạt động 1: Tìm hiểu các thủ tục chuẩn vào/ra đơn giản

a) Mục tiêu: Nắm được các thủ tục chuẩn vào/ra đơn giản

GV

giáo khoa và cho biết cấu trúc chung

của thủ tục nhập dữ liệu trong ngôn

ngữ lập trìnhPascal?

- Nêu ví dụ: Khi viết chương trình giải

phương trình ax+b=0, ta phải nhập vào

các đại lượng nào? viết lệnh nhập?

giáo khoa và cho biết cấu trúc chung

của thủ tục xuất dữ liệu trong ngôn ngữ

lập trìnhPascal?

Ví dụ: Nhập một số nguyên và một số

thực từ bàn phím?

Read(<DS biến vào>);

Hoặc: Readln(<DS biến vào>);

Trong đó: DS biến vào là một hoặc nhiều biến đơn

Ví dụ: Read(N);

Readln(a,b,c);

- Phải nhập giá trị cho hai biến: a, b

- Viết lệnh: Readln(a,b);

2 Đưa dư liệu ra màn hình:

- Để đưa dữ liệu ra màn hình, pascal cung cấp thủ tục chuẩn:

Write(<DS kết quả đưa ra>);

-Write: Sau khi đưa kết quả ra màn

hình con trỏ không chuyển xuống dòngtiếp theo

Trang 28

Trang 29

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức:

- Biết các bước soạn thảo, dịch, thực hiện và hiệu chỉnh chương trình

- Biết được một số công cụ của môi trường Turbo Pascal 7.0

2 Năng lực

3 Phẩm chất

c) Sản phẩm: Từ yêu cầu HS vận dụng kiến thức để trả lời câu hỏi GV đưa ra d) Tổ chức thực hiện: GV giới thiệu và dẫn dắt vào bài: Khi giải một bài toán nào

đó, nếu chúng ta muốn nhập dữ liệu từ bàn phím để giải bài toán đó thì làm như thếnào? Để viết các chương trình những vấn đề đó thì ngôn ngữ lập trình pascal thựchiện

Tham khảo sách giáo khoa và cho biết

tên các file chương trình đó?

- Trình diễn cách khởi động Turbo

Pascal thông qua máy chiếu

- Thực hành ví dụ sau:

Hãy viết chương trình tính diện tích

Khởi động:

Turbo.exe Turbo.tplGraph.tpuegavga.bgi

Một số thao tác thường dùng trong pascal:

Trang 30

hình tròn bán kính R với R nhập vào từ

bàn phím?

Program dt_hinh_tron;

Const pi=3.1416;

Var R,S: Real;

BeginWrite(‘Nhap R=’);

d Tổ chức thực hiện: Soạn thảo, dịch, thực hiện và hiệu chỉnh chương trình?

tiễn

Trang 31

- Biết viết một chương trình Pascal hoàn chỉnh

- Làm quen với các dịch vụ chủ yếu của Turbo Pascal trong việc soạn thảo, lưuchương trình, dịch chương trình và thực hiện chương trình

2 Năng lực

3 Phẩm chất

c) Sản phẩm: Từ yêu cầu HS vận dụng kiến thức để trả lời câu hỏi GV đưa ra d) Tổ chức thực hiện: GV giới thiệu và dẫn dắt vào bài: Hôm nay, chúng ta sẽ làm

quen với một số dịch vụ cơ bản của Turbo Pascal trong việc soạn thảo, lưu trữ,dịch và thực hiện một số chương trình đơn giản

Hoạt động 1: Làm quen với môi trường Turbo Pascal

a) Mục tiêu: : Làm quen với môi trường Turbo Pascal

GV

Trang 32

Chiếu chương trình lên bảng Yêu cầu

- Vì sao có lỗi xuất hiện?

- Chỉnh sửa chương trình trên để

chương trình không dùng biến trung

gian D

- Thay đổi công thức tính x2?

