TIỂU LUẬN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VAI TRÒ, HẠN CHẾ VÀ XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN. LIÊN HỆ THỰC TIỄN

MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1 4. BỐ CỤC ĐỀ TÀI 2 NỘI DUNG 3 CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CHỦ NGHĨA TƯ BẢN 3 1.1. Khái niệm 3 1.2. Lịch sử 3 1.3. Các hình thái 4 CHƯƠNG 2: VAI TRÒ , HẠN CHẾ VÀ XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN 6 2.1. Vai trò của chủ nghĩa tư bản 6 2.2. Hạn chế của chủ nghĩa tư bản 7 2.3. Xu hướng phát triển của chủ nghĩa tư bản 8 CHƯƠNG 3: LIÊN HỆ THỰC TIỄN 11 KẾT LUẬN 18 TÀI LIỆU THAM KHẢO 19 MỞ ĐẦU 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Chủ nghĩa là một học thuyết có lý luận chủ trương cách thức sinh hoạt của xã hội hay con người. Tư bản là giá trị mang lại giá trị thặng dư bằng cách bóc lột lao động làm thuê. Chủ nghĩa tư bản là một hình thái kinh tế xã hội của loài người, xuất hiện đầu tiên tại châu Âu phôi thai và phát triển từ trong lòng xã hội phong kiến châu Âu và chính thực được xác lập như một hình thái xã hội tại Anh và Hà Lan ở thế kỷ thứ XVII. Sau cách mạng Pháp cuối thế kỷ 18 hình thái chính trị của “nhà nước tư bản chủ nghĩa” dần dần chiếm ưu thế hoàn toàn tại châu Âu và loại bỏ dần hình thái nhà nước của chế độ phong kiến, quý tộc. Và sau này hình thái chính trị kinh tế xã hội tư bản chủ nghĩa lan ra khắp châu Âu và thế giới. Ngay từ khi xuất hiện cho đến ngày nay chủ nghĩa tư bản luôn là đối tượng nghiên cứu và đành giá môn xã hội học của thế giới và đến tận hôn nay vẫn chưa thể đánh giá nhất quán về vai trò và tương lai của chủ nghĩa tư bản. Khi đề cập đến vai trò, hạn chế và xu hướng vận động của chủ nghĩa tư bản thì V.I.Lênin nhận xét rằng: “ Sự phát triển nhanh chóng và sự trì truệ là hai xu hướng cùng song song tồn tại trong nền kinh tế độc quyền. Đó cũng chính là một biểu hiện quan trọng thuộc chủ nghĩa tư bản độc quyền. Hai xu thế phát triển nhanh chóng và trì truệ được thể hiện rõ qua vai trò và hạn chế của chủ nghĩa tư bản. Vì vậy nhóm chúng em chọn đề tài : “ Vai trò, hạn chế và xu hướng phát triển của Chủ nghĩa tư bản. Liên hệ thực tiễn ” để tìm hiểu đánh giá, nhận xét đúng đắn ưu nhược điểm, tích cực hạn chế của chủ nghĩa tư bản. 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Tìm hiểu vai trò của chủ nghĩa tư bản đối sự phát triển của nền sản xuất xã hội. Tìm hiểu về nhược điểm, hạn chế , những mâu thuẫn kinh tế cơ bản. Tìm hiểu về xu hướng phát triển của chủ nghĩa tư bản. 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Tra cứu tài liệu, tổng hợp và phân tích thông tin, nghiên cứu và đưa ra những nhận xét, đánh giá. 1 Vận dụng quan điểm toàn diện và hệ thống, kết hợp khái quát và mô tả, phân tích và tổng hợp, các phương pháp liên ngành xã hội và nhân văn. 4. BỐ CỤC ĐỀ TÀI Tiểu luận được trình bày với nội dung gồm 3 chương chính: Chương 1: Khái quát chung về Chủ nghĩa tư bản Chương 2: Vai trò, hạn chế và xu hướng phát triển của chủ nghĩa tư bản Chương 3: Liên hệ thực tiễn từ chủ NỘI DUNG CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CHỦ NGHĨA TƯ BẢN 1.1. Khái niệm Chủ nghĩa tư bản là một hệ thống kinh tế