Quan điểm của xta lin về xây dựng thể chế chính trị xã hội chủ nghĩa

Vì không có sự viện trợ của nước ngoài, kinh tế Liên Xô phát triển chủ yếu dựa vào nguồn tích lũy trong nước, mà tích lũy trong nước lại chủ yếu dựa vào sản xuất lương thực hàng hóa nông

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG 3

1 Sự từ bỏ chính sách kinh tế mới 3

2 Quan điểm của Xta-lin về công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa 4

3 Quan điểm của Xta-lin về tập thể hóa nông nghiệp 7

4 Quan điểm của Xta-lin về xây dựng thể chế chính trị xã hội chủ nghĩa 9

5 Mô hình chủ nghĩa xã hội Liên Xô 11

6 Thanh lọc chính trị 14

KẾT LUẬN 16

Tích cực 16

Tiêu cực 16

LỜI MỞ ĐẦU

Iosif Vissarionovich (hay trong tiếng Anh gọi là Joseph Stalin, thường gọi tắt là Stalin) (1878 –1953) là lãnh đạo tối cao của Liên bang Xô viết từ giữa thập niên 1920 cho đến khi qua đời năm 1953 Là một nhà cách mạng Bolshevik tham gia vào Cách mạng tháng Mười năm 1917, Stalin nhậm chức Tổng bí thư Ban chấp hành Trung ương Đảng năm 1922, khi đó chỉ là một vị trí ít có quyền lực Stalin thành công trong việc đạt tới vị trí lãnh đạo sau khi Lenin qua đời năm 1924 và đến khoảng cuối thập niên 1920 ông là lãnh đạo tối cao ở Liên Xô qua các thời kỳ công nghiệp hóa và hợp tác hóa những năm 30, Chiến tranh Xô-Đức và thời kỳ đầu Chiến tranh Lạnh Bên cạnh vị trí lãnh đạo đảng, ông cũng từng đảm nhiệm các vị trí Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, Dân ủy (tức Bộ trưởng) Quốc phòng Liên Xô, Nguyên soái Liên Xô

Trong thời kỳ cầm quyền của mình, một mặt, Stalin tiến hành các biện pháp trấn áp các đối thủ chính trị mà ông cho là nguy hiểm với nhà nước, đỉnh cao là những năm 1930 Mặt khác, trong giai đoạn Stalin lãnh đạo, Liên Xô đã thực hiện thành công quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, giành chiến thắng trước Đức Quốc xã trong Chiến tranh thế giới thứ hai Cùng với Quốc tế Cộng sản đóng ở Moskva gia tăng ảnh hưởng, Liên Xô trỗi dậy thành một siêu cường sau đó Nhờ vậy, danh tiếng và ảnh hưởng của Stalin đã lan khắp thế giới

NỘI DUNG

Sau khi V.I.Lênin qua đời (21/1/1924), I-ô-sip Vi-sa-ri-nô-vich Xta-lin tiếp tục sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô IV.Xta-lin đã đưa ra một loạt tư tưởng

lý luận về công nghiệp hóa, tập thể hóa nông nghiệp, cải cách thể chế chính trị và xây dựng văn hóa tinh thần Từ đó hình thành mô hình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô, sau đó có ảnh hưởng to lớn đối với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở các nước trong phe xã hội chủ nghĩa trên thế giới Stalin đã đưa ra nhiều biện pháp

đã được tiến hành để hiện thực hóa CNXH

1 Sự từ bỏ chính sách kinh tế mới

Tại đại hội Đảng cộng sản Liên Xô thứ 14 vào tháng 12 năm 1927, Stalin tấn công cánh tả bằng cách trục xuất Lev Davidovich Trotsky và những người ủng hộ ông ta khỏi đảng và sau đó chuyển sáng chống lại những người cánh hữu bằng cách từ bỏ chính sách kinh tế mới của Lenin vốn được bênh vực bởi Nikolai Ivanovich Bukharin và Alexei Ivanovich Rykov

