CHỦ đề XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XHCN VIỆT NAM CỦA DÂN, DO DÂN VÀ VÌ DÂN

Nhà nước là tổ chức quyền lực, chính trị của xã hội có giai cấp, có lãnh thổ, dân cư và chính quyền độc lập, có khả năng đặt ra và thực thi pháp luật nhằm thiết lập trật tự xã hội nhất đ

HỌC VIỆN HÀNG KHÔNG VIỆT NAM

KHOA VẬN TẢI HÀNG KHÔNG _

BÀI TIỂU LUẬN MÔN: PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG

CHỦ ĐỀ: XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XHCN VIỆT NAM CỦA DÂN, DO DÂN VÀ VÌ DÂN

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN HƯỚNG DẪN

Phần đánh giá:

Ý thức thực hiện:

Nội dung thực hiện:

Hình thức trình bày:

Tổng hợp kết quả:

(Quy định về thang điểm và lấy điểm tròn theo quy định của trường)

T/p Hồ Chí Minh, ngày … tháng … năm 2021

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN

(Ký và ghi rõ họ tên)

LỜI CẢM ƠNTrong quá trình thực hiện tiểu luận, tôi xin cảm ơn sự hướng dẫn chọn và làm đề tài tận tình của thầy Bùi Nghĩa và các anh chị trong khoa Vận Tải Hàng không Trong suốt quá trình làm tiểu luận, tôi đã học hỏi được rất nhiều kiến thức bổ ích

Tuy nhiên, trong quá trình làm tiểu luận tôi còn gặp rất nhiều khó khăn thử thách Tôi mong nhận được sự đóng góp của thầy cô để có thể rút kinh nghiệm và hoàn thiện kỹ năng của mình hơn để có thể làm tốt hơn các tiểu luận và khóa luận sau này

Một lần nữa, tôi xin cảm ơn thầy cô khoa Vận Tải Hàng không, các anh chị khóa trên và đặc biệt là thầy Bùi Nghĩa đã chỉ dẫn hỗ trợ để hoàn thành tiểu luận một cách tốt nhất

MỤC LỤC

PHẦN 1: MỞ ĐẦU, MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1

1.1 Các khái niệm 1

1.1.1 Nhà nước là gì? 1

1.1.2 Nhà nước pháp quyền là gì? 1

1.1.3 Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam của dân, do dân vì dân 2

PHẦN 2: KIẾN THỨC CƠ BẢN 4

2.1 Bối cảnh lịch sử 4

2.1.1 Phong trào Xô Viết Nghệ - Tĩnh – mô hình nhà nước của dân, cho dân và vì dân đầu tiên ở Việt Nam 4

2.1.2 Nhà nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa – thực thể nhà nước của dân, do dân và vì dân đầu tiên ở Đông Nam Á 6

2.1.3 Nhà nước pháp quyền của dân, cho dân và vì dân được khẳng định qua các kì Đại hội, bổ sung Hiến pháp 9

2.2 ĐẶC TRƯNG, QUAN ĐIỂM HOÀN THIỆN VÀ ĐỊNH HƯỚNG 11

2.2.1 Đặc trưng 11

2.2.2 Quan điểm xây dựng hoàn thiện 11

2.2.3 Định hướng 12

2.3 XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CỦA DÂN, DO DÂN VÀ VÌ DÂN 13

2.4 HIẾN PHÁP NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM 16

PHẦN 3: KIẾN THỨC VẬN DỤNG 19

3.1 THỰC TIỄN 19

PHẦN 4: KẾT LUẬN 20

TÀI LIỆU THAM KHẢO 21

MỞ ĐẦU, MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

Các khái niệm

Nhà nước là gì?

