Để giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, giữ gìn lý tưởng độc lập dân tộc và CNXH, hưởng ứng cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh"của Đảng, Bộ Giáo dục và Đào tạo,[r]
Trang 14 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 7
7 Cấu trúc của sáng kiến kinh nghiệm 8
PHẦ
N II
1 Cơ sở lý luận của đề tài SKKN 10
2 Thực trạng vấn đề nghiên cứu đề tài
Trang 23.1 Nắm được ý nghĩa của việc tích hợp
giáo dục tư tưởng và tấm gương đạo
đức Hồ Chí Minh trong chương trình
ngữ văn THCS
14
3.2 Hiểu được mục đích tích hợp giáo dục
tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong
dục tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh
trong chương trình ngữ văn THCS
3.6 Nắm được nội dung giáo dục tư tưởng
đạo đức Hồ Chí Minh trong chương
trình Ngữ văn THCS
17
3.7 Nắm được những chủ đề, mức độ, nội
dung tích hợp giáo dục tư tưởng đạo
đức Hồ Chí Minh ở môn Ngữ Văn 6
3.10 Giáo án mẫu tích hợp tư tưởng đạo
đức Hồ Chí Minh trong tiết ngữ văn 6
24
Trang 4SKKN Sáng kiến kinh nghiệm
Trang 5Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII đọc trước Đại hội đại biểu toàn quốc lần
thứ IX viết: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống
quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện
cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu văn hoá nhân
loại "( Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà
Nội, 2001, tr 83)
Định nghĩa trên là một bước tiến mới trong nhận thứccủa Đảng về tư tưởng Hồ Chí Minh, làm định hướng cho các nhà nghiên cứu tiếp tục đi sâu tìm hiểu về tư tưởng của Người, đặc biệt là xác định nội dung giáo dục tư
tưởng Hồ Chí Minh với tư cách là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam hành động cho toàn Đảng, toàn dân ta
Đứng trước xu thế phát triển của xã hội hiện đại, xu thế hội nhập toàn cầu của nền kinh tế tri thức, công tác giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ đang là nhiệm vụ chiến
lược quan trọng của Đảng và Nhà nước ta Để giữ gìn bảnsắc văn hóa dân tộc, giữ gìn lý tưởng độc lập dân tộc và
CNXH, hưởng ứng cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" của Đảng, Bộ Giáo dục
và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo về việc
tích hợp nội dung "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” vào một số môn học ở trường phổ
thông, trong đó có môn Ngữ văn cấp THCS vào giảng dạy trong chương trình chính khóa
Nhiều người nước ngoài đã bàn về sức mạnh cảm hóa
kì lạ trong con người Hồ Chí Minh Có người cho rằng
do sự hiểu biết sâu rộng, do tài trí thông minh, do ý chí nghị lực phi thường của Người Có người nói là do đức tính khiêm tốn, giản dị, do sự lạc quan, do đức tính thẳng thắn cởi mở, do sự từng trải của Người…Điều đó là đúng
Trang 6nhưng bao trùm lên tất cả là sự quên mình vì mọi người
Vì Người có một ham muốn tột bậc là đem lại hạnh phúc cho nhân dân Chính vì vậy mà nhà thơ Tố Hữu đã ca ngợi:
… “Ôi lòng Bác vậy cứ thương ta Thương cuộc đời chung thương cỏ hoa Chỉ biết quên mình cho hết thảy Như dòng sông chảy nặng phù sa…”
(Theo chân Bác)
Tấm gương sáng ngời của Bác luôn được mọi thế hệ
noi theo Cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm
gương đạo đức Hồ Chí Minh” được triển khai sâu rộng
trong mọi tầng lớp nhân dân, được toàn dân hưởng ứng bằng những việc làm thiết thực Để triển khai cuộc vận động này trong khi giảng dạy, nhà trường đã có kế hoạch tích hợp đưa nội dung cuộc vận động vào nội dung dạy học trong đó có môn Ngữ văn
Trong nhà trường, môn Ngữ văn có nhiều ưu thế,
thuận lợi trong việc tích hợp nội dung giáo dục " Học tập
và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" Bởi mục
tiêu môn Ngữ văn trong nhà trường là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có năng lực, có tri thức, được giáo dục theo quan điểm chủ nghĩa Mác Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh Đào tạo những con người có ham muốn đem tài - trí của mình cống hiến cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Hơn nữa, nội dung môn học có nhiều địa chỉ có thể tích hợp tư tưởng Hồ Chí Minh như : qua các câu chuyện truyền thuyết, các bài viết của các tác giả về Bác, các bài viết của Bác trong chương trình
Trực tiếp giảng dạy chuyên môn Ngữ văn, Trường THCS Hương Canh đã nhiều năm thực hiện, tôi thấy nội dung giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh có vai trò,
ý nghĩa quan trọng bởi đạo đức là nền tảng của người
Trang 7cách mạng Việc tích hợp nội dung giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vào một số môn học ở trường phổ
thông góp phần rèn luyện đạo đức, tác phong cho các em học sinh, nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường, đáp ứng nhu cầu đào tạo thế hệ trẻ cho xã hội
1 2 Cơ sở thực tiễn
Tư tưởng Hồ Chí Minh được tích hợp trong môn học
sẽ đem đến cho học sinh một niềm tin, sự nhận thức đúng đắn, tránh được những biểu hiện sai lệch do tác động của
xã hội trong cơ chế thị trường như hiện nay
Tôi thấy, việc tích hợp nội dung giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong môn Ngữ văn trong thời đại ngày nay là vô cùng cần thiết, là cấp bách bởi mục tiêu môn học chứa nội dung giáo dục nhân cách con người Nội dung môn học có nhiều địa chỉ có thể giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh và đặc biệt đáp ứng nhu cầu đào tạo con người của xã hội Việt Nam hiện đại
Hơn nữa học sinh lớp 6 là lớp đầu cấp Học sinh còn mới bước vào THCS chưa hình thành rõ nhân cách Nên việc giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh để hoàn thiện nhân cách cho học sinh là điều không thể bỏ qua
Chính vì vậy, tôi chọn nội dung “Giáo dục tích hợp học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong môn ngữ văn THCS” (Lớp 6) làm đề tài sáng kiến
kinh nghiệm.
