Tiểu luận Nhà nước và vấn đề nâng cao vai trò của nhà nước trong điều kiện hiện nay ở nước ta.

Nhà nước có vai trò rất to lớn với bất kì quốc gia nào. Phương thức và hiệu quả quản lí của nhà nước có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển về mọi mặt như kinh tế, xã hội, khoa học, giáo dục... của các quốc gia đó. Việt Nam đã lựa chọn cho mình con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội và xây dựng nhà nước xã hội chủ nghĩa. Đảng và chủ tịch Hồ Chí Minh từ lâu đã có quan điểm rõ ràng và đúng đắn về nhà nước xã hội chủ nghĩa đó là: ‘‘ Nhà nước của dân, do dân, vì dân ‘‘. Từ khi đổi mới đất nước, Đảng ta lại càng chú trọng phát triển, cụ thể hóa vấn đề nhà nước của dân, do dân, vì dân. Vì thế sự quản lí của nhà nước với mọi mặt của đời sống xã hội lại càng ảnh hưởng mạnh mẽ đối với sự phát triển về mọi mặt của đất nước, nhất là trong điều kiện tình hình thế giới và trong nước đang có những biến đổi to lớn như hiện nay. Vậy nên vấn đề nâng cao vai trò nhà nước là vấn đề hết sức quan trọng, được Đảng và nhà nước quan tâm chú ý. Do vậy em đã lựa chọn đề tài: “ Nhà nước và vấn đề nâng cao vai trò nhà nước trong điều kiện hiện nay ở nước ta“ để nhận thức rõ những hạn chế mà nhà nước mắc phải dù đã phát huy vai trò của mình một cách hiệu quả trong nhiều lĩnh vực của đất nước.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN

Đề tài: Nhà nước và vấn đề nâng cao vai trò của nhà nước trong điều kiện hiện nay ở nước ta.

Họ và tên: Hà Quỳnh Anh

Lớp: Anh 12 - KTKT – K59 Chuyên ngành: Kế toán – Kiểm toán Giảng viên hướng dẫn: Nguyễn Thị Tùng Lâm

UÔNG BÍ – THÁNG 9 NĂM 2020

MỤC LỤ

LỜI NÓI ĐẦU 1

Chương I: LÍ LUẬN VỀ NHÀ NƯỚC 2

1 Nguồn gốc và bản chất của nhà nước……….…….22.

2 Đặc trưng cơ bản của nhà nước……… 7

3 Chức năng cơ bản của nhà nước……… ………10

4 Các kiểu và hình thức nhà nước………

5 Nhà nước vô sản - Tính tất yếu và bản chất………

6 Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là trụ cột của hệ thống chính trị, là công cụ thực hiện quyền lực của nhân dân, là tổ chức thực hiện quyền làm chủ của nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng san Việt Nam………

Chương II: VẤN ĐỀ NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY Ở NƯỚC TA………

1 Tại sao phải nâng cao vai trò của nhà nước ?

2 Cải cách thể chế và phương thức hoạt động của nhà nước………

KẾT LUẬN 14

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 14

LỜI NÓI ĐẦU

Nhà nước có vai trò rất to lớn với bất kì quốc gia nào Phương thức và hiệu quả quản lí của nhà nước có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển về mọi mặt như kinh tế, xã hội, khoa học, giáo dục của các quốc gia đó

Việt Nam đã lựa chọn cho mình con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội và xây dựng nhà nước xã hội chủ nghĩa Đảng và chủ tịch Hồ Chí Minh từ lâu đã có quan điểm rõ ràng và đúng đắn về nhà nước xã hội chủ nghĩa đó là: ‘‘ Nhà nước của dân, do dân, vì dân ‘‘ Từ khi đổi mới đất nước, Đảng ta lại càng chú trọng phát triển, cụ thể hóa vấn đề nhà nước của dân, do dân, vì dân Vì thế sự quản lí của nhà nước với mọi mặt của đời sống xã hội lại càng ảnh hưởng mạnh mẽ đối với sự phát triển về mọi mặt của đất nước, nhất là trong điều kiện tình hình thế giới và trong nước đang có những biến đổi to lớn như hiện nay Vậy nên vấn đề nâng cao vai trò nhà nước là vấn đề hết sức quan trọng, được Đảng và nhà nước quan tâm chú ý

