PHÉP BIỆN CHỨNG VỀ PHỦ ĐỊNH VÀ VẬN DỤNG PHÂN TÍCH VIỆC KẾ THỪA, PHÁT TRIỂN SÁNG TẠO CÁC GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY Ở NƯỚC TA

Kế thừa, đổi mới và phát triển là đặc trưng mang tính quy luật của mọi quá trình phát triển diễn ra trong tự nhiên, xã hội và tư duy. Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng, phát triển chính là sự vận động theo khuynh hướng đi lên từ thấp đến cao, từ hoàn thiện đến kém hoàn thiện. Kết quả của quá trình vận động đó là sự ra đời của sự vật mới, hoàn thiện hơn sự vật cũ. Trong quá trình này, những yếu tố tích cực của cái cũ được giữ lại, cải biến để tham gia vào cái mới với tư cách là yếu tố cấu thành nó. Có thể nói, không sự vật nào ra đời từ hư vô, mỗi sự vật ra đời luôn kế thữa những yếu tố, những mặt của cái cũ mà nó phủ định. Cứ như vậy, mọi sự vật, hiện tượng trong tự nhiên, xã hội và tư duy luôn vận động, phát triển không ngừng. Đó là quy luật chung của sự phát triển. Sự vận động của truyền thống và những giá trị truyền thống cũng không nằm ngoài quy luật đó. Trải qua hàng nghìn năm xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước, dân tộc Việt Nam đã hình thành một hệ giá trị truyền thống đặc sắc riêng biệt. Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, việc bảo vệ và phát huy những giá trị truyền thống văn hóa Việt Nam càng trở nên cần thiết và cấp bách khi chúng đóng vai trò là yếu tố góp phần giữ vững nên độc lập, chủ quyền của một quốc gia. Sớm nhận thức được điều đó, trong Văn kiện Hội nghị lần thứ 4 của Ban chấp hành TW Đảng khoá VII, Đảng ta đã xác định: văn hoá không chỉ là kết quả mà còn là nguyên nhân của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Phát triển quan điểm trên, hội nghị lần thứ X Ban chấp hành TW Đảng khoá IX tiếp tục xác định mục tiêu “Đảm bảo sự gắn kết giữa nhiệm vụ phát triển kinh tế là trung tâm, xây dựng, chỉnh đốn Đảng là then chốt với không ngừng nâng cao văn hoá, bảo vệ và phát triển các giá trị truyền thống nền tảng tinh thần của xã hội; tạo nên sự phát triển đồng bộ của ba lĩnh vực trên chính là điều kiện để quyết định đảm bảo cho sự phát triển toàn diện và bền vững của đất nước”. Nghị quyết đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X tháng 04 năm 2006 tiếp tục khẳng định: “Xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội và con người trong điều kiện đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập kinh tế quốc tế”. Qua hơn 30 năm với đường lối đúng đắn của Đảng, cùng với công cuộc đổi mới và chủ động hội nhập quốc tế, chúng ta từng bước vững chắc đạt được những thành tựu rất đáng tự hào.Bên cạnh việc hội nhập kinh tế, tiến trình hội nhập văn hoá cũng là một tất yếu khách quan. Tiến trình giữa hội nhập kinh tế và hội nhập văn hoá, nếu coi nhẹ hội nhập kinh tế thì đất nước sẽ chậm thoát nghèo, còn coi nhẹ hội nhập văn hoá, phát triển sáng tạo các giá trị truyền thống lại có thể dẫn tới bị các nền văn hoá khác đồng hoá. Bên cạnh chiến lược phát triển kinh tế, chúng ta cần có chiến lược phát huy các giá trị truyền thống của dân tộc phù hợp. Với những lí do trên, chúng ta có thể thấy rõ tầm quan trọng của việc giữ gìn và phát huy các truyền thống quý báu của dân tộctrong giai đoạn hiện nay.Vì thế, tôi quan tâm và chọn đề tài cho bài tiểu luận của mình: “Phép biện chứng về phủ định và vận dụng phân tích việc kế thừa, phát triển sáng tạo các giá trị truyền thống trong điều kiện hiện nay ở nước ta”

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

********************************

TIỂU LUẬN

ĐỀ TÀI : PHÉP BIỆN CHỨNG VỀ PHỦ ĐỊNH VÀ VẬN DỤNG PHÂN TÍCH VIỆC KẾ THỪA, PHÁT TRIỂN SÁNG TẠO CÁC GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY Ở NƯỚC TA