Sau Đại hội XIV, Đảng Cộng sản Liên Xô đề ra phương châm công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa, công nghiệp Liên Xô phát triển nhanh chóng Đến cuối năm 1927, quy mô sản xuất công nghiệp của Liên Xô đã vượt mức trước chiến tranh 23,7% Tuy nhiên sự phát triển nhanh chóng của công nghiệp đã làm gay gắt thêm mâu thuẫn giữa công nghiệp với nền nông nghiệp vốn lạc hậu Vì không có sự viện trợ của nước ngoài, kinh tế Liên Xô phát triển chủ yếu dựa vào nguồn tích lũy trong nước, mà tích lũy trong nước lại chủ yếu dựa vào sản xuất lương thực hàng hóa nông nghiệp Nhưng tình hình của nông nghiệp thời bấy giờ không đáp ứng được nhu cầu của phát triển công nghiệp vì năng suất thấp và tỷ suất hàng hóa nông sản rất thấp, thậm chí cuối năm 1927, đầu năm 1928 đã xảy ra “khủng hoảng thu mua lương thực” Điều đó đã đe dọa nghiêm trọng đến sự phát triển của toàn bộ nền kinh

tế, đặc biệt là tiến trình công nghiệp hóa Để khắc phục sự mất cân đối giữa công nghiệp và nông nghiệp, Đại hội XV Đảng Cộng sản (b) Liên Xô họp tháng 12 năm

1927 đã thông qua nghị quyết xác địnhphương châm công nghiệp hóa và tập thể hóa

nông nghiệp Từ Đại hội này, Đảng Cộng sản (b) Liên Xô đã từ bỏ chính sách kinh

tế mới Về vấn đề này, Xtalin viết: “Chúng ta

giữ chính sách kinh tế mới, chính là vì chính sách đó phục vụ cho sự nghiệp của chủ nghĩa xã hội Bao giờ nó thôi không phục vụ cho sự nghiệp của chủ nghĩa xã hội nữa, thì khi ấy chúng ta sẽ vứt nó đi Lênin đã nói rằng việc đặt ra chính sách kinh tế mới là một việc làm đúng đắn và lâu dài, nhưng Lênin không bao giờ nói rằng chính sách đó đặt ra đề thi hành mãi mãi" Và thế là Xta-lin đã từ bỏ chính sách kinh tế mới, đưa ra những quan điểm xây dựng chủ nghĩa xã hội thực hiện quá độ trực tiếp”

2 Quan điểm của Xta-lin về công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa

Để xây dựng cơ sở kinh tế cho chủ nghĩa xã hội, Đại hội XIV Đảng Cộng sản Liên

Xô đã đề ra đường lối chung thực hiện công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa

Xta-lin chỉ rõ, phương pháp công nghiệp hóa của Liên Xô căn bản không giống với phương pháp công nghiệp hóa tư bản chủ nghĩa Công nghiệp hóa các nước tư bản chủ nghĩa thường bắt đầu từ công nghiệp nhẹ, còn Liên Xô thì bắt đầu từ công nghiệp nặng

Xta-lin không những chủ trương ưu tiên phát triển công nghiệp nặng mà còn nhấn mạnh đến phát triển công nghiệp nặng tốc độ cao

Theo Xta-lin, công nghiệp hóa với tốc độ cao không chỉ là đòi hỏi cấp bách của đất nước mà còn là khả năng khách quan Xta-lin đã đưa ra bốn điều kiện thuận lợi: 1) tài nguyên khoáng sản và nông nghiệp có thể thỏa mãn nhu cầu phát triển kinh tế; 2) có chính quyền Xô viết được đông đảo nhân dân lao động ủng hộ;

3) nền kinh tế kế hoạch có thể tránh được khủng hoảng;

4) sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng cộng sản

Sự huy động các nguồn lực bởi uỷ ban kế hoạch nhà nước tăng cường cơ sở công nghiệp quốc gia Từ 1928 đến 1932, sản xuất gang, thứ cần thiết cho sự phát triển của hạ tầng công nghiệp chưa hiện hữu, tăng từ 3,3 triệu lên đến 10 triệu tấn một

năm Than, sản phẩm trung gian cung cấp năng lượng cho các nền kinh tế hiện đại

và cuộc công nghiệp hoá của Stalin tăng mạnh từ 35,4 triệu đến 75 triệu tấn, và sản xuất quặng thép tăng từ 5,7 triệu đến 19 triệu tấn Một số tổ hợp công nghiệp lớn như Magnitogorsk và Kuznetsk, các nhà máy ô tô Moskva và Gorky, các nhà máy máy công nghiệp nặng Urals và Kramatorsk, các nhà máy máy kéo Kharkov, nhà máy sản xuất máy kéo Stalingrad và Cheliabinsk đã được hoặc đang trong quá trình xây dựng

