Vậy làm thế nào để giúp học sinh quan sát tốt, tư duy có hệ thống để rút ra nhận xét chính xác và hình thành được kĩ năng chuyển đổi các đơn vị đo độ dài, khối lượng và diện tích một các[r]
Trang 1MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 5 THỰC HIỆN TỐT VIỆC CHUYỂN ĐỔI ĐƠN VỊ ĐO ĐỘ DÀI,
KHỐI LƯỢNG VÀ DIỆN TÍCH TRONG CHƯƠNG TRÌNH MÔN TOÁN
I Phần mở đầu
Lí do chọn đề tài
Chương trình toán lớp 5, lượng kiến thức về chuyển đổi đơn vị đo độ dài, khối lượng và diện tích chiếm khá nhiều Trong những năm học qua, được sự phân công giảng dạy học sinh khối lớp 5, tôi thấy có những bài toán đơn giản
về chuyển đổi đơn vị đo nhưng học sinh lại làm sai dẫn đến những bài toán giải
có liên quan đến đổi các số đo cũng bị ảnh hưởng Khi thực hiện chuyển đổi các đơn vị đo độ dài, khối lượng và diện tích, học sinh còn lúng túng, thực hiện một cách máy móc, có em còn chưa nắm chắc mối quan hệ giữa các đơn vị đo dẫn đến sai kết quả phép tính
Vậy làm thế nào để giúp học sinh quan sát tốt, tư duy có hệ thống để rút ra nhận xét chính xác và hình thành được kĩ năng chuyển đổi các đơn vị đo độ dài, khối lượng và diện tích một cách khoa học, có hiệu quả nên tôi đã chọn đề tài
“ Một số giải pháp giúp HS lớp 5 thực hiện tốt việc chuyển đổi đơn vị đo độ dài, khối lượng và diện tích trong chương trình môn toán".
II Phần nội dung:
1 Thực trạng vấn đề nghiên cứu:
a.Thuận lợi:
- Được sự động viên, khích lệ, góp ý của Ban Giám hiệu, Công đoàn trường trong nghiên cứu, khảo sát, thể nghiệm đề tài
- Việc đổi mới phương pháp dạy học, phương pháp kiểm tra đánh giá học sinh nhằm nâng cao chất lượng dạy - học là nội dung hoạt động thường xuyên của nhà trường, của tổ chuyên môn khối lớp 5
- Phần đông học sinh ham học, thích hoạt động, thích thi đua học tập
- Trường TH Tân An 2 có 5 lớp 5 với 171 học sinh, tất cả các em đều được học
2 buổi/ngày
Trang 2b Khó khăn:
- Vẫn còn số đông cha mẹ học sinh chưa thực sự quan tâm đến việc học tập của các em
- Nhiều học sinh còn thụ động, chưa động não suy luận ; trong tiết học chưa tập trung
- Một thực tế cho thấy, học sinh chưa nắm vững các mối quan hệ giữa các đơn
vị, chưa đọc kĩ đề toán, vội vàng chưa suy nghĩ kĩ dẫn đến sai sót trong khi thực hiện phép tính
2 Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề:
Mặc dù với thực trạng học sinh lớp 5 và những khó khăn vừa nêu nhưng
trên cơ sở thuận lợi đối với tôi từ phía Ban Giám hiệu - Công đoàn trường - tổ chuyên môn và các hoạt động dạy học của nhà trường, tôi đã quyết tâm và tiến hành các giải pháp hướng dẫn học sinh thực hiện như sau :
a Dạng chuyển đổi từ đơn vị nhỏ ra đơn vị lớn
* Đơn vị đo độ dài: Quan hệ giữa 2 đơn vị liền nhau: đơn vị lớn gấp 10 lần đơn
