Bất bình đẳng xã hội là một hiện tượng phổ biến từ khi xã hội có giai cấp. Sự bất bình đẳng tồn tại khắp các quốc gia, chỉ khác nhau về mức độ bất bình đẳng. Bất bình đẳng xã hội thường được thể hiện rõ nhất qua sự phân tầng giàu nghèo và bất bình đẳng về giới tính. Bất bình đẳng giới là một hiện tượng nảy sinh trong quá trình phát triển của nhân loại. Bất bình đẳng giới trong việc phân bổ lương vừa là một trong những căn nguyên gây ra nghèo đói vừa là yếu tố cản trở lớn đối với quá trình phát triển. Những xã hội có sự bất bình đẳng giới lớn và kéo dài thường phải trả giá là sự nghèo đói, tình trạng suy dinh dưỡng, đau ốm và những nỗi cực khổ khác ở mức độ lớn hơn. Tăng trưởng kinh tế sẽ mang lại hiệu quả đối với sự giảm mức độ nghèo đói ở những xã hội có sự bình đẳng giới ở mức độ cao hơn. Bất bình đẳng trong thu nhập giữa hai giới ngăn cản sự phát triển bình đẳng gây ra sự không hiệu quả trong việc sử dụng các nguồn lực trong xã hội.
Trang 1TIỂU LUẬN CHUYÊN ĐỀ
BẤT BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG VIỆC PHÂN BỔ
LƯƠNG HIỆN NAY
Trang 2MỤC LỤC
I Phần mở đầu 4
1 Lý do chọn đề tài: 4
2 Lịch sử nghiên cứu 5
3 Câu hỏi nghiên cứu : 6
4 Vấn đề nghiên cứu : 6
5 Mục đích nghiên cứu: 6
6 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu : 7
7 Giả thuyết nghiên cứu : 7
8 Báo cáo nghiên cứu : 7
II Phần nội dung 7
Chương 1: Một số vấn đề lý luận về bất bình đẳng giới trong việc phân bổ 7
lương 7
1.1 Một số khái niệm về bất bình đẳng giới trong việc phân bổ lương 7
1.1.1 Khái niệm giới 7
1.1.2 Khái niệm giới tính 8
1.1.3 Khái niệm bất bình đẳng 8
1.1.4 Khái niệm bất bình đẳng giới 9
1.2 Biểu hiện của bất bình đẳng giới trong việc phân bổ lương 10
1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến bất bình đẳng giới trong việc phân bổ lương 11
1.3.1 khác nhau về vốn con người 11
1.3.2 Sự phân biệt đối xử theo giới tính 11
1.3.3 Sự phân chia giới trong thị trường lao động 11
Chương 2: Kiểm chứng định lượng về mức độ phụ thuộc giữa giới tính và việc phân bổ lương 11
2.1 Bảng Statistics 11
2.2 Bảng giới tính 12
Trang 32.3 Biến việc làm 12 2.4 Bảng tần số 14 2.5 Bảng kiểm định KBP Gioi tinh * Luong hien nay 4 muc Crosstabulation.15 2.6 Bảng Hệ số Lambda 16
Chương 3: Khuyến nghị nghiên cứu và hợp tác nhằm thúc đẩy bình đẳng giới trong mức lương 17 Kết luận và khuyến nghị 18
Trang 4I Phần mở đầu
1. Lý do chọn đề tài:
Bất bình đẳng xã hội là một hiện tượng phổ biến từ khi xã hội có giai cấp Sự bất bình đẳng tồn tại khắp các quốc gia, chỉ khác nhau về mức độ bất bình đẳng Bất bình đẳng xã hội thường được thể hiện rõ nhất qua sự phân tầng giàu nghèo
và bất bình đẳng về giới tính
Bất bình đẳng giới là một hiện tượng nảy sinh trong quá trình phát triển của nhân loại Bất bình đẳng giới trong việc phân bổ lương vừa là một trong những căn nguyên gây ra nghèo đói vừa là yếu tố cản trở lớn đối với quá trình phát triển Những xã hội có sự bất bình đẳng giới lớn và kéo dài thường phải trả giá là
sự nghèo đói, tình trạng suy dinh dưỡng, đau ốm và những nỗi cực khổ khác ở mức độ lớn hơn Tăng trưởng kinh tế sẽ mang lại hiệu quả đối với sự giảm mức