Với sự hỗ trợ của chuyên gia nước ngoài và sau đó là tự lực trong nước, Liên Xô đã xây dựng được một loạt các tổ hợp công nghiệp khổng lồ ở dọc sông Dniepr, các nhà máy luyện kim như Magnitogorsk, Lipetsk và Chelyabinsk, Novokuznetsk, Norilsk và Uralmash, nhà máy máy kéo ở Volgograd, Chelyabinsk, Kharkov, Uralvagonzavod và nhiều nơi khác Năm 1935, Liên

Xô đã khởi công giai đoạn đầu tiên của Tuyến tàu điện ngầm Moscow với tổng chiều dài 11,2 km, một công trình hiện đại thời bấy giờ và vẫn được sử dụng cho tới ngày nay

Nhà máy sản xuất ô tô Moscow và Gorky được xây dựng, và việc mở rộng các cơ sở công nghiệp nặng và sản xuất thép đã làm cho việc sản xuất một số lượng lớn ô tô trở thành hiện thực Ví dụ, sản xuất xe con và xe tải, đã đạt tới con số 200.000 vào năm 1931 (trước năm 1917, nước Nga gần như không có khả năng tự sản xuất ô-tô) Dựa phần lớn ở những con số trên kế hoạch sản xuất, các chỉ tiêu công nghiệp trong

5 năm đã được hoàn thành tới 93,7% chỉ trong 4 năm, trong khi chỉ tiêu dành cho công nghiệp nặng được hoàn thành tới 108% Tháng 12 năm 1932, Stalin tuyên bố

kế hoạch 5 năm lần 1 là một sự thành công trước Uỷ ban Trung ương, bởi vì sự tăng trưởng sản xuất than và thép có thể đáp ứng cho sự phát triển công nghiệp trong tương lai

Trong khi không nghi ngờ đã có được một bước nhảy vọt trong năng lực công nghiệp, kế hoạch 5 năm đã đề ra kỷ luật khắc nghiệt đối với công nhân công nghiệp; các định mức sản lượng cao, đòi hỏi thợ mỏ phải làm việc ba ca (khoảng 10-12 giờ một ngày) Việc không hoàn thành định mức có thể dẫn đến trách nhiệm cá nhân, bị

trừ lương và giảm tiêu chuẩn sinh hoạt Các điều kiện làm việc và an toàn lao động khá thấp Khoảng 127.000 vụ tai nạn lao động đã xảy ra trong bốn năm (từ 1928 đến 1932) Việc sử dụng lao động trong các trại giam cũng không bị bỏ qua Trong việc xây dựng các tổ hợp công nghiệp, những người trong các trại lao động cũng được sử dụng như những nguồn tài nguyên nhân lực có thể tận dụng

Dưới sự lãnh đạo của Xta-lin, Liên Xô đã tiến hành công nghiệp hóa thực sự nhanh chóng Khi hoàn thành kế hoạch 5 năm lần thứ nhất (bắt đầu từ năm 1921), tỷ trọng công nghiệp trong kinh tế quốc dân đã đạt đến 70%, khi hoàn thành kế hoạch 5 năm lần thứ hai, tỷ trọng đó lên đến 77,4% Năm 1937 giá trị sản lượng công nghiệp của Liên Xô đã vượt Đức, Anh, Pháp, đứng đầu châu Âu và đứng thứ hai trên thế giới Đặc biệt là đã xây dựng được một hệ thống công nghiệp có đủ các ngành, lấy công nghiệp nặng làm trung tâm, thực hiện được bước nhảy vọt “biến nước lạc hậu thành nước tiên tiến, nước nông nghiệp thành nước công nghiệp”