vị bé, đơn vị bé bằng 101 đơn vị lớn
- Trường hợp số đo cần đổi là số tự nhiên, hướng dẫn học sinh đếm ngược từ bé đến lớn, ta lần lượt đọc tên mỗi đơn vị đo ứng với 1 chữ số đến đơn vị cần đổi đánh dấu phẩy, nếu thiếu thêm 1 chữ số 0
- Trường hợp số đo cần đổi là số thập phân, dấu phẩy là tên đơn vị, ta dịch chuyển dấu phẩy sang bên trái 1 chữ số, nếu thiếu thêm 1 chữ số 0
Ví dụ: Viết các số đo sau đây dưới dạng số đo có đơn vị là héc-tô -mét: 374 m ; 3,74m
- Đối với học sinh yếu, không biết đếm nhẩm hoặc nhẩm còn chậm, hướng dẫn các em sử dụng bảng đơn vị đo để làm và dời dấu phẩy sang bên trái ứng với cột tên đơn vị ta muốn đổi
Trang 30 0 3 7 4 0,0374hm
* Đơn vị đo khối lượng: Hướng dẫn tương tự
* Đơn vị đo diện tích: Quan hệ giữa 2 đơn vị: mỗi đơn vị đo diện tích gấp 100
lần đơn vị bé hơn tiếp liền, mỗi đơn vị đo diện tích bằng 1001 đơn vị lớn hơn tiếp liền
Hướng dẫn tương tự, lưu ý dịch chuyển dấu phẩy sang trái 2 chữ số, nếu vắng thêm 2 chữ số 0
Ví dụ : Viết các số đo sau đây dưới dạng số đo có đơn vị là đề-ca-mét vuông :
2563 m2 ; 25,63dm2
- Dời dấu phẩy sang bên trái ứng với cột tên đơn vị ta muốn đổi
b Dạng chuyển đổi từ đơn vị lớn ra đơn vị bé:
* Đơn vị đo độ dài: Quan hệ giữa 2 đơn vị liền nhau trong bảng hơn kém nhau
10 lần
Cách thực hiện như sau:
- Số đo cần đổi là số tự nhiên: Đếm xuôi, ta lần lượt đọc tên đơn vị đo từ lớn đến bé, mỗi lần đọc đơn vị đo kế tiếp viết thêm một chữ số 0 vào sau số đo đã cho, đến đơn vị cần đổi dừng lại
Ví dụ: 16m = … cm
Hướng dẫn: 16m = 16 0 0
m dm cm
Vậy 16m = 1600cm
km2 hm2 dam2 m2 dm2 cm2 mm2 Kết quả
00 00 25 63 0,002563dam2
} } }
Trang 4- Số đo cần đổi là số thập phân: chúng ta căn cứ vào dấu phẩy, dịch chuyển dấu phẩy sang bên phải, đếm một đơn vị dịch dấu phấy sang 1 chữ số (nếu vắng thêm 1 chữ số 0)
Ví dụ: 5,73km = … m
Hướng dẫn : 5 7 3 0
km hm dam m
Vậy 5,73km = 5730m
* Đơn vị đo khối lượng: tương tự đơn vị đo độ dài.
* Đơn vị đo diện tích: Quan hệ giữa 2 đơn vị liền nhau trong bảng hơn kém
nhau 100 lần
- Đếm xuôi, ta lần lượt đọc tên đơn vị đo từ lớn đến bé, đơn vị đo kế tiếp mỗi lần đọc viết thêm hai chữ số 0 vào sau số đo đã cho ( nếu số đo cần đổi là số tự nhiên)
Ví dụ : 68 hm2 = … m 2
68 hm2 = 68 00 00
hm2 dam2 m2
Vậy 68 hm2 = 680000m 2
- Nếu số đo cần đổi là số thập phân, ta căn cứ vào dấu phẩy (dấu phẩy là tên đơn vị) khi đọc đến tên đơn vị đo kế tiếp, ta dịch chuyển dấu phẩy sang bên phải
2 chữ số, nếu thiếu thêm 2 chữ số 0
Ví dụ : 4,35m2 = … cm 2
4,35m2 = 4 35 00
m 2 dm 2 cm 2
Vậy 4,35m2 = 43500cm 2
} } } }
Trang 5c Dạng chuyển đổi từ nhiều đơn vị sang một đơn vị
Cách 1 : Quy về cùng một đơn vị đo.
