Tiểu luận mô hình nhà nước phúc lợi chung ở bắc âu và những giá trị tham khảo cho Việt Nam

Đây là bài tiểu luận bàn luận về Mô hình nhà nước Phúc Lợi Bắc Âu đi cùng với những giá trị tham khảo cho Việt Nam. Nếu cảm thấy hay các bạn có thể tải về để theo dõi thuận tiện nhé, giá chỉ 7000 đồng thôi Cảm ơn các bạn đã ủng hộ cho mình, nghìn tym gửi đến các bạn ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ ~~~~

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG HỒ CHÍ MINH

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN MÔN: Chủ Nghĩa Xã Hội Khoa Học

TÊN CHỦ ĐỀ:Mô hình Nhà nước phúc lợi chung ở Bắc Âu và

những giá trị tham khảo cho Việt Nam

Họ và tên sinh viên: Nguyễn Lê Tuấn Hùng

Mã số sinh viên: 030836200057

Lớp, hệ đào tạo: DHCQ

CHẤM ĐIỂM

TP.HỒ CHÍ MINH - NĂM 2021

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG HỒ CHÍ MINH

MỤC LỤC

1 Tính cấp thiết của đề tài 01

2 Cơ sở lý luận 01

2.1 Khái niệm và các thuật ngữ chuyên ngành 01

2.2 Nội dung 02

3 Thực trạng chủ đề nghiên cứu 04

3.1 Những thành tựu 04

3.2 Những nhược điểm, thách thức của nhà nước phúc lợi Bắc Âu 07

3.3 Nguyên nhân của những thách thức, hạn chế 08

4 Một số giá trị tham khảo, gợi mở cho Việt Nam 09

5 Kết luận 10 TÀI LIỆU THAM KHẢO

Danh Mục Bảng Biểu

Bảng 1 Năng suất lao động các quốc gia Bắc Âu so với thế giới (£/h) 03 Bảng 2 Chỉ số phát triển con người (HDI) của các quốc gia Bắc Âu so với thế giới 04 Bảng 3 Mức chi tiêu cho xã hội (%GDP) ở các quốc gia Bắc Âu 07

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bước vào thời kì đổi mới, nền “Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”

đã trở thành cụm từ tương đối phổ biến với người Việt Nam Thế nhưng, nhìn nhận lại trên phạm vi thế giới thì cũng không tìm được một nước nào đi theo con đường thể chế chính trị này Tuy nhiên kể từ sau thế chiến thứ II, và đặc biệt là vào những năm đầu thế kỉ XX, mô hình nhà nước phúc lợi Bắc Âu được người dân Việt Nam chú ý, quan tâm rộng rãi Sở dĩ bởi vì phúc lợi xã hội tại các quốc gia Bắc Âu thuộc loại cao nhất thế giới, thường đứng đầu các bảng xếp hạng được thực hiện bởi các tổ chức uy tín liên quan đến những vấn đề phúc lợi xã hội và an sinh xã hội Bên cạnh đó mức sống của những quốc gia này cũng thuộc top đầu trên thế giới Do đó, việc tìm hiểu, nghiên cứu và phân tích thể chế xã hội và kinh tế ở các nước Bắc Âu là cần thiết, giúp các nhà hoạch định chính sách định hướng rõ ràng hơn cho con đường xã hội chủ nghĩa mà nước ta đang theo đuổi Đây cũng chính là lý do em lựa chọn đề tài “Mô hình Nhà nước phúc lợi chung ở Bắc Âu và những giá trị tham khảo cho Việt Nam” làm đề tài tiểu luận của mình với mong muốn đóng góp cái nhìn cụ thể về mô hình nhà nước phúc lợi ở các nước Bắc Âu từ đó đem đến những giá trị, những giải pháp phù hợp cho công cuộc chuyển đổi và tái cấu trúc nền kinh tế và xã hội Việt Nam