2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Mục đích nghiên cứu của đề tài SKKN: " Giáo dục tích hợp học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong môn ngữ văn THCS” (Lớp 6) được vận
dụng trong giảng dạy một số các tác phẩm thơ, văn trong chương trình THCS nhằm củng cố kiến thức cơ bản, rèn
kĩ năng cảm thụ thơ, văn cho học sinh về đề tài quê
hương, đất nước, con người, tình yêu lãnh tụ, …
Trang 8Nghiên cứu đề tài này, bản thân tôi có thêm kiến
thức, kinh nghiệm để thực hành giảng dạy những năm họcsau này Ngoài ra, chúng tôi còn có mục đích mong muốntrao đổi kinh nghiệm với đồng nghiệp để cùng nhau tìm
ra giải pháp tối ưu nhất trong giảng dạy theo hướng đổi mới: tích hợp liên môn trong nhà trường THCS hiện nay
Từ đó, chúng tôi đã tìm tòi nghiên cứu, áp dụng và đúc rút kinh nghiệm nhiều năm giảng dạy để tìm ra nhữnggiải pháp hữu hiệu giúp học sinh hiểu được tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh thông qua các văn bản trong nhà
trường THCS nói riêng và các tác phẩm văn thơ trong nước và ngoài nước nói chung Kinh nghiệm này đã
mamg lại cho chúng tôi hiệu quả cao trong năm học vừa qua, phần nào nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ của ngành là
“Nâng cao chất lượng dạy-học” và phong trào thi đua hai tốt “Dạy tốt – Học tốt” của ngành Giúp học sinh tích cực,
chủ động trong việc vận dụng kiến thức đã học vào đời sống thực tế để có thể giải quyết các tình huống ngoài ý muốn một cách thuận lợi theo tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh
3 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
Trên cơ sở giảng dạy các văn bản trong nhà trường THCS theo hướng tích hợp giáo dục học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, người giáo viên có nhiệm vụ đi sâu nghiên cứu các bài giảng để tích hợp làm rõ:
- Các hình ảnh, chi tiết, các biện pháp nghệ thuật
nào… trong văn bản có nguồn gốc, quá trình hình thành
và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh;
- Các hình ảnh, chi tiết, các biện pháp nghệ thuật
nào… trong văn bản có nội dung, bản chất cách mạng và khoa học, đặc điểm của các quan điểm trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh;
Trang 9- Các hình ảnh, chi tiết, các biện pháp nghệ thuật
nào… trong văn bản có vai trò nền tảng, kim chỉ nam hành động của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam và giá trị tư tưởng của Người trong kho tàng tư tưởng, lý luận cách mạng thế giới của thời đại
4 ĐỐI TƯỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN
CỨU
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu SKKN: " Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong môn ngữ văn THCS” (Lớp 6) được vận dụng đối với học sinh trường
THCS Hương Canh lớp 6a, 6c năm học 2010 – 2011; và hai lớp 6a,6c năm học 2014-2015 (đến tháng 4 năm
2015)
Giáo viên giảng dạy tích hợp vào các giờ chính khóa, vào các buổi bồi dưỡng chuyên đề do nhà trường tổ chức
4.2.Khách thể nghiên cứu:
Khách thể nghiên cứu của đề tài SKKN này là: Một
số nguyên tắc, mục đích, ý nghĩa của giáo dục tư tưởng tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh vào các tác phẩm văn,
thơ trong các bài được học, đọc thêm trong chương trình THCS (Lớp 6)
5 PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Từ thực tế giảng dạy hai lớp 6a, 6c năm học
2010-2011, tôi đã nghiên cứu, vận dụng SKKN " Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong môn ngữ văn THCS” (Lớp 6) vào năm học 2014-2015 trường
THCS Hương Canh
Trong khoảng thời gian có hạn, năng lực bản thân còn hạn chế nên đề tài này tôi chỉ giới hạn ở học sinh hai lớp6a, 6c, các tác phẩm Ngữ văn lớp 6 THCS
6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
6.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu
Trang 10Tìm hiểu bằng cách đọc, nghiên cứu tài liệu về
phương pháp giảng dạy:
“Đổi mới sinh hoạt chuyên môn”; “Dạy học theo
định hướng phát triển năng lực”; Hồ Chí Minh: Toàn tập,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội Đảng Cộng sản Việt
Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001 "Hướng dẫn sử dụng tài liệu tích hợp học tập nội dung, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh vào giảng dạy mônngữ văn cấp THCS" của Bộ giáo dục và đào tạo xuất bản năm 2010
6.2 Phương pháp khảo sát, điều tra
Khảo sát đầu năm, điều tra qua phiếu học tập, qua sinhhoạt ngoại khóa
6.3 Phương pháp đàm thoại
Đàm thoại trực tiếp trong giờ học, ra chơi, sinh hoạt
đầu giờ, giữa giờ
6.4 Phương pháp kiểm tra đánh giá
Sau mỗi giờ học có kiểm tra đánh giá kết quả một
cách nhẹ nhàng, trung thực Sau tiết kiểm tra có đánh giá rút kinh nghiệm cụ thể, động viên những em thực hiện tốt, nhắc nhở những em thực hiện chưa tốt Giáo viên rút kinh nghiệm cho giờ giảng, bài giảng sau được tốt hơn và
hình thức kiểm tra sát hơn, thiết thực hơn.