dựa trên quyền sở hữu tư nhân đối với tư liệu sản xuất và hoạt động sản xuất vì lợi nhuận. Các đặc điểm đặc trưng của chủ nghĩa tư bản bao gồm: tài sản tư nhân, tích lũy tư bản, lao động tiền lương, trao đổi tự nguyện, một hệ thống giá cả và thị trường cạnh tranh. Trong nền kinh tế thị trường tư bản, việc điều hành và đầu tư được quyết định bởi chủ sở hữu tài sản, tư liệu sản xuất hoặc khả năng sản xuất trong thị trường tài chính, trong khi giá cả, phân phối hàng hóa và dịch vụ chủ yếu được quyết định bởi sự cạnh tranh trong thị trường hàng hóa và dịch vụ. 1.2. Lịch sử Chủ nghĩa tư bản đã bắt đầu tồn tại trên quy mô nhỏ trong nhiều thế kỷ xuất hiện dưới dạng các hoạt động buôn bán, cho thuê và cho vay và đôi khi là ngành công nghiệp quy mô nhỏ với một số lao động làm công ăn lương. Đã có một lịch sử rất dài trong trao đổi hàng hóa đơn giản và sản xuất hàng hóa đơn giản, đó là nền tảng ban đầu cho sự phát triển của tư bản từ trao đổi thương mại. Thời kỳ chủ nghĩa tư bản theo Karl Marx có từ các thương gia thế kỷ 16 và các thành phố đô thị nhỏ. Marx biết rằng lao động tiền lương đã tồn tại trên một quy mô nhỏ trong nhiều thế kỷ trước khi ngành công nghiệp tư bản chủ nghĩa. Các nước Hồi đã giáo sớm ban hành chính sách kinh tế tư bản, di cư sang châu Âu thông qua các đối tác thương mại từ các thành phố như Venice. Chủ nghĩa tư bản trong hình thức hiện đại có thể được bắt nguồn từ sự xuất hiện của chủ nghĩa tư bản nông nghiệp và chủ nghĩa trọng thương trong thời kỳ Phục hưng. Các hình thức tư bản và trao đổi thương mại đã tồn tại nhiều năm trong phần lớn lịch sử, nhưng nó không dẫn đến sự công nghiệp hóa hay chi phối quá trình sản xuất của xã hội. Do nó đòi hỏi rất nhiều các điều kiện, bao gồm các công nghệ cụ thể về sản xuất hàng loạt, khả năng độc lập, tư nhân và buôn bán phương tiện sản xuất, một tầng lớp công nhân sẵn sàng bán sức lao động của mình để kiếm sống, khung pháp lý thúc đẩy thương mại, cơ sở vật chất cho phép lưu thông hàng hóa một quy mô lớn và an ninh cho sự tích lũy cá nhân. Nhiều điều kiện trong số này không tồn tại ở nhiều nước thế giới thứ ba, mặc dù có nhiều vốn và lao động. Những trở ngại cho sự phát triển của thị trường tư bản do đó ít kỹ thuật và xã hội, văn hóa và chính trị hơn. 1.3. Các hình thái Chủ nghĩa tư bản tiên tiến Chủ nghĩa tư bản tiên tiến là tình huống liên quan đến một xã hội mà trong đó mô hình tư bản đã được tích hợp và phát triển sâu và rộng rãi trong một thời gian dài. Chủ nghĩa tư bản tài chính Trong loạt các phê phán chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa Mác và Lênin nhấn mạnh vai trò của Tư bản tài chính là đã được cầm quyền quan tâm trong xã hội tư bản, đặc biệt là trong các giai đoạn sau này. Chủ nghĩa trọng thương Chủ nghĩa trọng thương là một hình thức chủ nghĩa dân tộc của chủ nghĩa tư sớm ra đời khoảng vào cuối thế kỷ thứ 16. Nó được đặc trưng bởi sự gắn bó giữa lợi ích kinh doanh quốc gia với lợi ích của nhà nước và chủ nghĩa đế quốc; và do đó, bộ máy nhà nước được sử dụng để thúc đẩy lợi ích kinh doanh quốc gia ở nước ngoài. Kinh tế thị trường tự do Nền kinh tế thị trường tự do đề cập đến một hệ thống kinh tế tư bản nơi giá cả hàng hóa và