Mục tiêu nghiên cứu của đề tài nhằm giúp học sinh hiểu bài, hứng thú, nắm được nội dung kiến thức, sâu chuỗi được kiến thức, vận dụng làm tốt các dạng câu hỏi, bài tập. Mời các bạn cùng tham khảo!
Trang 1Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
Kính gửi: Hội đồng Sáng kiến ngành Giáo dục thị xã Bình Long
Tôi đứng tên dưới đây:
Số
TT
Họ và
tên
Ngày tháng năm sinh
Nơi công tác
(hoặc nơi thường trú)
Chức danh
Trình
độ chuyên môn
Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến (ghi rõ
đối với từng đồng tác giả, nếu có)
THỊ
MINH
NGỌC
16/1/1979 Trường
TH-THCS Thanh Phú, ấp Vườn Rau, Xã Thanh Phú - Bình Long - Bình Phước
Giáo viên chủ nhiệm lớp7B
1 Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến “ Tích hợp lịch sử thế giới và dân tộc trong chủ đề xã hội nguyên thủy”
2 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Tác giả đồng thời là chủ đầu tư tạo ra sáng kiến”
3 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giáo dục (Môn lịch sử lớp 6 )
4 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu Ngày 20 tháng 10 năm 2020
5 Mô tả bản chất của sáng kiến:
5.1 Tính mới của sáng kiến:
Môn Lịch sử có vai trò và ý nghĩa quan trọng trong việc giáo dục thế hệ trẻ Bước sang thế kỷ XX, xu thế khu vực hoá, toàn cầu hoá đã và đang diễn ra mạnh mẽ Càng giao lưu, hội nhập quốc tế, càng cần thiết phải giữ vững bản sắc dân tộc, giáo dục tình yêu quê hương, đất nước và ý thức trách nhiệm công dân Trên cơ sở tri thức lịch sử dân tộc và hiểu biết quốc tế, bộ môn Lịch sử có ưu thế
Trang 2đặc biệt trong các hoạt động giáo dục ấy Chính vì vậy vấn đề tích hợp lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới trong dạy học rất quan trọng và cần thiết, đặc biệt đối với học sinh lớp 6 nhận thức của các em đang còn non nớt, chưa có hiểu về mối quan hệ giữa các sự vật và hiện tượng, đặc biệt chủ đề nguồn gốc loài người các
em còn rất mơ hồ có những em đã từng nghe bố mẹ kể qua những câu chuyện
kể, những câu chuyện truyền thuyết, có ý kiến cho rằng con người do chúa giê
su sinh ra, do mẹ Âu Cơ sinh ra từ bọc trăm trứng Vậy nguồn gốc loài người như thế nào mới đúng, mới khoa học chính xác thì chủ đề xã hội nguyên thủy giúp các em nhận thức một cách đầy đủ, không những đối với Việt Nam mà còn đối với cả thế giới Vì vậy ngay từ đầu cấp THCS giáo viên sẽ tích hợp giữa lịch
sử dân tộc và lịch sử thế giới để học sinh hiểu rõ bản chất của các vấn đề sự kiện
Theo sách giáo khoa Lịch sử lớp 6 trung học cơ sở , nội dung xã hội nguyên thủy được trình bày trong 3 bài riêng biệt, Bài 3 Xã hội nguyên thủy (đề cập đến xã hội nguyên thủy của lịch sử thế giới); Bài 8 Việt Nam thời nguyên thủy (nội dung đề cập đến xã hội nguyên thủy ở Việt Nam) bài 9 Đời sống của người nguyên thủy trên đất nước ta với thời lượng mỗi bài 1 tiết Như vậy, nội dung của 3 bài học đều giải quyết một vấn đề chung là Xã hội nguyên thủy trên thế giới và Việt Nam và mối quan hệ giữa xã hội nguyên thủy thế giới với xã hội nguyên thủy ở Việt Nam
