Phép biện chứng phủ định và vận dụng việc phân tích kế thừa và phát triển sáng tạo các giá trị truyền thống trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay

Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, Việt Nam đã và đang không ngừng hội nhập, giao lưu cùng bạn bè quốc tế. Với việc tham gia vào các tố chức trên thế giới như WTO, ASEAN, APEC... đã cho thấy Việt Nam đang hội nhập sâu hơn và tiến trình toàn cầu hóa một cách chủ động nhằm vào mục tiêu hiện đại hóa, công nghệ hóa đất nước với phương châm “đi tắt đón đầu”, thu hẹp khoảng cách so với các nước phát triển, tạo tiền đề cho quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội. Tuy nhiên, cái gì cũng có tính hai mặt. Toàn cầu hóa sẽ mang đến thời cơ lớn cho việc xây dựng, phát triển kinh tế xã hội. Nhưng mặt khác chúng ta cũng phải đối mặt với nhiều nguy cơ, nhất là nguy cơ đánh mất bản thân, đi lệch hướng xã hội chủ nghĩa và đánh mất bản sắc dân tộc và từ đó một câu hỏi được đặt ra là: làm thế nào để giữ gìn, kế thừa và phát triển sáng tạo những giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay? Một trong số những hướng tiếp cận để giải quyết câu hỏi trên là dựa vào phương pháp luận phủ định biện chứng. Chính vì thế, trong bài luận này tôi lựa chọn đề tài “Phép biện chứng phủ định và vận dụng việc phân tích kế thừa và phát triển sáng tạo các giá trị truyền thống trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay”. Đề tài với nột dung chủ yếu tập trung vào phép phủ định biện chứng và ứng dụng nó vào thực tiễn với vấn đề kế thừa và phát huy bản sắc truyền thống của dân tộc.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG QUẢNG NINH

KHOA KẾ TOÁN KIỂM TOÁN MÔN TRIẾT HỌC MAC LÊNIN

BÀI TIỂU LUẬN

ĐỀ TÀI: Phép biện chứng phủ định và vận dụng việc phân tích kế thừa và phát triển sáng tạo các giá trị truyền thống

trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay

HỌ VÀ TÊN: Nguyễn Quế Hương

STT: 19

MỤC LỤC Lời nói đầu Trang

CHƯƠNG 1: PHÉP BIỆN CHỨNG VỀ PHỦ ĐỊNH

1.1: Khái niệm phủ định và phủ định biện chứng 4

1.1.1: Định nghĩa 4

1.1.2: Các đặc trưng của phủ định biện chứng 4

CHƯƠNG II: GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG VÀ VIỆC KẾ THỪA, PHÁT TRIỂN SÁNG TẠO CÁC GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY CỦA NƯỚC TA. 2.1: Các giá trị truyền thống của nước ta hiện nay 8

2.1.1: Khái niệm giá trị truyền thống 8

2.1.2: Các giá trị truyền thống của Việt Nam 9

2.2: Vai trò của phủ định biện chứng trong việc kế thừa và phát triển sáng tạo các giá trị truyền thống trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay 9

2.2.1: Kế thừa truyền thống văn hóa dân tộc là sự thống nhất giữa hai quá trình giữ lại và chọn lọc 10

2.2.2: Bổ sung, phát triển hơn hơn nữa những “hạt nhân hợp lý” làm cho truyền thống có nội dung và hình thức phù hợp với yêu cầu của thời đại mới 10

2.2.3: Chống lại hai khuynh hướng sai lầm: khuynh hướng bảo thủ và khuynh hướng sạch trơn đối với truyền thống văn hóa xã hội 11 2.2.4: Kế thừa truyền thống văn hóa dân tộc gắn với quá trình mở rộng giao lưu và tiếp biến giá trị văn hóa dân tộc khác trên thế giới 12