dịch vụ được đặt tự do bởi lực cung và cầu và được phép đạt đến điểm cân bằng mà không có sự can thiệp của chính sách của chính phủ. Nó thường đòi hỏi sự hỗ trợ cho các thị trường cạnh tranh cao và sở hữu tư nhân của các doanh nghiệp sản xuất. Laissez faire là một hình thức kinh tế thị trường tự do rộng lớn hơn, nơi vai trò của nhà nước bị hạn chế trong việc bảo vệ quyền sở hữu. Kinh tế thị trường xã hội Một nền kinh tế thị trường xã hội là hệ thống thị trường tự do danh nghĩa, nơi mà sự can thiệp của chính phủ vào việc hình thành giá được giữ ở mức tối thiểu, nhưng tiểu bang cung cấp các dịch vụ quan trọng trong lĩnh vực an sinh xã hội, trợ cấp thất nghiệp và công nhận quyền lao động thông qua thỏa thuận thương lượng tập thể quốc gia. Mô hình này nổi bật ở các nước phương Tây và Bắc Âu cũng như Nhật Bản, mặc dù có cấu hình hơi khác nhau. Phần lớn các doanh nghiệp thuộc sở hữu tư nhân trong mô hình kinh tế này. Chủ nghĩa tư bản Rhine đề cập đến mô hình hiện đại của chủ nghĩa tư bản và sự thích ứng của mô hình thị trường xã hội tồn tại ở lục địa Tây Âu ngày nay. Chủ nghĩa tư bản nhà nước Chủ nghĩa tư bản nhà nước là một nền kinh tế thị trường tư bản thống trị bởi các doanh nghiệp nhà nước, nơi mà các doanh nghiệp nhà nước được tổ chức thành các doanh nghiệp thương mại, tìm kiếm lợi nhuận. Việc chỉ định đã được sử dụng rộng rãi trong suốt thế kỷ 20 để chỉ định một số hình thức kinh tế khác nhau, từ sở hữu nhà nước trong nền kinh tế thị trường đến các nền kinh tế chỉ huy của Khối Đông cũ. Chủ nghĩa tư bản độc quyền Chủ nghĩa tư bản của công ty là nền kinh tế thị trường tự do hoặc hỗn hợp đặc trưng bởi sự thống trị của các tập đoàn cấp bậc, quan liêu. Kinh tế hỗn hợp Một nền kinh tế hỗn hợp là một nền kinh tế dựa trên thị trường bao gồm cả sở hữu tư nhân và công cộng của các phương tiện sản xuất và can thiệp kinh tế thông qua các chính sách kinh tế vĩ mô nhằm sửa chữa thất bại thị trường, giảm thất nghiệp và giữ lạm phát thấp. Mức độ can thiệp tại các thị trường khác nhau giữa các quốc gia khác nhau. Một số nền kinh tế hỗn hợp, chẳng hạn như Pháp theo dirigisme, cũng có một mức độ lập kế hoạch kinh tế gián tiếp trên một nền kinh tế chủ yếu dựa trên tư bản. CHƯƠNG 2: VAI TRÒ , HẠN CHẾ VÀ XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN Vai trò của chủ nghĩa tư bản Chủ nghĩa tư bản phát triển qua hai giai đoạn: chủ nghĩa tư bàn cạnh tranh tự do và chủ nghĩa tư bản độc quyền, mà nấc thang tột cùng của nó là chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước. Trong suốt quá trình phát triển, nếu chưa xét đến hậu quả nghiêm trọng đã gây ra đối với loài người thì chủ nghĩa tư bản cũng có những đóng góp tích cực đối với phát triển sản xuất. Đó là: • Sự ra đời của chủ nghĩa tư bản đã giải phóng loài người khỏi đêm trường trung cổ của xã hội phong kiến; đoạn tuyệt với nền kinh tế tự nhiên, tự túc, tự cấp chuyển sang phát triển kinh tế hàng hóa tư bản chủ nghĩa, chuyển sản xuất nhỏ thành sản xuất lớn hiện đại. • Phát triển lực lượng sản xuất. Quá trình phát triển của chủ nghĩa tư bàn đã làm cho lực lượng sản xuất phát triển mạnh mẽ với trình độ kỹ thuật và công nghệ ngày càng cao từ kỹ thuật thủ công lên