Nhà nước là tổ chức quyền lực, chính trị của xã hội có giai cấp, có

lãnh thổ, dân cư và chính quyền độc lập, có khả năng đặt ra và thực thi pháp

luật nhằm thiết lập trật tự xã hội nhất định trong phạm vi lãnh thổ của mình

Nhà nước là một tổ chức đặc biệt có các dấu hiệu đặc trưng sau: phân

bố dân cư theo đơn vị hành chính – lãnh thổ, các bộ máy quyền lực công, có

chủ quyền tối cao trong phạm vi lãnh thổ của đất nước mình, có quyền quy

định các loại thuế mang tính bắt buộc đối với cá nhân, tổ chức trong xã hội

Nhà nước pháp quyền là gì?

Nhà nước pháp quyền là Nhà nước lấy pháp luật làm cơ sở pháp lí thống nhất cho việc điều hành mọi mặt hoạt động của nhà nước, của xã hội, của mọi công dân, dùng pháp luật làm chuẩn mực để phân biệt tính hợp pháp và không hợp pháp, việc được làm và không được làm trong thi hành pháp luật của các cơ quan và cán bộ nhân viên nhà nước, trong việc tuân thủ pháp luật của mọi công dân, tóm lại là một nhà nước phục tùng một trật tự pháp lí loại trừ tình trạng vô chính phủ và tư nhân phục thù, các quyền dân chủ công dân đều được bảo đảm Trong nhà nước pháp quyền không một cơ quan, tổ chức nào, không một cá nhân nào đứng trên pháp luật và đứng ngoài pháp luật

Nhà nước pháp quyền có các hình thức sau:

Hình thức Nhà nước Cộng hòa

Hình thức Mô hình Dân chủ Nghị viện

Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam của dân, do dân vì dân

Tại Điều 2 Hiến Pháp 1992 (sửa đổi 2001) đã đưa ra khái niệm “Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa” Tuy nhiên trên thực tế, không có sự giải thích rõ ràng về Nhà nước Pháp quyền Xã hội Chủ nghĩa bằng văn bản Khái niệm này lần đầu tiên được nhắc đến do ông Đỗ Mười tại Hội nghị lần thứ II, Ban chấp hành Trung ương khóa VIII, ngày 29-11-1991 Vấn đề này được bàn đến trong các cuộc họp cấp cao ở Việt Nam Điển hình là trong bài diễn văn tại phiên khai mạc kỳ họp đầu tiên của QH khóa XII vào ngày 19-7-2007, ông Nông Đức Mạnh đã lần đầu tiên chính thức công bố nội dung của Học thuyết Nhà nước pháp quyền Xã hội chủ nghĩa Theo quan điểm của GS.TS Nguyễn Duy Quý, nhà nước pháp quyền không phải là một kiểu nhà nước (giống như kiểu nhà nước chiếm hữu nô lệ, kiểu nhà

nước phong kiến, kiểu nhà nước tư bản chủ nghĩa hay kiểu nhà nước xã hội chủ nghĩa) mà là một phương thức tổ chức quyền lực nhà nước tiến bộ mà bất kì nhà nước nào, thể chế chính trị nào muốn đạt đến trình độ văn minh đều phải hướng tới.

*Nội dung có thể được tóm lược:

- Quyền lực nhà nước là thống nhất, nhưng có sự phân công giữa các cơ quan nhà nước để thực hiện chức năng lập pháp, hành pháp và tư pháp

- Nhà nước quản lý đất nước và xã hội theo pháp luật do Quốc hội ban hành, trong đó hiến pháp và luật pháp là kết quả của sự thể chế hóa đường lối, quan điểm, chủ trương và chính sách của Đảng

- Thẩm quyền của Chính phủ được xác định trên cơ sở phân định những loại việc Chính phủ chủ động quyết định với những loại việc Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị và Ban Bí thư trực tiếp quyết định hoặc cho ý kiến định hướng Cũng tương tự như vậy, thẩm quyền của chính quyền địa phương được xác định trên cơ sở phân định những loại việc do hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân chủ động quyết định với những loại việc ban chấp hành và ban thường vụ đảng bộ quyết định hoặc cho ý kiến để hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân thực hiện

- Hoạt động tư pháp, kể cả việc đào tạo, quản lý và sử dụng đội ngũ cán bộ tư pháp, do Đảng lãnh đạo thông qua vai trò của cấp ủy và ban cán sự đảng ở các cơ quan tư pháp căn cứ quy định của Đảng