7 CẤU TRÚC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lý do chọn đề tài
2 Mục đích nghiên cứu
3 Nhiệm vụ nghiên cứu
4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu
5 Phạm vi nghiên cứu
Trang 116 Các phương pháp nghiên cứu
7 Cấu trúc của sáng kiến kinh nghiệm
PHẦN II: NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận của đề tài
2 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu
3 Những biện pháp, giải pháp đã thực hiện để giải quyết vấn đề
4 Kết quả thực hiện
PHẦN III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
Trang 12PHẦN II NỘI DUNG
1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI SKKN
Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho Đảng và nhân dân Việt Nam trên con đường xây dựng đất nước vì mục tiêu: dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Vì vậy, phải nghiêm túc học tập tư tưởng Hồ Chí Minh để nâng cao tư duy lý luận, rèn luyện bản lĩnh chính trị, nâng cao đạo đức cách mạng, năng lực công tác,thực hiện tốt các nhiệm vụ cách mạng trọng đại của Đảng,của Nhà nước ta trên con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội
Đối với thế hệ trẻ nói chung, với học sinh, sinh viên trong các trường cao đẳng và đại học nói riêng, cần đặc biệt coi trọng giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức cách mạng, đặc biệt là giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm nâng cao lý luận, phương pháp tư duy biện chứng, góp phần đào tạo sinh viên thành những chiến sĩ đi tiên phongtrong công cuộc bảo vệ và xây dựng đất nước Việt Nam đàng hoàng hơn và to đẹp hơn như Di chúc của Người để lại: "ĐOÀN VIÊN VÀ THANH NIÊN ta nói chung là tốt,mọi việc đều hăng hái xung phong, không ngại khó khăn,
có chí tiến thủ Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế
xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa "hồng" vừa “chuyên"
Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc
rất quan trọng và rất cần thiết" (Hồ Chí Minh: Toàn tập,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, tập 12, tr 510)
Ngày nay, với quan điểm dạy học hướng vào ngườihọc, thì việc phải hiểu đối tượng mà người thầy đang tácđộng vào học sinh là điều vô cùng cần thiết, không chỉcho công việc dạy học mà cho cả công tác giáo dục.Trong một vài năm gần đây, do tác động của nhiều yếu
tố, vấn đề quan hệ thầy - trò không được tuân thủ, không
Trang 13mang tính chất đạo lý bị phanh phui trên các phương tiệnthông tin đại chúng Ngoài việc thể hiện tính dân chủtrong đưa tin, các sự việc được đề cập đến đã phản ánhtính “có vấn đề”, liên quan đến quan hệ thầy - trò trongcác nhà trường phổ thông hiện nay Vấn đề được đề cậpđến ở trên không phải là mới, chưa phải là phổ biếnnhưng cần quan tâm hơn.
Một thực tế hết sức đơn giản là, sự phát triển tâm sinh lý của trẻ em ngày nay diễn ra theo các giai đoạn hoàn toàn khác so với trẻ 15 năm trước do sự bùng nổ của công nghệ thông tin và sự hòa nhập văn hóa giữa các nước
Với những lý do nêu trên, có thể nhận thấy, phải hiểuđược tâm sinh lý lứa tuổi của trẻ nói chung, của học trò
“hôm nay” nói riêng, là điều cần thiết, với tư cách là mộtyếu tố, điều kiện “Cần” Giáo viên cần phải hiểu các đặc
điểm tâm sinh lý cơ bản ở học sinh THCS Học sinh
THCS có tuổi đời ứng với tuổi thiếu niên, do vậy các emcòn có tên gọi khác là thiếu niên Cách đây khoảng 20năm, theo kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học, họcsinh đầu bậc THCS, về phát triển cơ thể không có gì khác
so với trẻ cuối bậc Tiểu học; Các em chỉ “lớn vọt” lên ởcác năm tiếp theo Nhưng đến thời điểm hiện nay, quyluật trên không còn tồn tại trong số đông trẻ em Việt Nam
cả ở thành phố lẫn nông thôn, bởi lẽ, tuổi dậy thì của các
em đã được “kéo xuống” ở đầu bậc THCS (em traithường chậm hơn em gái 2 năm) Tuổi thiếu niên ở trongkhoảng từ 11- 14 tuổi (2 năm) Đây là thời gian xảy ra rấtnhiều các biến đổi ở các mức độ khác nhau trong cơ thể
trẻ; sự hình thành nhân cách được hoàn thiện
Mặt khác, sự thay đổi trong lĩnh vực động cơ củanhân cách cũng diễn ra cùng với động cơ học tập( động
cơ số 1), nhu cầu trong giao tiếp bạn bè, việc lĩnh hội cácchuẩn mực và giá trị môi trường của thiếu niên cũng bắtđầu diễn ra Trong quan hệ với cha mẹ, xuất hiện các dấu
Trang 14hiệu từ phản ứng, muốn thoát khỏi sự áp đặt quan điểmcủa người lớn về các vấn đề khác nhau đến việc bỏ trốnkhỏi nhà Liên quan tới việc hình thành tính tích cực nhâncách trong giai đoạn này là việc đẩy nhanh tính chất mạnh
mẽ trong hình thành các đặc điểm nhân cách ở trẻ Chính