kỹ thuật cơ khí (thời kỳ của C.Mác và V.I. Lênin) và ngày nay các nước tư bản chủ nghĩa cũng đang là những quốc gia đi đầu trong việc chuyển nền sản xuất của nhân loại từ giai đoạn cơ khí hóa sang giai đoạn tự động hóa, tin học hóa và công nghệ hiện đại. Cùng với sự phát triển của kỹ thuật và công nghệ là quá trình giải phóng sức lao động, nâng cao hiệu quả khám phá và chinh phục thiên nhiên của con người, đưa nền kinh tế của nhân loại bước vào một thời đại mới : thời đại của kinh tế tri thức. • Thực hiện xã hội hóa sản xuất. Chủ nghĩa tư bản đã thúc đẩy nền sản xuất hàng hóa phát triển mạnh và đạt tới mức điển hình nhất trong lịch sử, cùng với nó là quá trình xã hội hóa sản xuất cả chiều rộng và chiều sâu. Đó là sự phát triển của phân công lao động xã hội, sản xuất tập trung với quy mô hợp lý, chuyên môn hóa sản xuất và hợp tác lao động sâu sắc, mối liên hệ kinh tế giữa các đơn vị, các ngành, các lõnh vực ngày càng chặt chẽ, làm cho các quá trình sản xuất phân tán được liên kết với nhau và phụ thuộc lẫn nhau thành một hộ thống, thành một quá trình sản xuất xã hội. Chủ nghĩa tư bản thông qua cuộc cách mạng công nghiệp đã lần đầu tiên biết tổ chức lao động theo kiểu công xưởng, do đó đã xây dựng được tác phong công nghiệp cho người lao động, làm thay đổi nền nếp, thói quen của người lao động sản xuất nhỏ long xã hội phong kiến. Chủ nghĩa tư bản lần đầu tiên trong lịch sử dã thiết lập nên nền dân chủ tư sản, nền dân chủ này tuy chưa phải là hoàn hảo, song so với thể chế chính trị trong các xã hội phong kiến, nô lệ, vẫn tiến bộ hơn rất nhiều bởi vì nó được xây dựng trên cơ sở thừa nhận quyền tự đo thân thể của cá nhân. Tóm lại, chủ nghĩa tư bản ngày nay với những thành tựu và đóng góp của nó dối với sự phát triển của nền sản xuất xã hội, là sự chuẩn bị tốt nhất những điều kiện, tiền đề cho sự ra đời của chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới. Nhưng bước chuyển từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội vẫn phải thông qua các cuộc cách mạng xã hội. Dĩ nhiên, cuộc cách mạng xã hội sẽ diễn ra bằng phương pháp nào hòa bình hay bạo lực, điều đó hoàn toàn tùy thuộc vào những hoàn cảnh lịch sử cụ thể của từng nước và bối cảnh quốc tế chung từng thời điểm, vào sự lựa chọn của các lực lượng cách mạng. Hạn chế của chủ nghĩa tư bản Bên cạnh đóng góp tích cực nói trên, chủ nghĩa tư bản cũng có những hạn chế về mặt lịch sử. Những hạn chế này được C. Mác và VILênin để cập ngay từ trong lịch sử ra đời, tồn tại và phát triển của chủ nghĩa tư bản. Trước hết, về lịch sử ra đời của chủ nghĩa tư bản như Mặc đã phân tích, chủ nghĩa tư bản ra đời gắn liền với quá trình tích lũy nguyên thủy của chủ nghĩa tư bản. Thực chất, đó là quá trình tích lũy tiền tệ nhờ vào những biện pháp ăn cướp, tước đoạt đối với những người sản xuất hàng hóa nhỏ và nông dân tự do, nhờ vào hoạt động buôn bán, trao đổi không ngang giá qua đó mà thực hiện sự bóc lột, nô dịch đối với những nước lạc hậu. Về quá trình tích lũy nguyên thủy của chủ nghĩa tư bản, C Mặc cho rằng, đó là lịch sử đầy máu và bùn nhơ, không giống như một câu chuyện tình ca, nó được sử sách ghi chép lại bằng những trang đẫm máu và lửa không bao giờ phai