Điều 2: Hiến pháp năm 2013 khẳng định: “Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân

dân, do Nhân dân, vì Nhân dân Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

do Nhân dân làm chủ; tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp”

Như vậy, Nhà nước pháp quyền Xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân, tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân; Nhà nước công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền con người, quyền công dân; tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật; quyền lực nhà nước

là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp và nguyên tắc tập trung dân chủ; thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, hoà bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; tuân thủ Hiến chương Liên hợp quốc và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, là bạn, là đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế

KIẾN THỨC CƠ BẢN

Bối cảnh lịch sử

Phong trào Xô Viết Nghệ - Tĩnh – mô hình nhà nước của dân, cho

dân và vì dân đầu tiên ở Việt Nam

Đảng Cộng sản Việt Nam thành lập ngày 3/2/1930, vừa mới ra đời Đảng đã tổ chức và lãnh đạo một phong trào quần chúng lớn mạnh, xưa nay

chưa từng có trong cả nước mà đỉnh cao là Xô viết Nghệ - Tĩnh

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, phong trào đấu tranh của Nhân dân bùng lên mạnh mẽ từ đầu năm 1930 trên khắp cả ba miền Bắc, Trung, Nam Phong trào đấu tranh đặc biệt mạnh mẽ từ Ngày Quốc tế lao động 01/5/1930, lần đầu tiên công nông và dân chúng tỏ rõ dấu hiệu đoàn kết với

vô sản thế giới và biểu dương lực lượng của mình Từ thành phố đến nông thôn, trên cả ba miền đất nước đã xuất hiện nhiều truyền đơn, cờ Đảng, mít tinh, bãi công, biểu tình, tuần hành thị uy Cao trào cách mạng do Đảng chủ trương và phát động đã diễn ra trên 25 tỉnh thành trong cả nước, trong đó Nghệ - Tĩnh là nơi phong trào phát triển mạnh mẽ nhất

Ngày 01/8/1930, công nhân khu công nghiệp Vinh - Bến Thủy tổng bãi công, đánh dấu một thời kỳ mới, thời kỳ đấu tranh kịch liệt đã đến Tháng 9/1930, phong trào công - nông phát triển tới đỉnh cao, quần chúng

đã vũ trang tự vệ, biểu tình thị uy có vũ trang, tiến công vào cơ quan chính quyền của địch ở địa phương Đặc biệt, cuộc đấu tranh của hơn 8.000 nông dân Hưng Nguyên nổ ra ngày 12/9/1930 để hưởng ứng cuộc đấu tranh của nông dân các huyện và cuộc bãi công của công nhân Vinh - Bến Thủy, phản đối chính sách khủng bố của bọn thực dân và phong kiến tay sai

Phong trào đấu tranh của quần chúng nhân dân vùng lên như bão táp,

bộ máy chính quyền của thực dân và phong kiến tay sai ở nhiều huyện bị tê liệt, ở nhiều xã bị tan rã Các tổ chức cơ sở đảng ở địa phương đã kịp thời lãnh đạo quần chúng thực hiện quyền làm chủ, tự đứng ra quản lý đời sống của mình, thực hiện nhiệm vụ của chính quyền nhân dân theo hình thức Xô Viết

Phong trào cách mạng 1930 - 1931 mà đỉnh cao Xô Viết - Nghệ Tĩnh

có ý nghĩa lịch sử quan trọng trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và giải phóng giai cấp ở nước ta Từ phong trào này, lần đầu tiên công nhân và nông dân liên minh với nhau trong cuộc đấu tranh dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản; chính quyền cách mạng ở một số vùng nông thôn đã ra đời.