độ nghèo đói ở những xã hội có sự bình đẳng giới ở mức độ cao hơn Bất bình đẳng trong thu nhập giữa hai giới ngăn cản sự phát triển bình đẳng gây ra sự không hiệu quả trong việc sử dụng các nguồn lực trong xã hội
Bất bình đẳng giới trong việc phân bổ lương ảnh hưởng tới hiệu suất công việc, không phát huy hết được nguồn lực lao động Do có sự bất bình đẳng nên người lao động họ không cống hiến hết năng lực của minh vào công việc, ảnh hưởng đến việc phát triển nguồn nhân lực
Mục tiêu bình đẳng giới trong việc phân bổ lương vừa là vấn đề quyền con người quan trọng vừa là một yêu cầu cơ bản cho sự phát triển công bằng và hiệu quả Vì vậy việc nghiên cứu về tình trạng bất bình đẳng giới trong việc phân bổ lương có ý nghĩa quan trọng không chỉ trong việc hướng tới sự bình đẳng trong
xã hội mà còn góp phần tìm kiếm các biện pháp để nâng cao hiệu quả và hiệu lực của tăng trưởng kinh tế xã hội
Vì vậy tôi chọn đề tài này với cái nhìn tổng quan về bất bình đẳng giới trong việc phân bổ lương và kiểm chứng các con số định lượng về vấn đề này, từ
Trang 5đó đưa ra khuyến nghị nghiên cứu và hợp tác nhằm thúc đẩy bình đẳng giới trong mức lương
2 Lịch sử nghiên cứu Hiện nay có một số nghiên cứu liên quan đến vấn đề bất bình đẳng giới trong việc phân bổ lương như sau:
“Sự chênh lệch về thu nhập giữa nam và nữ trong thị trường lao động thành thị”, Oaxaca, Reynold L., (1973) Nghiên cứu này đưa ra phương pháp tiếp cận, đánh giá sự chênh lệch thu nhập giữa nam và nữ đồng thời phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự chênh lệch này
Vấn đề giới trong chính sách cải cách cơ cấu và vĩ mô toàn diện – Lê Anh
Tú - Báo cáo của UNRISD – Viện nghiên cứu phát triển xã hội Liên hợp quốc – (2005) nghiên cứu này nhằm phân tích ảnh hưởng của chính sách vĩ mô tới phụ
nữ bằng việc phân tích mối liên hệ giữa cải cách, bình đẳng giới, phát triển kinh
tế và phúc lợi dành cho nữ giới trong những năm 90 ở Viêt Nam, thời gian diễn
ra công cuộc cải cách toàn diện và có ảnh hưởng sâu rộng của chính phủ Nghiên cứu này dựa trên phương pháp mô tả, tổng hợp và phân tích thống kê nhằm giải thích ảnh hưởng của chính sách tự do hóa thị trường và vĩ mô đến thu nhập của lao động nam và lao động nữ
“Những qui định về lao động và tiền lương ở Việt Nam trong chương trình giảm nghèo” (Brassard, 2004) Nghiên cứu này phân tích ảnh hưởng của những qui định về lao động và tiền lương hiện hành ảnh hưởng đến việc giảm nghèo ở việt Nam thông qua việc sử dụng số liệu cấp xã về lương năm 1998 Nghiên cứu này cũng xác định mức chênh lệch về lương giữa các khu vực và giới, và ảnh hưởng tiềm năng của các qui định về lương và lao động đến người nghèo
“Bất bình đẳng giới trong thu nhập theo khu vực ở Việt Nam” Amy Y.C.Liu (2004) nghiên cứu các nhân tố tác động bất bình đẳng giới về thu nhập theo khu
Trang 6vực ở Việt Nam dựa trên phương pháp tiếp cận của Appleton (1999) và sử dụng
số liệu VLSS năm 1992-1993 và 1997-1998
“Bất bình đẳng giới về thu nhập của người lao động của Việt Nam và một số gợi ý giải pháp chính sách”(Nguyễn Thị Nguyệt) nghiên cứu về bất bình đẳng giới ở Việt Nam, mức độ bất bình đẳng giới trong thu nhập và các nhân tố ảnh hưởng đến bất bình đẳng giới trong thu nhập
3 Câu hỏi nghiên cứu :
- Những gì chi phối đến lương hiện tại của người lao động?