- Thực hiện chương trình

- Quan sát và hướng dẫn sửa lỗi

chương trình khi học sinh không tự

phát hiện và sửa được lỗi

- Sửa lại chương trình theo yêu cầu

- Sửa lại chương trình theo yêu cầu khác

- Thực hiện chương trình đã sửa

- Thực hiện chương trình đã sửa với bộ

dữ liệu khác

Hoạt động 2: Tìm hiểu Rèn luyện kĩ năng lập chương trình

a) Mục tiêu: Rèn luyện kĩ năng lập chương trình

GV

Trang 33

- Đưa ra một bài tập, yêu cầu học sinh

phân tích và lập trình giải bài toán

- Dữ liệu vào? Dữ liệu ra?

- Thuật toán/Ý tưởng?

- Yêu cầu học sinh tự sọan chương

trình và lưu lên máy

- Yêu cầu học sinh nhập dữ liệu và

thông báo kết quả

- Dữ liệu vào: a,b,h

- Dữ liệu ra:

- Tính diện tích hình thang theo công thức:

S=(a+b).h/2Program dientichhinhthang;

Uses crt;

Var a,b,h,S: Real;

BeginClrscr;

- Viết chương trình nhập vào ba số a, b, c Tính tổng ba số đó?

- Viết chương trình nhập từ bàn phím 2 số thực a và b, tính và đưa ra màn hình trung bình cộng các bình phương của hai số đó

tiễn

và bài tập vận dụng: Làm các bài tập trang 35,36 SGK

Trang 34

3 Phẩm chất

c) Sản phẩm: Từ yêu cầu HS vận dụng kiến thức để trả lời câu hỏi GV đưa ra d) Tổ chức thực hiện: GV giới thiệu và dẫn dắt vào bài: Để vận dụng các lý

thuyết đã học ở chương I và II Chúng ta cùng thực hành một số bài tập sau

Hoạt động 1: Tìm hiểu Giải quyết các bài toán cuối chương trong sách giáo khoa

a) Mục tiêu: Làm được các bài toán cuối chương trong sách giáo khoa

GV

Trang 35

- Yêu cầu HS trả lời các câu hỏi

1,2,3,4,5 SGK

Chia lớp làm bốn nhóm, yêu cầu các

nhóm làm bài tập 6,7,8 theo nhóm

- Thảo luận nhóm: Chia lớp làm bốn

nhóm, yêu cầu cầu các nhóm viết

chương trình

- Yêu cầu đại diện nhóm lên máy soạn

thảo, dịch và chạy thử rồi thông báo kết

quả

Câu 1: Sự khác nhau giữa hằng có đặt

tên và biến là: xét về mặt lưu trữ của hằng và biến trong Ram thì giá trị trong

ô nhớ của hằng có đặt tên là không thay đổi, còn giá trị trong ô nhớ của biến thì có thể thay đổi được tại từng thời điểm thực hiện chương trình

Câu 2: khai báo biến nhằm các mục

đích sau:

- Xác định kiểu của biến

- Đưa tên biến vào danh sách các đối tượng được chương trình quản lí

- Trình dịch biết cách truy cập giá trị của biến và áp dụng thao tác thích hợp cho biến

Câu 3: Integer, Word, Longint Câu 4: khai báo đúng là các khai báo ở

câu b và d Tuy nhiên khai báo của câu

d tốt hơn

Câu 5: Vì cạnh a chỉ nhận giá trị trong

phạm vi từ 100 đến 200 nên các khai báo b,c,d đều đúng Cách khai báo câu

c là tốt nhất vì tiết kiệm được bộ nhớ cần lưu trữ

Câu 6: Hãy viết biểu thức toán học

dưới đây trong Pascal(1+z)

ĐÁP ÁN:

(1+z)*((x+y/z)/(a-1/(1+x*x*x)))

Câu 7: hãy chuyển các biểu thức trong

Pascal dưới đây sang biểu thức toán học tương ứng:

a a/b*2

b a*b*c/2

c 1/a*b/c

d b/sqrt(a*a+b)ĐÁP ÁN:

a

b

Trang 36

c

d

Câu 8: Viết biểu thức logic cho kết quả

true khi tọa độ (x,y) là điểm nằm trong vùng gạch chéo kể cả biên của hình 2a (SGK)

ĐÁP ÁN:

(y<=1) and (y>=abs(x))

Bài 8: Viết biểu thức logic cho kết quả

true khi tọa độ (x,y) là điểm nằm trong vùng gạch chéo kể cả biên của hình 2b (SGK)