KẾT LUẬN

LỜI NÓI ĐẦU

Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, Việt Nam đã và đang không ngừng hội nhập, giao lưu cùng bạn bè quốc tế Với việc tham gia vào các

tố chức trên thế giới như WTO, ASEAN, APEC đã cho thấy Việt Nam đang hội nhập sâu hơn và tiến trình toàn cầu hóa một cách chủ động nhằm vào mục tiêu hiện đại hóa, công nghệ hóa đất nước với phương châm “đi tắt đón đầu”, thu hẹp khoảng cách so với các nước phát triển, tạo tiền đề cho quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội Tuy nhiên, cái gì cũng có tính hai mặt Toàn cầu hóa sẽ mang đến thời cơ lớn cho việc xây dựng, phát triển kinh tế xã hội Nhưng mặt khác chúng ta cũng phải đối mặt với nhiều nguy cơ, nhất là nguy cơ đánh mất bản thân, đi lệch

hướng xã hội chủ nghĩa và đánh mất bản sắc dân tộc và từ đó một câu

hỏi được đặt ra là: làm thế nào để giữ gìn, kế thừa và phát triển sáng tạo

những giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay? Một trong số những hướng tiếp cận để giải quyết câu hỏi trên là

dựa vào phương pháp luận phủ định biện chứng Chính vì thế, trong bài luận này tôi lựa chọn đề tài “Phép biện chứng phủ định và vận dụng việc phân tích kế thừa và phát triển sáng tạo các giá trị truyền thống trong bối

cảnh toàn cầu hóa hiện nay” Đề tài với nột dung chủ yếu tập trung vào

phép phủ định biện chứng và ứng dụng nó vào thực tiễn với vấn đề kế thừa và phát huy bản sắc truyền thống của dân tộc

CHƯƠNG 1: PHÉP BIỆN CHỨNG VỀ PHỦ ĐỊNH

1.1: Khái niệm phủ định và phủ định biện chứng.

1.1.1: Định nghĩa.

Theo triết học Mác-Lênin thì bất cứ sự vật, hiện tượng nào trong thế giới này đều phải trải qua quá trình sinh ra, tồn tại, phát triển và diệt vong Sự vật cũ mất đi sẽ có sự một sự vật mới được thay thế.Sự thay thế đó là tất yếu trong quá trình vận động và phát triển Sự thay thế đó triết học gọi là sự phủ định

Phủ định bao gồm phủ định siêu hình và phủ định biện chứng Phủ định siêu hình là phủ định do các nguyên nhân bên ngoài dẫn đến sự triệt tiêu vận động, phát triển của sự vật hiện tượng Còn theo quan điểm duy biện chứng, sự chuyển hóa những thay đổi về lượng dẫn tới sự thay đổi

về chất, sự đấu tranh thường xuyên của các mặt đối lập làm cho moou thuẫn được giải quyết, từ đó dẫn đến sự vật cũ mất đi sự vật mới ra đời

Sự vật mới ra đời là kết quả của sự phủ định sự vật cũ Điều đó cũng có nghĩa là sự phủ định là tiền đề, là điều kiện cho sự phát triển, ra đời của cái mới thay thế cho cái cũ và được gọi là phủ định biện chứng

1.1.2: Các đặc trưng của phủ định biện chứng.

Phủ định biện chứng có hai đặc trung cơ bản là tính khách quan và tính

kế thừa

Phủ định biện chứng có tính khách quan vì nguyên nhân của sự phủ định nằm trong chính bản thân sự vật hiện tượng Nó là kết quả của quá trình đấu tranh giải quyết vấn đề tất yếu, bên trong của bản thân sự vật, tạo khả năng ra đời của cái mới thay thế cái cũ Nhờ việc giả quyết các mâu thuẫn mà sự vật luôn phát triển, vì thế phủ định biện chứng là một

tất yếu khách quan trong quá trình vận động và phát triển của sự vận động của sự vật Đồng thời mỗi sự vật có phương thức phủ định riêng tùy thuộc vào sự giải quyết mâu thuẫn của bản thân chúng Điều đó cũng

có nghĩa rằng phủ định biện chứng không phụ thuộc vào ý muốn, ý chí của con người Con người chỉ có thể tác động làm choquas trình phủ định ấy diễn ra nhanh hay chậm trên cơ sở nắm vững quy luật phát triển của sự vật