2 Cơ Sở Lý Luận

2.1 Khái niệm và các thuật ngữ chuyên ngành

Khu vực Bắc Âu (Nordic) theo định nghĩa của Liên Hợp Quốc là vùng lãnh thổ bao gồm 5 nước chính gồm: Thụy Điển (Sweden), Phần Lan (Finland), Nauy (Norway), Đan Mạch (Denmark), và Iceland cùng các vùng lãnh thổ có liên quan: đảo Greendland, đảo Faroe, Svalbar, Aland.Tuy nhiên trong bài viết này

em chỉ đề cập chủ yếu đến 5 quốc gia chính trên vì kiểu nhà nước phúc lợi Bắc

Âu được chú ý rộng rãi thông qua 5 quốc gia này

Nhà nước phúc lợi là một hình thức chính phủ trong đó nhà nước bảo vệ và thúc đẩy phúc lợi kinh tế và xã hội của công dân, dựa trên các nguyên tắc về cơ hội bình đẳng , phân phối công bằng của cải và trách nhiệm công cộng đối với

những

công dân không thể tận dụng dự phòng tối thiểu cho một cuộc sống tốt đẹp Nhà

xã hội học TH Marshall mô tả nhà nước phúc lợi hiện đại là sự kết hợp đặc biệt giữa dân chủ , phúc lợi và chủ nghĩa tư bản

2.2 Nội dung

Ngày nay khi nói về các nước Bắc Âu, những hình ảnh về một thiên đường xã hội dễ dàng hiện ra trước mắt với vô vàn những phúc lợi đem lại cho người dân Chính vì lẽ đó mà nhiều người đã lầm tưởng rằng mô hình nhà nước Bắc Âu chính là những nước Xã Hội Chủ Nghĩa nhưng sự thật không phải như vậy Thực chất các nước Bắc Âu đang theo mô hình Dân chủ xã hội, tuy nhiên về vấn

đề kinh tế, xã hội ở nơi đây có nhiều điểm tương đồng với Chủ Nghĩa Xã Hội đã khiến nhiều người lầm tưởng Để làm rõ về vấn đề này, Thủ tướng Đan Mạch, ông Lars Lokke Rasmussen đã từng nói “Tôi biết một vài người Hoa Kỳ thường liên hệ mô hình Bắc Âu với Chủ nghĩa Xã hội Cho nên tôi muốn làm rõ việc này Đan Mạch không phải nền kinh tế kế hoạch kiểu Xã hội Chủ nghĩa Đan Mạch là một nền kinh tế thị trường”, tại Đại Học Harvard – 2015 Tuy nhiên, cũng không phủ nhận rằng đặc trưng của mô hình nhà nước Bắc Âu có nhiều điểm tương đồng với mô hình Chủ Nghĩa Xã Hội

Đặc trưng đầu tiên có thể kể đến đó là “Cơ sở vật chất – kỹ thuật của Chủ nghĩa

xã hội là nền sản xuất công nghiệp hiện đại” Các nước Bắc Âu là gương mặt quen thuộc trong top đầu bảng xếp hạng về GDP trên thế giới, công lớn phải kể đến nền công nghiệp phát triển với mũi nhọn là ngành khai thác rừng, khai thác biển và khai thác dầu khí Có thể thấy các nước Bắc Âu tiếp giáp với Biển Bắc

về phía Bắc, biển Baltic về phía Nam, chính vì lợi thế đã đem lại nguồn nước dồi dào đem lại nguồn thủy điện với giá rẻ, bên cạnh đó là đánh bắt cá, đóng tàu,

… đem lại nguồn thu lớn cho nhà nước Các nước Bắc Âu với địa hình chủ yếu

là đồi núi góp phần phát triển sản xuất gỗ, giấy đem lại nguồn ngoại tệ lớn,… Tóm lại, với nền đại công nghiệp phát triển, đây chính là đặc trưng tiêu biểu cho nhà nước Chủ Nghĩa Xã Hội

02

Đặc trưng thứ hai cho thấy điểm tương đồng đó là “Chủ nghĩa xã hội tạo ra cách thức tổ chức lao động và kỷ luật lao động mới với năng suất cao” Người dân Bắc Âu luôn được biết đến với năng suất lao động thuộc hàng cao nhất thế giới Bảng 1 Năng suất lao động các quốc gia Bắc Âu so với thế giới (£/h)

Cả 5 quốc gia Bắc Âu đều thuộc top 13 về năng suất lao động Tuy vậy, giờ làm việc trung bình của họ không cao, điển hình trung bình người Đan Mạch làm việc 37,5 giờ trong 5 ngày mỗi tuần, bên cạnh đó họ cũng nói không với giờ làm thêm Mỗi năm họ cũng được nghỉ hè 4 tuần và 1 – 2 tuần nghỉ đông vì tính chất thời tiết nơi đó Chính vì sự thuận lợi trong điều kiện làm việc như vậy, kỷ luật lao động cao kết quả là mức sống ở các quốc gia Bắc Âu thường cao

