Lý luận hình thái kinh tế xã hội với con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta.

Lý luận, hình thái kinh tế xã hội là lý luận cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử do C. Mác xây dựng lên và có vị trí quan trọng trong triết học Mác Lênin. Nhờ có lý luận hình thái kinh tế xã hội đã chỉ rõ nguồn gốc, động lực bên trong, nội tại của sự phát triển xã hội, chỉ rõ được bản chất của từng chế độ xã hội. Lý luận đó giúp chúng ta nghiên cứu một cách đứng đắn và khoa học sự vận hành của xã hội trong giai đoạn phát triển nhất định cũng như tiến trình vận động lịch sử nối chung của xã hội loài người. Song, ngày nay, đứng trước sự sụp đổ của các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu, lý luận đó đang được phê phán từ nhiều phía. Sự phê phán đó không phải từ phía kẻ thù của chủ nghĩa Mác mà còn có cả một số người đã từng đi theo chủ nghĩa Mác. Họ cho rằng, hình thái kinh tế xã hội của chủ nghĩa Mác đã lỗi thời trong thời đại ngày nay. Cần phải thay thế nó bằng một lý luận khác, chẳng hạn như lý luận về các nền văn minh. Chính vì vậy làm rõ thực chất lý luận hình thái kinh tế xã hội, giá trị khoa học và tính thời đại của nó đang là một đòi hỏi cấp thiết . Về thực tiễn, Việt Nam đang tiến hành công cuộc xây dựng đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Công cuộc đó đang đặt ra hàng loạt vấn đề đòi hỏi các nhà khoa học trên các lĩnh vực khác nhau phải tập chung nghiên cứu giải quyết. Trên cơ sở làm rõ giá trị khoa học của lý luận hình thái kinh tế xã hội , việc vận dụng lý luận đóvào điều kiện Việt Nam; vạch ra những mối liên hệ hợp quy luật và đề ra các giải pháp nhằm đảm bảo thực hiện thắng lợi công cuộc xây dựng đất nước Việt Nam thành một nước giàu, mạnh, xã hội công bằng văn minh cũng là một nhiệm vụ thực tiễn đang đặt ra. Để nhận rõ về lý luận kinh tế xã hội của Mác và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta, tôi đã lựa chọn chủ đề này. Mong rằng chó thể đưa đến những cái nhìn đa chiều về vấn đề trên.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN

TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN

Đề tài: Lý luận hình thái kinh tế- xã hội với con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta.

Họ và tên: Lê Thị Thu Phương

Lớp: Anh 13 – KTKT – K59

Chuyên ngành: Kế toán- Kiểm toán

QUẢNG NINH– THÁNG 6 NĂM 2021

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU……… …2

CHƯƠNG I: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ LÝ LUẬN KINH TẾ- XÃ HỘI 3

I, Khái niệm về lý luận kinh tế - xã hội……… ……….3

1, Khái niệm……… 3

2, Các hình thái lý luận kinh tế - xã hội……… … 3

II, Cấu trúc cơ bản của hình thái kinh tế - xã hội……… ……… 4

III, Ý nghĩa của lý luận kinh tế - xã hội……… ……5

IV: Vấn đề xây dựng hình thái kinh tế - xã hội ở Việt Nam…… …… …8

CHƯƠNG III: VẬN DỤNG LÝ LUẬN HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI VỚI CON ĐƯỜNG ĐI LÊN XHCN……….…….9

I, Lý luận cơ sở……… …… 9

II, Thực trạng sự nghiệp Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá ở Việt Nam……… ……… 9

1, Những thành tựu đạt được……… ….10

2, Một số hạn chế và yếu kém……….……11

3, Giải pháp vĩ mô cho sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá ở nước ta.12 a, Nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng và quản lý nhà nước………….12

b, Đào tạo nâng cao chất lượng nguồn nhân lực……… 12

c, Đẩy mạnh đổi mới phát triển khoa học công nghệ………13

d, Đẩy mạnh công tác huy động vốn và sử dụng vốn có hiệu quả………13

e, Mở rộng và nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại……….……13

KẾT LUẬN 14

LỜI MỞ ĐẦU

Lý luận, hình thái kinh tế - xã hội là lý luận cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử do C Mác xây dựng lên và có vị trí quan trọng trong triết học Mác- Lênin Nhờ có lý luận hình thái kinh tế - xã hội đã chỉ rõ nguồn gốc, động lực bên trong, nội tại của sự phát triển xã hội, chỉ rõ được bản chất của từng chế độ xã hội Lý luận đó giúp chúng ta nghiên cứu một cách đứng đắn và khoa học sự vận hành của

xã hội trong giai đoạn phát triển nhất định cũng như tiến trình vận động lịch sử nối chung của xã hội loài người Song, ngày nay, đứng trước sự sụp đổ của các nước

xã hội chủ nghĩa Đông Âu, lý luận đó đang được phê phán từ nhiều phía Sự phê phán đó không phải từ phía kẻ thù của chủ nghĩa Mác mà còn có cả một số người