Sinh viên thực hiện: Nguyễn Văn Bảo Ngọc Lớp: Anh 13- Khoa KTKT

Mã sinh viên: 2014815030

Giảng viên giảng dạy: ThS Nguyễn Tùng Lâm

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Đối tượng nghiên cứu 2

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Kết cấu tiểu luận 2

NỘI DUNG 3

I Lí luận cơ bản của phép biện chứng về phủ định 3

1 Khái niệm phủ định, phủ định biện chứng 3

2 Đặc trưng cơ bản của phép biện chứng về phủ định 3

3 Quy luật phủ định của phủ định 4

4 Ý nghĩa phương pháp luận 5

II Liên hệ vận dụng phân tích việc kế thừa, phát triển sáng tạo các giá trị truyền thống trong điều kiện hiện nay ở nước ta 5

1 Sự cần thiết và khách quan của việc kế thừa và phát huy truyền thống dân tộc 5

2 Phân tích tình hình hiện nay ở nước ta 7

3 Vận dụng phương pháp luận trong việc kế thừa và phát huy truyền thống 9

KẾT LUẬN 11

TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

LỜI MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Kế thừa, đổi mới và phát triển là đặc trưng mang tính quy luật của mọi quá trình phát triển diễn ra trong tự nhiên, xã hội và tư duy Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng, phát triển chính là sự vận động theo khuynh hướng đi lên từ thấp đến cao, từ hoàn thiện đến kém hoàn thiện Kết quả của quá trình vận động đó là sự ra đời của sự vật mới, hoàn thiện hơn sự vật cũ Trong quá trình này, những yếu tố tích cực của cái cũ được giữ lại, cải biến để tham gia vào cái mới với tư cách là yếu tố cấu thành

nó Có thể nói, không sự vật nào ra đời từ hư vô, mỗi sự vật ra đời luôn kế thữa những yếu tố, những mặt của cái cũ mà nó phủ định Cứ như vậy, mọi sự vật, hiện tượng trong

tự nhiên, xã hội và tư duy luôn vận động, phát triển không ngừng Đó là quy luật chung của sự phát triển

Sự vận động của truyền thống và những giá trị truyền thống cũng không nằm ngoài quy luật đó Trải qua hàng nghìn năm xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước, dân tộc Việt Nam đã hình thành một hệ giá trị truyền thống đặc sắc riêng biệt Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, việc bảo vệ và phát huy những giá trị truyền thống văn hóa Việt Nam càng trở nên cần thiết và cấp bách khi chúng đóng vai trò là yếu tố góp phần giữ vững nên độc lập, chủ quyền của một quốc gia Sớm nhận thức được điều đó, trong Văn kiện Hội nghị lần thứ 4 của Ban chấp hành TW Đảng khoá VII, Đảng ta đã xác định: văn hoá không chỉ là kết quả mà còn là nguyên nhân của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Phát triển quan điểm trên, hội nghị lần thứ X Ban chấp hành TW Đảng khoá IX tiếp tục xác định mục tiêu “Đảm bảo sự gắn kết giữa nhiệm vụ phát triển kinh tế là trung tâm, xây dựng, chỉnh đốn Đảng là then chốt với không ngừng nâng cao văn hoá, bảo vệ và phát triển các giá trị truyền thống - nền tảng tinh thần của xã hội; tạo nên sự phát triển đồng bộ của ba lĩnh vực trên chính là điều kiện để quyết định đảm bảo cho sự phát triển toàn diện và bền vững của đất nước” Nghị quyết đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X tháng 04 năm 2006 tiếp tục khẳng định: “Xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội và con người trong điều kiện đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập kinh tế quốc tế”

Qua hơn 30 năm với đường lối đúng đắn của Đảng, cùng với công cuộc đổi mới và chủ động hội nhập quốc tế, chúng ta từng bước vững chắc đạt được những thành tựu rất đáng tự hào.Bên cạnh việc hội nhập kinh tế, tiến trình hội nhập văn hoá cũng là một tất yếu khách quan Tiến trình giữa hội nhập kinh tế và hội nhập văn hoá, nếu coi nhẹ hội nhập kinh tế thì đất nước sẽ chậm thoát nghèo, còn coi nhẹ hội nhập văn hoá, phát triển sáng tạo các giá trị truyền thống lại có thể dẫn tới bị các nền văn hoá khác đồng hoá Bên cạnh chiến lược phát triển kinh tế, chúng ta cần có chiến lược phát huy các giá trị truyền thống của dân tộc phù hợp