Cao trào Xô Viết - Nghệ Tĩnh đã đi vào lịch sử cách mạng Việt Nam như một khúc tráng ca bất diệt, được ví như là một mô hình chính quyền của dân, do dân, vì dân đầu tiên của Việt Nam, cũng là cuộc diễn tập đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam và quần chúng nhân dân chuẩn bị cho cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 Đó là minh chứng rõ nét về truyền thống yêu nước, ý chí quật cường của dân tộc Việt Nam khi có Đảng lãnh đạo, soi đường

Nhà nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa – thực thể nhà nước của

dân, do dân và vì dân đầu tiên ở Đông Nam Á

Thời gian này, Đảng Cộng sản Đông Dương lãnh đạo nhiều cuộc khởi nghĩa chống thực dân Pháp như Khởi nghĩa Nam Kỳ, Khởi nghĩa Bắc Sơn, Xô-viết Nghệ Tĩnh nhưng đều thất bại Những binh lính tham gia chiến

tranh Thái Lan thực hiện cuộc Binh biến Đô Lương cũng thất bại

Vào tháng 5 năm 1941, các lực lượng ái quốc, trong đó nòng cốt là Đảng Cộng sản Đông Dương do Hồ Chí Minh dẫn đầu thành lập Việt Nam Độc lập Đồng minh, thường được gọi tắt là Việt Minh Tổ chức này xây dựng một chiến khu do họ kiểm soát ở biên giới Việt–Trung

Trong khi đó, phản ứng trước sự kiện Nhật đảo chính Pháp, giành quyền kiểm soát toàn bộ Đông Dương, ngày 12 tháng 3 năm 1945, Ban Thường vụ Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam ra chỉ thị "Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta" nhằm phát động cao trào kháng Nhật cứu nước Đồng thời, một đại hội đại biểu toàn quốc họp trên chiến khu, thành lập Quốc dân Đại hội, tức Quốc hội lâm thời Khi Nhật thất bại, khởi nghĩa nổ ra trên toàn quốc, đó là Cách mạng tháng Tám Cách mạng diễn ra nhanh chóng với sự tham gia của hầu hết dân chúng, Việt Minh giành được chính quyền trên cả nước chỉ trong khoảng mười ngày

Từ ngày 12 tháng 8 năm 1945, các đơn vị Giải phóng quân của Việt Minh lần lượt tiến công các đồn Nhật ở các tỉnh Cao Bằng, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Yên Bái, và hỗ trợ nhân dân các tỉnh này tiến lên giành chính quyền tại các tỉnh lỵ

Hội nghị toàn quốc họp ở Tân Trào ngày 13 tháng 8 năm 1945, dưới

sự chủ trì của Hồ Chí Minh với sự tham gia của Trường Chinh (chủ tọa), Hoàng Quốc Việt, Nguyễn Lương Bằng đã nhận định rằng, điều kiện cho Tổng khởi nghĩa đã chín muồi và chuẩn bị lãnh đạo toàn dân khởi nghĩa Ngày 14 tháng 8, một số cán bộ Đảng Cộng sản và Việt Minh dù chưa nhận được lệnh khởi nghĩa nhưng căn cứ vào tình hình hiện tại và chỉ thị "Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta" đã quyết định cùng nhân dân

khởi nghĩa Ngày 16 tháng 8 năm 1945, một đơn vị Giải phóng quân của Việt Minh do Võ Nguyên Giáp chỉ huy từ Tân Trào (Tuyên Quang) kéo về bao vây, tấn công quân Nhật ở thị xã Thái Nguyên.

Tại Hà Nội ngày 19 tháng 8, hàng chục vạn người dân ở Hà Nội và các tỉnh lân cận theo các ngả đường kéo về quảng trường Nhà hát Lớn Hà Nội giành chính quyền

Tại Huế ngày 17 tháng 8 năm 1945, chính phủ Trần Trọng Kim tổ chức mít tinh ra mắt quốc dân, nhưng bởi sự ủng hộ của người dân, cuộc mít tinh đã biến trở thành cuộc tuần hành ủng hộ lực lượng Việt Minh Ngày 23/8, khởi nghĩa ở Huế giành thắng lợi