đã từng đi theo chủ nghĩa Mác Họ cho rằng, hình thái kinh tế - xã hội của chủ nghĩa Mác đã lỗi thời trong thời đại ngày nay Cần phải thay thế nó bằng một lý luận khác, chẳng hạn như lý luận về các nền văn minh Chính vì vậy làm rõ thực chất lý luận hình thái kinh tế - xã hội, giá trị khoa học và tính thời đại của nó đang

là một đòi hỏi cấp thiết

Về thực tiễn, Việt Nam đang tiến hành công cuộc xây dựng đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa Công cuộc đó đang đặt ra hàng loạt vấn đề đòi hỏi các nhà khoa học trên các lĩnh vực khác nhau phải tập chung nghiên cứu giải quyết Trên cơ sở làm rõ giá trị khoa học của lý luận hình thái kinh tế - xã hội , việc vận dụng lý luận đóvào điều kiện Việt Nam; vạch ra những mối liên hệ hợp quy luật và đề ra các giải pháp nhằm đảm bảo thực hiện thắng lợi công cuộc xây dựng đất nước Việt Nam thành một nước giàu, mạnh, xã hội công bằng văn minh cũng là một nhiệm vụ thực tiễn đang đặt ra Để nhận rõ về lý luận kinh tế - xã hội của Mác và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta, tôi đã lựa chọn chủ đề này Mong rằng chó thể đưa đến những cái nhìn đa chiều về vấn đề trên

CHƯƠNG I: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ LÝ LUẬN KINH TẾ- XÃ HỘI:

I, Khái niệm về lý luận kinh tế - xã hội:

1, Khái niệm:

Hình thái kinh tế - xã hội là một phạm trù của chủ nghĩa duy vật lịch sử (hay còn gọi là chủ nghĩa duy vật biện chứng về xã hội) dùng để chỉ xã hội ở từng giai đoạn lịch sử nhất định, với một kiểu quan hệ sản xuất đặc trưng cho xã hội đó, phù hợp với một trình độ nhất định của lực lượng sản xuất, và với một kiến trúc thượng tầng tương ứng được xây dựng trên những quan hệ sản xuất đó Nó chính là các xã hội cụ thể được tạo thành từ sự thống nhất biện chứng giữa các mặt trong đời sống

xã hội và tồn tại trong từng giai đoạn lịch sử nhất định

2, Các hình thái lý luận kinh tế - xã hội:

Theo chủ nghĩa Mác-Lenin thì trong lịch sử loài người đã sẽ tuần tự xuất hiện 05 hình thái kinh tế xã hội từ thấp đến cao:

- Hình thái kinh tế-xã hội cộng sản nguyên thủy (công xã nguyên thủy)

- Hình thái kinh tế-xã hội chiếm hữu nô lệ (giai cấp chủ nô mang sứ mệnh lịch sử chuyển từ HTKTXH cộng sản nguyên thuỷ lên HTKTXH chiếm hữu nô lệ) gồm chủ nô và nông nô

- Hình thái kinh tế - xã hội phong kiến (giai cấp phong kiến) gồm địa chủ

và nông dân

- Hình thái kinh tế - xã hội tư bản chủ nghĩa (giai cấp tư sản) gồm tri thức, tiểu tư sản

- Hình thái kinh tế cộng sản chủ nghĩa (giai cấp công nhân)

Theo C.Mác và Ph.Ăngghen, hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa ra đời và có quá trình phát triển qua các giai đoạn, từ trình độ thấp lên trình độ cao:

- "Giai đoạn thấp của xã hội cộng sản" hay "giai đoạn đầu của xã hội cộng sản" Sau gọi giai đoạn này là "chủ nghĩa xã hội" hay "xã hội xã hội chủ nghĩa"

- "Giai đoạn cao hơn của xã hội cộng sản" Sau này gọi là "chủ nghĩa cộng sản" hay xã hội cộng sản chủ nghĩa