Với những lí do trên, chúng ta có thể thấy rõ tầm quan trọng của việc giữ gìn và phát huy các truyền thống quý báu của dân tộctrong giai đoạn hiện nay.Vì thế, tôi quan tâm

và chọn đề tài cho bài tiểu luận của mình:

“Phép biện chứng về phủ định và vận dụng phân tích việc kế thừa, phát triển sáng tạo các giá trị truyền thống trong điều kiện hiện nay ở nước ta”

2 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là vấn đề kế thừa và phát triển sáng tạo các giá trị truyền thống trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay từ góc nhìn triết học, dựa trên cơ sở

lý luận và phương pháp nghiên cứu của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của đề tài là nghiên cứu một cách có hệ thống quy luật phủ định của phủ định trong triết học Mác – Lênin, từ đó vận dụng quy luật này vào nghiên cứu vai trò của việc kế thừa và phát triển sáng tạo các giá trị truyền thống trong bối cảnh toàn cầu hóa

Để đạt được ục đích trên, đề tài tập trung giải quyết những nhiệm vụ sau đây:

- Làm rõ vấn đề kế thừa và phát huy các giá trị truyền thống ở nước ta

- Đánh giá các mặt tích cực và hạn chế trong việc kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống của nước ta trong quá trình hội nhập

- Vận dụng phép biện chứng về phủ định phân tích việc kế thừa, phát triển sáng tạo các giá trị truyền thống của nước ta trong điều kiện hiện nay

- Trên cơ sở thực tiễn đã nghiên cứu, đề xuất các giải pháp nhằm kế thừa và phát huy các giá trị truyền thống của nước ta trong điều kiện hiện nay

4 Kết cấu tiểu luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tiểu luận sẽ tập trung nghiên cứu, trình bày về hai vấn

đề chính: phép biện chứng về phủ định và việc vận dụng phương pháp luận này vào việc

kế thừa, phát triển sáng tạo các giá trị truyền thống trong điều kiện hiện nay ở nước ta Cuối tiểu luận là danh mục các tài liệu tham khảo

NỘI DUNG

I Lí luận cơ bản của phép biện chứng về phủ định

1 Khái niệm phủ định, phủ định biện chứng

Thế giới vận động và phát triển không ngừng, vô cùng, vô tận Sự vật, hiện tượng sinh ra, tồn tại, phát triển rồi mất đi, được thay thế bằng sự vật, hiện tượng khác; thay thế hình thái tồn tại này bằng hình thái tồn tại khác của cùng một sự vật trong quá trình

vận động, phát triển của nó Sự thay thế đó gọi là sự phủ định.

Mọi quá trình vận động và phát triển trong các lĩnh vực tự nhiên, xã hội hay tư duy đều diễn ra thông qua những sự phủ định, trong đó có sự phủ định chấm dứt sự phát

triển, được gọi là phủ định siêu hình và những sự phủ định tạo ra điều kiện, tiên đề cho

sự phát triển của sự vật, được gọi là phủ định biện chứng.

Quan điểm siêu hình hiểu sự phủ định là sự can thiệp của những lực lượng bên ngoài dẫn tới thủ tiêu sự vật, chấm dứt sự phát triển của nó Quan điểm biện chứng cho rằng phủ định là khâu tất yếu của bất kỳ sự phát triển nào Đó là sự thay thế sự vật này bằng

sự vât khác trên cơ sở mất đi của cái cũ và xuất hiện cái mới tiến bộ hơn, là quá trình giải quyết nội tại của bản thân sự vật bị phủ định

Vì vậy, phủ định biện chứng là quá trình tự thân phủ định, tự thân phát triển dẫn đến

sự ra đời của cái mới tiến bộ hơn so với cái cũ bị phủ định, là kết quả của quá trình đấu tranh giữa các mặt đối lập bên trong sự vật ấy quyết định

Phủ định biện chứng là sự phủ định tạo ra điều kiện, tiền đề cho quá trình phát triển của sự vật, hiện tượng.