Phủ định biện chứng có tính kế thừa vì phủ định biện chứng là kết quả

sự phát triển tự thân của sự vật, nên nó không thể là sự sự thủ tiêu, sự phá hủy hoàn toàn cái cũ Cái mới chỉ có thể ra đời trên nền tảng của cái

cũ Cái mới ra đời không không xóa bỏ hoàn toàn cái cũ mà có chọn lọc, giữ lại và cải tạo những mặt thích hợp, mặt tích cực, nó chỉ gạt bỏ ở cái

cũ những mặt tiêu cực, lỗi thời, lạc hậu, gây cản trở cho sự phát triển

Do vậy, phủ định biện chứng đồng thời cũng là khẳng định Cái mới trong phủ định biện chứng là cái biểu hiện sự phát triển phù hợp với quy luật của sự vật hiện tượng, là sự chuyển hóa từ giai đoạn thấp đến giai đoạn cao trong quá trình phát triển

1.2: Quy luật phủ định của phủ định Hình thức “xoáy ốc” của sự phát triển.

Trong sự vận động vĩnh viễn của thế giới vật chất, phủ định biện

chứng là một quá trình vô tận, cái mới phủ định cái cũ và lại bị cái mới khác phủ định Cứ như vậy, sự phát triển của sự vật hiệ tượng diễn ra theo khuynh hướng phủ định của phủ định, từ thấp đến cao một cách vô tận theo đường xoáy ốc

Phủ định biện chứng mới nói lên một giai đoạn, một nấc thang trong quá trình phát triển Nói một cách khái quát, qua một số lần phủ định, sự vật hoàn thanh một chu kì phát triển Phủ định lần thứ nhất tạo ra sự đối

lập với cái ban đầu, đó là một bước trung gian cho sự phát triển Sau những lần phủ định tiếp theo, tái lập cái ban đầu nhưng trên cơ sở mới hơn, cao hơn, nó thề hiện rõ rệt bươc tiến của sự vật Những lần phủ định tiếp theo sẽ được gọi là sự phủ định của phủ định Phủ đinh của phủ định làm xuất hiện cái mới như là kết quả tổng hợp tất cả những yếu tố tích cực đã được phát triển từ trong cái khẳng định ban đầu và cả trong những lần phủ định tiếp theo những yếu tố tích cực được khôi phục, được duy trì và phát triển Cái tổng hợp này là sự thống nhất biện chứng tất cả những cái tích cực ở cái giai đoạn trước và ở cái mới xuất hiện trong quá trình phủ định Do vậy, cái mới với tư cách là kết quả phủ định có nội dung toàn diện và phong phú hơn so với cái khẳng định ban đầu và cái kết quả của lần phủ định thứ nhất

Sự phát triển biện chứng thông qua những lần phủ định biện chứng là

sự thống nhất giữa loại bỏ, giữ lại (kế thừa) và phát triển Mỗi lần phủ định biện chứng được thực hiện sẽ mang lại những nhân tố tích cực mới

Do vậy, sự phát triển thông qua những lần phủ định biện chứng sẽ tạo xu hướng tiến lên không ngừng Sự phát triển đi lên đó không diễn ra theo đường thẳng mà theo đường “xoắn ốc” Đề cập tới con đường đó của sự phát triển biện chứng, Leenin viết: “Sự phát triển hình như diễn lại

những giai đoạn đã qua, nhưng dưới một hình thức khác, ở một trình độ cao hơn (“phủ định của phủ định”), sự phát triển có thể nói là theo

đường trôn ốc chứ không theo đường thẳng ”

Diễn tả quy luật phủ định của phủ định bằng đường “xoáy ốc” chính là hình thức cho phép biểu đạt được rõ ràng nhất các đặc trưng của quá trình phát triển biện chứng: tính kế thừa, tính chu kỳ, tính vô thận, tính

đi lên và sự phát triển Mỗi vòng mới của đường xoáy ốc thể hiện một trình độ cao hơn của sự phát triển, đồng thời dường như quay lại cái đã qua, dường như lặp lai vòng trước Sự nối tiếp nhau của các vòng thể

hiện tính vô tận, tính vô tận của sự tiến lên từ thấp đến cao của sự vật hiện tượng trong thế giới Trong quá trình phát triển của sự vật phủ định biện chứng đã đóng vai trò là những vòng khâu của quá trình đó

Tóm lại, quy luật phủ định của phủ định nói lên mối liên hệ, sự kế thừa giữ cái bị phủ định trong quá khứ phát triển của sự vật Phủ định biện chứng là điều kiện cho sự phát triển, cái mới ra đời là kết quả của

sự kế thừa những nội dung tích cực từ trong sự vật cũ, phát huy nó trong

sự vật mới và tạo nên tính chu kì của sự phát triển

1.3: Ý nghĩa phương pháp luận.