và ngược lại Vì vậy, cần phải cấu trúc lại nội dung dạy học thành chủ đề (bài học)
"Xã hội nguyên thủy" Khi cấu trúc xây dựng lại thành bài học mới sẽ giúp học sinh học tập một cách thuận lợi hơn Đó là: Tránh được việc học tập rời rạc giữa xã hội nguyên thủy thế giới và xã hội nguyên thủy ở Việt Nam
Học sinh được học xã hội nguyên thủy thế giới như thế nào qua đó biết được xã hội nguyên thủy Việt Nam có những điểm chung gì, điểm gì khác biệt
Biết được sự phát triển của xã hội nguyên thủy ở Việt Nam là một bộ phận của sự phát triển chung của lịch sử xã hội loài người, đồng thời khẳng định Việt Nam là một trong những cái nôi của xã hội loài người
Trang 3Tránh được tình trạng học sinh phải học nhiều lần: học nội dung xã hội nguyên thủy của lịch sử thế giới mới quay lại học lịch sử Việt Nam thời nguyên thủy, qua đó không thấy được mối liên hệ giữa lịch sử thế giới, lịch sử khu vực và lịch sử Việt Nam trong cùng một thời kì
Mặt khác, nếu tổ chức dạy học cấu trúc xây dựng lại nội dung xã hội nguyên thủy thế giới và xã hội nguyên thủy ở Việt Nam thì sẽ có nhiều cơ hội phát huy tính tích cực nhận thức và năng lực sáng tạo của học sinh trong học tập lịch sử Trong quá trình giảng dạy, tôi đã khảo sát, tôi thấy tích hợp tích hợp giữa lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới trong chủ đề xã hội nguyên thủy, giúp học sinh hiểu bài, hứng thú, nắm được nội dung kiến thức, sâu chuỗi được kiến thức, vận dụng làm tốt các dạng câu hỏi, bài tập Vì vậy tôi quyết định chia sẽ với quý thầy cô các bạn đồng nghiệp sáng kiến của tôi “ tích hợp dạy học lịch sử dân tộc và lich sử thế giới trong chủ đề xã hội nguyên thủy”
5.2 Nội dung sáng kiến:
1 Thực trạng hiện nay
Xuất phát từ thực trạng trong việc dạy và học hiện nay ở các trường THCS,
chương trình sách giáo khoa hiện hành mặc dù có nhiều tiến bộ, nhưng việc xây dựng theo nguyên tắc đồng tâm kết hợp với đường thẳng do đó không tránh khỏi những nội dung có sự trùng lặp, gây nhàm chán, mất thời gian, kiến thức không
có hệ thống, học sinh khó học, khó nhớ bài, không thấy được mối quan hệ giữa các nội dung, sự kiện với nhau không tạo được hứng thú trong học tập của học sinh Cụ thể trong bài 3 xã hội nguyên thủy bài khái quát nguyên thủy của thế giới học khoảng thời gian dài mới tới phần lịch sử nguyên thủy của Việt Nam ở bài 8 bài 9, hoc sinh học trước quên sau, đặc biệt đối với học sinh yếu, rất khó nhớ, gần như không thấy được mối quan hệ giữa thế giới và nguyên thủy Việt Nam, đồng thời giáo viên rất khó giúp học sinh hình thành những năng lực chuyên biệt, năng lực so sánh, năng lực đánh giá các sự kiện