- "Giữa xã hội tư bản chủ nghĩa và xã hội cộng sản chủ nghĩa là một thời kỳ cải biến cách mạng từ xã hội nọ sang xã hội kia một thời kỳ quá độ chính trị , chuyên chính cách mạng của giai cấp vô sản", và đó là "những cơn đau đẻ kéo dài"

Lênin cũng nêu lại gồm:

- Những cơn đau đẻ kéo dài (tức là thời kỳ quá độ)

- Giai đoạn đầu của xã hội cộng sản chủ nghĩa

- Giai đoạn cao của xã hội cộng sản chủ nghĩa

II, Cấu trúc cơ bản của hình thái kinh tế - xã hội:

Lực lượng sản xuất: là nền tảng vật chất kỹ thuật của mỗi hình thái kinh tế

- xã hội Hình thái kinh tế - xã hội khác nhau có lực lượng sản xuất khác nhau Sự phát triển của lực lượng sản xuất quyết định sự hình thành, phát triển và thay thế lẫn nhau của các hình thái kinh tế-xã hội

Quan hệ sản xuất: Tạo thành cơ sở hạ tầng của xã hội và quyết định tất cả

mọi quan hệ xã hội khác Mỗi hình thái kinh tế - xã hội có một kiểu quan hệ sản xuất đặc trưng cho nó Quan hệ sản xuất là tiêu chuẩn khách quan để phân biệt các chế độ xã hội

Kiến trúc thượng tầng được hình thành và phát triển phù hợp với cơ sở hạ

tầng, nhưng nó lại là công cụ để bảo vệ, duy trì và phát triển cơ sở hạ tầng đã sinh

ra nó

Các yếu tố khác: Ngoài ra, hình thái kinh tế-xã hội các hình thái kinh tế - xã

hội còn có quan hệ về gia đình, dân tộc và các quan hệ xã hội khác Nó còn bao gồm các lĩnh vực chính trị, lĩnh vực tư tưởng và lĩnh vực xã hội Mỗi lĩnh vực của hình thái kinh tế-xã hội vừa tồn tại độc lập với nhau, vừa tác động qua lại, thống nhất với nhau gắn bó với quan hệ sản xuất và cùng biến đổi với sự biến đổi của quan hệ sản xuất

III, Ý nghĩa của lý luận kinh tế - xã hội:

Phản bác quan điểm duy tâm về lịch sử: Trước khi C.Mác đưa ra học

thuyết về hình thái kinh tế xã hội thì về cơ bản chủ nghĩa duy tâm giữ vai trò thống trị trong khoa học xã hội Thể hiện ở chỗ có những quan điểm cho rằng lịch sử phát triển không có quy luật mà chỉ theo chiều hướng ngẫu nhiên, không đoán định, hoặc lịch sử phát triển phụ thuộc vào ý muốn, ý thích chủ quan của con người, con người muốn phát triển như thế nào thì lịch sử sẽ phát triển như vậy, đặc biệt là ý chí của những lãnh tụ, những bậc anh hùng, hoặc quan điểm cho rằng lịch sử là đời sống con người ở một thời đại

Đề ra phương pháp nghiên cứu mới: Sau đó, sự ra đời học thuyết hình thái

kinh tế - xã hội đã đưa lại cho khoa học xã hội một phương pháp nghiên cứu thực

sự khoa học Thể hiện ở chỗ: Học thuyết này đề xuất khi nghiên cứu lịch sử-xã hội

phải bắt đầu nghiên cứu từ quá trình sản xuất, những cơ sở hạ tầng kinh tế của từng

xã hội trong từng thời kỳ lịch sử vì học thuyết này chỉ ra rằng: sản xuất vật chất là

cơ sở của đời sống xã hội, phương thức sản xuất quyết định các mặt của đời sống

xã hội Cho nên, không thể xuất phát từ ý thức, tư tưởng, từ ý chí chủ quan của con người để giải thích các hiện tượng trong đời sống xã hội mà phải xuất phát từ phương thức sản xuất

Cơ sở để phân kỳ lịch sử: Học thuyết cơ sở để phân chia thời đại lịch sử

chỉ ra: Xã hội không phải là sự kết hợp một cách ngẫu nhiên, máy móc giữa các cá nhân, mà là một cơ thể sống sinh động, các mặt thống nhất chặt chẽ với nhau, tác động qua lại lẫn nhau Trong đó, quan hệ sản xuất là quan hệ cơ bản, quyết định các quan hệ xã hội khác, là tiêu chuẩn khách quan để phân biệt các chế độ xã hội Muốn nhận thức đúng đời sống xã hội, phải phân tích các mặt của đời sống xã hội

và mối quan hệ lẫn nhau giữa chúng Đặc biệt phải phân tích về quan hệ sản xuất thì mới có thể hiểu một cách đúng đắn về đời sống xã hội Chính quan hệ sản xuất cũng là tiêu chuẩn khách quan để phân kỳ lịch sử một cách đúng đắn, khoa học

