Biện chứng giữa cái chung và cái riêng và vận dụng vào việc xây dựng nền kinh tế thị trường ở nước ta

Trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường đầy khó khăn, phức tạp, nền kinh tế Việt Nam đang từng bước xây dựng đổi mới, tiếp thu kinh nghiệm của các thị trường nước ngoài trên cơ sở chọn lựa cho phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện của Việt Nam. Trong quá trình học hỏi đó, triết học Mác Lênin, đặc biệt là cặp phạm trù triết học cái chung cái riêng đóng vai trò vô cùng quan trọng trong mọi hoạt động nhận thức về kinh tế thị trường. Do đặc điểm gần gũi với kiến thức trong nhà trường, cùng với mong muốn thể hiện sự ủng hộ đường lối phát triển kinh tế của Đảng và nhà nước, em chọn vấn đề Mối quan hệ giữa cái riêng và cái chung và vận dụng trong quá trình xây dựng kinh tế thị trường ở nước ta làm đề tài của mình. Cùng với tiểu luận này, em hi vọng có thể góp một phần nhỏ của mình trong việc làm rõ, củng cố lòng tin của mọi người vào công cuộc đổi mới của nhà nước, và giúp mọi người quen thuộc hơn với một nền kinh tế đã và đang được áp dụng ở Việt Nam nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Để đạt được mục đích đó, tiểu luận này lần lượt đề cập từ khái niệm cái chung cái riêng, đặc biệt ở khía cạnh kinh tế, cho tới những đặc điểm và hoàn cảnh của nền kinh tế Việt Nam, từ đó rút ra một số giải pháp phát triển kinh tế thị trường phù hợp

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN Triết học Mac-Lenin

Đề tài: Biện chứng giữa cái chung và cái riêng và vận dụng vào việc xây dựng nền kinh tế thị trường ở nước ta

Họ và tên: Đặng Ngọc Khánh Linh

Lớp: Anh 12 - KTKT Chuyên ngành: Kế toán – Kiểm toán Giảng viên hướng dẫn: ThS Nguyễn Thị Tùng Lâm

HÀ NỘI – THÁNG 6 NĂM 2021

MỤC LỤ

LỜI NÓI ĐẦU 1

Chương I: Triết học Mac-Lenin về cái chung và cái riêng 2

1.1 Khái niệm về cái chung và cái riêng 3

1.2 Mối quan hệ biện chứng giữa cái chung và cái riêng 3

1.3 Ý nghĩa phương pháp luận 4

Chương II: Biện chứng cái chung và cái riêng về nền kinh tế thị trường ở nước ta 5

2.1 Khái niệm kinh tế thị trường 5

2.2 Nền kinh tế thị trường là một yếu tố khách quan 5

2.3 Vận dụng cái chung và cái riêng vào nền kinh tế thị trường ở nước ta 6

2.3.1 Đặc điểm chung của thị trường lao động 6

2.3.2 Cái chung được vận dụng vào nền kinh tế thị trường……… 7

2.3.2 Cái riêng được vận dụng vào nền kinh tế thị trường 7

2.4 Thành tựu trong việc xây dựng nền kinh tế định hướng xã hội chủ nghĩa 8

2.5 Hạn chế 8

2.6 Giải pháp 9

KẾT LUẬN 10

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11

Lời mở đầu

Trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường đầy khó khăn, phức tạp, nền kinh tế Việt Nam đang từng bước xây dựng đổi mới, tiếp thu kinh nghiệm của các thị trường nước ngoài trên cơ sở chọn lựa cho phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện của Việt Nam

Trong quá trình học hỏi đó, triết học Mác- Lênin, đặc biệt là cặp phạm trù triết học cái chung - cái riêng đóng vai trò vô cùng quan trọng trong mọi hoạt động nhận thức về kinh tế thị trường