Tích lũy cao, tốc độ cao, ưu tiên phát triển công nghiệp nặng là phương thức công nghiệp hóa mà Liên Xô đã áp dụng trong điều kiện lịch sử đặc biệt của một nước lạc hậu về kinh tế đứng trước sự uy hiếp của chủ nghĩa đế quốc

Trong lịch sử, nước Anh cần 200 năm để trở thành một nước công nghiệp, nước Mỹ cần 120 năm, Nhật Bản cần 40 năm Trong khi đó, Liên Xô chỉ cần 18 năm để hoàn thành về cơ bản quá trình công nghiệp hóa của mình Đây là tốc độ công nghiệp hóa nhanh nhất mà lịch sử thế giới từng ghi nhận

Nói một cách hình tượng, trong một khoảng thời gian ít hơn 1/4 thế kỷ, trình độ kỹ thuật của nước Nga đã nhảy vọt từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 20 Kenneth Neill Cameron nhận xét: "Rõ ràng là chúng ta đang chứng kiến một sự tiến bộ kinh tế to lớn nhất từng được ghi nhận, ngay cả so với các cuộc cách mạng công nghiệp Trong thời hạn 10 năm, một xã hội chủ yếu là phong kiến đã thay đổi thành một đất nước công nghiệp Và lần đầu tiên trong lịch sử, một bước tiến như vậy không phải do chủ nghĩa tư bản, mà là do chủ nghĩa xã hội tiến hành”

Đường lối đó đã có tác dụng quan trọng trong việc thúc đẩy mạnh mẽ quá trình xây dựng cơ sở kinh tế xã hội chủ nghĩa, vượt qua được những khó khăn, thách thức bất

khả kháng của hoàn cảnh lịch sử Liên Xô lúc đó: bị cô lập trong sự bao vây, đe dọa xâm lược của các nước tư bản Những đường lối đó cũng phải trả một giá rất đắt Vì coi nhẹ nông nghiệp và công nghiệp nhẹ nên đã tạo ra sự mất cân đối kéo dài trong

tỷ lệ giữa các ngành của nền kinh tế quốc dân và giữa các ngành trong nội bộ công nghiệp, nông nghiệp và công nghiệp nhẹ

3 Quan điểm của Xta-lin về tập thể hóa nông nghiệp

Mâu thuẫn ngày càng gay gắt giữa công nghiệp phát triển tốc độ cao với nông nghiệp lạc hậu và cuộc khủng hoảng thu mua lương thực cuối 1927 đầu 1928 đã thúc đẩy Xta-lin thực hiện con đường tập thể hóa nông nghiệp nhanh chóng

Trong chính sách kinh tế mới, Lênin đặc biệt nhấn mạnh phải kiên trì nguyên tắc tự nguyện trong việc đưa nông dân đi theo con đường hợp tác hóa Xta-lin tuy cũng nói theo nguyên tắc tự nguyện, nhưng thực tế chạy theo số lượng, đã dùng biện pháp hành chính cưỡng bức nông dân tập thể hóa Nhiều địa phương do nôn nóng hoàn thành tập thể hóa 100% trong cao trào hợp tác hóa, đã không kiên trì giải thích, thuyết phục nông dân mà đã dùng mệnh lệnh hành chính, định hạn thời gian bắt buộc gia nhập

Tháng 12 năm 1928, Uỷ ban Trung ương quyết định thực hiện tập thể hoá bắt buộc nông nghiệp Sự kiện này đánh dấu chấu hết cho NEP, vốn từng cho phép nông dân bán thặng dư của họ ra thị trường tự do Việc trưng thu lương thực xuất hiện và nông dân bị bắt buộc phải dừng làm việc trên cánh đồng nhỏ và đất đai riêng để chuyển sang làm việc trong các nông trại tập thể, và bán sản phẩm của họ cho nhà nước với một mức giá do nhà nước đặt ra