Với tư cách không chỉ là học thuyết về sự biến đổi nói chung mà căn bản là học thuyết về sự phát triển, phép biện chứng duy vật chú trọng phân tích không phải sự phủ định nói chung mà căn bản là sự phủ định biện chứng

2 Đặc trưng cơ bản của phép biện chứng về phủ định

Hai đặc trưng cơ bản của phủ định biện chứng là tính khách quan và tính kế thừa:

Tính khách quan: Phủ định biện chứng có tính khách quan vì nguyên nhân của sự

phủ định nằm trong chính bản thân sự vật, hiện tượng; nó là kết quả tất yếu của của quá trình đấu tranh giải quyết mâu thuẫn bên trong bản thân sự vật; tạo khả năng ra đời của cái mới thay thế cái cũ, nhờ đó tạo nên xu hướng phát triển của chính bản thân sự vật Phủ định biện chứng là sự phủ định tự thân

Tính kế thừa: Phủ định biện chứng có tính kế thừa những nhân tố hợp quy luật và

loại bỏ các nhân tố phản quy luật Phủ định biện chứng không phải là phủ định sạch trơn cái cũ mà trái lại cái mới ra đời trên cơ sở nhứng hạt nhân hợp lý của cái cũ để phát triển thành cái mới, tạo nên tính liên tục của sự phát triển đó là sự phủ định mà trong đó cái mới hình thành và phát triển tự thân, thông qua quá trình lọc bỏ những mặt tiêu cực, lỗi thời, giữ lại những nội dung tích cực V.I Lênin cho rằng: “Không phải sự phủ định sạch trơn, không phải sự phủ định không suy nghĩ, không phải sự phủ định hoài nghi, không phải sự do dự, cũng không phải sự nghi ngờ là cái đặc trưng và cái bản chất trong

phép biện chứng…, mà sự phủ định coi như là vòng khâu của liên hệ, vòng khâu của sự phát triển…”

Bởi vậy, phủ định biện chứng là khuynh hướng tất yếu của mối liên hệ bên trong giữa cái cũ là cái mới, là sự tự khẳng định của các quá trình vận động, phát triển của sự vật

3 Quy luật phủ định của phủ định

Quy luật phủ định của phủ định là quy luật về khuynh hướng cơ bản, phổ biến của mọi vận động, phát triển diễn ra trong các linh vực tự nhiên, xã hội và tư duy; đó là khuynh hướng vận động, phát triển của sự vật thông qua những lần phủ định biện chứng, tạo thành hình thức mang tính chu kỳ “phủ định của phủ định”

Khái niệm “phủ định của phủ định “ là sự phủ định đã trải qua một số lần phủ định biện chứng, dẫn tới sự ra đời của một sự vật hiện tượng mới dường như quay lại điểm xuất phát ban đầu nhưng trên cơ sở mới cao hơn, hình thành một chu kỳ đi lên

Nội dung quy luật: Quy luật phủ định của phủ định khái quát tính chất chung, phổ

biến của sự phát triển: đó không phải là sự phát triển theo hình thức một con đường thẳng, mà là phát triển theo hình thức con đường “xoáy ốc” V.I.Lênin đã khái quát con đường đó như sau: “Sự phát triển hình như diễn lại những giai đoạn đã qua, nhưng dưới một hình thức khác, ở một trình độ cao hơn; sự phát triển có thể nói là theo đường trôn

ốc chứ không theo đường thẳng” Phủ định của phủ định làm cho sự vật có sự thay đổi căn bản về chất nhưng không chấm dứt sự phát triển, sự vận động, phát triển theo khuynh hướng phủ định của phủ định tạo thành con đường xoáy ốc không ngừng đi lên

và mở rộng

Hình ảnh con đường xoáy ốc nói lên tính biện chứng của quá trình phát triển: tính liên tục, tính kế thừa và tính chu kỳ Mỗi vòng mới của xoáy ốc dường như lặp lại, nhưng với một trình độ cao hơn Sự tiếp nối của các vòng trong đường xoáy ốc phản ánh quá trình phát triển vô tận từ thấp đến cao của sự vật, hiện tượng trong thế giới Trong quá trình phát triển của sự vật, phủ định biện chứng đã đóng vai trò là những