Do vậy em đã lựa chọn đề tài: “ Nhà nước và vấn đề nâng cao vai trò nhà nước trong điều kiện hiện nay ở nước ta“ để nhận thức rõ những hạn chế mà nhà nước mắc phải dù đã phát huy vai trò của mình một cách hiệu quả trong nhiều lĩnh vực của đất nước

Chương I: LÍ LUẬN VỀ NHÀ NƯỚC

1 Nguồn gốc và bản chất của nhà nước.

Nguồn gốc và bản chất của nhà nước là một vấn đề phức tạp Trong lịch sử

đã xuất hiện nhiều quan điểm khác nhau về vấn đề này Sở dĩ vậy vì vấn đề nhà nước vốn và một vấn đề hết sức phức tạp, nó còn đụng chạm trực tiếp đến lợi ích của các giai cấp một cách mạnh mẽ nhất vì thế các giai cấp bóc lột thống trị luôn tìm cách xuyên tạc để bào chữa cho những đăch quyền xã hội, biện hộ cho

sự thống trị của mình Ví dụ giai cấp tư sản cho rằng nhà nước tư sản là nhà nước phục vụ đầy đủ các ý chí của nhân dân, phục vụ cho những nhu cầu thiết yếu của xã hội, bảo đảm phúc lợi của tất cả mọi người Những quan niệm như vậy không những không phản ánh đúng đắn mà còn ngược lại che đậy bản chất thực sự của nhà nước Lý luận khoa học về nhà nước, về nguồn gốc và bản chất của nhà nước chỉ có thể có được trên cơ sở những quan niệm biện chứng duy vật

về sự phát triển xã hội

1.1 Nguồn gốc của nhà nước:

Nhà nước xuất hiện một cách khách quan, nhưng không phải là hiện tượng

xã hội vĩnh cửu và bất biến Nhà nước luôn vận động, phát triển và tiêu vong khi những điều kiện khách quan cho sự tồn tại và phát triển của chúng không còn nữa Nhà nước chỉ xuất hiện khi xã hội loài người đã phát triển đến một giai đoạn nhất định Nhà nước xuất hiện trực tiếp từ sự tan rã của chế độ cộng sản nguyên thủy Nhà nước chỉ xuất hiện ở nơi nào và thời gian nào khi đã xuất hiện

sự phân chia xã hội thành các giai cấp đối kháng Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin: nhà nước và pháp luật không phải là những hiện tượng vĩnh cữu, bất biến Nhà nước và pháp luật chỉ xuất hiện khi xã hội loài người đã phát triển đến một giai đoạn nhất định Chúng luôn vận động, phát triển và sẽ tiêu vong khi những điêù kiện khách quan cho sự tồn taị và phát triển của chúng không còn nữa

1.2 Bản chất của nhà nước:

Người lập ra và sử dụng bộ máy nhà nước là giai cấp mạnh nhất, giai cấp giữ địa vị thống trị về mặt kinh tế Nhờ có nhà nước, giai cấp này trở thành giai cấp thống trị về mặt chính trị Bản chất nhà nước, do đó là quyền lực chính trị của giai cấp thống trị hay nói cách khác : nhà nước chỉ là một bộ máy của giai cấp này để thống trị một giai cấp khác Là bộ máy để duy trì sự thống trị của giai cấp này đối với giai cấp khác, là cơ quan quyền lực của một giai cấp đối với toàn xã hội, là công cụ chuyên chính của một giai cấp Không thể có nhà nước chung cho mọi giai cấp hoặc nhà nước đứng trên các giai cấp

Nhà nước cũng theo bản chất đó là bộ máy quan trọng nhất của kiến trúc thượng tầng trong xã hội có giai cấp Xuất phát từ lợi ích giai cấp thống trị, nhà nước tiến hành tất cả các hoạt động về văn hóa, xã hội, khoa học, giáo dục Tuy nhiên cũng có trường hợp nhà nước giữ được mức độ độc lập nhưng song song đối với hai giai cấp đối địch, khi cuộc đấu tranh giữa chúng đạt tới thế cân bằng nhất định, hoặc nhà nước có thể thực hiện sự thỏa hiện về quyền lợi tạm thời giữa các giai cấp để chống lại một giai cấp khác Những trường hợp như trên có tính chất ngoại lệ và tạm thời Đến một lúc nào đó, khi thế cân bằng giữa các giai cấp thù địch bị phá vỡ, sự thỏa hiệp tạm thời giữa các giai cấp thù địch với nhau cũng không còn nữa sẽ tập trung quyền lực vào một giai cấp nhất định

Tóm lại, Nhà nước là một hiện tượng phức tạp và đa dạng, nó vừa mang bản chất giai cấp, vừa mang bản chất xã hội

2 Đặc trưng cơ bản của nhà nước.