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP HCM

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ



MÔN HỌC: NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN

TIỂU LUẬN

VAI TRÒ, HẠN CHẾ VÀ XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA

CHỦ NGHĨA TƯ BẢN LIÊN HỆ THỰC TIỄN

Thành phố Hồ Chí Minh, Tháng 6 năm 2021

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN

………

………

………

………

Điểm: ………

KÝ TÊN

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1

3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1

4 BỐ CỤC ĐỀ TÀI 2

NỘI DUNG 3

CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CHỦ NGHĨA TƯ BẢN 3

1.1 Khái niệm 3

1.2 Lịch sử 3

1.3 Các hình thái 4

CHƯƠNG 2: VAI TRÒ , HẠN CHẾ VÀ XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA CHỦ NGHĨA TƯ BẢN 6

2.1 Vai trò của chủ nghĩa tư bản 6

2.2 Hạn chế của chủ nghĩa tư bản 7

2.3 Xu hướng phát triển của chủ nghĩa tư bản 8

CHƯƠNG 3: LIÊN HỆ THỰC TIỄN 11

KẾT LUẬN 18

TÀI LIỆU THAM KHẢO 19

MỞ ĐẦU

Chủ nghĩa là một học thuyết có lý luận chủ trương cách thức sinh hoạt của xã hộihay con người Tư bản là giá trị mang lại giá trị thặng dư bằng cách bóc lột lao độnglàm thuê Chủ nghĩa tư bản là một hình thái kinh tế - xã hội của loài người, xuất hiệnđầu tiên tại châu Âu phôi thai và phát triển từ trong lòng xã hội phong kiến châu Âu vàchính thực được xác lập như một hình thái xã hội tại Anh và Hà Lan ở thế kỷ thứXVII Sau cách mạng Pháp cuối thế kỷ 18 hình thái chính trị của “nhà nước tư bản chủnghĩa” dần dần chiếm ưu thế hoàn toàn tại châu Âu và loại bỏ dần hình thái nhà nướccủa chế độ phong kiến, quý tộc Và sau này hình thái chính trị - kinh tế - xã hội tư bảnchủ nghĩa lan ra khắp châu Âu và thế giới

Ngay từ khi xuất hiện cho đến ngày nay chủ nghĩa tư bản luôn là đối tượngnghiên cứu và đành giá môn xã hội học của thế giới và đến tận hôn nay vẫn chưa thểđánh giá nhất quán về vai trò và tương lai của chủ nghĩa tư bản

Khi đề cập đến vai trò, hạn chế và xu hướng vận động của chủ nghĩa tư bản thìV.I.Lênin nhận xét rằng: “ Sự phát triển nhanh chóng và sự trì truệ là hai xu hướngcùng song song tồn tại trong nền kinh tế độc quyền Đó cũng chính là một biểu hiệnquan trọng thuộc chủ nghĩa tư bản độc quyền Hai xu thế phát triển nhanh chóng và trìtruệ được thể hiện rõ qua vai trò và hạn chế của chủ nghĩa tư bản Vì vậy nhóm chúng

em chọn đề tài : “ Vai trò, hạn chế và xu hướng phát triển của Chủ nghĩa tư bản Liên

hệ thực tiễn ” để tìm hiểu đánh giá, nhận xét đúng đắn ưu nhược điểm, tích cực hạnchế của chủ nghĩa tư bản

Tìm hiểu vai trò của chủ nghĩa tư bản đối sự phát triển của nền sản xuất xã hội.Tìm hiểu về nhược điểm, hạn chế , những mâu thuẫn kinh tế cơ bản Tìm hiểu về xuhướng phát triển của chủ nghĩa tư bản

Tra cứu tài liệu, tổng hợp và phân tích thông tin, nghiên cứu và đưa ra nhữngnhận xét, đánh giá

1

Vận dụng quan điểm toàn diện và hệ thống, kết hợp khái quát và mô tả, phân tích

và tổng hợp, các phương pháp liên ngành xã hội và nhân văn

Tiểu luận được trình bày với nội dung gồm 3 chương chính:

Chương 1: Khái quát chung về Chủ nghĩa tư bản

Chương 2: Vai trò, hạn chế và xu hướng phát triển của chủ nghĩa tư bản

Chương 3: Liên hệ thực tiễn từ chủ

sở hữu tài sản, tư liệu sản xuất hoặc khả năng sản xuất trong thị trường tài chính, trong khi giá cả, phân phối hàng hóa và dịch vụ chủ yếu được quyết định bởi sự cạnh tranh trong thị trường hàng hóa và dịch vụ.