“vòng khâu” của quá trình đó

Trong sự vận động vĩnh viễn của thế giới vật chất, phủ định biện chứng là một quá trình vô tận, tạo nên khuynh hướng phát triển của sự vật từ trình độ thấp đến trình độ cao hơn, diễn ra có tính chất chu kỳ theo hình thức xoáy ốc Trong chuỗi phủ định tạo nên quá trình phát triển của sự vật, mỗi lần phủ định biện chứng đều tạo ra những điều kiện tiên đề cho sự phát triển tiếp theo của nó Trải qua nhiều lần phủ định, tức “phủ định của phủ định” sẽ tất yếu dẫn tới kết quả là sự vận động theo chiều hướng đi lên của

sự vật

4 Ý nghĩa phương pháp luận

- Phép biện chứng về phủ định là cơ sở giúp chúng ta nhận thức đúng đắn về xu hướng phát triển của sự vật Quá trình đó không bao giờ đi theo một đường thẳng à

là con đường quanh co, phức tạp, gồm nhiều giai đoạn, nhiều quá trình khác nhau

Tuy nhiên, tính đa dạng và phức tạp của quá trình phát triển chỉ là sự biểu hiện của khuynh hướng chung, khuynh hướng tiến lên theo quy luật Cần phải nắm được đặc điểm, bản chất các mối liên hệ của sự vật, hiện tượng để tác động tới sự phát triển, phù hợp với yêu cầu hoạt động, nhận thức, biểu hiện của thế giới quan khoa học và nhân sinh quan cách mạng trong mọi hoạt động của chúng ta và trong thực tiễn Khẳng định niềm tin vào xu hướng tất yếu là phát triển tiến lên của cái tiến bộ, đó là biểu hiện của thế giới quan khoa học và nhân sinh quan cách mạng

- Theo quy định của phủ định biện chứng, trong thế giới khách quan, cái mới tất yếu phải ra đời để thay thế các cái cũ Trong tự nhiên, cái mới ra đời và phát triển theo quy luật khách quan Trong đời sống xã hội, cái mới ra đời trên cơ sở hoạt động có mục đích, có ý thức tự giác và sáng tạo của con người Vì vậy, cần nâng cao tính tích cực của nhân tố chủ quan trong mọi hoạt động, có niềm tin vào sự tất thắng của cái mới, ủng hộ cái mới và đấu tranh cho cái mới thắng lợi Do đó, cần khắc phục tư tưởng bảo thủ, trì trệ, giáo điều, kìm hãm sự phát triển của cái mới, làm trái với quy luật phủ định biện chứng

- Quan điểm biện chứng về sự phát triển đòi hỏi trong quá trình phủ định cái cũ phải theo nguyên tắc kế thừa có phê phán; kế thừa những nhân tố hợp quy luật và lọc bỏ, vượt qua, cải tạo cái tiêu cực, trái quy luật nhằm thúc đẩy sự vật phát triển theo hướng tiến bộ

II Liên hệ vận dụng phân tích việc kế thừa, phát triển sáng tạo các giá trị truyền thống trong điều kiện hiện nay ở nước ta

1 Sự cần thiết và khách quan của việc kế thừa và phát huy truyền thống dân tộc

Sự phát triển của xã hội, bao giờ cũng do nhiều nguyên nhân thúc đẩy Trong lịch sử phát triển của nhân loại đã từng tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về những nguyên nhân này Câu trả lời về vấn đề này của chủ nghĩa Mác – Lênin là sự khẳng định vai trò quyết định của nhân tố kinh tế đối với sự phát triển chung của toàn xã hội Vì vậy, phương thức sản xuất của một xã hội chính là cơ sở vật chất cho sự phát triển mọi mặt của xã hội Đó là xuất phát điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử trong triết lí phát triển theo quan điểm Mác – xít Tuy nhiên, chủ nghĩa Mác – Lênin, đồng thời, cũng phê phán nghiêm khắc đối với những quan điểm ấu trĩ về kinh tế, coi kinh tế là nguyên nhân duy nhất của phát triển và từ đó coi thường những nguyên nhân khác – những nguyên nhân phi kinh tế trong quá trình phát triển của xã hội Bởi theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, xét đến cùng kinh tế đúng là nhân tố quyết định sự phát triển xã hội, nhưng ngoài kinh tế ra còn có biết bao nhiêu nhân tố khác có vai trò hết sức quan trọng có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển của xã hội mà nổi bật trong đó là các yếu tố chính trị, ý thức, tư tưởng