Đặc trưng cuối cùng mà mô hình nhà nước Bắc Âu có điểm tương đồng với Chủ Nghĩa Xã Hội là “Chủ nghĩa xã hội giải phóng và phát triển con người toàn diện” Có lẽ đối với học sinh, sinh viên điểm thu hút họ nhất về mô hình Bắc Âu

là hệ thống giáo dục miễn phí hoặc trợ cấp cao, hệ thống y tế cũng được chú trọng Điều đó tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển tự do, toàn diện của mỗi người Kết quả là các nước Bắc Âu luôn chiếm vị trí cao về chỉ số phát triển con người

Bảng 2 Chỉ số phát triển con người (HDI) của các quốc gia Bắc Âu so với thế

giới

02

10 Đan Mạch 0.940

Bộ chỉ số cũng phản ánh một đặc điểm khác của nhà nước phúc lợi là con người được phát triển nhiều mặt như là tuổi thọ cao, mức thu nhập cao và được giáo dục

Đạt nhiều thành tựu là vậy nhưng cũng có ý kiến cho rằng để đạt được thành quả như vậy là do những cuộc chinh phạt và tích lũy tư bản cao ở các thời kì trước

Số khác lại cho rằng mô hình Bắc Âu có nhiều bất cập như là không khuyến khích sản xuất, tồn tại nhiều nhân tố ỷ lại gây nên trì trệ nền kinh tế Nhưng xét cho cùng, các nhà khoa học trên thế giới vẫn thừa nhận rằng, mô hình nhà nước phúc lợi Bắc Âu là mô hình đáng mơ ước ở nhiều nước Bài viết này cũng sẽ chỉ

ra về những thành tựu, những ưu, nhược điểm của mô hình qua đó rút ra những giá trị và bài học cho trên con đường hướng đến Xã Hội Chủ Nghĩa ở Việt Nam

3 Thực trạng chủ đề nghiên cứu

3.1 Những thành tựu

• An sinh xã hội, phúc lợi xã hội tốt nhất thế giới

Phúc lợi xã hội nơi đây luôn là giấc mơ với các nước khác trên thế giới, đây cũng là nguyên nhân chính khiến mô hình nhà nước phúc lợi Bắc Âu nổi tiếng khắp toàn cầu Hàng năm, chính phủ các nước đều chi ngân sách rất nhiều hỗ trợ

về y tế, giáo dục,… Nền giáo dục được miễn phí hoặc trợ cấp cao, chiếm từ 3 – 8% GDP của các nước Bên cạnh đó chăm sóc trẻ em cũng được quan tâm khi các nước dành khoảng 2 – 3% GDP cho chăm sóc trẻ em, xây dựng trường mẫu

giáo,

02

hệ thống nhà trẻ Về lĩnh vực y tế và bảo hiểm, các nước Bắc Âu chủ trương miễn phí khám, chữa bệnh cho phụ nữ có thai và trẻ vị thành niên; quỹ bảo hiểm cũng chiếm 20 – 30% GDP các nước Kết quả là tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh đạt mức tập, chỉ 3/1000 ca, tuổi thọ trung bình là 82,3 tuổi Tỷ lệ thất nghiệp ở các nước Bắc Âu duy trì ở mức thấp với Nauy (3,97%), Iceland (2,95%), Thụy Điển (6,84%), Đan Mạch (4,83%), Phần Lan (7,25%) – số liệu vào năm 2019, một năm trước khi dịch Covid xuất hiện và hoành hành,… Chính vì những thành quả tuyệt vời đó được thể hiện thông qua những con số khiến cho mô hình nhà nước Bắc Âu trở nên nổi tiếng và là tấm gương sáng cho các nước khác noi theo