* Đơn vị đo độ dài:
Hướng dẫn học sinh đổi từng đơn vị ra cùng một đơn vị cần đổi rồi cộng kết quả lại với nhau Giáo viên chú ý củng cố lại mối quan hệ giữa các đơn vị đo : Hai đơn vị đo độ dài liền nhau: đơn vị lớn gấp 10 lần đơn vị bé, đơn vị bé bằng
1
10 đơn vị lớn
Ví dụ1 :1m 5cm = … cm
Hướng dẫn học sinh thực hiện nháp: đơn vị cần đổi là cm, nên ta giữ nguyên 5cm, đổi 1m =100cm, vậy 1m 5cm = 100cm + 5cm = 105 cm
Kết quả cần tìm là: 105cm
Hoặc hướng dẫn học sinh chuyển số đo độ dài đó sang phân số thập phân rồi chuyển sang số thập phân bằng cách: ghi lại tử số, căn cứ vào mẫu số để đánh dấu phẩy (nếu mẫu số có phần 10, 100, 1000, … thì ta đếm từ phải sang trái ở tử
số 1, 2, 3, … chữ số để đánh dấu phẩy) Trường hợp này chỉ thực hiện sau khi học số thập phân
Ví dụ 2 : 1m 5cm = 1 1005 m = 105100 m = 1,05 m
* Đơn vị đo khối lượng: Hướng dẫn đổi tương tự cách đổi đơn vị đo độ dài.
* Đơn vị đo diện tích: Đổi từng đơn vị ra cùng một đơn vị cần đổi rồi cộng kết
quả lại Củng cố mối quan hệ giữa các đơn vị đo diện tích : mỗi đơn vị đo diện tích gấp 100 lần đơn vị bé hơn tiếp liền, mỗi đơn vị đo diện tích bằng 1001 đơn vị lớn hơn tiếp liền
Ví dụ 1: 25 m2 17 cm2 = …cm2
Hướng dẫn: Đơn vị cần cần đổi là cm2 nên giữ nguyên 17cm2
Đổi 25 m2 = 250000 cm2
Vậy 25 m2 17 cm2 = 250000 cm2 + 17 cm2 = 250017cm2
Kết quả cần tìm là 250017 cm2
Trang 6Ví dụ 2 : 25m2 17 cm 2 = … m 2
Đơn vị cần đổi là m2, giữ nguyên 25m2
Đổi 17 cm2 =0,0017m2
Sau đó cộng lại : 25m2 + 0,0017 m2 = 25,0017m2
Vậy : 25m2 17 cm 2 = 25,0017m2
Cách 2: Đếm xuôi: Đổi từ một số có hai đơn vị khác nhau ra cùng một đơn vị
* Đơn vị đo độ dài :
Củng cố lại cho học sinh bảng đơn vị đo độ dài (đọc theo thứ tự từ lớn đến bé), mối quan hệ giữa các đơn vị đo độ dài Mỗi đơn vị ứng với 1 chữ số Ta lần lượt đọc các đơn vị đo rồi điền vào bảng chữ số hay cặp chữ số ứng với hàng chỉ giá trị của những đơn vị đo Từ đó xác định việc thêm 0 (khi vắng đơn vị) hoặc đánh dấu phẩy cho đúng Chú ý dấu phẩy mang tên đơn vị đo đứng sau đó
Ví dụ 1 : 1m 5cm = … cm
Ví dụ 2 : 1m 5cm = … m
- Mét (1m), đề-xi mét (vắng, thêm 0), xăng-ti-mét (5cm) Đơn vị cần đổi là cm nên có kết quả là 105cm ( ví dụ 1)
- Mét (1m), đề-xi mét (vắng, thêm 0), xăng-ti-mét (5cm) Đơn vị cần đổi là m, đánh dấu phẩy vào đơn vị cần đổi nên có kết quả là 1,05m ( ví dụ 2)
* Đơn vị đo khối lượng: hướng dẫn tương tự đơn vị đo độ dài
* Đơn vị đo diện tích