Chủ nghĩa tư bản đã bắt đầu tồn tại trên quy mô nhỏ trong nhiều thế kỷ xuất hiệndưới dạng các hoạt động buôn bán, cho thuê và cho vay và đôi khi là ngành côngnghiệp quy mô nhỏ với một số lao động làm công ăn lương Đã có một lịch sử rất dàitrong trao đổi hàng hóa đơn giản và sản xuất hàng hóa đơn giản, đó là nền tảng banđầu cho sự phát triển của tư bản từ trao đổi thương mại "Thời kỳ chủ nghĩa tư bản"theo Karl Marx có từ các thương gia thế kỷ 16 và các thành phố đô thị nhỏ Marx biếtrằng lao động tiền lương đã tồn tại trên một quy mô nhỏ trong nhiều thế kỷ trước khingành công nghiệp tư bản chủ nghĩa Các nước Hồi đã giáo sớm ban hành chính sáchkinh tế tư bản, di cư sang châu Âu thông qua các đối tác thương mại từ các thành phốnhư Venice Chủ nghĩa tư bản trong hình thức hiện đại có thể được bắt nguồn từ sựxuất hiện của chủ nghĩa tư bản nông nghiệp và chủ nghĩa trọng thương trong thời kỳPhục hưng

Các hình thức tư bản và trao đổi thương mại đã tồn tại nhiều năm trong phầnlớn lịch sử, nhưng nó không dẫn đến sự công nghiệp hóa hay chi phối quá trình sảnxuất của xã hội Do nó đòi hỏi rất nhiều các điều kiện, bao gồm các công nghệ cụ thể

về sản xuất hàng loạt, khả năng độc lập, tư nhân và buôn bán phương tiện sản xuất,một tầng lớp công nhân sẵn sàng bán sức lao động của mình để kiếm sống, khung pháp

lý thúc đẩy thương mại, cơ sở vật chất cho phép lưu thông hàng hóa một quy mô lớn

và an ninh cho sự tích lũy cá nhân Nhiều điều kiện trong số này không tồn tại ở nhiều

nước thế giới thứ ba, mặc dù có nhiều vốn và lao động Những trở ngại cho sự pháttriển của thị trường tư bản do đó ít kỹ thuật và xã hội, văn hóa và chính trị hơn.

1.3 Các hình thái

- Chủ nghĩa tư bản tiên tiến

Chủ nghĩa tư bản tiên tiến là tình huống liên quan đến một xã hội mà trong đó mô hình

tư bản đã được tích hợp và phát triển sâu và rộng rãi trong một thời gian dài

- Chủ nghĩa tư bản tài chính

Trong loạt các phê phán chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa Mác và Lênin nhấn mạnh vai tròcủa "Tư bản tài chính" là đã được cầm quyền quan tâm trong xã hội tư bản, đặc biệt làtrong các giai đoạn sau này

- Chủ nghĩa trọng thương

Chủ nghĩa trọng thương là một hình thức chủ nghĩa dân tộc của chủ nghĩa tư sớm rađời khoảng vào cuối thế kỷ thứ 16 Nó được đặc trưng bởi sự gắn bó giữa lợi ích kinhdoanh quốc gia với lợi ích của nhà nước và chủ nghĩa đế quốc; và do đó, bộ máy nhànước được sử dụng để thúc đẩy lợi ích kinh doanh quốc gia ở nước ngoài

- Kinh tế thị trường tự do

Nền kinh tế thị trường tự do đề cập đến một hệ thống kinh tế tư bản nơi giá cả hànghóa và dịch vụ được đặt tự do bởi lực cung và cầu và được phép đạt đến điểm cânbằng mà không có sự can thiệp của chính sách của chính phủ Nó thường đòi hỏi sự hỗtrợ cho các thị trường cạnh tranh cao và sở hữu tư nhân của các doanh nghiệp sản xuất.Laissez- faire là một hình thức kinh tế thị trường tự do rộng lớn hơn, nơi vai trò củanhà nước bị hạn chế trong việc bảo vệ quyền sở hữu

- Kinh tế thị trường xã hội

Một nền kinh tế thị trường xã hội là hệ thống thị trường tự do danh nghĩa, nơi mà sựcan thiệp của chính phủ vào việc hình thành giá được giữ ở mức tối thiểu, nhưng tiểubang cung cấp các dịch vụ quan trọng trong lĩnh vực an sinh xã hội, trợ cấp thất nghiệp

và công nhận quyền lao động thông qua thỏa thuận thương lượng tập thể quốc gia Môhình này nổi bật ở các nước phương Tây và Bắc Âu cũng như Nhật Bản, mặc dù cócấu hình hơi khác nhau Phần lớn các doanh nghiệp thuộc sở hữu tư nhân trong môhình kinh tế này

