BÁO CÁO NGHIÊN CỨU tiếp cận và sử dụng nước của người dân ở các khu tái định cư ở hà nội hiện nay

Tiếp cận nước sạch với người dân khu tái định cư: Theo điều 9 về Cấp nước cho khu nhà ở đô thị, khu tái định cư, khu nhà ở công nhân, khu, cụm công nghiệp, thương mại và dịch vụ được gh

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-*** -

BÁO CÁO NGHIÊN CỨU

Tiếp cận và sử dụng nước của người dân ở các khu tái định cư

ở Hà Nội hiện nay

Sinh viên: Lê Thị Huyền Trang

Đào Thị Huyền Thương Trần Thị Huế

Hà Nội tháng 4/2017

PHẦN 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN

1 Tái định cư:

Tái định cư là quá trình di dời người dân đến một nơi ở mới, người dân

ở đây chỉ những hộ dân bị quy hoạch, bị giải tỏa, bị nhà nước thu hồi đất ở (thổ cư), nhà ở để xây dựng một công trình công cộng như cầu đường, khu kinh tế, phát triển đô thị.Những hộ dân thuộc diễn tái định cư được nhà nước

hỗ trọ đền bù và tổ chức tái định cư ở nơi ở mới

Khu tái định cư là một thuật ngữ dùng để mô tả một vị trí với diện tích đất ở nhất định theo quy định của Nhà nước bao gồm nhiều hộ gia đình thuộc diện tái định cư đang sinh sống

Hình thức về việc tái định cư có các dạnh như sau:

• Di dời dân cư vào khu đô thị

• Chuyển dịch nội thành và ngoài thành từ các chương trình cải tạo đô thị hóa, chuyển dịch theo cơ sở tự nguyện của người dân

• Tái Định Cư tại chỗ khi chính quyền thực hiện các dự án khu dân cư Quá trình thực hiện bao gồm:

• Thu hồi đất: Nhà nước ra quyết định hành chính để thu hồi lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho xã, phường, thị trấn nào đó theo quy định luật đất đai năm 2003

• Bồi thường thiệt hại: Khi nhà nước thu hồi quyền sử dụng đất của người dân thì phải bồi thường một khoản tiền và đất đai mới để khôi phục lại giá trị tài sản, nguồn sinh sống, lợi ích vật chất và tinh thần theo nghĩa rộng cho người dân nhằm giúp họ có nơi ở mới tốt hơn

• Hỗ trợ người dân: Là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi thông qua đào tạo nghề mới, bố trí nơi làm việc, trợ cấp kinh phí di dời đến địa điểm mới Sau khi nhận được bồi thường, người dân có trách nhiệm phải di dời đến nơi ở mới

2 Quyền sử dụng nước:

Bàn về vấn đề nước sạch và quyền tiếp cận nước sạch của con người, Báo cáo Phát triển Con người (HDR) 2006 của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc với tiêu đề “Trên cả sự khan hiếm: Quyền lực, nghèo, và khủng hoảng nước toàn cầu” đưa ra nhằm mực tiêu đưa nước và vệ sinh vào chương

trình nghị sự toàn cầu và nêu bật một thực tế là vấn đề này chủ yếu ảnh hưởng tới nghèo – gần hai phần ba người thiếu tiếp cận nước sạch và hơn 660 triệu người không có vệ sinh sống dưới mức 2 USD một ngày Báo cáo đề ra ba khuyến nghị chủ chốt:

1) Đưa nước trở thành một nhân quyền — với ý nghĩa thực sự của nó:

“Mọi người phải có tối thiểu 20 lít nước sạch mỗi ngày và người nghèo phải được dùng nước miễn phí”, báo cáo nêu rõ “Hãy so với việc mỗi người dân ở Anh hay Mỹ đổ xuống cống 50 lít nước mỗi ngày chỉ tính riêng nước giật toa-lét”