sự đẩy nhanh tốc độ cả về cơ thể lẫn nhân cách là bướcchuyển từ trạng thái trẻ em sang người lớn Sự phụ thuộcvào cha mẹ và người lớn dần phải được thay thế địnhhướng cho trẻ hướng tới tương lai của chính bản thân củacác em
Chính vì vậy, giáo viên phải ý thức rằng, những pháttriển trong cơ thể trẻ lúc này diễn ra chưa đồng bộ và với diện mạo “to cao” bên ngoài của các em Các em vẫn
chưa là người lớn thực thụ về tất cả các chức năng trong
cơ thể Về trí tuệ, ở giai đoạn lứa tuổi này, tiếp tục diễn ra
sự phát triển của trí nhớ, tư duy lôgic và trừu tượng cũng phát triển mạnh
Với những đặc điểm tâm sinh lý trên, ở lứa tuổi học sinh THCS là khó dạy, các em phát triển bình thường hay không trong tương lai phụ thuộc vào chính sự quan tâm
và cách giáo dục của người lớn với trẻ Vấn đề chỉ thực
sự được giải quyết kết hợp từ nhiều phía: nhà trường, gia đình, xã hội
Học sinh THCS hoàn toàn có thể tiếp thu tích cực cáckiến thức khoa học bộ môn trong nhà trường và giải quyếtcác tình huống có vấn đề trong cuộc sống Cho nên, việc tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vào
giảng dạy nói chung và bộ môn Ngữ văn nói riêng là phù hợp và cần thiết
Vì thế, các thầy cô giáo cần biết về sự phát triển của học sinh, vận dụng chúng trong giao tiếp, trong giải quyếtcác vấn đề liên quan đến các sản phẩm giáo dục của
mình Có như vậy, quan hệ thầy – trò mới trở thành nền tảng, để từ đó xây dựng các lâu đài đầy ắp tri thức cho trẻ
Trang 152 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI SKKN
2.1 Thuận lợi
Trường THCS Hương Canh là trường thị trấn trung tâm của huyện Bình Xuyên, năm học 2011 đã được công nhận là trường chuẩn quốc gia Cơ sở vật chất, trang thiết
bị phục vụ cho việc dạy và học tương đối đầy đủ Trong những năm gần đây, kinh tế xã hội phát triển, huyện có nhiều khu công nghiệp , đời sống của nhân dân được nângcao nên phần lớn phụ huynh học sinh quan tâm đến việc học của con em mình
Ban giám hiệu nhà trường phân công, phân nhiệm đúng người, đúng việc, kịp thời nên tình hình học tập của trường nói chung và việc dạy học môn ngữ văn nói riêng đều được tiến hành thuận lợi theo đúng năng lực chuyên môn, đúng, đủ theo phân phối chương trình, đúng nhiệm
vụ năm học.Thực hiện theo tiêu chí của “Trường học thân thiện, học sinh tích cực”
Nhà trường phối kết hợp với các tổ chức đoàn thể: Đoàn, Đội, Công đoàn tổ chức các chuyên đề, hoạt động ngoại khóa tập thể vui tươi lành mạnh theo chủ điểm của tháng, giáo dục cho các em kỹ năng sống khiến cho học sinh yêu trường, yêu lớp, điều đó giúp giáo viên dễ tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh đối với học sinh
Hoạt động giáo dục là của toàn dân, nên nhà trường
đã đẩy mạnh công tác xã hội hóa giáo dục, học sinh dược tham gia các hoạt động xã hội: Chăm sóc, giữ gìn, bảo vệ
và phát huy các di sản văn hóa cách mạng ở địa phương,
từ đó chất lượng giáo dục ngày một nâng cao
Qua kinh nghiệm giảng dạy và tìm hiểu tâm lý học sinh nhiều năm, tôi nhận thấy học sinh luôn tích cực, chủ động tìm tòi, tìm hiểu cái mới, cái hay, cái lạ Đặc biệt là yêu thích tìm hiểu về Chủ tịch Hồ Chí Minh
Trang 16Giáo viên giảng dạy lâu năm, có kinh nghiệm, nhiệt tình trong giảng dạy, yêu nghề, mến trẻ, luôn học hỏi và
tự học để nâng cao trình độ, hiểu biết xã hội, đọc, thuộc các câu chuyện, câu thơ, câu văn về Bác nên được học sinh tin tưởng, yêu mến, kính trọng Từ đó, học sinh thíchhọc, thích nghe và thích được làm theo lời cô giáo hướng dẫn để thể hiện mình là học sinh đã học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh
Học sinh mới vào đầu cấp, còn non nớt, ngây thơ có
tư tưởng đạo đức ngoan, có ý thức học tập nên việc giảng dạy và việc tích hợp liên môn và các bài giảng được tiến hành thuận lợi Đáp ứng được yêu cầu nâng cao chất
lượng dạy và học trong nhà trường Tiếp nhận những giá trị tác phẩm viết về Hồ Chí Minh và do Hồ Chí Minh sáng tác càng thấy rõ hơn tầm vóc tư tưởng và chiều sâu tình cảm của nhà yêu nước, nhà văn hóa Hồ Chí Minh
Trong nhà trường, với đặc trưng của môn KHXH &
NV và với tính giáo dục thẩm mỹ, môn Ngữ văn giúp họcsinh bồi dưỡng năng lực tư duy, làm giàu xúc cảm thẩm
mỹ và định hướng thị hiếu lành mạnh để hoàn thiện nhân cách cho học sinh
hành các hoạt động ở cộng đồng xã hội
Đối với học sinh THCS, ở mức độ nhất định, các em nhận thức được vai trò, công lao to lớn của Bác với dân tộc, nhân loại đối với gia đình và bản thân mỗi em
Trang 17Nội dung SGK với việc giáo dục đạo đức tư tưởng
Hồ Chí Minh cho học sinh THCS có rất nhiều văn bản có nhiều nội dung nói lên vẻ đẹp tâm hồn, tình cảm và nhân cách của Người
2.2 Khó khăn