Trang 4Thông thường giáo viên thường dạy lịch sử thế giới rồi mới đền lịch sử Việt Nam, làm như vậy học sinh sẽ không sâu chuỗi kiến thức, đặc biệt đối với học sinh yếu các em rất khó nhận thức được mối liên hệ giữa các vấn đề và sự kiện khó tìm ra điểm giống nhau và khác nhau của nội dung lịch sử Chính vì lễ đó, nội dung mà tôi tích hợp đó là chủ đề xã hội nguyên thủy, đây là chủ đề thú vị mới mẽ đối với học sinh lớp 6, giúp học sinh hiểu về nguồn gốc của loài người quá trình hình thành và phát triển của con người qua các giai đoạn của cả dân tộc Việt Nam và cả thế giới trong cùng một tiết học thực tế ở trên lớp
Nhiệm vụ của giáo viên hiện nay là cần phải xác định được những nội dung rời rạc thiếu mối liên hệ, có những điểm tương đồng thành một chủ đề dạy học, nhằm khắc phục những hạn chế trong việc dạy học hiện nay, phát huy những ưu thế trong việc dạy học theo chủ đề giúp học sinh sâu chuỗi, liên hệ, kết nối nội dung, sự kiện lịch sử với nhau
Việc dạy học hiện nay được thực hiện ở trên lớp theo bài theo tiết trong sách giáo khoa, trong thời điểm phạm vi một tiết sẽ không đủ thời gian cho các hoạt động của học sinh, theo tiến trình sư phạm của phương pháp dạy học tích cực dẫn đến sử dụng phương pháp dạy học mang tính hình thức, đôi khi máy móc, dẫn đến kém hiệu quả, chưa phát huy được tính tích cực, tự lực sáng tạo của học sinh, hiệu quả khai thác và sử dụng các phương tiện dạy học và tài liệu hỗ trợ theo phương pháp dạy học tích cực còn hạn chế Vì vậy tôi đã tiến hành lồng ghép các nội dung có liên quan với nhau thành chủ đề Mục đích tích hợp lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới để học sinh hiểu bài, nhớ bài, đặc biệt học sinh thấy được xã hội nguyên thủy của thế giới và Việt Nam có nét tương đồng giống nhau, có nét khác nhau
2 Cơ sở lý luận
Mục tiêu đào tạo môn Lịch sử ở trường THCS
Kiến thức:
Trang 5Cung cấp kiến thức lịch sử ở chương trình nâng cao THCS, học sinh được học sâu những sự kiện cơ bản trong quá trình phát triển của lịch sử thế giới và lịch
sử dân tộc…
Tiếp tục bồi dưỡng học sinh giỏi bộ môn Lịch sử về kiến thức, năng lực, phẩm chất tạo hứng thú say mê học tập, tìm hiểu lịch sử của học sinh
Tạo nguồn cho học sinh đi chuyên sâu một số chuyên ngành Lịch sử
Năng lực:
Hình thành năng lực tư duy lịch sử và tư duy logic, nâng cao năng lực xem xét, đánh giá sự kiện, hiện tượng trong mối quan hệ không gian, thời gian và nhân vật lịch sử
Rèn luyện năng lực học tập bộ môn một cách độc lập, thông minh như làm việc sách giáo khoa, sưu tầm và sử dụng các loại tư liệu lịch sử, làm bài thực hành Phát triển năng lực phân tích, đánh giá, so sánh, tổng hợp, v.v
Vận dụng kiến thức vào thực tiễn
Biết đặt vấn đề và giải quyết vấn đề trong quá trình học tập
Căn cứ vào những đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực, khi xây dựng các bài học theo chủ đề cần dựa trên một phương pháp dạy học tích cực cụ thể được lựa chọn để hình dung chuỗi hoạt động học sẽ tổ chức cho học sinh thực hiện Nhìn chung các phương pháp dạy học tích cực đều dựa trên việc tổ chức cho học sinh phát hiện và giải quyết vấn đề thông qua các nhiệm vụ học tập Chuỗi hoạt động học trong mỗi chủ đề, chuyên đề vì thế đều tuân theo con đường nhận thức chung như sau:
Hoạt động giải quyết một tình huống học tập: Mục đích của hoạt động này là tạo tâm thế học tập cho học sinh, giúp học sinh ý thức được nhiệm vụ học tập, hứng thú học bài mới Giáo viên sẽ tạo tình huống học tập dựa trên việc huy động kiến thức, kinh nghiệm của bản thân học sinh có liên quan đến vấn đề xuất hiện trong tài liệu hướng dẫn học, làm bộc lộ "cái" học sinh đã biết, bổ khuyết những gì cá nhân học sinh còn thiếu, giúp học sinh nhận ra "cái" chưa biết và muốn biết
Trang 6Hoạt động tìm tòi, khám phá, lĩnh hội được kiến thức, năng lực mới và thực hành, luyện tập, củng cố, hoàn thiện kiến thức, năng lực vừa lĩnh hội được nhằm giải quyết tình huống vấn đề học tập
Hoạt động vận dụng được các kiến thức, kĩ năng để phát hiện và giải quyết các tình huống vấn đề thực tiễn
Dựa trên con đường nhận thức chung đó và căn cứ vào nội dung chương trình, sách giáo khoa hiện hành, tôi đã lựa chọn nội dung để xây dựng các chủ đề dạy học phù hợp
Quy trình xây dựng bài học theo chủ đề
Mỗi bài học theo chủ đề phải giải quyết một vấn đề học tập Vì vậy, việc xây dựng mỗi bài học cần thực hiện theo quy trình như sau:
Xác định vấn đề cần giải quyết trong bài học
Vấn đề cần giải quyết có thể là một trong các loại sau:
Vấn đề tìm kiếm, xây dựng kiến thức mới
Vấn đề kiểm nghiệm, ứng dụng kiến thức
Vấn đề tìm kiếm, xây dựng, kiểm nghiệm và ứng dụng kiến thức mới
Căn cứ vào nội dung chương trình, sách giáo khoa của môn học và những ứng dụng kĩ thuật, hiện tượng, quá trình trong thực tiễn, thông qua tổ chuyên môn xác định các nội dung kiến thức liên quan với nhau được thể hiện ở một số bài tiết hiện hành, từ đó xây dựng thành một vấn đề chung để tạo thành một chủ đề dạy học Trường hợp có những nội dung kiến thức liên quan đến nhiều môn học, lãnh đạo nhà trường giao cho các tổ chuyên môn liên quan cùng nhau lựa chọn nội dung để thống nhất xây dựng các chủ đề tích hợp, liên môn
Tùy nội dung kiến thức, điều kiện thực tế của địa phương, nhà trường, năng lực của giáo viên và học sinh, có thể xác định một trong các mức độ sau:
Trang 7Mức 1: Giáo viên đặt vấn đề, nêu cách giải quyết vấn đề Học sinh thực hiện cách giải quyết vấn đề theo hướng dẫn của giáo viên Giáo viên đánh giá kết quả làm việc của học sinh
Mức 2: Giáo viên nêu vấn đề, gợi ý để học sinh tìm ra cách giải quyết vấn
đề Học sinh thực hiện cách giải quyết vấn đề với sự giúp đỡ của giáo viên khi cần Giáo viên và học sinh cùng đánh giá
Mức 3: Giáo viên cung cấp thông tin tạo tình huống có vấn đề Học sinh phát hiện và xác định vấn đề nảy sinh, tự đề xuất các giả thuyết, giải pháp và lựa chọn giải pháp Học sinh thực hiện giải pháp để giải quyết vấn đề Giáo viên và học sinh cùng đánh giá
Mức 4: Học sinh tự lực phát hiện vấn đề nảy sinh trong hoàn cảnh của mình hoặc cộng đồng, lựa chọn vấn đề cần giải quyết Học sinh giải quyết vấn