2) Đề ra các chiến lược quốc gia về nước và vệ sinh: Chính phủ các nước

cần đặt mục tiêu chi tối thiểu 1% GDP cho nước và vệ sinh, nâng cao công bằng, các tác giả của báo cáo khuyến nghị: Nước và vệ sinh luôn bị thiếu kinh phí một cách kinh niên Chi tiêu công cho nước và vệ sinh thường chưa được 0,5% GDP Nghiên cứu trong Báo cáo HDR 2006 cho thấy con số này là hết sức nhỏ bé so với chi tiêu quân sự ở nhiều nước Các tác giả của Báo cáo cũng thúc giục các chính phủ nên chuẩn bị các kế hoạch quốc gia để thúc đẩy tiến bộ về nước và vệ sinh, những chỉ tiêu tham vọng cần được hỗ trợ bằng nguồn vốn ở mức tối thiểu là 1% GDP, đi kèm với các chiến lược rõ ràng để vượt qua những bất bình đẳng

3) Tăng cường viện trợ quốc tế: Báo cáo kêu gọi có thêm từ 3,4 tới 4 tỷ

USD mỗi năm: trong thập niên qua hỗ trợ phát triển đã bị giảm khi tính theo giá trị thực, nhưng để có thể đạt được Mục tiêu Phát triển Thiên niên

kỷ về nước và vệ sinh, thì theo Báo cáo, luồng viện trợ phải tăng gấp đôi Giờ đây, “quyền có nước” nằm trong các giá trị nhân quyền phổ quát trên toàn cầu.Tức là nó được bao hàm trong các quyền cơ bản của con người

về mức sống khả quan, được bảo đảm các điều kiện tối thiểu về thức ăn, chỗ ở, quần áo và chăm sóc y tế, điều kiện vệ sinh, như trong Tuyên ngôn quốc tế nhân quyền 1948, Hiến chương Liên Hiệp Quốc và các cam kết thỏa thuận quốc tế khác

Nhiều tổ chức trên thế giới đang tích cực vận động đưa “quyền có nước” thành một quyền con người riêng biệt, được diễn đạt rõ ràng, trực tiếp, chứ không chỉ mang ý bao hàm trong các quyền khác Điều này hi vọng sẽ giúp người dân có tiếng nói mạnh mẽ hơn trong việc yêu cầu nhà nước phải bảo đảm cung cấp nước sạch cho mọi người dân, ít nhất ở mức tối thiểu

Theo đó, người dân sẽ được bảo trợ để thực hiện quyền tố tụng đối với một thực thể (có thể là cơ quan nhà nước hay tư nhân) chịu trách nhiệm cấp nước sạch Người dân có thể đòi được đền bù thiệt hại nếu thực thể đó không đáp ứng được yêu cầu cấp nước tối thiểu hoặc làm sai, thiếu trách nhiệm trong hoạt động của mình

Cũng bằng việc cung cấp một khung pháp lý xác đáng về “quyền có nước” cho người dân, chính quyền sẽ chứng tỏ rõ ràng hơn cam kết của mình trong việc bảo đảm quyền sống căn bản của con người và nâng cao phúc lợi xã hội Ngoài ra, nó sẽ tạo ra nền tảng pháp luật để buộc các cá nhân trong xã hội bảo vệ nguồn nước như là một nghĩa vụ công dân

3 Tiếp cận nước sạch với người dân khu tái định cư:

Theo điều 9 về Cấp nước cho khu nhà ở đô thị, khu tái định cư, khu nhà

ở công nhân, khu, cụm công nghiệp, thương mại và dịch vụ được ghi trong Quy định về sản xuất, cung cấp, sử dụng nước sạch và bảo vệ công trình cấp nước trên địa bàn Thành phố Hà Nội (ban hành kèm theo Quyết định số 63/2013/QĐ-UBND ngày 30 tháng 12 năm 2013 của Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội ) thì:

1) Khi lập dự án đầu tư xây dựng các khu nhà ở đô thị, khu tái định cư,

khu nhà ở công nhân, khu, cụm công nghiệp, thương mại và dịch vụ, các nhà đầu tư hoặc các chủ đầu tư có nhu cầu về cấp nước phải có văn bản thỏa thuận về đấu nối nguồn cấp nước, về thiết kế, giám sát thi công với đơn vị cấp nước quản lý địa bàn sau khi đã có thỏa thuận về khớp nối hạ tầng của cơ quan quản lý nhà nước Thời gian đơn vị cấp nước có văn bản trả lời là sau 07 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được văn bản đề nghị thỏa thuận cấp nước của các nhà đầu tư, các chủ đầu

tư

2) Đối với khu nhà ở đô thị, khu tái định cư khi có yêu cầu của các cơ

quan quản lý nhà nước có thẩm quyền, đơn vị cấp nước tiếp nhận ngay mạng lưới cấp nước do chủ đầu tư bàn giao và thông báo để khách hàng

sử dụng nước biết để ký hợp đồng dịch vụ cấp nước theo quy định Trình tự, thủ tục tiếp nhận bàn giao hệ thống cấp nước các khu chung

cư phục vụ công tác tái định cư thực hiện theo quyết định

số 20/2011/QĐ-UBND ngày 05/07/2011 của UBND Thành phố Hà Nội

3) Đối với các khu nhà ở công nhân, khu, cụm công nghiệp, thương mại

và dịch vụ đơn vị cấp nước thực hiện lắp đặt đồng hồ tổng và cấp nước đến chân hàng rào

PHẦN 2: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

1 Trường hợp khu nhà tái định cư B3, B4 thuộc tổ 22, thị trấn Cầu Diễn (Từ Liêm) năm 2012:

Khu tái định cư B3, B4 thuộc tổ 22 thị trấn Cầu Diễn – Từ Liêm – Hà Nội Khu tái định cư này được xây dựng theo quyết định số 805/QĐ-Ttg ngày 5/9/1998 của Thủ tướng Chính phủ về việc giao 41.368 m2 đất cho Công ty Thiết kế Xây dựng nhà thuộc Sở Nhà đất Hà Nội ( nay là công ty tư vấn đầu tư xây dựng phát triển đô thị Hà Nội) để đầu tư xây dựng khu nhà ở tại Thị trấn Cầu Diễn- Từ Liêm- Hà Nội Khu tái định cư này gồm 115 gia đình khu nhà

gỗ nguy hiểm phường Chương Dương quận Hoàn Kiếm chuyển về ở từ năm

2006

Khu vực nhà tái định cư thuộc Cầu Diễn là một trong số những khu vực

có nhiều vấn đề gây bức xúc cho người dân nơi đây, một trong số đó là vấn đề thiếu nước sạch, hay vấn đề nước nhiễm thạch tín gây xôn xao dư luận một thời gian dài

Theo chủ trương của TP Hà Nội, 115 gia đình khu nhà gỗ nguy hiểm phường Chương Dương, quận Hoàn Kiếm đã chuyển về các tòa nhà tái định

cư tại thị trấn Cầu Diễn, huyện Từ Liêm Nhưng suốt 6 năm qua, hàng trăm người dân vẫn không được hưởng nguồn nước sạch Khi các hộ gia đình mới chuyển tới đây (năm 2006) do chưa có mạng lưới cấp nước sạch nên chủ đầu

tư đã xây dựng một trạm xử lý nước ngầm , các hộ dân tại khu tái định cư B3, B4, B5 thuộc tổ 22, thị trấn Cầu Diễn (TP Hà Nội) sử dụng nước sinh hoạt được cung cấp bởi trạm nước của Công ty cổ phần tư vấn đầu tư xây dựng và phát triển đô thị.Tuy nhiên, đây là nguồn nước giếng khoan, chưa qua xử lý theo quy chuẩn nên có nhiều chỉ tiêu không đạt Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia

về chất lượng nước ăn uống, tình trạng ô nhiễm nước ngày càng trở nên nghiêm trọng đến nỗi người dân phải lọc nước qua ba, bốn lần mới dám sử dụng Các gia đình khu tái định cư B3, B4, B5 thuộc tổ 22 thị trấn Cầu Diễn hiện có 115 gia đình dân với khoảng 500 người gồm già, trẻ, lớn, bé đang phải sống trong những điều kiện thiếu thốn, đặc biệt là nguồn nước hàng ngày bị nhiễm bẩn gấp nhiều lần tiêu chuẩn cho phép Theo báo Tiền Phong “Ông Hoàng Tiến An, một người dân địa phương cho biết: Ngày 13-3-2012, Công ty