Về phía học sinh, một số các em đời sống còn gặp nhiều khó khăn do bố mẹ là công nhân, phải đi làm ca hoặc do sự thiếu ý thức trách nhiệm trong hôn nhân dẫn đến tình trạng bố mẹ ly hôn nên phụ huynh học sinh
không có điều kiện chăm sóc con về vật chất và tinh thần,không có thời gian quan tâm đến việc học của các em
Để tiếp cận một bài giảng Ngữ văn THCS, ngoài kỹ năng nghe, nói, đọc, viết; học sinh còn cần có khả năng quan sát, nhận xét, tưởng tượng, liên tưởng và cần phải cóvốn sống, vốn hiểu biết xã hội Trong khi đó, các em mới chuyển cấp học, mới làm quen với nhiều môn học chuyênsâu trong đó có môn ngữ văn nên còn nhiều khó khăn, trởngại trong tiếp cận văn bản và khả năng tích hợp phân môn Ngữ văn và liên môn khác vào quá trình học tập
Hiện nay, trong nhà trường tình hình giáo dục đạo đức của học sinh có chiều hướng đi xuống Đây là nguy
cơ rất lớn ảnh hưởng đến uy tín sự nghiệp của ngành giáo dục chúng ta và cũng là mối đe dọa cho tương lai của đất nước sau này
Khoảng 40% học sinh THPT hiểu biết về cuộc đời vàhoạt động tư tưởng của Bác chưa sâu sắc, có một số nhầmlần, sai lầm về sự kiện
Một phần rất nhỏ không nhiệt tình trong việc tìm hiểu
về cuộc đời và sự nghiệp Hồ Chí Minh, sự hiểu biết về Bác Hồ cũng như tư tưởng của Bác ở nhà trường còn đơn giản, tác động đến tư tưởng tình cảm của học sinh chưa
có hiệu quả cao
Trang 18Cho nên, hơn lúc nào hết, cần phải tích hợp giáo dục
tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh cho học sinh trong các nhà trường nói chung và THCS nói riêng
Với những thuận lợi và khó khăn như vậy, là người giáo viên đang trực tiếp đứng lớp nói chung, bản thân tôi nói riêng cần có những biện pháp giáo dục học sinh như thế nào? Làm gì để học sinh tiếp cận thực tế vào bài giảngnhẹ nhàng mà thấm thía? Điều gì phù hợp với từng đối tượng và từng lứa tuổi để các em dễ dàng nhận thức, từ
đó hiệu quả giáo dục đạo đức và học tập của học sinh đạt kết quả cao
3 CÁC GIẢI PHÁP GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí
Minh hiện nay đang có giá trị to lớn trong xã hội, đặc biệt
là đối với giáo dục Ðể thực hiện tốt nội dung học tập và làm theo Bác theo hướng tích hợp phân môn Ngữ văn, giáo viên cần quán triệt và thực hiện tốt các giải pháp cơ bản sau đây:
3.1 Nắm được ý nghĩa của việc tích hợp giáo dục
tư tưởng và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trong chương trình ngữ văn THCS
- Tư tưởng và đạo đức cách mạng của Hồ Chí Minh
là sự phản ánh, phát triển những phẩm chất tốt đẹp của nhân dân lao động từ xưa đến nay phù hợp với quy luật phát triển của xã hội
- Hồ Chí Minh là anh hùng dân tộc Việt Nam, là một nhà văn hóa lớn Tác phong đạo đức đã hun đúc nên
những giá trị mới của đời sống và hình thành những
chuẩn mực đạo đức cho dân tộc
- Tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh góp phần làm nên những giá trị mới về đạo đức và văn hóa, tư tưởng cho Việt Nam và thế giới
Trang 19- Hồ Chí Minh là người luôn chú ý đến việc bồi
dưỡng giáo dục thế hệ trẻ để họ trở thành những con
người có phẩm chất "vừa hồng, vừa chuyên"
- Tiếp nhận những giá trị tác phẩm viết về Hồ Chí Minh và do Hồ Chí Minh sáng tác càng thấy rõ hơn tầm vóc tư tưởng và chiều sâu tình cảm của nhà yêu nước, nhàvăn hóa Hồ Chí Minh
- Trong nhà trường với đặc trưng của môn Khoa học
xã hội và nhân văn, với tính giáo dục thẩm mỹ, môn Ngữ văn giúp học sinh bồi dưỡng năng lực tư duy, làm giàu xúc cảm thẩm mỹ và định hướng thị hiếu lành mạnh để hoàn thiện nhân cách cho học sinh
3.2 Hiểu được mục đích tích hợp giáo dục tấm
gương đạo đức Hồ Chí Minh trong chương trình ngữ văn THCS
- Trang bị cho học sinh những hiểu biết cần thiết, cơ bản về đạo đức Hồ Chí Minh, trên cơ sở đó các em có được nhận thức, thái độ và hành vi tích cực theo tấm
gương đạo đức Hồ Chí Minh
- Giáo dục ý thức quan tâm đến việc học tập, làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, tạo thành thói
quen và nếp sống của học sinh
- Phát triển kỹ năng thực hành, kỹ năng phát hiện và ứng xử tích cực trong việc học tập và làm theo tấm gươngđạo đức Hồ Chí Minh
- Góp phần giáo dục cho học sinh trở thành người công dân tốt, biết sống và làm việc theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh và có trách nhiệm với đất nước
3.3 Vận dụng nguyên tắc tích hợp giáo dục tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh
- Với giáo viên dạy ngữ văn THCS, nội dung tích hợp giáo dục tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trở thành
Trang 20nội dung bắt buộc trong chương trình, điều đó thể hiện trong kế hoạch dạy học bộ môn ở nhà trường.
- Mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh ở các cấp học, bậc học phải phù hợp với mục tiêu giáo dục của các cấp học, bậc học tương ứng, góp phần thực hiện mục tiêu của giáo dục phổthông nói chung, bám sát chuẩn kiến thức kĩ năng của môn học
- Giáo dục về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh phải phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh, được triển khai theo hướng tích hợp vào các môn học và các hoạt động giáo dục chính khóa, ngoại khóa phù hợp với đặc trưng môn học, không làm thay đổi mục tiêu và nội dung của môn học, bài học, đảm bảo tự nhiên, nhẹ nhàng,tránh gây nặng nề, góp phần vào việc tạo nên sự gắn bó nội dung học tập với thực tiễn cuộc sống Tức là dựa trên
cơ sở đổi mới phương pháp dạy học để giáo dục tư tưởng
Hồ Chí Minh Đa dạng hóa các hình thức hoạt động của học sinh, tạo hứng thú, chủ động, tích cực của học sinh
- Tăng cường sử dụng các phương tiện dạy học, sưu tầm tư liệu, hình ảnh để tiết dạy có hiệu quả giáo dục
cao
3.4 Tìm hiểu những chủ đề tích hợp giáo dục tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh
- Tấm gương đạo đức Hồ Chỉ Minh về trung thực, trách nhiệm.
- Tư tưởng Hồ Chí Minh về tuyệt đối tin tưởng vào
sức mạnh của nhân dân và tẩm gương đạo đức Hồ Chí Minh về suốt đời gắn bó với nhân dân
- Tấm gương của một con người nhân ái, vị tha,
khoan dung, nhân hậu hết mực vì con người
- Tấm gương cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư, đời riêng trong sáng, nếp sống giản dị và đức khiêm tốn phi thường
Trang 21- Tư tưởng tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh về
đoàn kết
Tùy theo lứa tuổi học sinh ở các lớp, các cấp học, bậchọc mà nội dung giáo dục ở các mức độ khác nhau, thôngqua môn học và hoạt động giáo dục khác nhau
3.5 Áp dụng mức độ tích hợp giáo dục tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh vào bài giảng Ngữ văn
- Tùy theo nội dung từng bài, đặc điểm môn học để lựa chọn mức độ tích hợp thích hợp Không thể lấy việc dạy học nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh hay kể chuyện
Hồ Chí Minh thay thế cho bài học Ngữ văn
- Trong thực tế giảng dạy, giáo viên có khi không
hoặc ít chú ý đến việc đưa nội dung tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vào thiết kế hoạt động dạy
và học trong giáo án Bởi một số còn mờ nhạt về nội dungtích hợp giáo dục, thậm trí chưa nắm rõ những chủ đề tíchhợp tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh
- Có khi giáo dục chưa hiểu những mức độ tích hợp, nội dung tích hợp Mặc dù nó đã được triển khai trên diệnrộng Nhiều khi giáo viên tích hợp tư tưởng Hồ Chí Minh chưa triệt để, chưa khoa học, dẫn đến chưa đạt mục tiêu giáo dục môn học, cấp học Thậm chí nội dung tích hợp
tư tưởng Hồ Chí Minh chỉ là hình thức trong giáo án
Hiệu quả giáo dục tư tưởng đạo đức cho học sinh còn nhiều hạn chế Bài giảng chưa rõ các phương pháp và kỹ thuật dạy học, chưa rõ nội dung tích hợp giáo dục tư
tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, chưa rõ mức độ tích hợp
Trang 223.6 Nắm được nội dung giáo dục tư tưởng đạo đức
Hồ Chí Minh trong chương trình Ngữ văn THCS
Theo cuốn "Hướng dẫn sử dụng tài liệu tích hợp học tập nội dung, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh vào giảng dạy môn ngữ văn cấp THCS" của Bộgiáo dục và đào tạo xuất bản năm 2010, tổng số 24 bài có thể tích hợp nội dung giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh
* Lớp 6 bài: Con Rồng, cháu Tiên, Thánh Gióng, Đêm nay Bác không ngủ, Lòng yêu nước.