Do đặc điểm gần gũi với kiến thức trong nhà trường, cùng với mong muốn thể hiện sự ủng hộ đường lối phát triển kinh tế của Đảng và nhà nước, em chọn vấn đề "Mối quan hệ giữa cái riêng và cái chung và vận dụng trong quá trình xây dựng kinh tế thị trường ở nước ta" làm đề tài của mình Cùng với tiểu luận này, em hi vọng có thể góp một phần nhỏ của mình trong việc làm rõ, củng cố lòng tin của mọi người vào công cuộc đổi mới của nhà nước, và giúp mọi người quen thuộc hơn với một nền kinh tế đã và đang được áp dụng ở Việt Nam- nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Để đạt được mục đích đó, tiểu luận này lần lượt đề cập từ khái niệm cái chung- cái riêng, đặc biệt ở khía cạnh kinh tế, cho tới những đặc điểm và hoàn cảnh của nền kinh tế Việt Nam, từ đó rút ra một số giải pháp phát triển kinh tế thị trường phù hợp

Chương I: Triết học Mac – Lenin về cái chung và cái riêng

1.1 Khái niệm về cái chung và cái riêng

Trong cuộc sống hằng ngày, chúng ta thường tiếp xúc với một số sự vật hiện tượng Mỗi sự vật hiện tượng đó được gọi là một cái riêng ,đồng thời chúng ta cũng thấy giữa chúng lại có mặt giống nhau tức là tồn tại cái chung giữa chúng

Cái riêng là phạm trù triết học dùng để chỉ một sự vật, một hiện tượng, một quá trình riêng lẻ nhất định trong thế giới khách quan.

Ví dụ: Cái riêng trong lịch sử xã hội là một sự kiện riêng lẻ nào đó, như là cuộc cách mạng tháng Tám của Việt nam chẳng hạn Hay một trận bóng đá giữa đội tuyển Việt Nam và đội tuyển UAE diễn ra vào ngày 15/6/21021 là một cái riêng Cái riêng còn có thể hiểu là một nhóm sự vật gia nhập vào một nhóm các

sự vật rộng hơn, phổ biến hơn Sự tồn tại cá biệt đó của cái riêng cho thấy nó chứa đựng trong bản thân những thuộc tính không lặp lại ở những cấu trúc sự vật khác Tính chất này được diễn đạt bằng khái niệm cái đơn nhất Cái đơn nhất là một phạm trù triết học dùng để chỉ những thuộc tính, những mặt chỉ có ở một sự vật nhất định mà không lặp lại ở những sự vật khác Ví dụ như ở đất nước Việt Nam có những thành phố khác nhau như thành phố Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố Hạ Long,

Cái chung là một phạm trù triết học dùng để chỉ những mặt, những thuộc tính chung không những có ở một kết cấu vật chất nhất định ,mà còn được lặp lại trong nhiều sự vật hiện tượng hay quá trình riêng lẻ khác, những mối liên hệ giống nhau, hay lặp lại ở nhiều cái riêng.

Ví dụ quả bưởi có thuộc tính chung là đều có cùi dày, nhiều múi, mỗi múi

có rất nhiều tép Hoặc cái chung của mỗi nước là đều có mảng trung tâm chính trị, kinh tế, du lịch Cái chung thường chứa đựng ở trong nó tính quy luật, sự lặp lại Ví dụ như quy luật cung- cầu, quy luật giá trị thặng dư là những đặc điểm chung mà mọi nền kinh tế thị trường bắt buộc phải tuân theo

2

1.2 Mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng

Trong lịch sử triết học, mối liên hệ giữa cái riêng và cái chung được quan niệm khác nhau Phái duy vật cho rằng chỉ có cái chung mới tồn tại độc lập khách quan và là nguồn sản sinh ra cái riêng Đối lập lại chủ nghĩa duy vật, các nhà triết học lừng danh như P Abơla (1079- 1142), Đumxcot (1265- 1308) cho rằng chỉ những sự vật, hiện tượng tồn tại riêng biệt với những chất lượng riêng của chúng mới là có thực còn khái niệm cái chung chỉ là sản phẩm của tư duy của con người Thấy được và khắc phục hạn chế của hai quan niệm trên, triết học duy vật biện chứng cho rằng cái chung và cái riêng có mối liên hệ biện chứng mật thiết với nhau, và cả hai đều tồn tại một cách khách quan Điều đó được thể hiện ở chỗ:

Thứ nhất: Cái chung chỉ tồn tại trong cái riêng, thông qua cái riêng để thể hiện sự tồn tại của mình Không có cái chung thuần túy tồn tại bên ngoài cái riêng Ví dụ quy luật bóc lột giá trị thặng dư của nhà tư bản là một cái

chung, không thế thì không phải là nhà tư bản, nhưng quy luật đó được thể hiện

ra ngoài dưới những biểu hiện của các nhà tư bản (cái riêng)

Thứ hai: Cái riêng chỉ tồn tại trong mối liên hệ với cái chung, không có cái riêng nào tồn tại độc lập tách rời tuyệt đối cái chung Ví dụ, trong một lớp

học Kế toán- Kiểm toán có 47 sinh viên 47 sinh viên này liên hệ với nhau và có những điểm chung: đồng hương(cùng quê), đồng niên(cùng năm sinh), đồng môn(cùng học một thầy, cô),

Thứ ba: Cái riêng là cái toàn bộ, phong phú hơn cái chung vì ngoài những điểm chung cái riêng còn có cái đơn nhất Điều đó được thể hiện qua

công thức:

Cái riêng = Cái chung + Cái đơn nhất

Ví dụ, người nông dân Việt Nam có đặc điểm chung với các nông dân khác trên thế giới đều là sống ở nông thôn, có tư hữu nhỏ, sản xuất nông nghiệp, nhưng cái riêng ở đây là mỗi nông dân đều chịu ảnh hưởng của phong

tục tập quán mỗi nước trên thế giới Như người nông dân Việt Nam rất cần cù lao động, chịu được những khó khăn trong cuộc sống

Thứ tư: Cái chung sâu sắc hơn cái riêng vì cái chung phản ánh thuộc tính, những mối liên hệ lặp lại ở nhiều cái riêng cùng loại Ví dụ, đồng hoá là

quá trình TB thu nhận các chất từ môi trường vào trong TB, biến đổi các chất này thành các chất có lợi Dị hoá là quá trình Tb biến các sản phẩm thu nhận từ môi trường thành các sản phẩm chuyển hoá và giải phóng các sản phẩm đó ra môi trường Bình thường quá trình đồng hoá và dị hoá luôn ở trạng thái cân bằng Khi quá trình đồng hoá và dị hoá không còn ở trạng thái cân bằng Tế bào

sẽ bị tổn thương, cơ thể biểu hiện bệnh lý

Thứ năm: Cái đơn nhất và cái chung có thể chuyển hóa lẫn nhau trong quá trình phát triển của sự vật Ví dụ, trước Đại hội Đảng VI thì kinh tế thị

trường, khoán sản phẩm chỉ là cái đơn nhất, còn cái chung là cơ chế bao cấp; nhưng từ sau Đại hội Đảng VI thì kinh tế thị trường lại dần trở thành cái chung, còn kinh tế tập trung bao cấp thành cái đơn nhất, chỉ còn tồn tại trong một số ngành như an ninh quốc phòng…

1 3 Ý nghĩa phương pháp luận

- Cái chung chỉ tồn tại thông qua cái riêng Chỉ có thể tìm cái chung trong

cái riêng chứ không thể ở ngoài cái riêng

- Nhiệm vụ của nhận thức là phải tìm ra được cái chung và trong hoạt động thực tiễn phải dựa vào cái chung để tạo ra cái riêng

- Trong hoạt động thực tiễn thấy sự chuyển hóa nào có lợi ta cần chủ động tác động vào đó để nó nhanh chóng trở thành hiện thực

4

Chương II: Biện chứng cái chung cái chung và cái riêng và nền kinh tế thị

trường ở nước ta 2.1 Khái niệm về kinh tế thị trường

Khi nói về khái niệm thị trường lao động, có rất nhiều quan điểm khác nhau Theo David Bert: “Thị trường là tập hợp những thỏa thuận trong đó người mua và người bán trao đổi với nhau loại hàng hóa và dịch vụ nào đó” Như vậy, theo ông thị trường không bó hẹp bởi một không gian nhất định mà bất cứ đâu

có sự trao đổi thỏa thuận mua bán hàng hóa thì ở đó có thị trường”

Theo quan điểm của Đảng đề ra trong Đại hội Đảng IX: “Thị trường lao động là nơi mua bán các dịch vụ của người lao động về thực chất nào mua bán sức lao động trong một phạm vi xác định”