Cổ phần Đầu tư Xây dựng & Phát triển Đô thị (ĐTXD&PTĐT ) Hà Nội đã

lấy mẫu nước sinh hoạt ở đây để kiểm nghiệm, kết quả cho thấy mẫu nước có các chỉ tiêu asen, nitrat, chỉ số pecmanganat và clo dư không đạt quy chuẩn Đến ngày 28-3-2012, Công ty này lại yêu cầu Viện Công nghệ Môi trường thử nghiệm, kết quả chỉ tiêu nitrat vẫn không đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia Tiếp đó, ngày 9-5-2012, ông Đinh Văn Long, một người dân sống tại khu dân

cư đã lấy mẫu nước chuyển tới Viện Công nghệ Môi trường thử nghiệm, kết quả chỉ tiêu asen (hay còn gọi là thạch tín, một chất có độc tính cao-PV) gấp trên 4 lần mức độ cho phép Ông Vũ Thanh Tùng, Trưởng Ban quản lý dự án Cầu Diễn (Công ty Cổ phần TVĐTXDPTĐT Hà Nội) cho biết: Năm 2012, do nguồn nước ngầm tại khu vực này cạn kiệt khiến chất lượng nước không đồng đều, nên tại các phiếu thử nghiệm mẫu nước có chỉ số hàm lượng asen dao động từ 0,003mg/l đến 0,043mg/l (tiêu chuẩn quy định là 0,01mg/l) Sau khi phát hiện nguồn nước nhiễm độc, đạo diện khu dân cư đã nhiều lần gửi đơn kêu cứu đến chủ đầu tư và các cơ quan chức năng đề nghị cung cấp nguồn nước sinh hoạt bảo đảm cho sức khỏe người dân

Sau khi đi tìm hiểu thực trạng việc tiếp cận và sử dụng nước của người dân khu tái định cư Cầu Diễn đã làm rõ được phần nào chất lượng cũng như điều kiện sống của người dân nơi đây Đối với những người dân khu tái định cư, họ là tầng lớp người rất dễ tổn thương, việc di dời người dân từ khu vực ở cũ (khu vực Hòa Kiếm) tới khu vực tái định cư Cầu Diễn – Từ Liêm, việc người dân phải di dời bản thân họ đã rất khó để có thể thích nghi với môi trường sống ở khu vực mới, họ phải dần quen với môi trường, cuộc sống, việc

đi lại cũng như công việc của họ Mang trong mình nhiều nỗi lo đến khi chuyển tới khu tái định cư mới họ lại phải sống trong tình trạng vừa lo lắng, vừa sợ hãi Cuộc sống cũng như sức khỏe của họ sẽ ra sao khi hàng ngày hàng giờ vẫn đang phải sống chung với nguồn nước nhiễm thạch tín, nó vô cùng nguy hại tới sức khỏe Trong khi đó, 6 năm liền họ đã kiến nghị với Ban quản

lý khu tái định cư và UBND thị trấn Cầu Diễn, công ty nước sạch thành phố cũng đã cam kết cung cấp nước sạch cho 115 gia đình dân tái định cư Cầu Diễn vào cuối năm 2011 Tuy nhiên, cho đến tháng 6/2012 những lời hứa này vẫn chưa thành hiện thực, còn sức khỏe của người dân vẫn đang bị “ đầu độc” hàng ngày