Chủ nghĩa tư bản Rhine đề cập đến mô hình hiện đại của chủ nghĩa tư bản và sự thíchứng của mô hình thị trường xã hội tồn tại ở lục địa Tây Âu ngày nay

- Chủ nghĩa tư bản nhà nước

Chủ nghĩa tư bản nhà nước là một nền kinh tế thị trường tư bản thống trị bởi các doanhnghiệp nhà nước, nơi mà các doanh nghiệp nhà nước được tổ chức thành các doanhnghiệp thương mại, tìm kiếm lợi nhuận Việc chỉ định đã được sử dụng rộng rãi trongsuốt thế kỷ 20 để chỉ định một số hình thức kinh tế khác nhau, từ sở hữu nhà nướctrong nền kinh tế thị trường đến các nền kinh tế chỉ huy của Khối Đông cũ.

Chủ nghĩa tư bản độc quyền

Chủ nghĩa tư bản của công ty là nền kinh tế thị trường tự do hoặc hỗn hợp đặc trưngbởi sự thống trị của các tập đoàn cấp bậc, quan liêu

- Kinh tế hỗn hợp

Một nền kinh tế hỗn hợp là một nền kinh tế dựa trên thị trường bao gồm cả sở hữu tưnhân và công cộng của các phương tiện sản xuất và can thiệp kinh tế thông qua cácchính sách kinh tế vĩ mô nhằm sửa chữa thất bại thị trường, giảm thất nghiệp và giữlạm phát thấp Mức độ can thiệp tại các thị trường khác nhau giữa các quốc gia khácnhau Một số nền kinh tế hỗn hợp, chẳng hạn như Pháp theo dirigisme, cũng có mộtmức độ lập kế hoạch kinh tế gián tiếp trên một nền kinh tế chủ yếu dựa trên tư bản

CHƯƠNG 2: VAI TRÒ , HẠN CHẾ VÀ XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA CHỦ

NGHĨA TƯ BẢN Vai trò của chủ nghĩa tư bản

Chủ nghĩa tư bản phát triển qua hai giai đoạn: chủ nghĩa tư bàn cạnh tranh tự do

và chủ nghĩa tư bản độc quyền, mà nấc thang tột cùng của nó là chủ nghĩa tư bản độcquyền nhà nước

Trong suốt quá trình phát triển, nếu chưa xét đến hậu quả nghiêm trọng đã gây rađối với loài người thì chủ nghĩa tư bản cũng có những đóng góp tích cực đối với pháttriển sản xuất Đó là: • Sự ra đời của chủ nghĩa tư bản đã giải phóng loài người khỏi

"đêm trường trung cổ" của xã hội phong kiến; đoạn tuyệt với nền kinh tế tự nhiên, tựtúc, tự cấp chuyển sang phát triển kinh tế hàng hóa tư bản chủ nghĩa, chuyển sản xuấtnhỏ thành sản xuất lớn hiện đại

 Phát triển lực lượng sản xuất

Quá trình phát triển của chủ nghĩa tư bàn đã làm cho lực lượng sản xuất pháttriển mạnh mẽ với trình độ kỹ thuật và công nghệ ngày càng cao từ kỹ thuật thủ cônglên kỹ thuật cơ khí (thời kỳ của C.Mác và V.I Lênin) và ngày nay các nước tư bản chủnghĩa cũng đang là những quốc gia đi đầu trong việc chuyển nền sản xuất của nhânloại từ giai đoạn cơ khí hóa sang giai đoạn tự động hóa, tin học hóa và công nghệ hiệnđại Cùng với sự phát triển của kỹ thuật và công nghệ là quá trình giải phóng sức laođộng, nâng cao hiệu quả khám phá và chinh phục thiên nhiên của con người, đưa nềnkinh tế của nhân loại bước vào một thời đại mới : thời đại của kinh tế tri thức