Củng cố bảng đơn vị đo diện tích (đọc theo thứ tự từ lớn đến bé), mối quan
hệ giữa các đơn vị đo diện tích Mỗi đơn vị ứng với 2 chữ số Ta lần lượt đọc các đơn vị đo đã cho rồi điền vào bảng đơn vị đo diện tích
Ví dụ 1: 25 m2 17 cm2 = …cm2
Ví dụ 2 : 25m2 7 cm 2 = … m 2
Trang 7km hm2 dam2 m2 dm2 cm2 mm2 Kết quả
+ Có mét vuông (25), đề-xi- mét vuông ( vắng, ghi 2 chữ số 0), xăng-ti- mét vuông (17), đơn vị cần đổi là cm2 nên kết quả là 250017 cm2 (ví dụ 1)
+ Có mét vuông (25), đề-xi- mét vuông ( vắng, ghi 2 chữ số 0), xăng-ti- mét vuông (7)mỗi đơn vị ứng với 2 chữ số nên ta ghi 07 Đơn vị cần đổi là m2, đánh dấu phẩy vào đơn vị cần đổi Kết quả là 25,0007 m2 (ví dụ 2)
d Dạng chuyển đổi từ số có 1 đơn vị ra số có các đơn vị liền nhau
Cách 1 : Đếm xuôi
* Đơn vị đo độ dài
Khi thực hiện đổi, học sinh đọc đơn vị đo rồi điền số vào bảng đơn vị đo độ dài (như cách 2, dạng chuyển đổi từ nhiều đơn vị sang một đơn vị)
Ví dụ : 4,63 m = …m …dm …cm
Ta căn cứ vào dấu phẩy để chuyển đổi ra các đơn vị theo yêu cầu của đề bài Dấu phẩy mang tên đơn vị: 4,(4m) liền sau m là dm(6), liền sau dm là cm(3) Kết quả 4,63 m = 4m 6dm 3cm Vậy 4,63 m = 4m 6dm 3cm
Cách 2 : Đếm ngược
- Cách thực hiện : cho học sinh đọc xuôi tên các đơn vị đo độ dài (từ lớn đến bé) hoặc đọc ngược (bé đến lớn) bảng đơn vị đo độ dài Ta lần lượt đọc các đơn vị
đo rồi điền vào bảng chữ số hay cặp chữ số ứng với hàng chỉ giá trị của những đơn vị đo
Ví dụ 1 : 3074m = … km …m
Ví dụ 2 : 402dm = …m …dm
Trang 83 0 7 4 3km 74m
Ở ví dụ 1, ta có mét (4), liền trước mét (đơn vị tiếp liền lớn hơn mét) là dam(7),đơn vị lớn hơn tiếp liền dam là hm(0), đơn vị tiếp liền lớn hơn hm là km(3) Vậy 3074m = 3km 74m
Ví dụ 2, dm (2), liền trước dm là m (0), đơn vị lớn hơn tiếp liền m là dam (4) Vậy 402dm = 40m2dm
* Đơn vị đo khối lượng: thực hiện tương tự đơn vị đo độ dài
* Đơn vị đo diện tích
- Cách thực hiện: Lưu ý học sinh: mỗi đơn vị đo diện tích gấp 100 lần đơn vị bé hơn tiếp liền, mỗi đơn vị đo diện tích bằng 1001 đơn vị lớn hơn tiếp liền nên mỗi đơn vị đo diện tích ứng với 2 chữ số
Ví dụ: 8,15 cm2 = … cm2 … mm2
+ Đếm xuôi: Dấu phẩy mang tên đơn vị 8 cm2, liền sau cm2 là mm2 (15)
Vậy: 8,15cm2 = 8cm2 15mm2
Ví dụ 2: 2472m2 = dam2 m2
+ Đếm ngược : m2 (72), dam2 (24), vậy:2472m2 = 24dam2 72m2
III Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
1 Kết quả
Với các biện pháp mà bản thân tôi đã thực hiện lớp chủ nhiệm từ năm học