- Giới tính và lương hiện nay có mối quan hệ như thế nào?
- Giới tính chi phối như thế nào lương hiện nay?
- Liệu có bình đẳng giới về lương hiện nay hay không?
4 Vấn đề nghiên cứu : Mối quan hệ của hai biến: giới tính và lương hiện nay
5 Mục đích nghiên cứu:
Mục tiêu của đề tài là nghiên cứu về vấn đề bất bình đẳng giới trong việc phân bổ lương của người lao động Trên cơ sở những số liệu định lượng để phân tích mối quan hệ giữa giới tính và lương, tìm hiểu xem giới tính ảnh hưởng như thế nào đến việc phân bổ lương Đề tài được thực hiện nhằm các mục tiêu chủ yếu sau đây:
- Hệ thống hoá một số vấn đề lý luận về bất bình đẳng giới trong việc phân bổ lương và các yếu tố ảnh hưởng tới sự bất bình đẳng về giới trong việc phân bổ lương
- Kiểm chứng định lượng về mức độ phụ thuộc giữa giới tính và việc phân bổ lương
- Khuyến nghị nghiên cứu và hợp tác nhằm thúc đẩy bình đẳng giới trong mức lương
Trang 76 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu :
Sử dụng phương pháp xử lý dữ liệu trên cơ sở những số liệu thống kê về giới tính và lương hiện nay Những dữ liệu này là dữ liệu thứ cấp nên nó không
có tính thời sự Các dữ liệu thứ cấp đều mang dấu ấn của người tạo lập ra nó, bởi
vì nó phục vụ cho mục tiêu, ý đồ của người đó Vì vậy việc sử dụng những dữ liệu thứ cấp trong đề tài này cần có sự phù hợp giữa chủ đề nghiên cứu, mục đích nghiên cứu, nội dung và phương pháp nghiên cứu
7 Giả thuyết nghiên cứu :
- Giới tính chi phối đến lương hiện nay của người lao động
- Giới tính và lương hiện nay có mối quan hệ phụ thuộc chặt chẽ với nhau
- Có sự bất bình đẳng giới trong việc phân bổ lương hiện nay
8 Báo cáo nghiên cứu : Chương 1: Một số vấn đề lý luận về bất bình đẳng giới trong việc phân bổ lương Chương 2: Kiểm chứng định lượng về mức độ phụ thuộc giữa giới tính và việc phân bổ lương
Chương 3: Khuyến nghị nghiên cứu và hợp tác nhằm thúc đẩy bình đẳng giới trong mức lương
II Phần nội dung Chương 1: Một số vấn đề lý luận về bất bình đẳng giới trong việc phân bổ
lương
1.1 Một số khái niệm về bất bình đẳng giới trong việc phân bổ lương
1.1.1 Khái niệm giới
“Giới” là thuật ngữ chỉ những đặc điểm xã hội của phụ nữ và nam giới Vai trò giới được quyết định bởi các yếu tố văn hóa, xã hội và kinh tế được nam giới và
Trang 8phụ nữ học trong quá trình trưởng thành Vai trò giới rất năng động và thay đổi theo thời gian 1
Gender Glossary định nghĩa: “ Giới là những khác biệt giữa nữ giới và nam giới trong cùng hộ gia đình, trong và giữa các nền văn hóa, là cấu trúc xã hôi – văn hóa biến đổi theo thời gian Những khác biệt này được phản ánh trong các vai trò, trách nhiệm, khả năng tiếp cận các nguồn lực, những sức ép, các ưu tiên, các nhu cầu, nhận thức và quan điểm… được thấy trong cả hai giới” 2
Luật bình đẳng giới định nghĩa: “ giới chỉ đặc điểm, vị trí, vai trò của nam và nữ trong tất cả các mối quan hệ xã hội” (2007:6)
Trong cuốn giáo trình xã hội học về giới đưa ra định nghĩa: “khái niệm giới không chỉ đề cấp đến mối quan hệ giữa nam và nữ Trong mối quan hệ ấy có
sự phân biệt về vai trò, trách nhiệm, hành vi hoặc sự mong đợi mà xã hội đã quy định cho mỗi giới Những quy định xã hội này phù hợp với các đặc điểm văn hóa, chính trị kinh tế, xã hội và tôn giáo; vì thế nó luôn biến đổi theo các giai đoạn lịch sử và có sự khác biệt giữa các cộng đồng, xã hội.”3