“Mọi thời đại lịch sử, sản xuất kinh tế và cơ cấu xã hội - cơ cấu này tất yếu phải do sản xuất kinh tế mà ra, - cả hai cái đó tạo thành cơ sở của lịch sử chính trị

và lịch sử tư tưởng của mỗi thời đại ” — Ph.Ăng-ghen

Có những quan điểm phản biện học thuyết hình thái kinh tế - xã hội đã lỗi thời và cho rằng phải thay thế bằng cách tiếp cận văn minh Cách tiếp cận này phân chia lịch sử phát triển nhân loại thành văn minh nông nghiệp, văn minh công nghiệp, văn minh hậu công nghiệp (hay văn minh tin học, văn minh trí tuệ)

Nhà xã hội chủ nghĩa không tưởng Pháp là Phuriê (1772 - 1837) chia lịch sử

phát triển xã hội loài người thành bốn giai đoạn: mông muội, dã man, gia trưởng,

văn minh Nhà nhân chủng học Mỹ là Moócgan (1818 - 1881) lại phân chia thành

ba giai đoạn: mông muội, dã man và văn minh Nhà tương lai học người Mỹ,

Anvin Tôpphlơ lại dựa vào trình độ phát triển công cụ sản xuất, chia lịch sử phát

triển nhân loại thành ba nền văn minh: văn minh nông nghiệp, văn minh công

nghiệp và văn minh hậu công nghiệp.

Nhưng một số khác phản bác rằng thực chất đây là phân chia dựa vào các trình độ phát triển kinh tế, dựa vào trình độ khoa học và công nghệ Rõ ràng, cách tiếp cận này không thể thay thế được học thuyết hình thái kinh tế - xã hội, nó

không vạch ra mối quan hệ giữa các mặt trong đời sống xã hội và các quy luật vận động, phát triển của xã hội từ thấp đến cao

Ý nghĩa cách mạng: Học thuyết hình thái kinh tế xã hội khẳng định, lịch

sử-xã hội của con người là quá trình lịch sử có quy luật cũng giống như những quy luật tự nhiên toàn bộ vấn đề là ở chỗ nhận ra được quy luật đó hay không Nó chỉ ra: sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội là một quá trình lịch sử - tự nhiên, tức diễn ra theo các quy luật khách quan chứ không phải theo ý muốn chủ quan Cho nên, muốn nhận thức đúng đời sống xã hội phải đi sâu nghiên cứu các quy luật vận động phát triển của xã hội

Đây là học thuyết mang tính cách mạng: Mác đã chỉ cho chúng ta làm cách nào mà quy luật phát lịch sử quy định sự nối tiếp không tránh khỏi của các phương thức sản xuất từ phương thức sản xuất nguyên thủy tới nô lệ, từ chế độ phong kiến đến tư bản chủ nghĩa và lịch sử thế giới hiện trải qua những bước quanh co song, loài người cuối cùng nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hội vì đó là quy luật tiến hoá của lịch sử" vì "theo quy luật tiến hoá của lịch sử, loài người nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hội"

Kể từ khi học thuyết hình thái kinh tế - xã hội của Mác ra đời cho đến nay, loài người đã có những bước phát triển hết sức to lớn về mọi mặt, nhưng học thuyết đó vẫn là phương pháp thực sự khoa học để nhận thức một cách đúng đắn

về đời sống xã hội Đương nhiên, học thuyết đó "không bao giờ có tham vọng giải thích tất cả, mà chỉ có ý muốn vạch ra một phương pháp "duy nhất khoa học" để giải thích lịch sử"

Ngoài ra cũng có những mối hoài nghị cho rằng nếu lịch sử đã diễn ra theo quy luật như vậy thì cứ để nó diễn ra mà tại sao lại phải đấu tranh giai cấp, vì sao phải đấu tranh cho chủ nghĩa xã hội và chống lại cảnh sát nếu đằng nào nó cũng

xảy ra? Mác đã trả lời rằng:“ Bởi vì con người làm nên lịch sử chứ không phải

đường vòng nào khác Lịch sử sẽ không làm gì cả, nó không thúc đẩy cuộc đấu tranh nào và tư bản sẽ cố kháng cự sự sụp đổ của chính nó ” — Các Mác