Đã được kế hoạch 5 năm lần thứ nhất đưa ra các mục tiêu, nhà nước tìm cách tăng cường kiểm soát chính trị nông nghiệp, hy vọng cung cấp đủ lương thực cho số lượng vùng thành thị gia tăng nhanh chóng và để xuất khẩu lúa gạo, một nguồn ngoại tệ cần thiết để nhập khẩu công nghệ cần thiết cho hiện đại hóa công nghiệp Tới năm 1936, khoảng 90% nông nghiệp Xô viết đã được tập thể hoá Trong nhiều trường hợp nông dân chống đối lại quá trình này và thường giết thịt những con vật nuôi của họ hơn là đưa chúng vào các nông trại tập thể Kulak, những nông dân giàu

có và sở hữu nhiều ruộng đất (địa chủ), bị cưỡng bức dời đến Siberia (một tỷ lệ lớn kulak phải làm việc trong các trại lao động) Chính sách loại bỏ kulak như một tầng lớp xã hội, được Stalin đưa ra vào cuối 1929, nghĩa là sự bắt giữ và trục xuất tới các trại lao động

Mặc dù được mong đợi sẽ làm gia tăng sản lượng, tập thể hoá dẫn tới một sự sụt giảm lớn trong sản xuất nông nghiệp, chỉ đạt lại được mức của NEP tới tận 1940 Sự biến động cùng với sự tập thể hoá rất nghiêm trọng ở những vùng lân cận Volga của Ukraina, một sự thực dẫn tới việc nhiều học giả Ukraina tranh cãi rằng đã có một chính sách có cân nhắc về việc bỏ đói người dân Ukraina Số người chết vì nạn đói được ước tính khoảng 2-3 triệu người, trong đó khoảng một nửa là ở Ukrana Con số hiện nay về thương vong trong nạn đói được tranh cãi cho mãi đến tận bây giờ Năm

1975, Abramov và Kocharli ước tính rằng 265.800 gia đình kulak đã bị đưa đến Trại cải tạo lao động năm 1930 Năm 1979, Roy Medvedev đã sử dụng ước tính của Abramov và Kocharli để tính rằng 2,5 triệu nông dân đã bị trục xuất từ 1930 đến

1931 nhưng ông vẫn cho rằng mình còn ước lượng dưới mức con số thực

Sau khi tập thể hóa, đến cuối năm 1937, có 93% nông hộ và 99% đất canh tác đã được tập thể hóa Cả nước đã có 242.500 nông trang tập thể, 4.000 nông trường quốc doanh, 9.818 trạm máy móc nông nghiệp Sau khi hợp tác xã ra đời, các thửa đất nhỏ của hộ gia đình đã được dồn thành những cánh đồng lớn thuận lợi cho việc

sử dụng máy móc cơ khí nông nghiệp Nền nông nghiệp Liên Xô đã trở thành nền nông nghiệp sản xuất quy mô lớn, giá trị sản lượng nông nghiệp đến cuối kế hoạch 5 năm lần 2 đã tăng 25%[1] Trên 90% đất đai trồng trọt đã được cày cấy bằng máy móc, thu nhập bằng tiền của nông trang viên tăng 3 lần[2]

Nông thôn Liên Xô đã có những biến đổi to lớn Từ 1938 đến 1940, Liên Xô đã xây dựng mới hơn 1.200 trạm cơ giới kỹ thuật[2], nền nông nghiệp nhận được 92.000 máy kéo mới Tới đầu năm 1941 đã điện khí hoá hơn 10 nghìn nông trang và 2.500 trạm cơ giới kỹ thuật Việc canh tác thủ công trên các mảnh ruộng nhỏ, dùng gia súc kéo cày đã được thay thế bởi các nông trường cỡ lớn được cơ giới hóa Nông nghiệp _

[1] Giáo trình LS kinh tế, ĐH Kinh tế quốc dân Trang 143

[2] http://user.hnue.edu.vn/index.php?page=news&uid=118&news_id=877

Liên Xô đã cơ bản được cơ giới hóa, năm 1938 đã có 483.500 máy kéo và 153.500 máy gặt đập liên hợp, thay thế cho ngựa kéo trước đây[3]