Tuy diễn đạt khác nhau nhưng các quan niệm trên đều thống nhất với nhau ở những nội dung cơ bản: “Thị trường lao động là nơi thực hiện các quan hệ xã hội giữa người mua và người bán, thông qua các hình thức thỏa thuận về giá cả

và các điều kiện làm việc khác, trên cơ sở một hợp đồng lao động bằng văn bản hoặc thông qua các dạng hợp đồng hay thỏa thuận khác”

2.2 Nền kinh tế thị trường là một yếu tố khách quan

Phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là một yếu tố

khách quan xuất phát từ những lý do cơ bản sau:

Một là, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là phù hợp với xu hướng phát triển khách quan của Việt Nam trong bối cảnh thế giới hiện nay Như đã chỉ ra, nền kinh tế thị trường là nền kinh tế hàng hóa phát triển

ở trình độ cao Khi có đủ điều kiện cho sự tồn tại và phát triển, nền kinh tế hàng hóa sẽ tự hình thành Trong lịch sử đã có kinh tế hàng hóa giản đơn kiểu chiếm hữu nô lệ Nó tồn tại trong hình thái kinh tế- xã hội cụ thể, gắn bó với hữu cơ và chịu sự chi phối của quan hệ sản xuất Thực tiễn lịch sử cho thấy, mặc dù kinh

tế thị trường tư bản chủ nghĩa đã đạt tới giai đoạn phát triển nhưng những mâu thuẫn vốn có của nó không thể khắc phục được Do vậy, nhân loại phải biết lựa chọn mô hình kinh tế phù hợp với thời đại và đặc điểm phát triển của dân tộc

Hai là, do tính ưu việt của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong thúc đẩy phát triển đối với Việt Nam Hiện nay, kinh tế thị trường

luôn là động lực thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển nhanh và hiệu quả Dưới tác động của quy luật thị trường, kinh tế phát triển theo hướng năng động, kích thích tiến bộ kỹ thuật-công nghệ, nâng cao lực lượng sản xuất, chất lượng và giá thành sản phẩm Tuy nhiên, phải chú ý những thất bại của thị trường để từ đó có

sự điều tiết kịp thời của nhà nước xã hội chủ nghĩa

Ba là, kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa phù hợp với mong muốn dân giàu, nước mạnh, dân chủ công bằng, văn minh của người dân Việt Nam.

Thực tế cho thấy, kinh tế thị trường còn tồn tại lâu dài là một yếu tố khách quan,

là sự cần thiết cho công cuộc xây dựng và phát triển Sự phát triển đó sẽ phá vỡ tính tự cấp, tự túc, lạc hậu của nền kinh tế, đẩy mạnh phân công lao động xã hội, phát triển ngành nghề, mở rộng giao lưu kinh tế giữa các vùng miền trong nước và nước ngoài Điều này phù hợp với khát vọng của người Việt Nam

2 3 Vận dụng cái chung và cái riêng vào nền kinh tế thị trường ở nước ta 2.3.1 Đặc trưng của nền kinh tế thị trường

Một là: Các chủ thể kinh tế tự bù đắp những chi phí và tự chịu trách

nhiệm đối với kết quả sản xuất kinh doanh của mình Kinh tế hàng hóa không bao dung hành vi bao cấp

Hai là: Hàng hóa trên thị trường phải phong phú Từ đó, phản ánh được

năng suất lao động cũng như trình độ phân công lao động tăng cao

Ba là: Giá cả chịu sự tác động của quan hệ cạnh tranh và quan hệ cung

cầu hàng hóa dịch vụ

Bốn là: Cạnh tranh là một yếu tố tất yếu của kinh tế thị trường vì mục

đích lợi nhuận

Năm là: Kinh tế thị trường là một kinh tế mở

Qua đó, ta phải biết giữ vững những đặc trưng này

2.3.2 Cái chung được vận dụng vào nền kinh tế thị trường của nước ta

6

Với tư cách là cái chung phải vận dụng vào các yếu tố:

- Cơ sở kinh tế mang tính đa dạng về sở hữu và thành phần kinh tế để nền kinh tế có tự do hóa kinh tế: tự do cạnh tranh, tự do kinh doanh và tự chủ,

- Các phạm trù phải có của nền kinh tế thị trường như: hàng hóa, tiền tệ, cung cầu, giá trị và giá cả thị trường, lợi nhuận

- Các quy luật kinh tế như quy luật giá trị, quy luật lưu thông tiền tệ, quy luật cạnh tranh và quy luật cung cầu

- Cơ chế vận hành nền kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước

2.3.3 Cái riêng được vận dụng vào nền kinh tế thị trường

- Phải tuân theo các mục tiêu, nguyên tắc và nhiệm vụ kinh tế cơ bản hướng đến mục tiêu và các đặc trưng của Chủ nghĩa xã hội mà nước ta cần xây dựng

- Với quá nhiều quan điểm cổ hủ của nền kinh tế bao cấp phải được xóa bỏ

- Chúng ta đều thống nhất rằng mô hình KTTT là mô hình kinh tế chung của nhiều đất nước nhưng kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam cũng có những cái riêng, cái đặc thù của Việt Nam

Nước ta không coi kinh tế thị trường là mục tiêu mà chỉ là phương tiện để phát triển lực lượng sản xuất, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội và thiết lập quan hệ sản xuất mới Mục đích là xây dựng dân giàu, nước mạnh, công bằng, dân chủ văn minh

Nhà nước với chức năng quản lý, điều tiết nền kinh tế, tạo môi trường điều kiện thuận lợi cho nền kinh tế cũng như đảm bảo ổn định chính trị, xã hội Mọi loại hình doanh nghiệp, tổ chức dân cư, mỗi người dân đều được bình đẳng, xây dựng đa dạng hóa hình thức sở hữu, hình thức kinh tế

Theo lý luận của Mac-Lenin, chúng ta đã biết cái riêng phong phú hơn cái chung, cái riêng bao hàm cái chung Ở đây, kinh tế thị trường định hướng là cái riêng trong nền kinh tế thị trường, nó vận hành theo những quy luật chung của

kinh tế thị trường mà noài ra còn có những nét riêng đặc trưng mà ta đã nói ở trên

Trong mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng này, không thể lấy cái riêng làm chủ đạo cũng như không thể lấy nền kinh tế thị trường làm cái quyết định mà nhất thiết phải lấy định hướng xã hội chủ nghĩa làm chủ đạo Đó là nguyên tắc cơ bản mà định hướng chủ nghĩa xã hội đề ra

2.4 Thành tựu trong việc xây dựng nền kinh tế thị trường

Xét về con người, người Việt Nam đã thể hiện sự năng động, tinh tế đối với thị trường kể từ năm tám mươi

Xét về kinh tế, nhờ chuyển sang xây dựng nền kinh tế thị trường theo lối phù hợp, đúng đắn nên đời sống người dân đã được cải thiện

 Năm 2020 là năm thách thức rất lớn bởi Covid-19 Vượt qua khó khăn, thách thức đó, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 4,69% so với cùng kỳ năm trước, khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 5,60%, khu vực dịch vụ tăng 4,29%

Nông nghiệp đứng thứ hai trong số những nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới

Công tác xã hội ngày càng phát triển Ta đã và đang kiểm soát phần nào những khó khăn do kinh tế thị trường mang lại Quan hệ đối ngoại được mở rộng và vị thế của Việt Nam ngày càng được nâng cao trên trường quốc tế Cơ cấu chuyển dịch theo hướng tiến bộ, môi trường đầu tư nước ngoài của Việt Nam ngày càng thông thoáng, xuất khẩu Việt Nam cũng tăng liên tục trong nhiều năm

2.5 Hạn chế trong việc xây dựng nền kinh tế thị trường

Bên cạnh những thành tựu to lớn đạt được, tình hình kinh tế-xã hội của Việt Nam còn những mặt yếu kém như: Do cách làm ăn chạy theo lợi nhuận dẫn đến tính trạng trốn thuế, lừa đảo buôn lậu, và nhiều tệ nạn trong xã hội khác như ma túy, cướp bóc, Mọi vấn đề đều được thương mại hóa, bị đồng tiền

8