Quy luật phủ định của phủ định giúp chúng ta nhận thức đúng đắn về

xu hướng phát triển của sự vật Quá trình phát triển của bất kì một sự vật nào cũng không bao giờ đi theo một đường thẳng, nó gồm có nhiều chu

kì khác nhau Chu kì sau bao giờ cũng tiến bộ hơn chu kì trước Do đó, chúng ta phải hiểu những đặc điểm đó để có cách tác động phù hợp với yêu cầu phát triển

Theo đó, mọi sự vật luôn xuất hiện cái mới thay thế cái cũ, cái tiến bộ thay thế cái lạc hậu, cái mới ra đời trên cơ sở thừa kế tất cả những nhân

tố tích cực của cái cũ Do đó, trong hoạt động của mình, con người phải biết kế thừa tinh hoa của cái cũ, tránh thái độ phủ định sạch trơn Trong giới tự nhiên cái mới phát triển một cách tự phát, còn trong xã hội cái mới ra đời gắn liền với hoạt động có ý thức của con người Chính vì thế trong hoạt động của chính mình con người phải biết phát hiện cái mới và ủng hộ nó

CHƯƠNG II: GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG VÀ VIỆC KẾ THỪA, PHÁT TRIỂN SÁNG TẠO CÁC GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG

TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY CỦA NƯỚC TA.

2.1: Các giá trị truyền thống của nước ta hiện nay

2.1.1: Khái niệm giá trị truyền thống.

Truyền thống có nghĩa là nối đời, nối truyền Theo nghĩa thông

thường, trong từ điển tiếng Việt, truyền thống có nghĩa là thói quen hình thành lâu đời trong lối sống và nếp nghĩ, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác Còn dưới góc độ chính trị thì truyền thống lại có nghĩa di sản về xã hội và văn hóa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác và được duy trì trong suốt thời gian dài Qua những định nghĩa trên, có thể hiểu; truyền thống là tập hợp những tư tưởng, tình cảm, thói quen, tập quán, lối sống và cách ứng xử của một cộng đồng người nhất địn, được hình thành và phát triển trong lịch sử, đã trở nên ổn định và được lưu truyền qua nhiều thế hệ

Tuy nhiên, dựa theo quan điểm biện chứng, truyền thống bao giờ cũng

có tính hai mặt đó là mặt tích cực và mặt tiêu cực Mặt tích cực bao gồm những yếu tố ưu việt, tiến bộ, phù hợp với sự phát triển của xã hội, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Mặt tiêu cực là hiện thân của sức

ỳ, sự bảo thủ, ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của xã hội

Hai mặt mâu thuẫn đó cùng song song và tồn tại trong truyền thống, có khi còn đan xen, chồng chéo lên nhau Chính vì vậy, khi nói đến giá tri truyền thống là muốn nói đến những mặt tốt đẹp, mặt tích cực là đặc trưng của bản sắc văn hóa dân tộc Hơn nữa không phải cái gì tốt cũng được coi là giá trị truyền thống, mà nó còn phải có tính phổ biến, cơ bản,

có ảnh hưởng tích cực trong đời sống xã hội Như vậy, giá trị truyền thống là tập hợp những nhân tố tích cực, phổ biến về tư tưởng, tình cảm, thói quen, tập quán, lối sống, được hình thành và phát triển trong lịch sử,

ổn định, lâu bền và có khả năng lưu truyền trong không gian và thời gian, là những gì mà con người cần gìn giữ và phát triển

2.1.2: Các giá trị truyền thống của Việt Nam.