Lênin coi hợp tác xã là hình thức cơ bản của chủ nghĩa xã hội ở nông thôn Lênin đã khẳng định sự phát triển hợp tác xã trong nhà nước vô sản và sự phát triển của chủ nghĩa xã hội ở nông thôn nước Nga là một thể thống nhất Phong trào hợp tác hóa phải tiến hành từng bước, từ hợp tác xã cùng tiến lên hợp tác xã sản xuất, từ hợp tác

xã cấp thấp lên hợp tác xã cấp cao

Nhưng, khi thực hiện phong trào tập thể hóa hoàn toàn, Xta-lin lại coi tổ hợp lao động nông nghiệp là hình thức cơ bản của tập thể hóa Trong hình thức tổ hợp lao động này, tư liệu sản xuất cơ bản của nông nghiệp bao gồm ruộng đất, máy móc và nông cụ, gia súc, những công trình xây dựng dùng cho kinh doanh sản xuất, v đều được công hữu hóa, người nông dân tiến hành lao động sản xuất tập thể như trong xí nghiệp, nhà máy

Như vậy, Xta-lin đã không tiến hành tập thể hóa theo từng bước từ thấp đến cao mà thực hiện đưa nông dân có thể đi thẳng lên chế độ sở hữu công cộng về tư liệu sản xuất

Đến năm 1939, trong Đại hội XVI của Đảng Cộng sản Liên Xô, Xta-lin tuyên bố, nông trạng tập thể cuối cùng đã được củng cố và xác lập, kinh tế tập thể xã hội chủ nghĩa là hình thức duy nhất của nông nghiệp Liên Xô

Việc tập thể hóa nông nghiệp hoàn toàn đã mang lại hậu quả nghiêm trọng cho kinh

tế Liên Xô Chế độ nông trạng tập thể lấy tổ hợp lao động làm hình thức tổ chức cơ bản, không những không thúc đẩy được nông nghiệp phát triển, mà trái lại vì trình

độ tổ chức và quản lý kém kéo dài, không phát huy được tính tích cực của nông dân làm cho sản xuất trì trệ, mãi đến đầu những năm 50 thế kỷ XX, sản lượng lương thực hàng năm mới vượt qua mức trước chiến tranh thế giới lần thứ nhất

[3] Cameron, Kenneth Neill Stalin, Man of Contradiction Toronto: NC Press, c1987, p 74

4 Quan điểm của Xta-lin về xây dựng thể chế chính trị xã hội chủ nghĩa

Năm 1936, Liên Xô tuyên bố cơ bản hoàn thành cải tạo xãhội chủ nghĩa nền kinh tế quốc dân và xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội Với Hiến pháp được thông qua năm 1936, thể chế chính trị Liên Xô đã cơ bản hình thành

+ Một số vấn đề của thể chế chính trị Liên Xô

* Về chế độ một đảng Theo Xta-lin, ở Liên Xô đã không còn giai cấp bóc lột nữa,

chỉ còn hai giai cấp là công nhân và nông dân, mà hai giai cấp này có lợi ích cơ bản hoàn toàn nhất trí, tương thân, tương ái Do đó, ở Liên Xô không có cơ sở xã hội cho sự tồn tại nhiều đảng

* Về vấn đề quan hệ giữa đảng với chính quyền và các tổ chức quần chúng Xtalin

khẳng định, đảng là công cụ của chuyên chính vô sản Trong hệ thống chuyên chính

vô sản, đảng là lực lượng lãnh đạo chủ yếu Chỉ có đảng mới có thể thống nhất và lãnh đạo tổ chức quần chúng nhân dân tiến hành công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội đến thắng lợi hoàn toàn Xta-lin chỉ rõ, tổ chức quần chúng nhân dân bao gồm công đoàn, xô viết, hợp tác xã, đoàn thanh niên và rất nhiều chi nhánh của những tổ chức này ở trung ương và địa phương

Xta-lin thừa nhận tính độc lập tương đối của các tổ chức quần chúng, khẳng định đảng không thể và không nên làm thay chức năng của công đoàn, xô viết và các tổ chức quần chúng khác

Xta-lin chỉ ra cần phải có sự phân công, phân nhiệm giữa đảng và chính quyền Đảng không được bao biện làm thay xô viết, làm thay chức năng của cơ quan chức năng chính quyền nhà nước và cơ quan quản lý

Tuy nhiên, trong thực tế công tác, chính Xta-lin đã không phân biệt rạch ròi giữa đảng và nhà nước, hiện tượng đảng bao biện làm thay chính quyền rất phổ biến và là