Cái dẫn đến sự phá hủy của nó là những đối kháng bên trong chủ nghĩa tư bản: chỉ vì có một thế lực đối nghịch đang phát triển một cách độc lập ngoài ý muốn của chủ nghĩa tư bản đó là giai cấp vô sản và rõ ràng một điều rằng người giàu sẽ không bao giờ từ bỏ của cải và đặc quyền của mình một cách vui vẻ

IV: Vấn đề xây dựng hình thái kinh tế - xã hội ở Việt Nam:

Lần đầu tiên trong lịch sử xã hội học, học thuyết Mác – Lênin về hình thái kinh tế - xã hội vạch ra nguồn gốc động lực bên trong của sự phát triển xã hội, tìm

ra nguyên nhân và cơ sở của sự xuất hiện và biến đổi của những hiện tượng xã hội, đặt cơ sở khoa học cho xã hội học, nâng xã hội học lên thành một môn khoa học thật sự, chống lại quan điểm duy tâm về lịch sử, coi sự vận động phát triển của xã hội là do ý chí của nhà cầm quyền chi phối Coi kỹ thuật là cái chung, quyết định tính chất chế độ xã hội là tiêu chuẩn khách quan để phân biệt các hình thái kinh tế

-xã hội

Nước ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội không qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa, nhưng không có nghĩa là chúng ta gạt bỏ quan hệ sở hữu cá thể, tư nhân chỉ còn lại chế độ công hữu và tập thể, trái lại tất cả những gì thuộc về sở hữu tư nhân góp vào sản xuất kinh doanh thì chấp nhận nó như một bộ phận tự nhiên của quá trình kinh tế xây dựng chủ nghĩa xã hội, khuyến khích mọi hình thức kinh tế để phát triển sản xuất và nâng cao cuộc sống của nhân dân

Để xây dựng phương thức sản xuất chủ nghĩa xã hội, chúng ta chủ trương một nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần với cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước nhằm phát huy mọi tiềm năng của các thành phần kinh tế, phát triển

mạnh mẽ lực lượng sản xuất để xây dựng cơ sở kinh tế của chủ nghĩa xã hội, từng bước xã hội hóa chủ nghĩa xã hội Chúng ta không chủ trương gạt bỏ cái cũ để có cái mới mà thực hiện chuyển hóa cái cũ thành cái mới

Nhà nước phải sử dụng tổng thể các biện pháp kinh tế tư bản chủ nghĩa và giáo dục trong đó các biện pháp kinh tế có vai trò quan trọng nhất nhằm từng bước

xã hội hóa nền sản xuất với những hình thức và bước đi thích hợp theo hướng: kinh

tế quốc doanh được củng cố và phát triển ở những vị trí nòng cốt, các tập đoàn kinh doanh lớn có sức chi phối nền kinh tế đã được hình thành

Ở mỗi hình thái kinh tế cụ thể đều có những quy luật phổ biến thể hiện theo những hình thức đặc thù ở những nước khác nhau Điều đó co phép chúng ta có thể vận dụng những quy luật phổ biến để nghiên cứu một hình thái kinh tế cụ thể

CHƯƠNG III: VẬN DỤNG LÝ LUẬN HÌNH THÁI KINH TẾ - XÃ HỘI VỚI CON ĐƯỜNG ĐI LÊN XHCN:

I, Lý luận cơ sở:

Các Mác đã đưa ra kết luận rằng xã hội loài người phát triển qua nhiều giai đoạn khác nhau với nhiều hình thức khác nhau ứng với mỗi một giai đoạn đó Mỗi một mối quan hệ sản xuất lại chịu những tác động khách quan khác nhau Mác và Ănghen đã đưa ra những lý luận, tư tưởng khác nhau về các hình thái kinh tế xã hội chính, là cơ sở cho chúng ta khẳng định sự công nghiệp hoá - hiện đại hoá theo định hướng XHCN ở nước ta hiện nay là phù hợp với quy luật khách quan và trình

độ lao động sản xuất ở nước ta

Trong thời đại ngày nay, công nghiệp hoá phải gắn liền với hiện đại hoá Công nghiệp hoá-hiện đại hoá ở nước ta là nhằm xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật cho chủ nghĩa xã hội Đó là nhiệm vụ trọng tâm trong suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta Muốn đạt được điều đó thì chúng ta phải có tiềm lực về