• Xây dựng nên một nhà nước dân chủ, công bằng, bình đẳng

Công bằng, bình đẳng tưởng chừng là điều khó đạt được trong thế giới ngày nay khi đa số các nước trên thế giới đều theo chủ nghĩa tư bản Thế nhưng ở các nước Bắc Âu, dân chủ, sự công bằng và bình đẳng lại được ưu tiên chú trọng phát triển Ở nơi đây, người dân ngày càng tích cực hơn trong khả năng tham gia vào chính trị Người dân biết tương đối đầy đủ về những gì Chính Phủ sẽ làm Bên cạnh đó nền kinh tế thị trường ở đây cũng khá lành mạnh, năng động và được điều tiết vì lợi ích của xã hội, được xây dựng vững chắc và để đối phó với những khuyết tật của nền kinh tế toàn cầu Sự phân hóa giàu nghèo luôn là bài toán khó với tất cả các nhà hoạch định chính sách; thế nhưng ở Bắc Âu sự phân hóa giàu nghèo lại thấp hơn nhiều

• Khắc phục những khuyết tật của kinh tế thị trường, quản lý và phát triển kinh tế hiện đại, minh bạch

Không thể phủ nhận những lợi ích to lớn của nền kinh tế thị trường Chính vì lẽ

đó mà nước ta cũng đã quyết định đi theo con đường này Tuy nhiên, nền kinh tế thị trường này vẫn tồn tại nhiều khúc mắc mà điển hình là độc quyền Thế nhưng, ở mô hình Bắc Âu, sự tự do thị trường, sự do trong kinh doanh, bảo vệ quyền sở hữu tư nhân và thừa nhận vai trò quản lý của nhà nước, đảm bảo sự phát triển kinh tế đi cùng với các quy tắc công bằng, tự do Chức năng kinh doanh gần như được nhường lại cho thị trường, cho tư nhân, đây là điều được

khuyến khích cần áp

05

dụng vì thị trường hoạt động tốt nhất khi tự nó vận hành Trong khi đó, nhà nước chỉ với vai trò quản lý, điều khiển, định ra các thể chế, là cơ quan thu thuế và tái phân phối thu nhập, phúc lợi xã hội

“Khuyết tật” thứ hai của nền kinh tế thị trường là vấn đề phân hóa giàu nghèo, các nhà hoạch định chính sách của họ đã chọn một hệ thống kinh tế hỗn hợp làm giảm khoảng cách giàu nghèo thông qua việc đánh thuế tái phân phối và một khu vực công vững mạnh trong khi vẫn bảo toàn lợi ích của chủ nghĩa tư bản Chính phủ các nước thu thuế thông qua thuế lũy tiến, trong đó những người có mức thu nhập cao sẽ đóng thuế cao hơn rồi dùng tiền đó để trang trải chi phí phúc lợi xã hội như y tế, giáo dục,… Chẳng hạn ở Phần Lan, thuế thu nhập doanh nghiệp là 20%; thuế thu nhập từ vốn đầu tư từ 30 – 34%; thuế thu nhập trên tiền lương, tiền công từ 6 – 31,25% theo phương pháp lũy tiến; thuế giá trị gia tăng là 24%, một mức thuế rất cao thế nhưng nó lại đem lại mức an sinh xã hội cao và sự bình đẳng trong xã hội

Một vấn đề khác của kinh tế thị trường đó là tính minh bạch Tham nhũng hay lạm quyền luôn là vấn đề nhức nhối với các nước trên thế giới Nhưng theo chỉ

số nhận thức tham nhũng năm 2019 được thực hiện bởi Tổ Chức Minh Bạch Quốc Tế, năm nước Bắc Âu đã có thứ hạng cao: Đan Mạch xếp hạng 1, Phần Lan hạng 3, Thụy Điển hạng 4, Na Uy hạng 7 và cuối cùng là Iceland hạng 11 Đơn cử như ở Phần Lan, một trong nhữ nguyên tắc cơ bản trong phòng chống tham nhũng là không xem đó là một hiện tượng đơn lẻ, riêng biệt Ở nước này không có định nghĩa cụ thể về tham nhũng, thay vào đó hành vi tham nhũng được điều chỉnh trong một hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật như: Hiến pháp, Bộ luật Hự sự và một số bộ luật khác,…Kết quả là theo khảo sát của Ủy ban châu Âu (EC) vào năm 2017, chỉ có 9% người dân Phần Lan bị ảnh hưởng bởi tham nhũng trong khi con số này của Châu Âu nói chung là 25% Yếu tố tham nhũng nhỏ như vậy lý giải vì sao nhà nước luôn nắm giữ một lượng lớn tài sản công Qua đó có thể thấy tính ưu việt của mô hình này trong việc quản lý đất

nước Tuy vậy, bên cạnh

06

những thành tựu của mô hình nhà nước phúc lợi này, các nước Bắc Âu cũng đối mặt với những thách thức, nhược điểm khi vận hành hệ thống như vậy