đề, tự đánh giá chất lượng, hiệu quả, có ý kiến bổ sung của giáo viên khi kết thúc
3 Biện pháp thực hiện
Dựa vào công văn 3280 tôi đã tiến hành xây dựng chủ đề cho bài học và cách thực hiện cụ thể của tôi như sau Chủ đề xã hội nguyên thủy gồm được tôi phân chia thành 3 tiết dạy, nội dung tích hợp lịch sử thế giới và dân tộc tập trung
ở tiết 1 và 2 vì vậy trong phạm vi sáng kiến của tôi tôi chỉ minh họa tiết 1 và 2, tiết 3 tập trung về nội dung đời sống của người nguyên thủy trên đất nước ta, bao gồm đời sống vật chất và đời sống tinh thần, tổ chức xã hội Trong phạm vi sáng kiến này tôi minh họa tập trung ở tiết 1 và 2
CHỦ ĐỀ: XÃ HỘI NGUYÊN THUỶ CON NGƯỜI ĐÃ XUẤT HIỆN NHƯ THẾ NÀO ? ( tiết 1)
I/ Mục tiêu
1 Kiến thức:
- HS biết được quá trình phát triển của xã hội nguyên thủy từ Vượn cổ thành Người tối cổ
- Học sinh biết được thời gian và địa điểm nơi tìm thấy dấu tích đầu tiên của con người trên thế giới
- Đất nước ta thời xa xưa là một vùng quê hương của loài người
Trang 8- Đời sống của Người tối cổ còn nhiều khó khăn, bấp bênh và lệ thuộc vào tự nhiên
- Việc phát minh ra lửa là một phát minh quan trọng nhất của XH loài người vì
nó tạo điều kiện quan trọng nhất để tách ra hẳn thế giới động vật
2 Tư tưởng
Nhận thức về vai trò của lao động sản xuất sự phát triển của xã hội loài người
3 Kĩ năng
- Bước đầu rèn luyện cho HS kĩ năng tranh ảnh và rút ra những nhận xét cần thiết
4 Phát triển năng lực
a.Năng lực chung
Năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực giao tiếp, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực làm việc theo nhóm, năng lực sử dụng công nghệ thông tin
b Năng lực chuyên biệt
- Tái hiện sự kiện lịch sử
- Nhận xét, đánh giá, rút ra bài học từ những sự kiện, hiện tượng, vấn đề lịch
sử
- Vận dụng, liên hệ kiến thức lịch sử
II:Phương tiện dạy học
- SGK- Giáo án
- Máy chiếu
-Tranh ảnh, tài liệu sưu tầm, bài chuẩn bị của học sinh
III/ Tiến trình bài học
A Hoạt động khởi động( 5 phút)
Mục tiêu: Kết nối bài học
Hình thức Tổ chức trò chơi: Hộp quà tri thức
Câu 1: Dựa vào đâu con người biết và dựng lại lịch sử ?
Câu 2: Người xưa dựa vào đâu để tính thời gian ?
Câu 3: Nêu cách tính lịch âm của người xưa ?
Câu 4: Nêu cách tính lịch dương của người xưa ?
Gv dẫn vào bài mới: 2 tiết đầu tiên, chúng ta mới đi tìm hiểu sơ lược về môn Lịch sử; Cách xác định thời gian trong lịch sử Đây là bài học đầu tiên về lịch sử loài người Con người không phải sinh ra cùng trái đất hay cùng một lúc với các động vật khác cũng nhưng không phải khi sinh ra đã hình dáng, hiểu biết, lao động như người ngày nay Chủ đề “ Xã hội nguyên thủy” sẽ giúp chúng ta hiểu
sơ lược về thời đại đầu tiên của xã hội loài người
B Hoạt động hính thành kiến thức
Hoạt động 1 Con người đã xuất hiện như thế nào ?( 33phút)
Mục tiêu: Làm rõ thế nào là Người tối cổ, dấu tích của họ tìm thấy ở đâu? Cuộc
sống của người tối cổ như thế nào?