ĐÁP ÁN:

(abs(x)<=1) and (abs(y)<=1)

Câu 9: hãy viết chương trình nhập số

a>0 rồi tính và đưa ra diện tích phần được gạch chéo trong hình 3 SGK (kết quả làm tròn đến 4 chữ số thập phân)Program bai 9;

Uses crt;

Const pi=3.14;

Var a,S: real;

BeginClrscr;

Write (‘nhap gia tri a (a>0): ‘);

vận tốc v khi chạm đất của một vật rơi

từ độ cao h, biết rằng v= , trong đó g là gia tốc rơi tự do và g=9,8 m/s2 Độ caoh(m) được nhập từ bàn phím

Program bai 10;

Uses crt;

Const g=9.8;

Trang 37

Var V,h: real;

BeginClrscr;

Hoạt động 2: Thực hiện một số bài tập ngoài SGK

a) Mục tiêu: làm được một số bài tập ngoài SGK

GV

Chia lớp làm bốn nhóm, yêu cầu cầu

các nhóm viết chương trình

Bài tập: hãy viết chương trình nhập

vào bán kính R của hình tròn rồi tính

và đưa ra diện tích S của hình tròn đó.Program dt_hinh_tron;

Uses crt;

Const pi=3.1416;

Var R, S:Real;

BeginWrite(‘nhap R=’);

d Tổ chức thực hiện: Nêu Các bước để hoàn thành một chương trình?

tiễn

Trang 38

- Xem trước bài 9 chương 3

- Biết nhu cầu cần có cấu trúc rẽ nhánh trong biểu diễn thuật toán

- Hiểu câu lệnh rẽ nhánh (dạng thiếu và dạng đầy đủ)

- Hiểu câu lệnh ghép

2 Năng lực

3 Phẩm chất

- Giới thiệu chương mới: Ở chương trước, chúng ta đã tìm hiểu cấu trúc chung

của một chương trình đơn giản, các khai báo cần có trong một chương trình, các

Trang 39

phép toán, biểu thức, câu lệnh gán, các thủ tục chuẩn vào/ra…Chúng ta cũng đãthực hành soạn thảo, dịch, thực hiện và hiệu chỉnh một số chương trình đơn giảnnhất Hôm nay, chúng ta sẽ tiếp tục tìm hiểu về các chương trình Pascal phức tạp

hơn với hai cấu trúc hoàn toàn mới là RẼ NHÁNH VÀ LẶP

- Giới thiệu bài mới: Ở bài thực hành số 1 ta đã viết chương trình tính nghiệm của

phương trình bậc hai: ax2+bx+c=0 (a0) như sau:

Program Giai_pt;

Uses crt;

Var a, b, c, d, x1, x2: real;

BeginClrscr;

trường hợp, ta làm như thế nào? Chúng ta học bài 9 “CẤU TRÚC RẼ NHÁNH”

để giải quyết vấn đề này

Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm rẽ nhánh

a) Mục tiêu: Nắm được khái niệm rẽ nhánh

GV

- Cho ví dụ về 1 câu điều kiện?

- Nêu một số mệnh đề có dạng điều

kiện?

+ Dạng đủ: Nếu … thì … nếu không thì …

- Cấu trúc dùng để mô tả các mệnh đề như trên được gọi là cấu trúc rẽ nhánh thiếu và đủ

- Mọi ngôn ngữ lập trình đều có các câu lệnh để mô tả cấu trúc rẽ nhánh

Trang 40

Hoạt động 2: Tìm hiểu câu lệnh If- Then

a) Mục tiêu: Nắm được câu lệnh If- Then

GV

Nêu cú pháp câu lệnh rẽ nhánh dạng đủ

và dạng khuyết

Viết câu lệnh so sánh để tìm Max(a, b)

bằng 2 cách

Hoạt động 3: Tìm hiểu câu lệnh ghép

a) Mục tiêu: Nắm được câu lệnh ghép

GV

Muốn thực hiện nhiều lệnh sau if hoặc

sau then thì làm thế nào?

3 Câu lệnh ghép và ví dụ:

-* Trong ngôn ngữ Pascal câu lệnh ghép

Định dạng
Số trang	141
Dung lượng	823,73 KB