[r]
Trang 1Phơng pháp phân tích giá trị biểu cảm của các biện pháp tu từ trong dạy ngữ văn 7
A/Đặt vấn đề
Trong những năm cuối thế kỉ XX đã có sự phát triển mạnh mẽ của khoa học
và công nghệ ,sự bùng nổ của công nghệ thông tin trên phạm vi toàn cầu đang đặt cho loài ngời trong xã hội thế kỉ XXI xu hớng phát triển nền kinh tế mới ,nền kinh
tế tri thức và một xã hội mới ở tầng cao hơn dựa vào nguồn thông tin và tri thức Vì
lẽ đó mà cải cách giáo dục là một đòi hỏi cấp bách nhằm tạo ra cho con ngơì năng lực trí tuệ và kĩ năng nghề nghiệp Vẫn đề cốt lõi của cải cách giáo dục là đổi mới chơng trình ,nội dung và phơng pháp giảng dạy
Là ngời trực tiếp đứng trên bục giảng hớng dẫn học sinh biết phân tích cảm nhận đánh giá về các tác phẩm văn học có giá trị từ đó các em rút ra những baì học
để bồi dỡng tình cảm nhận thức của riêng mình Qua thực tế giảng dạy tôi nhận thấy rằng dạy văn, học văn đòi hỏi phải nghiên cứu tìm hiểu ,tiếp thu nó bằng cả trí
óc lẫn tâm hồn có khi ta cảm thụ đợc nhng lại trình bày sự hiểu biết không đạt yêu cầu
Đối với học sinh lớp 7 ,các em bớc đầu làm quen với văn biểu cảm cũng là loại bài khó Muốn các em bộc lộ đợc xúc cảm ,suy nghĩ hay một ấn tợng về một tác phẩm nào đó thì trớc hết các em phải nắm bắt đợc giá trị nội dung t tởng và giá trị nghệ thuật của tác phẩm đó Mỗi nhà văn có phong cách viết khác nhau ,có cách viết rất nhẹ nhàng tinh tế thâm trầm ,cũng có khi là lối viết sôi nổi mãnh liệt tha thiết ,có khi là lối viết hóm hỉnh trào phúng …tất cả những điều đó đợc tạo thành thông qua hệ thống ngôn từ giầu hình ảnh và giầu giá trị biêủ cảm ở đây tôi muốn giúp các em cảm thụ văn học thông qua các dấu hiệu nghệ thuật đó là các biện pháp
tu từ mà ta hay thờng gặp trong các áng thơ văn ,đó cũng là một cách hiểu đợc giá trị tác phẩm
Nói đến biện pháp tu từ đó là một phạm vi rộng và các em đã làm quen ở bậc tiểu học nh so sánh nhân hoá ẩn dụ …Lên cấp THCS các em càng có dịp hiểu thấu đáo hơn về các vấn đề đó từ đó các em phát hiện và vận dụng vào bài làm của mình ,vì vậy qua những kinh nghiệm giảng tôi có sáng kiến :
Phơng pháp phân tích giá trị biểu cảm của các biện pháp tu từ trong dạy ngữ văn 7 II/Giải quyết vấn đề
Trớc hết các em hiểu đợc về giá trị của biện pháp tu từ so sánh Nh chúng ta biết ngời ta hay thờng lấy sự vật này đem so sánh với sự vật khác cốt làm cho sự vật
đợc mô tả cụ thể hơn ,sáng rõ hơn ,có hình ảnh và gây cảm xúc nhiều hơn Câu so sánh lúc nào cũng có dụng ý nghệ thuật và có hai vế đợc so sánh và vế so sánh Giữa hai vế thờng xuất hiện từ so sánh : nh,tựa ,bằng ,sánh với v.v
VD: mặt trời xuống biển nh hòn lửa
(Huy Cận) Cách sử dụng của nhà thơ khá độc đáo vì tác giả đem hình ảnh “Mặt trời xuống biển ” so với hình ảnh “Hòn lửa ” để tạo nên phong cảnh buổi chiều trên biển
thật sinh động cụ thể đó là một buổi hoàng hôn rực rỡ Từ đó gợi cho nhà thơ và ngời đọc một cảm xúc ngây ngất trớc vẻ đẹp của biển của thiên nhiên Việt nam Bên cạnh biện pháp tu từ so sánh ta thấy các tác giả còn sử dụng biện pháp tu từ ẩn dụ(Ví ngầm ,so sánh ngầm ).các em hiểu ra khi viết văn để cón sự hiểu biết thấu
đáo ngời ta thờng dùng những từ ngữ mà nghĩa đen đợc chuyển sang nghĩa bóng nhờ sự so sánh ngầm Đó là phơng thức ẩn dụ nh :
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
(bánh trôi nớc –Hồ Xuân Hơng ) Hoặc “Ngày ngày mặt trời đi qua chân lăng
Trang 2Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ ”
(Viếng lăng Bác –Viễn Phơng ) Các em thấy đợc cách sử dung nghệ thuật ẩn dụ của nhà thơ rất có hiệu quả
vì thông qua hình ảnh mặt trời là vầng thái dơng (nghĩa đen)tác giả đã tậo ra một
hình ảnh so sánh ngầm sâu sắc tế nhị làm cho ngời đọc và hình dung ra hình ảnh
của Bác Hồ (nghĩa bóng )một con ngời rực rỡ ấm áp nh mặt trời đã soi sáng dẫn dắt
dân tộc Việt nam ta suốt những năm tháng chống Pháp và chống Mĩ và tiếp tục chiếu soi cho dân tộc Việt nam trên con đờng tiến lên chủ nghĩa xã hội Từ đó hình
ảnh ẩn dụ này đã tạo cho nhà thơ và cả ngời đọc một tình cảm yêu mến khâm phục
vị lãnh tụ kính yêu của chúng ta
Không chỉ là biện pháp ẩn dụ mà trong khi viết cách biểu đạt cũng thật linh hoạt ,phong phú đa dạng với nhiều màu sắc khác nhau nhằm tạo nên vẻ đẹp riêng ,những giá trị độc đáo của từ câu thơ , đoạn văn ,vì thế các em phải khám phá năm bắt đợc chẳng hạn nh câu thơ :
Con cac rô ơi chớ có buồn Hoặc: Sóng đã cài then đêm sập cửa
(Huy Cận )
Giúp các em hiểu khi viết văn thơ ,có khi viết theo phơng thức miêu tả ,trần thuật
để sự vật thêm sinh động ,ngời ta gán cho chúng những ý nghĩa tình cảm nh con
ng-ời Đó chính là phơng thức nhân hoá Trở lại với câu thơ của Huy Cận chúng ta thấy cách sử dung nghệ thuật nhân hoá của nhà thơ thật thú vị vì tác giả gán hành động
“Cài then” của con ngời cho” sóng “ và gán hành động sập của cho “đêm” để miêu tả thật sinh động về hình ảnh cảnh đêm bắt đầu lan tràn trên mặt biển từ đó gợi cảm giác thoải mái nghỉ ngơi khi con ngời vũ trụ đi vầo trạng thái yên tĩnh lúc ban đêm Cảm thụ thơ văn đâu phải là truyện dễ muốn cảm nhận đợc đầy đủ các em phải tự phát hiện các giá trị nghệ thuật ,cái tình của tác giả giửi trong tác phẩm Một câu thơ,một ý văn đọc lên ta không chỉ hiểu theo một nét nghĩa mà còn phải nắm bắt
đ-ợc ý chính qua nghiã bóng ,các nghĩa này có liên quan gần giũi với nhau Chẳng hạn nh Lấy cái toàn thể để nói cái bộ phận ,cái chứa đựng để nói cái bị chứa đựng hay ngợc lại Đó là biện pháp tu từ hoán dụ :
Cầm tay nhau viết nói gì hôm nay
(Tố Hữu ) Nhà thơ lấy hình ảnh của áo chàm để nói đến những ngời dân Việt bắc những ngời
đã nuôi dỡng che chở cho cách mạng ,có nhiều tình cảm ân tình với bộ đội Vì thế