Trong thời kì đổi mới hiện nay, rõ ràng công nghiệp hoá, hiện đại hoá theo định hướng xã hội chủ nghĩa đang là mục tiêu thu hút sự chú ý của toàn Đảng, toàn dân ta và

là một nhiệm vụ lịch sử trọng đại của cả dân tộc trong những thập niên đầu của thế kỉ XXI Để thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước thì cần phải có nhiều yếu tố: tài nguyên, vốn, kĩ thuật, công nghệ mới…, nhưng yếu tố quan trọng nhất vẫn là con

người Con người là nhân tố hàng đầu, nằm ở trung tâm của sự phát triển Bởi xét đến cùng, các nguồn lực về vốn, khoa học, công nghệ… tuy rất quan trọng, nhưng nếu không có những con người có đầy đủ tri thức văn hoá và đạo đức đúng đắn thì cũng không thể phát huy tác dụng một cách có hiệu quả Muốn phát huy tối đa nguồn lực con người phục vụ cho sự phát triển, nhất thiết chúng ta phải làm sống dậy và phát huy sức mạnh của văn hoá truyền thống – yếu tố đã từng làm nên cội nguồn của sức mạnh dân tộc, giúp dân tộc ta vượt qua bao thăng trầm của lịch sử Các văn kiện của Đảng thời kì đổi mới đã nhiều lần khẳng định: “Lấy việc phát huy nguồn lực con người làm yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững”, “Cần khai thác và sử dụng nhiều nguồn lực khác nhau, trong đó có nguồn lực con người là quý báu nhất, có vai trò quyết định” Muốn đáp ứng được yêu cầu của thời đại mới, con người Việt Nam hiện nay trước hết cần đến các tri thức và năng lực mới Đó là tinh thần năng động, sáng tạo dựa trên bản chất khoa học cách mạng của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; là những thành tựu mới của khoa học, công nghệ hiện đại, là lòng yêu nước thiết tha của thời kì mới xây dựng đất nước; là ý chí vươn lên vì tương lai của bản thân và tiền đồ phát triển của dân tộc…Rõ ràng là, không có các tri thức và năng lực đã nêu trên thì không thể thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa Nhưng các yếu tố trên đều liên quan đến truyền thống, đều có sự tác động qua lại với truyền thống, bởi con người dù hiện đại, cũng đều từ truyền thống đi lên, bản thân họ có nhiều sợi dây hữu hình và vô hình ràng buộc với truyền thống Như vậy, trong xã hội hiện nay, cả hiện đại và truyền thống đều tạo nên động lực, trong đó tư liệu hiện đại là điều kiện cơ bản quy định nội dung và tính chất của công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá, còn tư liệu truyền thống là một trong những cơ sở quy định bước đi và tốc độ của chính quá trình đó Chúng ra có thể tiến nhanh hoặc chậm, thuận lợi hoặc trắc trở, một phần không nhỏ là tuỳ thuộc vào sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại để tạo nên hợp lực cho sự phát triển đất nước.Bởi vậy, có nhà nghiên cứu đặt vấn đề “đến hiện đại từ truyền thống” là hoàn toàn có cơ sở

và đã được thực tiễn lịch sử kiểm nghiệm.Bởi hiện đại nào cũng có trong nó những giá trị ưu tú, đặc sắc của truyền thống được kết tinh thành các giá trị văn hoá và được thử thách qua thời gian

Lịch sử là có tính liên tục, giai đoạn sau đón nhận những tư liệu (vật chất và tinh thần) do giai đoạn trước tạo ra, cải tạo chúng và phát triển lên Kinh nghiệm của các nước Á Đông đã thực hiện thành công nhiệm vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, cho thấy việc phát huy truyền thống tích cực của quá khứ, nhất là truyền thống văn hoá trong xã hội hiện đại không chỉ là một khả năng, một thực tế mà còn là một nhân tố quan trọng làm nên kì tích phát triển được cả thế giới ngưỡng mộ Truyền thống tác động nhiều đến hiện đại, đương nhiên là cả mặt tích cực lẫn tiêu cực.Nó có thể kìm hãm, níu áo, cũng có thể phát huy, thúc đẩy sự phát triển của hiện tại Điều cần chú ý là,

sự tác động tiêu cực của những thói quen xấu, những hủ tục lạc hậu thường là tự phát và chi phối hành vi con người một cách vô thức; còn sự tác động tích cực của truyền thống chỉ thực sự có ý nghĩa to lớn khi nó được thẩm định và phát huy một cách chủ động và

tự giác Truyền thống cũng là một động lực, nhưng không phải là tồn tại song song với

các động lực do yếu tố hiện đại đưa lại Vấn đề là tư liệu truyền thống phải hoà nhập với

tư liệu hiện đại để cùng với tư liệu hiện đại đến với con người và làm cơ sở tạo nên con người vừa truyền thống, vừa hiện đại Hai mặt này phải thống nhất biện chứng với nhau trên cơ sở đáp ứng nhu cầu phát triển của hiện đại