1.1.2 Khái niệm giới tính
Giới tính: nhắc đến những khác biệt sinh lý căn bản nhất giữa đàn ông và đàn
bà.4”
Luật bình đẳng giới năm 2006 định nghĩa “ giới tính chỉ các đặc điểm sinh học của nam, nữ” ( 2007: 6 )
1.1.3 Khái niệm bất bình đẳng
Sự bất bình đẳng đang diễn ra dưới rất nhiều hình thức trong cuộc sống Theo ILO thì bất cứ sự phân biệt nào hình thành trên cơ sở chủng tộc, màu da,
1 Tony Bilton và những người khác (1993)”: nhập môn xã hội học, NXB khoa học xã hội, Hà Nội, tr 147
2 World Food Programme: Gender Glossary, 1996; tr 26-27
3 Hoàng Bá Thịnh, Giáo trình xã hội học về giới, tr41
4 Tony Bilton và những người khác (1993)nhập môn xã hội học, NXB khoa học xã hội, Hà Nội, tr 147
Trang 9giới tính, tôn giáo, khuynh hướng chính trị, nguồn gốc xã hội mà có ảnh hưởng
và làm tổn hại đến việc tiếp cận các cơ hội hay sự đối xử trong công việc và nghề nghiệp thì được coi là có sự bất bình đẳng
Harold R.kerbo; 1996:10 cho rằng :Bất bình đẳng là điều kiện mà ở đó con người có sự tiếp cận không bình đẳng về các nguồn lực có giá trị, các dịch vụ và các dịch vụ trong xã hội
Bất bình đẳng là sự không bình đẳng, không ngang bằng nhau về các cơ hội hoặc lợi ích đối với các cá nhân khác nhau trong một nhóm hoặc giữa các nhóm
xã hội 5
1.1.4 Khái niệm bất bình đẳng giới
Theo tài liệu "Hướng dẫn lồng ghép giới trong hoạch định và thực thi chính sách" do Uỷ ban quốc gia vì sự tiến bộ phụ nữ Việt Nam xuất bản năm 2004 thì
"Bình đẳng giới là sự thừa nhận và coi trọng như nhau các đặc điểm giống và
khác nhau giữa phụ nữ và nam giới" Nam giới và phụ nữ cùng có điều kiện bình đẳng để phát huy hết khả năng và thực hiện các mong muốn của mình, có cơ hội bình đẳng để tham gia, đóng góp và thụ hưởng các nguồn lực của xã hội trong quá trình phát triển, được hưởng tự do và chất lượng cuộc sống một cách bình đẳng, được hưởng thành quả một cách bình đẳng trong mọi lĩnh vực của xã hội Theo khái niệm trên thì bình đẳng giới không phải là sự hoán đổi vai trò của nam
và nữ từ thái cực này sang thái cực khác Và khái niệm này cũng không phải là
sự tuyệt đối hoá bằng con số hay tỷ lệ ngang nhau mà là sự khác biệt về giới tính trong các vai trò sản xuất, tái sản xuất, vai trò chính trị và cộng đồng, đặc biệt là
sự chia sẻ công việc gia đình, chăm sóc các thành viên gia đình để tạo cơ hội và điều kiện cho nam, nữ phát triển toàn diện về mọi mặt Đồng thời khái niệm này còn đề cập đến việc tạo điều kiện và cơ hội cho phụ nữ bù đắp những khoảng
Trang 10trống do việc mang thai, sinh con và gánh vác phần lớn lao động gia đình đem lại
Như vậy bất bình đẳng giới được hiểu là sự phân biệt trên cơ sở giới tính
mà sự phân biệt này ảnh hưởng đến sự tham gia, đóng góp và thụ hưởng các nguồn lực của xã hội và quá trình phát triển của con người Xét riêng trong lĩnh vực lao động thì sự bất bình đẳng giới thể hiện ở sự phân biệt trong việc tiếp cận các cơ hội, sự phân biệt đối xử trong công việc và nghề nghiệp cũng như sự phân biệt trong việc thừa hưởng các thành quả lao động giữa lao động nam và lao động nữ