Nhà nước có 3 đặc trưng cơ bản sau:

2.1 Nhà nước quản lí dân cư trên một vùng lãnh thổ nhất định

Nhà nước được hình thành trên cơ sở phân bố dân cư theo lãnh thổ mà họ

cư trú Quyền lực nhà nước có hiệu lực với mọi thành viên trong lãnh thổ Đặc trưng này làm xuất hiện mối quan hệ giữa từng người trong cộng đồng với nhà nước Mỗi nhà nước được xác định bằng một biên giới quốc gia nhất định

2.2 Nhà nước có một bộ máy quyền lực chuyên nghiệp mang tính cưỡng chế đối với mọi thành viên trong xã hội

Nhà nước ban hành pháp luật và thực hiện sự quản lý bắt buộc đối với mọi công dân Là lực lượng đại diện xã hội, có phương tiện cưỡng chế Nhà nước thực hiện sự quản lý của mình đối với công dân của đất nước Các quy định của nhà nước đối với công dân thể hiện trong pháp luật do nhà nước ban hành Mối quan hệ nhà nước và pháp luật: Không thể có nhà nước mà thiếu pháp luật và ngược lại Trong xã hội chỉ nhà nước có quyền ban hành pháp luật, các tổ chức khác không có quyền này và chính nhà nước bảo đảm cho pháp luật được thực thi trong cuộc sống

2.3 Nhà nước hình thành hệ thống thuế khóa để duy trì và tăng cường bộ máy cai trị

Nhà nước quy định và thực hiện thu các loại thuế dưới hình thức bắt buộc: quyết định và thực hiện thu thuế để bổ sung nguồn ngân sách nhà nước, làm kinh phí xây dựng và duy trì cơ sở vật chất kỹ thuật Đó là hình thức đóng góp

có tính chất cưỡng chế để nuôi sống bộ máy ci trị Hệ thống thuế khóa hoàn toàn không có trong xã hội thị tộc, bộ lạc Nó chỉ tồn tại gắn liền với hình thái tổ chức nhà nước Như vậy, nhà nước của giai cấp bóc lột không những là công cụ trấn áp giai cấp mà còn là công cụ thực hiện sự bóc lột các giai cấp bị áp bức

3 Chức năng cơ bản của nhà nước.

3.1 Chức năng thống trị chính trị của giai cấp và chức năng xã hội

Chức năng thống trị chính trị của giai cấp là chức năng mà nhà nước là công cụ chính để bảo vệ sự thống trị của giai cấp dó với toàn thể xã hội Mọi nhà nước đều sẵn sàng sử dụng bất cứ công cụ, biện pháp nào để bảo vệ sự thống trị của giai cấp mình Còn chức năng xã hội của nhà nước là thực hiện việc quản lý những hoạt động chung vì sự tồn tại của xã hội, đồng thời, phải chăm lo một số công việc chung của toàn xã hội Trong một giới hạn xác định, nhà nước phải hoạt động để thỏa mãn những nhu cầu chung của cộng đồng dân

cư nằm dưới sự quản lý của nó

Trong các xã hội có giai cấp đối kháng trước đây, để giữ nhà nước trong tay mình, giai cấp thống trị buộc phải nhân danh xã hội để quản lý những công việc chung Vì vậy nên trong hai chức năng trên thì chức năng thống trị chính trị

là cơ bản nhất Giai cấp thống trị bao giờ cũng biết giới hạn chức năng xã hội trong khuôn khổ lợi ích của mình Song chức năng giai cấp chỉ thực hiện thông qua chức năng xã hội

3.2 Chức năng đối nội và chức năng đối ngoại

a) Chức năng đối nội:

Nhằm duy trì trật tự kinh tế, xã hội, chính trị và những trật tự khác hiện có trong xã hội theo lợi ích của giai cấp thống trị Thông thường điều đó phải được pháp luật hóa và được thực hiện nhờ sự cưỡng bức của bộ máy nhà nước Ngoài ra nhà nước cong sử dụng nhiều phương tiện khác như bộ máy thông tin, tuyên truyền, văn hóa giáo dục, để xác lập, củng cố tư tưởng, ý chí của giai cấp thống trị, làm chúng trở thành chính thống trong xã hội

b) Chức năng đối ngoại:

Chức năng đối ngoại là những hoạt động chủ yếu của Nhà nước trong quan

hệ với các quốc gia, các dân tộc và các tổ chức quốc tế như phòng thủ đất nước, thiết lập các quan hệ ngoại giao và hợp tác quốc tế, đấu tranh vì hoà bình, tiến

bộ và dân chủ trên phạm vi toàn thế giới

Cả hai chức năng đối nội đối ngoại của nhà nước đều xuất phát từ lợi ích của giai cấp thống trị Việc xác định và thực hiện các chức năng đối ngoại luôn phải xuất phát từ tình hình thực hiện các chức năng đối nội Đồng thời, kết quả của việc thực hiện các chức năng đối ngoại sẽ tác động mạnh mẽ tới việc tiến hành các chức năng đối nội

4 Các kiểu và hình thức nhà nước.

4.1 Khái niệm:

Kiểu nhà nước: là khái niệm chỉ bộ máy thống trị đó thuộc giai cấp nào, tồn

tại trên cơ sở chế độ kinh tế nào, tương ứng với hình thái kinh tế xã hội nào

Hình thức nhà nước: quy định bởi bản chất giai cấp của nhà nước, bởi

tương quan lực lượng giữa các giai cấp, bởi cơ cấu giai cấp- xã hội, bởi đặc điểm truyền thống chính trị của đất nước

4.2 Các kiểu và hình thức nhà nước trong lịch sử:

Lịch sử loài người đến nay đã chứng kiến ba hình thái kinh tế – xã hội có đối kháng giai cấp là chiếm hữu nô lệ, phong kiến và tư bản chủ nghĩa Tương ứng với ba hình thái này là ba kiểu nhà nước: nhà nước chiếm hữu nô lệ, nhà nước phong kiến và nhà nước tư sản Tùy theo tình hìn kinh tế, xã hội của mỗi quốc gia mà các kiểu nhà nước được tổ chức theo những hình thức nhất định a) Nhà nước chiếm hữu nô lệ:

Đây là nhà nước của giai cấp chủ nô thời cổ đại mà tiêu biểu là các hình thức nhà nước chủ nô ở Hy Lạp, La Mã cổ đại, như chính thể quân chủ và chính thể cộng hòa, chính thể quý tộc và chính thể dân chủ Các hình thức nhà nước đó chỉ khác nhau về cách thức và cơ chế hoạt động của bộ máy nhà nước, còn bản chất của chúng đều là nhà nước của giai cấp chủ nô, nhằm thực hiện sự chuyên chính đối với nô lệ

b) Nhà nước phong kiến:

Đây là nhà nước của giai cấp địa chủ phong kiến Kiểu nhà nước này cũng được tổ chức theo nhiều hình thức khác nhau

Nhìn chung, hình thức quân chủ phân quyền là hình thức nhà nước phổ biến Quyền lực nhà nước được chia thành nhiều quyền lực độc lập, bị phân tán

ở các địa phương Đứng đầu mỗi địa phương đó là lãnh chúa phong kiến – ông vua ở địa phương mình

Chúa phong kiến nhỏ chỉ là chư hầu của chúa phong kiến lớn Hoàng đế là chúa phong kiến lớn nhất nhưng chỉ có thực quyền trên lãnh thổ của mình, ít có khả năng chi phối các lãnh địa khác

Mối liên hệ thực sự giữa các chúa phong kiến châu Âu chủ yếu được thực hiện bằng hình thức liên minh của các nhà nước cát cứ, trong đó Thiên Chúa

giáo trở thành mối quan hệ tinh thần thiêng liêng giữa các tiểu vương quốc phong kiến