2 Phân tích tình hình hiện nay ở nước ta

Trên con đường đổi mới, đất nước đã bước đầu hội nhập với khu vực và thế giới, vượt qua lạc hậu đói nghèo, tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phấn đấu mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh

Chuyển từ nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, cơ chế kế hoạch hoá tập trung, quan liêu bao cấp sang cơ chế mới của nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa trong thời buổi đầu thời kì quá độ, gồm nhiều thành phần (nhà nước xã hội chủ nghĩa, tập thể, tư bản tư nhân, tư bản nước ngoài, liên doanh với nước ngoài, tiểu nông, tiểu chủ, tiểu thương…), dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam, của nhà nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, chúng ta chủ trương tạo điều kiện pháp lí cho các thành phần kinh tế đều bình đẳng trước pháp luật, cùng phát triển, nhưng phát huy vai trò chủ đạo của kinh tế quốc doanh… Trong mười năm qua đã bộc lộ những mặt được và chưa được, khẳng định tính đúng đắn của đường lối đổi mới và các chính sách kinh tế - xã hội của Đảng, Nhà nước, song cũng phô bày ra nhiều mặt tiêu cực của kinh tế thị trường Đại hội lần thứ VIII của Đảng Cộng Sản Việt Nam khẳng định: “Trong điều kiện kinh

tế thị trường và mở rộng giao lưu Quốc tế, phải đặc biệt quan tâm, giữ gìn và nâng cao bản sắc văn hoá dân tộc, kế thừa và phát huy truyền thống đạo đức, tập quán tốt đẹp và lòng tự hào dân tộc Tiếp thu tinh hoa của các dân tộc trên thế giới, làm giàu đẹp thêm nền văn hoá Việt Nam; đấu tranh chống sự xâm nhập của các loại văn hoá độc hại, những khuynh hướng sùng ngoại, lai căng, mất gốc, khắc phục tâm lí sùng bái đồng tiền, bất chấp đạo lí, coi thường giá trị nhân văn”

Dù tiếp cận công nghiệp hoá, hiện đại hoá dưới góc độ nào thì vấn đề đặt ra là không thể không gắn nó với việc kế thừa và phát huy truyền thống dân tộc Hơn nữa sự phát triển của một xã hội không bao giờ chỉ dừng lại ở sự tăng trưởng về kinh tế, mà phải diễn ra trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội: Kinh tế, Chính trị, Xã hội và Văn hoá Nó phải được thể hiện ở toàn xã hội cũng như trong từng cá nhân.Và như vậy, xét trên phương diện phát triển toàn xã hội thì vấn đề kế thừa và phát huy truyền thống dân tộc càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng

Toàn cầu hoá là một xu hướng không thể cưỡng lại đối với tất cả các quốc gia.Chủ động để hội nhập là một thái độ tích cực, khôn ngoan, là khẳng định đường hướng có chiến lược, có chiến thuật, có kế hoạch cho từng bước đi.Chủ động hội nhập sẽ khai thác được nhiều nhất những thuật lợi, những cơ hội để dân tộc có nhiều lợi ích nhất, hạn chế được mức thấp nhất những thách thức, những tiêu cực nảy sinh

Hội nhập thế giới, nghĩa là ra với đại dương với nhiều sóng to gió lớn.ở lĩnh vực nào cũng cần phải có người cầm lái có bản lĩnh và có tầm nhìn xa trông rộng Trên thế giới

đã có nhiều bài học về sự phát triển hài hoà giữa kinh tế và văn hoá.Những bài học nào cũng chỉ có những giá trị nhất định chứ không thể là chìa khoá vạn năng Chiến lược kế

thừa và phát huy các giá trị truyền thống của dân tộc là hoàn toàn đúng đắn, nhưng triển khai xây dựng quản lí văn hoá toàn xã hội là vô cùng khó khăn phức tạp, là thách thức lớn cần có sức mạnh của nhiều cấp nhiều ngành mới thực hiện được