* Lớp 7 bài: Sông núi nước Nam, Cảnh khuya, Rằm tháng giêng, Tinh thần yêu nước của nhân dân ta, Đức tính giản dị của Bác Hồ, Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu.
* Lớp 8 bài: Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác, Đập đá ở Côn Lôn, Tức cảnh Pắc Bó, Ngắm trăng, Đi đường, Hịch tướng sĩ, Nước Đại Việt ta, Thuế máu.
* Lớp 9 bài: Phong cách Hồ Chí Minh, Đấu tranh cho một thế giới hòa bình, Tiếng nói của văn nghệ, Viếng lăng Bác.
- Những nội dung tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức
Hồ Chí Minh trong môn Ngữ văn THCS được thể hiện cụthể trong các văn bản văn học Mỗi bài học có chủ để tíchhợp cụ thể Nội dung tích hợp phong phú, đa dạng:
- Lòng yêu thiên nhiên của Bác, lối sống thanh cao
giản dị: Cảnh khuya, Rằm tháng giêng, Ngắm trăng, Đi đường
- Lòng yêu quê hương, đất nước gắn với độc lập dân
tộc, tinh thần quốc tế trong sáng: Lòng yêu nước, sông núi nước Nam, Hịch tướng sĩ
- Lòng thương dân, hy sinh quên mình vì nhân dân:
Đêm nay Bác không ngủ, Thuế máu, Viếng lăng Bác
Trang 23- Giữ gìn truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tinh thần
đoàn kết, lòng tương thân, tương ái: Con Rồng, cháu
Tiên, Thánh Gióng, Sự giàu đẹp của tiếng Việt, Tiếng nói của văn nghệ
- Tư tưởng nhân nghĩa: Nước Đại Việt ta
3.7 Nắm được những chủ đề, mức độ, nội dung tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh ở
môn Ngữ Văn 6 THCS
Trong chương trình Ngữ văn THCS có nhiều địa chỉ tích hợp như trên, nhưng trong chuyên đề này tôi chỉ đề cập đến tích hợp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh qua các văn bản trong chương trình Ngữ văn 6
Để có một tiết giảng văn hay, hấp dẫn, nội dung tích hợp đúng, vừa, đủ, giáo viên cần xác định đúng chủ đề vànội dung tích hợp Ví dụ:
Tiết 1: Đọc thêm: Con Rồng, cháu Tiên (truyền thuyết)
- Chủ đề: Giữ gìn truyền thống yêu nước, chống giặc ngoại xâm của dân tộc, tinh thần đoàn kết, lòng tương thân, tương ái
- Mức độ: Bộ phận
- Nội dung tích hợp: Giải thích, suy tôn nguồn gốc giống nòi Thể hiện ý nguyện đoàn kết, thống nhất của cộng đồng người Việt
Tiết 5,6: Thánh Gióng (Truyền thuyết)
- Chủ đề: Giữ gìn truyền thống yêu nước tốt đẹp của dân tộc, tinh thần đoàn kết, lòng tương thân, tương ái
- Mức độ: Liên hệ nội dung bài
- Nội dung tích hợp: Giữ gìn truyền thống tốt đẹp củadân tộc, tinh thần đoàn kết, lòng tương thân, tương ái
Tiết 93,94: Văn bản: Đêm nay Bác không ngủ
(Minh Huệ)
Trang 24- Chủ đề: Lòng thương dân, hy sinh quên mình vì nhân dân.
- Mức độ: Toàn bộ
- Nội dung tích hợp: Cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng Bác Hồ trong bài thơ với tấm lòng yêu thương mênh mông, sự chăm sóc ân cần đối với các chiến sĩ và đồng bào, tình yêu thương nhân loại Sự hi sinh quên mình vì hạnh phúc dân tộc, lối sống giản dị, đức tính khiêm tốn.Thấy được tình cảm yêu quí, kính trọng của người chiến sĩ đối với Bác Hồ
Tiết 93: Văn bản: Lòng yêu nước (I-li-a Ê-ren-bua)
- Chủ đề: Lý tưởng độc lập dân tộc: Lòng yêu nước bắt nguồn từ lòng yêu những gì gần gũi, thân thuộc của quê hương Sức mạnh của lòng yêu nước được bộc lộ rõ trong cuộc chiến đấu bảo vệ đất nước
1 Kiến thức (Theo chuẩn kiến thức, kỹ năng)
* Nội dung tích hợp tư tưởng Hồ Chí Minh (theo địa chỉ bắt buộc)
* Nội dung khai thác giáo dục môi trường (Theo địa chỉ bắt buộc)
Trang 25Gv giới thiệu bài mới Bước 2: Kết nối
II Tìm hiểu văn bản
1 Kiểu văn bản và phương thức biểu đạt (Tùy theo văn bản)
Trang 263.9 Một số ứng dụng tích hợp tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong các địa chỉ Ngữ văn 6
Chương trình Ngữ văn 6, Tiết 1 đọc thêm văn bản:
Con Rồng cháu Tiên (truyền thuyết) Đối với văn bản này,
giáo viên tích hợp ở mức độ: liên hệ
Đối với văn bản này, giáo viên ngoài việc rèn cho học sinh kỹ năng sống:Tự nhận thức và xác định được nguồn gốc tổ tiên, xác định giá trị bản thân: lòng biết ơn
tổ tiên và có trách nhiệm với việc phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, cần bồi dưỡng học sinh lòng yêu