Tại Sài Gòn, Huỳnh Phú Sổ kết hợp các tổ chức chính trị Cao Đài, Hoà Hảo, Việt Nam Quốc dân đảng, Đại Việt Quốc dân đảng thành Mặt trận Quốc gia Việt Nam Thống nhất, tổ chức một cuộc biểu tình lớn chống Pháp Ngày 25 tháng 8 năm 1945, Việt Minh và Thanh niên Tiền phong làm nòng cốt tổ chức biểu tình và giành chính quyền tại Sài Gòn (nơi chịu sự cai trị trực tiếp của Nhật) Chỉ đạo nổi dậy ở nội thành là nhóm Việt Minh Tiền phong do Trần Văn Giàu chỉ đạo Đến ngày 30 tháng 8, Việt Minh giành được chính quyền toàn quốc Hai tỉnh giành được chính quyền cuối cùng là

Hà Tiên và Đồng Nai Thượng Ngày 25 tháng 8 vua Bảo Đại đứng trước cửa Ngọ Môn đọc Tuyên bố thoái vị (Trích “Trẫm muốn được làm dân một nước tự do, hơn làm vua một nước bị trị!”)

Vào lúc hơn 2 giờ chiều ngày 2 tháng 9 năm 1945 tại Quãng Trường Puginier (nay là Quãng Trường Ba Đình, Hà Nội), chủ tịch Hồ Chí Minh đứng trước nhân dân đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa - nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân

đầu tiên ở Đông Nam Á.

“Tôi đề nghị Chính phủ tổ chức càng sớm càng hay cuộc TỔNG TUYỂN CỬ với chế độ phổ thông đầu phiếu Tất cả công dân trai gái mười tám tuổi đều có quyền ứng cử và bầu cử, không phân biệt giàu nghèo, tôn giáo, dòng giống, ” Trích lời của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong phiên họp chính phủ ngày 3 tháng 9 năm 1945

Sau Cách Mạng Tháng Tám và sự kiện ngày 2 tháng 9 năm 1945 Vào ngày 6 tháng 1 năm 1946, ngày tổng tuyển cử đầu tiên bầu quốc hội nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa theo nguyên tắc phổ thông đầu phiếu được diễn ra trên cả nước Từ tổng tuyển cử đã chỉ ra rõ thể hiện chính quyền của nhân dân, được nhân dân ứng cử, được nhân dân bầu và phục vụ cho nhân dân

Nhà nước pháp quyền của dân, cho dân và vì dân được khẳng định

qua các kì Đại hội, bổ sung Hiến pháp

Sau Cách mạng Tháng 8/1945, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đời Đó là một nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á; “Cách mạng Tháng Tám đã lật đổ nền quân chủ mấy mươi thế kỷ, đã đánh tan xiềng xích thực dân gần một trăm năm, đã đưa chính quyền lại cho nhân dân, đã xây dựng nền tảng cho nước Việt Nam dân chủ cộng hoà độc lập, tự

do, hạnh phúc Đó là một cuộc thay đổi cực kỳ to lớn trong lịch sử nước nhà”

Kể từ đó, tiếp thu, kế thừa những tư tưởng tiến bộ của nhân loại về

mô hình nhà nước, quá trình nhận thức tư duy lý luận của Đảng qua các nhiệm kỳ đại hội, nhất là thời kỳ đổi mới, từ Đại hội VI đến Đại hội XIII, không ngừng được phát triển và hoàn thiện Những quan điểm, đường lối đó được Nhà nước cụ thể hóa trong các bản Hiến pháp 1946, 1959, 1980, 1992

và 2013

Quá trình xây dựng và phát triển của Nhà nước trong mỗi giai đoạn lịch sử có những thay đổi về mô hình bộ máy Tuy nhiên, xuyên suốt mạch phát triển ấy đều dựa trên cơ sở nền tảng chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng của Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân

Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khóa VII (1-1994), lần đầu tiên, Đảng ta đã chính thức sử dụng thuật ngữ “Nhà nước pháp quyền Việt Nam”: Xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân

Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH (sửa đổi, bổ sung 2011), Đảng ta khẳng định một trong những đặc trưng của chế

độ là “xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân,