Chính vì vậy, trước hết, thông qua vai trò của tư vấn về lĩnh vực này, doanh nghiệp phải có các công cụ để tìm kiếm các dữ liệu và phân tích được các dữ liệu cần thiết nhằm nhận diện đượ
Trang 1Cấu trúc của Văn hóa doanh nghiệp
Có một câu chuyện vui về văn hóa doanh nghiệp như sau:
Có một ông chủ doanh nghiệp, sau khi tham dự một hội thảo
về “Văn hóa doanh nghiệp- hướng tiếp cận mới để phát triển doanh nghiệp”, trở về đã gọi ông Trưởng ban Tổ chức của doanh nghiệp lên và hăng hái yêu cầu rằng: "Tôi cần có ngay một văn hóa doanh nghiệp Anh khẩn trương xây dựng cho tôi”
Trang 2Trước mệnh lệnh này, người ta nhìn thấy ông trưởng ban trong
tư thế há mồm, giơ 2 tay lên trời, không nói được lời nào! Câu
chuyện này cho thấy, xây dựng văn hóa nói chung, văn hóa
doanh nghiệp nói riêng, nhiệt tình chưa đủ, còn cần kiến thức,
thời gian và cam kết của cấp lãnh đạo doanh nghiệp
Xây dựng văn hoá doanh nghiệp là một trong những yếu tố giúp
doanh nghiệp thích ứng với những thay đổi trong môi trường bên
ngoài Những thay đổi về chính trị, kinh tế, xã hội, công nghệ
thông tin đang tác động đến hoạt động sản xuất, kinh doanh
Chính vì vậy, trước hết, thông qua vai trò của tư vấn về lĩnh vực
này, doanh nghiệp phải có các công cụ để tìm kiếm các dữ liệu
và phân tích được các dữ liệu cần thiết nhằm nhận diện được
đúng điểm mạnh, yếu của văn hóa hiện đang tồn tại trong doanh
nghiệp và giúp hình dung được văn hóa mà doanh nghiệp sẽ
hướng tới để họ thích nghi được với những thay đổi, phát triển
Trang 3
Muốn vậy, lãnh đạo doanh nghiệp cũng phải hiểu được cấu trúc
để hình thành nên văn hóa doanh nghiệp gồm những bộ phận
nào, quan hệ giữa các bộ phận ra sao và các bộ phận này có vai
trò như thế nào? Có thể hình dung cấu trúc này như kết cấu của
tòa nhà Đơn giản nhất, nó phải gồm 4 nhóm yếu tố:
- Nhóm yếu tố giá trị
- Nhóm yếu tố chuẩn mực
- Nhóm yếu tố không khí và phong cách quản lý của doanh
nghiệp
- Nhóm yếu tố hữu hình
Giữa 4 nhóm này có vai trò và quan hệ như sau:
1 Nhóm yếu tố giá trị:
Có thể ví như lõi trong cùng của cây gỗ được cưa ngang Phải
trồng cây gỗ nhiều năm mới có được lõi gỗ và nó là phần rắn
nhất trong cây gỗ Gía trị văn hóa của một tổ chức cũng vậy Tạo
Trang 4dựng được giá trị phải mất nhiều năm và giá trị chỉ khẳng định
được sự xác lập của nó thông qua việc thâm nhập, chuyển tải
các biểu hiện của giá trị vào các nhóm yếu tố chuẩn mực và yếu
tố hữu hình Điều này cho thấy, giá trị khi đã được xác lập muốn
xóa bỏ nó cũng không dễ trong ngày một ngày hai, nhưng giá trị
cũng có thể bị suy thoái, bị thay đổi trong một số điều kiện
Như vậy, trước hết, cái quan trọng nhất khi nhìn doanh nghiệp ở
góc độ văn hóa là các giá trị văn hóa nào đã được doanh nghiệp
đề xướng, quán triệt hay tuân thủ Đây không chỉ là câu khẩu
hiệu treo trên tường, hoặc bài phát biểu của Giám đốc doanh
nghiệp mà chúng ta phải tìm thấy sự hiển diện của các giá trị này
qua nhiều nhóm yêu tố văn hóa khác
Ví dụ, một doanh nghiệp đề cao sự tận tụy với khách hàng là một
trong những giá trị mà họ theo đuổi, thì người ta phải thấy giá trị
này được tôn vinh qua phiếu đánh giá của khách hàng về nhân
Trang 5viên, giá trị này cũng phải được chuyển tải trong tuyển dụng nhân
viên
Chẳng hạn, doanh nghiệp có thể nhận một nhân viên còn non
yếu về kỹ năng nhưng anh ta thích thú khi được phục vụ hơn là
nhận một người có kinh nghiệm nhưng không có động cơ phục
vụ Bởi yếu kém về nhận thức, kỹ năng có thể học để bù đắp, còn
sự thay đổi động cơ sẽ khó khăn hơn Và dĩ nhiên, nhân viên nào
làm việc có hiệu quả, phục vụ khách hàng tốt sẽ là người được
thăng tiến, khen thưởng trong doanh nghiệp Do đó, người ta có
thể nói: "Hãy cho tôi biết trong cơ quan anh chị người được trọng
dụng là người như thế nào, tôi sẽ nói được văn hóa của tổ chức
anh chị là văn hóa như thế nào"
2 Nhóm yếu tố chuẩn mực:
Có thể hình dung đây là vòng bên ngoài liền kề với lõi trong cùng
của cây gỗ khi cưa ngang Nhóm yếu tố chuẩn mực là những quy
định không thành văn nhưng được mọi người tự giác tuân thủ Ai
Trang 6không tuân theo dường như cảm thấy mình có lỗi Chẳng hạn,
văn hóa truyền thống của Việt nam vốn đề cao tính cộng đồng
Cái cá nhân là cái thuộc về cộng đồng Giá trị này cũng được đưa
vào và biểu hiện trong nhiều tổ chức Việt nam
Ví dụ, sáng ra đến cơ quan, mọi người thường ngồi cùng nhau ít
phút bên ấm trà chuyện trò về thế sự, hỏi thăm nhau rồi mới
vào việc Ai không tham gia cảm thấy không phải và dường như
sẽ có khó khăn khi hòa nhập chia xẻ trong công việc Trong
nhóm có người ốm, nếu cử một người đi thăm đại diện thấy
không yên tâm mọi người thấy dường như cần có mặt tất cả
nhóm đi thăm mới phải đạo Cũng có thể xếp các yếu tố nghi lễ
được sử dụng trong các sự kiện quan trọng của doanh nghiệp,
logo vào nhóm này
3 Nhóm yếu tố không khí và phong cách quản lý của doanh nghiệp:
Trang 7Có thể hình dung đây là vòng bên ngoài liền kề với nhóm yếu tố
chuẩn mực Đây là khái niệm được sử dụng để phản ánh sự làm
việc được thoải mái ở mức độ nào Ví dụ, nhân viên cấp dưới
được tin tưởng ở mức độ nào, tổ chức có chấp nhận rủi do hay
nó giữ ở mức an toàn nhất? Thái độ thân thiện hay thù ghép giữa
các thành viên, xung đột trong doanh nghiệp có được giải quyết
hay lờ đi? Yếu tố phong cách quản lý miêu tả cách thể hiện thái
độ và quyền lực của người quản lý trong việc thực hiện các mục
tiêu của tổ chức Phong cách quản lý được thể hiện theo nhiều
cách khác nhau như: độc đoán, dân chủ, cứng nhắc hay mềm
dẻo
4 Nhóm yếu tố hữu hình:
Nhóm này được ví là vòng bên ngoài cùng của cây gỗ Các yếu
tố của nhóm này dễ nhìn thấy Xếp vào nhóm này là các yếu tố
liên quan đến cách kiến trúc trụ sở của doanh nghiệp, cách tổ
chức không gian làm việc, trang phục của thành viên trong doanh
Trang 8nghiệp, dòng chảy thông tin trong tổ chức đi như thế nào, ngôn
ngữ sử dụng trong các thông điệp
Nếu doanh nghiệp đưa ra tuyên bố về giá trị mà doanh nghiệp đề
cao là sự hợp tác, chia xẻ Nhưng kiến trúc trụ sở lại toát lên sự
đề cao quyền uy, không gian làm việc bị xẻ nhỏ, đóng kín, nhà để
xe thì lộn xộn, tùy tiện Sự hiện diện như vậy của các yếu tố hữu
hình như vậy cho thấy rõ ràng các giá trị mà lãnh đạo doanh
nghiệp muốn đề cao chưa được các thành viên chia sẻ, áp dụng
Hoặc, nó chưa được lãnh đạo và cấp quản lý trung gian chuyển
tải vào các hoạt động của doanh nghiệp
Ngược lại, trong điều kiện môi trường bên ngoài thay đổi, thì
nhóm yêu tố vòng ngoài cùng này sẽ chịu tác động trước hết và
nói dễ thay đổi hơn các nhóm ở vòng trong Khi các nhóm ở các
vòng bên ngoài so với lõi trong cùng thay đổi trong một thời gian
dài, đến lúc nào đó sẽ làm suy thoái giá trị được ví như lõi trong
cùng của thớ gỗ Đến lúc đó thì văn hóa của doanh nghiệp đã
Trang 9thay đổi một cách tự phát Sự thay đổi này có thể phù hợp hoặc
cản trở mục tiêu, nhiệm vụ của doanh nghiệp
Áp dụng cấu trúc văn hóa vừa nêu trên vào các doanh nghiệp sẽ
thấy không có doanh nghiệp nào lại không có văn hóa của mình
Song điều khiến ta quan tâm là ở chỗ: Văn hóa doanh nghiệp là
“luật” không thành văn quy định cách thức thực sự mà con người
đối xử với nhau hàng ngày trong tổ chức, cách thức thực sự mà
doanh nghiệp giải quyết công việc, đáp ứng nhu cầu khách hàng
Văn hóa doanh nghiệp ăn sâu vào niềm tin nên có vai trò quan
trọng trong việc thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ của tổ chức