Trong suốt quá trình lịch sử của dân tộc, có biết bao các giá trị truyền thống của con người Việt Nam được hình thành, được dư luận xã hội cổ

vũ, trở thành bản sắc văn hóa dân tộc Có thể kể đến một số giá trị

truyền thống điển hình như tinh thần yêu nước, tinh thần tự lực tự

cường, ý thức độc lập tự do, lòng nhân ái, khoan dung đó là những giá trị truyền thống cơ bản, vô cùng quý báu, đã tạo nên cốt cách con người Việt Nam Các giá trị văn hóa truyền thống không chỉ có ý nghĩa trong lịch sư mà còn có tầm quan trọng trong tương lai Vì thế, việc kế thừa và phát huy giá trị truyền thống được đặt ra như một vấn đề tất yếu, khách quan đặc biệt là trong thời kì hiện nay nước ta đang trong thời kì công nghiệp hóa, hiên đại hóa

2.2: Vai trò của phủ định biện chứng trong việc kế thừa và phát triển sáng tạo các giá trị truyền thống trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.

Từ khi Đảng cộng sản Việt Nam ra đời, trong quá trình lãnh đạo đất

nước, Đảng ta luôn kế thừa, tiếp thu có chọn lọc những di sản quý báu của dân tộc và nhân loại Trong đó, truyền thống văn hóa của dân tộc được Đảng ta kế thừa và phát huy triệt để, góp phần nâng truyền thông văn hóa dân tộc và các giá trị của nó lên một tầm cao mới, với một chất lượng mới

Trước bối cảnh phức tạp của tình hình thế giới, khu vực và trong nước hiện nay, dưới sự tác động mạnh mẽ của toàn cầu hóa, của cuộc cách mang khoa học-công nghệ, của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã và đang đặt ra cho chúng ta những khó khăn, thử thách lớn đối với việc kế thừa các giá trị truyền thống văn hóa cho dân tộc Vì vậy, nhiệm vụ giữ gìn và phát huy các truyền thống văn hóa của dân tộc trong

công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa thời

kì mới càng trở nên cấp thiết và nặng nề hơn bao giờ hết

2.2.1: Kế thừa truyền thống văn hóa dân tộc là sự thống nhất giữa

hai quá trình giữ lại và chọn lọc.

Kế thừa truyền thống văn hóa của dân tộc ở nước ta hiện nay, về thực chất là một quá trình phủ định biện chứng các mặt, các ếu tố, thuộc tính

và các bộ phận cấu thành lên nó Sự kế thừa đó không phải là loại bỏ hoàn toàn hay phủ định sạch trơn truyền thống văn hóa, cắt đứt sợi dây liên hệ giữa quá khứ, truyền thống với hiện tại và tương lai, nó cũng không phải là bê nguyên xi hoàn toàn truyền thống văn hóa mà có kế thừa chọn lọc, kế thừa có điều kiện, tức là chỉ giữa những “hạt nhân hợp lý”, những yếu tố còn tích cực, tiến bộ, đồng thời loại bỏ những yếu tố tiêu cực, lạc hậu, lỗi thời trong truyền thống văn hóa

Vì vậy, khi nhận thức và hành động, các chủ thể văn hóa có thái độ khách quan, khoa học trong giữ gìn truyền thống văn hóa dân tộc Tích cực đi sâu nghiên cứu, tìm hiểu, thông qua điều tra, khảo sát, đánh giá phân loại một cách có hệ thống, đồng bộ để lưu giữ những truyền thống văn hóa có tiến bộ Kiên quyết loại bỏ những gì truyền thống văn hóa đã trở nên lỗi thời, lạc hậu, không còn phát huy tác dụng Xây dựng một thái độ đúng mực đối với những gì cần được bảo tồn, giữ gìn Cái gì cần được bảo tồn, giữ gìn ngay từ khi nó còn đang tồn tại Hiện nay trong các giá trị truyền thống văn hóa của dân tộc có nhiều giá trị độc đáo, đặc sắc cần được gìn giữ, kế thừa và phát huy Đó là những giá trị tiêu biểu mang tính ổn định, lâu dài và là điểm tựa để Việt Nam phát triển lâu dài

2.2.2: Bổ sung, phát triển hơn hơn nữa những “hạt nhân hợp lý” làm cho truyền thống có nội dung và hình thức phù hợp với yêu cầu của thời đại mới.