3.2 Những nhược điểm, thách thức của nhà nước phúc lợi Bắc Âu

Mô hình nhà nước phúc lợi Bắc Âu với những chính sách an sinh xã hội, phúc lợi xã hội hấp dẫn cùng với sự quản lý điều hành của nhà nước đã đem lại sự thịnh vượng, phát triển kinh tế mạnh mẽ trong những năm qua Thế nhưng, mô hình nào cũng có những mặt trái, mô hình Bắc Âu cũng không phải ngoại lệ, vẫn tồn tại những nhược điểm và hạn chế cần được khắc phục:

Một là vấn đề già hóa dân số, đây không chỉ là vấn đề của Bắc Âu mà là vấn đề chung của các nước phát triển, già hóa dân số tăng cao khiến chính phủ phải chi nhiều ngân sách hơn cho an sinh xã hội, tạo áp lực làm giảm sự phát triển của nền kinh tế

Hai là vấn đề người nhập cư, đây là vấn đề chung của Châu Âu Với chế độ phúc lợi xã hội hấp dẫn nên rất nhiều người, đặc biệt là người Châu Phi muốn di cư đến đây với mong muốn cuộc sống tốt đẹp hơn Nhưng chính vì vậy đã làm gia tăng gánh nặng thuế vì nhiều người nhập cư đòi hỏi phải chi tiêu cho phúc lợi xã hội nhiều hơn

Ba là chi phí phúc lợi xã hội quá cao, gây ra sức ì cho xã hội Phúc lợi xã hội ở Bắc Âu bao gồm chi phí cho trợ cấp người tàn tật, thất nghiệp, gia đình, nhà ở, y

tế, giáo dục, lương hưu,…Tổng chi tiêu cho phúc lợi ở các nước chiếm tỷ trọng khá lớn trong GDP

Bảng 3 Mức chi tiêu cho xã hội (%GDP) ở các quốc gia Bắc Âu

07

Bốn là vấn đề môi trường, các nước Bắc Âu lại là một trong những nước sử dụng tài nguyên và lượng khí thải cao nhất thế giới Ước tính họ tiêu thụ trung bình 32 tấn mỗi năm, gấp bốn lẫn rưỡi so với mức bền vững

3.3 Nguyên nhân của những thách thức, hạn chế

Nguyên nhân đầu tiên có thể kể đến đó là thuế suất cao Các khoản chi phí cho phúc lợi xã hội hầu hết phụ thuộc vào thuế, điển hình là Đan Mạch với 46% GDP được cung cấp bởi thuế Điều này ảnh hưởng rất nhiều đến hoạt động của

cá nhân và doanh nghiệp dẫn đến kém sức cạnh tranh hơn Người dân có xu hướng không muốn làm việc mà ngồi hưởng không các khoản trợ cấp từ chính phủ Vì chế độ phúc lợi cao như vậy dễ bị một số người lợi dụng những khoản lợi ích họ không đáng được hưởng Đây cũng là nguyên nhân khiến dòng người nhập cư đổ xô tới các quốc gia Bắc Âu nói riêng và Châu Âu nói chung

Vấn nạn tỷ lệ người dân tham gia thị trường lao động ngày càng bị thu hẹp, vấn

đề già hóa một phần do những sinh viên sau khi hưởng chế độ trợ cấp học phí đã

ra nước ngoài làm việc để trốn tránh trách nhiệm thuế trong nước và tiếp tục học tập và làm việc cho tới khi về hưu mới quay về đất nước và hưởng những đãi ngộ về chăm sóc y tế dành cho người già Bên cạnh đó, những người sinh năm

1940 và 1950 đến tuổi nghỉ hưu sẽ làm tăng độ tuổi của những người trên 65 tuổi được hưởng lương hưu Nếu không có những biện pháp khắc phục sự mất cân bằng này, nhà nước phúc lợi sẽ không bền vững về mặt tài chính

Đối với vấn đề môi trường, ý thức bảo vệ môi trường của họ cũng tương đối cao khi không khí của họ trong lành, công viên không có rác nên công việc thu gom rác tương đối nhàn Thế nhưng, nhập khẩu carbon lại là nguyên nhân chính

khiến

07