Trang 9Nội dung : Tìm hiểu về người tối cổ, về nguồn gốc, địa điểm, thời gian, cuộc sống
Hình thức tổ chức: đọc tư liệu, quan sát hình ảnh trực quan, làm việc cá nhân, thảo luận nhóm, hoàn thành phiếu học tập
Hoạt động của thầy và trò Dự kiến sản phẩm
Bước 1 chuyển giao nhiệm vụ
Nhiệm vụ 1 giáo viên cho học sinh quan sát
hình Vượn cổ và Người tối cổ,
Yêu cầu hs nêu đặc điểm người vượn cổ và
người tối cổ về hình dáng, cuộc sống
Nhiệm vụ 2 Giáo viên yêu cầu hs thảo luận
nhóm
Hoàn thành bảng niên biểu
Người tối cổ của thế giới, Việt Nam
theo các ý (Thời gian, địa điểm, cuộc
sống)
Bước 2: Thực hiện nhệm vụ
Hs tìm hiểu SGK, Thảo luận trả lời
Bước 3 : HS Báo cáo kết quả
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV sau khi GV kết luận nhận định, GV sẽ mở
rộng, khắc sâu kiến thức bằng các hình ảnh
minh họa ở phần các hồ sơ khác
GV yêu cầu học sinh xác định địa điểm trên
lược đồ thế giới, Việt Nam
Nhiệm vụ 3 Em có nhận xét gì về cuộc sống
của Người tối cổ?
Thế giới Việt Nam
Thời gian
3-4 triệu năm
30-40 vạn năm
Địa điểm
Miền Đông châu Phi, trên đảo Gia- Va(
In-đô-nê-xi-a) và ở gần Bắc Kinh ( TQ)
Hang Thẩm Hai, Thẩm Khuyên ( Lạng Sơn); Núi Đọ, Quan Yê ( Thanh Hóa), Xuân Lộc( Đồn Nai)
Đời sống của Người tối cổ
+ Sống theo bầy gồm khoảng vài chục người
+ Sống bằng hái lượm và săn bắt
+ Ngủ trong hang động , mái đá hoặc những túp lều làm bằng
lá cây
+ Công
cụ đá được ghè đẽo thô
sơ
Giống với thế giới
Trang 10GV nhấn mạnh: Việc phát minh ra lửa là
một phát minh quan trọng nhất của XH loài
người vì nó tạo điều kiện quan trọng nhất để
tách ra hẳn thế giới động vật
+ Biết dùng lửa
để sưởi
ấm và nấu thức
ăn
Cuộc sống bấp bênh, phụ thuộc
vào tự nhiên
C Hoạt động luyện tập (5 phút)
Mục tiêu: Củng cố nội dung bài học
Nội dung: HS làm việc cá nhân So sánh đặc diểm của người Vượn cổ,
Người tối cô
Hình thức tổ chức: Làm việc cá nhân (Phiếu học tập) So sánh người loài Vượn cổ và Người tối cổ với nội dung sau
Hình dáng Có thể đứng và đi bằng hai
chân, dùng tay cầm, nắm, ăn hoa, quả, lá
Đã hoàn toàn đi đứng bằng 2 chân
Công cụ lao
động
Chưa sử dụng công cụ lao động
Bằng đá, sử dụng những mảnh đá
có sẵn để làm công cụ
D Hoạt động vận dụng ( 2phút)
- Vẽ tranh hoặc sưu tầm tranh ảnh, tư liệu về cuộc sống của Người tối cổ
NGƯỜI TINH KHÔN SỐNG NHƯ THẾ NÀO ? VÌ SAO XÃ HỘI NGUYÊN THỦY TAN RÃ (tiết 2)
I/ Mục tiêu
1 Về kiến thức:
- HS biết được quá trình phát triển của xã hội nguyên thủy từ Người tối cổ thành Người tinh khôn
- Việc con người biết trồng trọt và chăn nuôi đã giúp cuộc sống của con người tốt hơn, vui hơn, con người có thể định cư lâu dài
- Công cụ sản xuất được cải tiến, đặc biệt khi công cụ bằng kim loại ra đời là nguyên nhân làm xã hội nguyên thủy tan rã Nhà nước có giai cấp xuất hiện
2 Tư tưởng
Nhận thức về vai trò của lao động sản xuất sự phát triển của xã hội loài người
3 Kĩ năng
- Bước đầu rèn luyện cho HS kĩ năng tranh ảnh và rút ra những nhận xét cần thiết
4 Phát triển năng lực