nước và tinh thần tự hào dân tộc, tinh thần đoàn kết Giáo viên tích hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh vào văn bảntheo mức độ liên hệ về việc: Đề cao truyền thống đoàn kết giữa các dân tộc anh em và niềm tự hào về nguồn gốc
con Rồng, cháu Tiên
Giáo viên đặt câu hỏi dẫn dắt như sau: Ông cha ta sáng tạo ra câu chuyện này nhằm mục đích gì? (Giải
thích, suy tôn nguồn gốc giống nòi Thể hiện ý nguyện
đoàn kết, thống nhất cộng đồng của người Việt) Truyện
đã bồi đắp cho em những tình cảm nào? (Tự hào dân
tộc, yêu quí truyền thống dân tộc, đoàn kết, thân ái với mọi người) Sau đó giáo viên hỏi câu hỏi liên hệ tích hợp
gần gũi với vấn đề trao đổi ở trên: Khi đến thăm đền Hùng, Bác Hồ đã nói như thế nào? (Các vua Hùng đã
có công dựng nước Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy
nước) Trong công cuộc giữ nước, nhân dân ta đã thực hiện lời hứa của Bác ra sao? (Tinh thần đoàn kết giữa
Trang 27miền ngược và miền xuôi Cùng đồng lòng xây dựng và
bảo vệ vững chắc tổ quốc Việt Nam) Còn là học sinh,
em sẽ làm gì để thực hiện lời dạy đó của Bác? (Chăm
học chăm làm Yêu thương, giúp đỡ bạn và mọi người xung quanh)
Tiết 5,6 Văn bản: Thánh Gióng ( Truyền thuyết)
Đây là văn bản truyền thuyết với chủ đề yêu nước, tự hào dân tộc, tinh thần đoàn kết, ưa chuộng hòa bình Đối với văn bản này sau khi giáo viên cho học sinh tìm hiểu
về sự ra đời của Gióng, Thánh Gióng lớn lên và ra trận
Từ hình ảnh này giáo viên tích hợp về tinh thần đoàn kết, yêu thương giúp đỡ nhau của nhân dân ta Giáo viên hỏi:
Em nào biết ngày nay ở làng Gióng vẫn truyền lại
phong tục gì? Điều đó có ý nghĩa gì? (Thi nấu cơm, hái
cà Đây là hình thức tái hiện lại quá khứ Gióng lớn lên bằng thức ăn đồ mặc của nhân dân, được nhân dân nuôi dưỡng bằng những cái bình thường, giản dị) Chi tiết
Gióng nhổ tre đánh giặc giáo viên tích hợp câu nói của
Bác trong: Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến: “Ai có súng thì dùng súng, ai có gươm thì dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc thuổng, gậy gộc” để thấy được nhân
dân ta ai cũng yêu nước, không chỉ đánh giặc bằng vũ khí
mà bằng cả cỏ cây của đất nước, bằng tất cả những gì giếtđược giặc Trong những ngày đầu kháng chiến, Đảng ta
đã lãnh đạo hàng nghìn, hàng vạn anh hùng noi gương Thánh Gióng dùng gậy tầm vông đấu tranh chống thực
dân Pháp Em thuộc câu thơ, câu văn nào có nội dung tương tự không? Giáo viên cung cấp cho các em thêm
các địa chỉ về lòng yêu nước:
Ôi Việt Nam xứ sở lạ lùng
Đến em thơ cũng hóa những anh hùng Đến ong dại cũng luyện thành dũng sĩ, Bao hoa trái cũng trở thành vũ khí.
(Tố Hữu)
Trang 28Hay: Đất nghèo nuôi những anh
hùng
Chìm trong máu lửa lại vùng đứng lên
Đạp quân thù xuống đất đen
Súng gươm vứt bỏ lại hiền như xưa.
(Nguyễn Đình Thi, Bài thơ
Hắc Hải)
Truyền thuyết Thánh Gióng kết thúc với chi tiết
Thánh Gióng cùng ngựa bay về trời Trong kịch bản phim
“Ông Gióng”, Tô Hoài kết thúc với hình ảnh tráng sĩ
Gióng cùng ngựa thu nhỏ lại thành em bé cưỡi trâu trở về trên con đường làng mát rượi bóng tre Giáo viên cho họcsinh so sánh hai kết thúc ấy để làm nổi bật tư tưởng yêu hòa bình của dân tộc, khi có giặc ngoại xâm thì:
Mỗi chú bé đều nằm mơ ngựa sắt Mỗi dòng sông đều muốn hóa Bạch Đằng.
Khi hòa bình thì các em lại trở thành những em bé
chăn trâu hồn nhiên, ngây thơ: “Súng gươm vứt bỏ lại hiền như xưa” Các em thực hiện đúng lời Bác dạy: Tuổi nhỏ làm việc nhỏ Tùy theo sức của mình Để tham gia kháng chiến Và gìn giữ hòa bình Các cháu hãy xứng đáng Cháu Bác Hồ Chí Minh Hàng năm các em vẫn
tham gia thi: “Hội khỏe Phù Đổng” trong các nhà trường nhằm rèn luyện sức khỏe để học tập tốt, lao động tốt, thực hiện tốt năm điều Bác dạy góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước
Tiết 93, 94 Văn bản: Đêm nay Bác không ngủ ( Minh Huệ) Mức độ: Toàn bộ.
Đây là một tác phẩm trữ tự sự trữ tình viết về Bác Giáo viên ngoài việc hướng dẫn học sinh tìm hiểu xem trong bài thơ, hình ảnh Bác Hồ hiện lên qua các chi tiết