Tiêu biểu là Trung Quốc và Ấn Độ Hình thức quân chủ tập quyền là hình thức nhà nước phổ biến dựa trên chế độ sở hữu nhà nước về ruộng đất Trong nhà nước ấy, quyền lực của vua là rất lớn Hoàng đế có uy quyền tuyệt đối, ý chí của hoàng đế là pháp luật

Tuy nhiên, tính tập quyền đó dựa vào sức mạnh quân sự là chủ yếu Nên nguy cơ cát cứ phân quyền luôn thường trực Mỗi khi chính quyền trung ương suy yếu thì nguy cơ cát cứ lập tức xuất hiện, biến thành các cuộc nội chiến tranh giành quyền lực giữa các thế lực địa chủ ở địa phương

Dù tồn tại dưới bất kỳ hình thức nào, nhà nước phong kiến cũng chỉ là chính quyền của giai cấp địa chủ, quý tộc, là cơ quan bảo vệ những đặc quyền phong kiến, là công cụ của giai cấp địa chủ phong kiến dùng để áp bức, thống trị nông nô

Đây là nhà nước của giai cấp tư sản thích ứng với hình thái kinh tế – xã hội

tư bản chủ nghĩa Nhà nước tư sản cũng được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau, nhưng nói chung chỉ có hai hình thức cơ bản nhất là hình thức cộng hòa và hình thức quân chủ lập hiến

Hình thức cộng hòa lại được tổ chức dưới những hình thức khác nhau như cộng hòa đại nghị, cộng hòa tổng thống, trong đó cộng hòa đại nghị là hình thức điển hình và phổ biến nhất

Trong thực tế, nhằm thích ứng với điều kiện lịch sử cụ thể của mỗi quốc gia, các hình thức cụ thể của nhà nước tư sản hiện đại lại có sự khác nhau khá lớn

Các hình thức của nhà nước tư sản rất phong phú nhưng không làm thay đổi bản chất của nó: Đó là công cụ của giai cấp tư sản dùng để áp bức thống trị

Xét về đị vị kinh tế của các giai cấp trong thời kì hiện đâị, C.Mác kết luận: để

đi tới một xã hội không còn giai cấp, giai cấp vô sản phải trở thành giai cấp thống trị và nắm lấy quyền lực chính trị để thực hiện sự thống trị chính trị của mình Thích ứng với thời kì cải biến từ xã hội nọ sang xã hội kia là một thời kì quá độ chính trị, và nhà nước của thời kì ấy không thể là cái gì khác hơn là nền chuyên chính cách mạng của giai cấp vô sản

Nhà nước vô sản là một nhà nước kiểu mới, bản chất nhà nước đó là chính quyền của nhân dân, là quyền lực của nhân dân Đây là diểm khác nhau cơ bản giữa nhà nước vô sản với nhà nước của các giai cấp bóc lột Phải bảo đảm quyền lực của nhà nước thuộc về nhân dân thì giai cấp vô sản mới thực hiện được mục đích thống trị chính trị của mình

Để thực hiện đầy đủ bản chất quyền lực của mình, nhà nước vô sản phải tồn tại dưới hình thức chế độ dân chủ vô sản, chế độ cao nhất Do đó, quá trình tăng cường, củng cố quyền lực nhà nước và sự phát triển, mở rộng dân chủ đối với nhân dân trong chủ nghĩa xã hội là thống nhất với nhau

6 Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là trụ cột của hệ thống chính trị, là công cụ thực hiện quyền lực của nhân dân, là tổ chức thực hiện quyền làm chủ của nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Nhà nước quản lí mọi mặt đời sống xã hội pháp luật, quản lí kinh tế bằng

kế hoạch, các chính sách và những đòn bẩy kinh tế và các công cụ điều tiết khác

Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa được tổ chức theo nguyên tắc nhà

nước: pháp quyền của dân, do dân, vì dân, lấy liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức làm nền tảng, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Nhà nước ấy do dân lập ra vfa thông qua tổng tuyển

cử toàn dân Mọi chủ trương, chính sách đều là vì nhân dân

Chương II: VẤN ĐỀ NÂNG CAO VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY CỦA NƯỚC TA

1 Tại sao phải nâng cao vai trò của nhà nước?