Sự việc này có lẽ sẽ không được đưa ra ánh sáng cho đến tận khi có sự vào cuộc của các cơ quan báo chí trong nước Ngay sau khí Báo điện tử Giáo

dục Việt Nam đã phản ánh về việc hơn 100 hộ dân với hàng trăm nhân khẩu hiện đang sinh sống tại các khu nhà tái định cư B3, B4, B5 thuộc tổ 22 thị trấn Cầu Diễn (Từ Liêm, Hà Nội) đã phải chịu sống với nguồn nước bị ô nhiễm thạch tín (asen) vượt quá 43 lần cho phép trong nhiều năm nay, tòa soạn đã nhận được công văn của Công ty Cổ phần đầu tư xây dựng phát triển đô thị Hà Nội (thuộc tổng Công ty đầu tư và phát triển nhà Hà Nội) giải trình về tình trạng trên

Công văn của Công ty Cổ phần ĐTXD&PTĐT Hà Nội (thuộc Tổng Công ty ĐT&PT nhà Hà Nội) giải trình về tình trạng nước nhiễm độc tại khu tái định cư Cầu Diễn

Công văn của Công ty Cổ phần đầu tư xây dựng phát triển đô thị Hà Nội cũng thừa nhận về việc nước sinh hoạt được cung cấp tại đây có chứa hàm lượng asen vượt quá tiêu chuẩn

“Quá trình kiểm soát chất lượng nước đều công khai, có sự giám sát của cộng đồng dân cư khi đi lấy mẫu nước và mang đến các cơ quan chức năng xét nghiệm, kiểm định Trong năm 2012, do nguồn nước ngầm tại khu vực cạn kiệt nên chất lượng nước không đồng đều Theo các phiểu thử nghiệm mẫu nước, chỉ số hàm lượng asen dao động từ 0,003mg/l đến 0,043mg/l (tiêu chuẩn của quy định là 0,001mg/l)”, trích công văn Đồng thời, trong công văn

này công ty cũng khẳng định: “Hiện nay phía công ty TNHH một thành viên

nước sạch Hà Nội đã khảo sát, thiết kế hệ thống đấu nối nước sạch thành phố, cải tạo, nâng cấp hệ thống nước trong dự án Sau khi dự án trên thi công xong

sẽ bàn giao và trực tiếp cung cấp nước sạch cho toàn bộ dự án gồm cả dãy nhà B3, B4, B5”

Trước sự việc này, Uỷ ban Nhân dân (UBND) Thành phố Hà Nội đã vào cuộc cùng với các công văn nhằm giải quyết vấn đề nước cho người dân Sau khi xem xét báo cáo kết quả kiểm tra và đề xuất của Sở Xây dựng Thành phố Hà Nội, UBND Thành phố Hà Nội đã chấp thuận về chủ trương để Công

ty Nước sạch Hà Nội thực hiện việc cung cấp nước sạch từ nguồn nước tập trung của Thành phố đối với khu tái định cư thuộc tổ 22 thị trấn Cầu Diễn.Đồng thời, giao Sở Xây dựng chỉ đạo, đôn đốc Công ty Nước sạch Hà Nội phối hợp với UBND huyện Từ Liêm, Ban quản lý khu nhà ở Cầu Diễn, các đơn vị liên quan hoàn thiện hồ sơ và triển khai thực hiện việc thi công lắp đặt đảm bảo cung cấp nước sạch phục vụ sinh hoạt của nhân dân, hoàn thành trước Tết Nguyên đán Quý Tỵ 2013

Vấn đề ô nhiễm nguồn nước không phải là nỗi lo duy nhất của người dân khu tái định cư Cầu Diễn này mà còn rất nhiều vấn đề đáng quan tâm khác như báo điện tử gia đình và xã hội có đưa tin : hệ thống thu gom rác thiết kế cho khu nhà B3, B4, B5, người dân phải tự mang rác xuống đổ mà không có

hệ thống xử lý, vào các ngày nắng nóng bốc mùi nồng nặc, hay hệ thống cơ sở vật chất như thang máy, hay vấn đề về giấy chứng nhận quyền sở hữu căn hộ

Người dân tái định cư khu vực Cầu Diễn còn phải đối mặt với rất nhiều những khó khăn trong khu nhà ở của mình Quan trọng nhất là vấn đề về