2013 - 2014 và tiếp tục được Tổ cho phép thực hiện trong năm học 2014-2015, kết quả khi gặp dạng toán đổi đơn vị đo, sau khi đã được hướng dẫn, học sinh không còn lúng túng mà dễ dàng nhận được dạng toán, rút ra nhận xét mối quan
hệ của đơn vị chuyển đổi và chọn cách đổi nhanh, đúng Kết quả làm bài của các
em tốt hơn tạo cho các em sự tự tin, phấn khởi, hứng thú trong học tập, chất lượng bộ môn được nâng lên
Kết quả thể nghiệm cuối tuần 30:
Trang 9Lớp Tổng số HS Hoàn thành Chưa hoàn thành
5A 34/18 22 64,7% 12 35,3% Lớp đối chứng 5B 34/20 29 85,3% 5 14,7% Lớp thể nghiệm
2 Bài học thực tiễn:
- Căn cứ kiến thức, kĩ năng tiếp thu của từng đối tượng học sinh để giáo viên đề
ra hoạt động học tập, thực hành phù hợp
- Giáo viên phải cá biệt hóa phương pháp giảng dạy đối với từng học sinh, phát huy tính sáng tạo, tính tích cực của học sinh; tạo không khí hào hứng, phấn khởi khi học toán để các em tích cực xung phong phát biểu xây dựng bài
- Giáo viên phải quan tâm nhiều đến việc xây dựng "hoạt động học của học sinh" theo hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay Giáo viên lưu ý học sinh những nội dung cần thiết, yêu cầu học sinh tự làm
- Giáo viên phải chú trọng ôn tập cho học sinh thường xuyên, tạo điều kiện để các em vận dụng kiến thức đã học, tăng cường kiểm tra dưới mọi hình thức
IV Phần kết luận - kiến nghị
1 Kết luận
Với một số giải pháp trình bày trên, tôi đã áp dụng và đã có kết quả đối với học sinh khối lớp 5 Các em học tập tiến bộ, ham thích học Toán
Tôi nghĩ rằng các khối lớp 2, 3, 4 có thể thử nghiệm các biện pháp về đổi đơn vị đo độ dài, khối lượng mà tôi đã thực hiện có hiệu quả
2 Kiến nghị
- Kính đề nghị BGH nhà trường, quý thầy cô cho ý kiến, góp ý, bổ sung các giải
pháp để tôi có kết quả giảng dạy tốt hơn
- Đề nghị Nhà trường, Tổ chuyên môn khối lớp 5 tạo điều kiện đề bản thân tôi
và các lớp khối 5 được tiếp tục triển khai thực hiện đề tài
- Xin phép được mở rộng phạm vi vận dụng đối với các Tổ chuyên môn
Trang 10Trên đây là một số biện pháp bản thân tôi đã được Nhà trường và Tổ chuyên môn tạo điều kiện, khích lệ, cho phép vận dụng và đạt được hiệu quả tốt trong hoạt động dạy học môn Toán lớp 5 Kính mong được quý Thầy, Cô góp ý, bổ sung, giúp đỡ, tạo điều kiện để đề tài đạt hiệu quả tốt hơn nữa
LaGi, ngày 08 tháng 5 năm 2015
Ý kiến của tổ chuyên môn Người viết
NGUYỄN THỤY DUNG HẠNH