Giá trị truyền thống với bản sắc của Việt Nam, qua bao lần tiếp biến vẫn không bị sai lạc, phai mờ, thậm chí qua bao lần đất nước bị xâm lăng, dân tộc bị thôn tính, nhưng bản sắc đó không những không bao giờ mất mà nó ngày càng được khẳng định và phát triển Mỗi lần tiếp biến, các giá trị truyền thống của Việt Nam với bản lĩnh và sức sống của mình, lấy bản sắc dân tộc làm tiêu chí, nó gạn lọc, tiếp thu những tinh hoa tốt đẹp của các nền văn hoá khác trên khắp thế giới, làm giàu có và đậm đà thêm, phong phú thêm cho bản sắc của mình

Thế nhưng, bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay đã đặt ra cho việc bảo tồn và phát huy những giá trị truyền thống Việt Nam những thách thức hoàn toàn mới mẻ Lần đầu tiên, con người Việt Nam, không phải chỉ đơn thuần chống lại sự đồng hóa từ các thế lực ngoại lai Trái lại, toàn cầu hóa yêu cầu dân tộc Việt Nam cần phải biết tiếp thu những điều tinh hoa, tốt đẹp từ những nền văn minh bên ngoài đó mà không làm mất đi những giá trị đã tồn tại hàng ngàn năm trong chiều dài lịch sử Bảo tồn và tiếp thu, hai nhiệm

vụ ấy cần phải thực hiện song song, liên tục và có sự hài hòa, kết hợp chặt chẽ với nhau,

có như vậy mới có thể đưa nên văn hóa nước nhà đi lên, phát triển theo chiều hướng tích cực

Những năm vừa qua, trong quá trình mở của giao lưu với thế giới, chúng ta không chỉ tiếp thu những giá trị hiện đại, tiến bộ như lối sống, nếp sống năng động, sáng tạo,

tự lập, ý thức tôn trọng pháp luật, đề cao tinh thần dân chủ, công bằng mà còn bổ sung, điều chỉnh một số nét của giá trị truyền thống cho phù hợp với thời đại, thẩm thấu và làm đa dạng thêm bản sắc dân tộc Chúng ta ngày càng ý thức rõ hơn về quá trình hội nhập và có được những thành quả đáng kể trong quá trình xây dựng và phát huy bản sắc dân tộc, giới thiệu với bạn bè khắp thế giới về vẻ đẹp độc đáo của nền văn hóa dân tộc, góp phần làm phong phú nền văn hóa chung của nhân loại Điều đó được thể hiện rõ nét qua việc chúng ta đang ngày càng xích lại gần hơn với các nước bạn trên thế giới, đang dần hòa nhập hơn vào một khối văn hóa chung mà ở đó những giá trị riêng, nếu biết cách gìn giữ, không những không bị bào mòn àm còn trở thành tiền đề thúc đẩy sự phát triển và tiến bộ của cái chung

Tuy nhiên, không phải lúc nào con người Việt Nam cũng đủ tỉnh táo để tiếp thu một cách có chọn lọc những tinh hoa văn hóa nhân loại Đã có những lúc, chúng ta bị choáng ngợp bởi sự xâm nhập của những cái hay cái mới bên ngoài, tiếp nhận chúng một cách thụ động, ồ ạt và bừa bãi, dẫn đến sự tha hóa về văn hóa Tình trạng đó, từng xảy ra vào đầu thế kỉ XX, đã bị lên án gay gắt trong rất nhiều tác phẩm văn học cùng thời, mà điển hình là các tác phẩm của Vũ Trọng Phụng Không thể phủ nhận những tác động tốt mà nền kinh tế thị trường đem lại, nhưng khi mở cửa, thách thức từ những yếu

tố tiêu cực của quá trình hội nhập đối với việc kế thừa các giá trị truyền thống là rất lớn Kinh tế thị trường với chủ nghĩa thực dụng sẽ khiến lý tưởng cao đẹp bấy lâu bị phai nhạt Lối sống, nếp sống nặng về vật chất, đồng tiền, tâm lý hưởng thụ có cơ hội ngày càng tăng Nguy cơ đánh mất các giá trị truyền thống, đi đến cái chết của nền văn hóa