ô nhiễm nước nghiêm trọng, cần được xử lý kịp thời Người dân khu tái định

cư rất cần sự giúp đỡ và hỗ trợ của các cấp chính quyền có thẩm quyền giúp

họ giải quyết các vấn đề nguy hại cho cuộc sống Các cấp chính quyền cùng chủ đầu tư cần có những biện pháp nhanh chóng và kịp thời để đem lại cuộc sống an toàn và đầy đủ hơn cho người dân tái định cư giúp họ ổn định và cải thiện cuộc sống tại nơi ở mới

2 Trường hợp khu tái định cư Dọc Bún, phường La khê, quận Hà Đông

Khu đất tái định cư Dọc Bún, phường La Khê được quận Hà Đông bàn giao cho người dân từ năm 2012 Theo quy định, khi bàn giao đất dịch vụ, chủ đầu tư phải hoàn thiện các hạng mục hạ tầng như đường giao thông, hệ thống đường cấp, thoát nước, điện lưới… Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, gần 100

hộ dân sinh sống tại khu đất dịch vụ này vẫn chịu cảnh sống không điện, không nước và không có cả lối vào nhà

Dùng nước bẩn hay, mua điện giá cao cũng là câu chuyện thường gặp của các hộ dân khu tái định cư này Theo các hộ gia đình tại đây, để có điện sử dụng họ phải trả 2.100 đồng/Kwh thay vì giá điện sinh hoạt trung bình là gần 1.600 đồng/Kwh

Không những thế, ngay cả con đường dẫn vào khu đất dịch vụ này cũng không có Mỗi lần đi làm về, người dân sống tại khu Dọc Bún chỉ còn 1 cách duy nhất là đi nhờ bằng đường từ khu khác Thậm chí, họ còn phải kê gỗ trên những đường ống cống để tạo lối đi Xong, con đường mòn chỉ có thể dành cho người đi bộ, còn xe máy, xe đạp thì không thể qua được lối này.Trong khi

đó, trước khi nhận đất, các hộ dân đã phải bỏ ra hàng trăm triệu đồng đóng cho chính quyền để làm đường, hạ tầng cho toàn bộ khu đất này Người dân sống tại khu đất dịch vụ này cho biết, hiện một loạt tuyến đường chính và đường nhánh theo bản đồ quy hoạch đã không được triển khai Điều này đã khiến các

hộ dân phải sống trong cảnh không có đường vào nhà

Việc cung cấp nước sinh hoạt cho các hộ dân tại khu tái định cư này, ,mọi công tác nghiệm thu thử áp lực tuyến ống, xúc xả đã được Ban quản lý thực hiện và được Công ty TNHH một thành viên nước sạch Hà Đông nghiệm thu từ cuối năm 2013, khu vực này sẽ được nguồn nước Sông Đà đưa về Tuy nhiên, do hệ thống tuyến ống cung cấp nước sạch từ Sông Đà về liên tục gặp

sự cố nên đến nay, việc đấu nối hòa vào hệ thống khu vực này chưa được triển khai

Thời điểm cuối năm 2014 sau 2 năm khu tái định cư Dọc Bún được bàn giao cho người dân được biết đường ống dẫn nước sạch có từ rất lâu rồi, không hiểu sao chính quyền sở tại chưa cấp nước cho dân Các hộ dân xung quanh khu vực nhiều lần làm đơn kiến nghị lên UBND phường nhưng chỉ nhận được câu trả lời “Dự án chưa về” “Sống giữa thủ đô mà như ở thời tiền sử, không điện, không nước, trong khi đó cách đây chỉ vài trăm mét, các

hộ dân ở đó đã có đầy đủ điện nước”

Thực tế hơn 90 hộ dân ở khu tái định cư Dọc Bún hầu như nhà nào cũng đào một giếng khoan xong nước lúc nào cũng vàng khè không dám sử dụng Tuy nhiên, tiền khoan giếng không thấm vào đâu so với tiền đầu tư máy