mà khi cách mạng dành thắng lợi giây phút chia tay với bao lu luyến bùi ngùi ,xúc
động không nói lên lời giữa ngời đi và ngời ở
*áp dụng trong thực tế :
Trong khi giúp các em hiểu đợc dụng ý tác dụng của các biện pháp tu từ ,tôi không chỉ đa ra các khái niệm chung chung khô khan khó hiểu ,mà mỗi khái niệm tôi có lấy ví dụ minh hoạ cụ thể (Nh đã trình bày ở trên )Phân tích các dẫn chứng để các
em hiểu đúng sâu sắc một vấn đề
Bớc tiếp theo lấy các dang bài tập để các em thực hành với các kiểu bài tập nh : -Phát hiện biện pháp tu từ đợc sử dụng trong ví đụ và giá trị nghệ thuật của nó -khiểu bài trắc nghiệm
-Các em có thể tự viết một đọan thơ một đoạn văn có sử dụng một hoặc nhiều biện pháp tu từ và tự nêu ý nghĩa tác dụng của các biện pháp tu từ ấy
Từ đó đánh giá đợc sự hiểu biết của các em về các biện pháp tu từ Giúp các em vận dụng và cảm thụ phân tích một tác phẩm hoặc viết văn cho hay hơn có tính thuyết phục hơn
Trớc khi có sáng kiến kinh nghiệm này tôi nhận thấy khi dạy các em phân tích cảm thụ một tác phẩm việc các em học ,hiểu tiếp thu giá trị tác phẩm găp rất nhiều khó khăn ,bản thân giáo viên phải gợi ý nhiều lần các em mới phát hiện ra dù chỉ là một nội dung nhỏ nên các em không mấy hứng thú khi học môn ngữ văn
Trang 3Khi áp dụng những kinh nghiệm trong bản sáng kiến này tôi nhận thấy học sinh đễ phát hiện ra bvấn đề ,hiểu và tiếp thu vấn đề nhanh ,sâu sắc ,giáo viên chỉ cần nêu gợi vấn đề tự bản thân các em có thể làm bài tốt Trong các giờ dạy văn các em tích cực chủ động trong khi làm bài tập Chú ý nghe giảng ,ghi chép bài tốt hoàn thành xuất sắc bài tập giáo viên giao cho Chính vì vậy kết quả các bài kiểm tra 15 phút ,bài kiểm tra 1 tiết ,những bai thực hành trên lớp đề có kết quả khá cao ,đặc biệt trong kì kiểm tra cuối năm học vừa qua kết quả môn ngữ văn 7 lớp tôi phụ trách có 27/28 em đạt điểm trên trung bình đạt tỷ lệ 96,4 %.Trong đó tỉ kệ khá giỏi đạt 75%
III/Kết thúc vấn đề
Học văn làm văn là một năng lực tổng hợp ,là quá trình bền bỉ dày công học tập trao dồi lâu ngày ,đó la cha nói đến năng khiếu Xong dù có năng khiếu ít hay nhiều ,sự nhẫn nại kiên trì nhiệt tình công phu thờng xuyên rèn giữa học tập vẫn là con đờng dẫn đến thành công Với cách phân tích giá trị biểu cảm của các biện pháp tu từ trong văn thơ cũng chỉ là một cách trong rất nhiều cách để khám phá ra
vẻ đẹp muôn màu muôn vẻ và giá trị cao đẹp đầy tính nhân văn mà các tác giả giửi gắm qua từng trang viết Giúp các em có hứng thú hơn với môn văn,và cả trong quá trình học văn
Trên đây là kinh nghiệm tôi rút ra trong quá trình giảng dạy tại trờng và thực tế cũng thấy đạt đợc hiệu quả đối với học sinh.Với mục đích trao đỏi kinh nghiệm với
đồng nghiệp ,và tôi học hỏi nhiều hơn của bạn bè từ đó trao dòi thêm kiến thức ,tìm
ra phơng pháp dạy tốt nhất đạt hiệu quả cao trong quá trình giảng dạy