Hoàng Bá Thịnh định nghĩa “ bất bình dẳng giới là sự không ngang bằng nhau giữa cá nhân nam giới và phụ nữ giữa các nhóm phụ nữ và nam giới trong các cơ hội, việc tiếp cận các nguồn lực và sự sử dụng, hưởng thụ những thành quả xã hội
1.2 Biểu hiện của bất bình đẳng giới trong việc phân bổ lương
Bất bình đẳng giới trong việc phân bổ lương là phân biệt lương được hưởng của lao động nam và lao động nữ mặc dù có cùng các đặc tính năng lực và năng suất lao động như nhau
Bất bình đẳng giữa nam giới và phụ nữ thay đổi trong các nền văn hóa và theo thời gian nhưng nhìn chung lao động của phụ nữ được trả lương ít hơn và kém giá trị hơn lao động của nam giới, những việc làm của nam giới thường uy tín hơn, được trả lương tốt hơn và có nhiều khả năng được ghi nhận trong tính toán của quốc gia Ngược lại lao động của phụ nữ có xu hướng làm việc nửa thời gian với mức lương thấp Phụ nữ thường phải lao động ở những ngành nghề trả lương thấp: như dệt may và lắp ráp điện tử… Những người sử dụng lao động thích phụ nữ trong những công việc này vì một số lý do phân biệt đối xử bắt nguồn từ thiên vị giới Phụ nữ nhìn chung được xác định là ít kỹ năng lao động
và do vậy họ được sắp xếp, tổ chức với đồng lương thấp hơn
Trang 111.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến bất bình đẳng giới trong việc phân bổ lương
1.3.1 khác nhau về vốn con người
Nhóm yếu tố đặc tính người lao động bao gồm các yếu tố sau: tuổi, tình trạng hôn nhân, tình trạng sức khoẻ Mấu chốt của sự phân hóa trong tiền lương
là sự khác biệt rất lớn giữa các cá nhân bắt nguồn từ sự khác nhau bẩm sinh về thể lực và trí lực, về dạy dỗ, đào tạo và kinh nghiệm
1.3.2 Sự phân biệt đối xử theo giới tính
Nhóm lớn nhất chịu sự phân biệt đối xử về kinh tế là phụ nữ Xuất phát từ tập quán và cách nhìn của xã hội cũng như các yếu tố phi kinh tế khác nhau như giáo dục, đào tạo và kinh nghiệm công tác Tiền lương của phụ nữ thấp là do phụ
nữ bị gạt ra khỏi các nghề nghiệp được trả công cao, rất ít phụ nữ được bầu vào ban giám đốc các công ty lớn…
1.3.3 Sự phân chia giới trong thị trường lao động
Sự phân chia này tạo sự bất lợi cho nữ giới Theo các nhà nghiên cứu thị trường lao động được chia thành hai loại: Thị trường lao động loại một, đòi hỏi chuyên môn kỹ thuật cao, là những nghề có uy tín xã hội , có lương cao, ổn định
và môi trường làm việc tốt, thị trường này chủ yếu là nam giới Thị trường lao động hai, những ngành nghề ít đòi hỏi chuyên môn kỹ thuật hoặc không cần chuyên môn kỹ thuật cao, ít có uy tín trong xã hội, lương thấp, môi trường làm việc kém, thị trường này chủ yếu là lao động nữ
Trang 12Chương 2: Kiểm chứng định lượng về mức độ phụ thuộc giữa giới tính và việc
phân bổ lương
2.1 Bảng Statistics
Statistics
Gioi tinh
N Valid 474
Missin
- Mẫu khảo sát có 474 người, không có biến nào bị khai báo nhầm hoặc thiếu
2.2 Bảng giới tính
Gioi tinh
Frequenc y
Tần số Percent
Valid Percent
Cumulative Percent Tần số tích tụ Valid nu 216 45.6 45.6 45.6
nam 258 54.4 54.4 100.0
Total 474 100.0 100.0
- Mẫu khảo sát có 474 người trong đó nam gồm 258 người chiếm 54,4%, nữ gồm 216 người chiếm 45,6%
- Mising = 0 nên Valid Percent không thay đổi
2.3 Biến việc làm