 Thực hiện xã hội hóa sản xuất

Chủ nghĩa tư bản đã thúc đẩy nền sản xuất hàng hóa phát triển mạnh và đạt tớimức điển hình nhất trong lịch sử, cùng với nó là quá trình xã hội hóa sản xuất cả chiềurộng và chiều sâu Đó là sự phát triển của phân công lao động xã hội, sản xuất tậptrung với quy mô hợp lý, chuyên môn hóa sản xuất và hợp tác lao động sâu sắc, mốiliên hệ kinh tế giữa các đơn vị, các ngành, các lõnh vực ngày càng chặt chẽ, làm chocác quá trình sản xuất phân tán được liên kết với nhau và phụ thuộc lẫn nhau thànhmột hộ thống, thành một quá trình sản xuất xã hội

Chủ nghĩa tư bản thông qua cuộc cách mạng công nghiệp đã lần đầu tiên biết tổchức lao động theo kiểu công xưởng, do đó đã xây dựng được tác phong công nghiệp

cho người lao động, làm thay đổi nền nếp, thói quen của người lao động sản xuất nhỏlong xã hội phong kiến.

Chủ nghĩa tư bản lần đầu tiên trong lịch sử dã thiết lập nên nền dân chủ tư sản,nền dân chủ này tuy chưa phải là hoàn hảo, song so với thể chế chính trị trong các xãhội phong kiến, nô lệ, vẫn tiến bộ hơn rất nhiều bởi vì nó được xây dựng trên cơ sởthừa nhận quyền tự đo thân thể của cá nhân

Tóm lại, chủ nghĩa tư bản ngày nay với những thành tựu và đóng góp của nó dốivới sự phát triển của nền sản xuất xã hội, là sự chuẩn bị tốt nhất những điều kiện, tiền

đề cho sự ra đời của chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới Nhưng bước chuyển

từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội vẫn phải thông qua các cuộc cách mạng xãhội Dĩ nhiên, cuộc cách mạng xã hội sẽ diễn ra bằng phương pháp nào - hòa bình haybạo lực, điều đó hoàn toàn tùy thuộc vào những hoàn cảnh lịch sử - cụ thể của từngnước và bối cảnh quốc tế chung từng thời điểm, vào sự lựa chọn của các lực lượngcách mạng

Hạn chế của chủ nghĩa tư bản

Bên cạnh đóng góp tích cực nói trên, chủ nghĩa tư bản cũng có những hạn chế vềmặt lịch sử Những hạn chế này được C Mác và VILênin để cập ngay từ trong lịch sử

ra đời, tồn tại và phát triển của chủ nghĩa tư bản

Trước hết, về lịch sử ra đời của chủ nghĩa tư bản như Mặc đã phân tích, chủnghĩa tư bản ra đời gắn liền với quá trình tích lũy nguyên thủy của chủ nghĩa tư bản.Thực chất, đó là quá trình tích lũy tiền tệ nhờ vào những biện pháp ăn cướp, tước đoạtđối với những người sản

xuất hàng hóa nhỏ và nông dân tự do, nhờ vào hoạt động buôn bán, trao đổikhông ngang giá qua đó mà thực hiện sự bóc lột, nô dịch đối với những nước lạc hậu

Về quá trình tích lũy nguyên thủy của chủ nghĩa tư bản, C Mặc cho rằng, đó là lịch sửđầy máu và bùn nhơ, không giống như một câu chuyện tình ca, nó được sử sách ghichép lại bằng những trang đẫm máu và lửa không bao giờ phai

Cơ sở cho sự tồn tại và phát triển của chủ nghĩa tư bản là quan hệ bóc lột của cácnhà tư bản đối với công nhân làm thuê Mặc dù so với các hĩnh thức bóc lột đã từngtồn tại trong lịch sử, bóc lột tư bản chủ nghĩa cũng đã là một sự tiến bộ, song theo sựphân tích của C Mặc và V.I Lênin thì chừng nào chủ nghĩa tư bản còn tồn tại thì

chừng đó quan hệ bóc lột còn tồn tại và sự bất bình đẳng, phân hóa xã hội vẫn là điềukhông tránh

khỏi Các cuộc chiến tranh thế giới với mục đích tranh giành thị trường, thuộc địa vàkhu vực ảnh hưởng đã để lại cho loài người những hậu quả nặng nề: hàng triệu người

vô tội đã bị giết hại, sức sản xuất của xã hội bị phá hủy, tốc độ phát triển kinh tế củathế giới bị kéo lùi lại hàng chục năm Chủ nghĩa tư bản sẽ phải chịu trách nhiệm chínhtrong việc tạo ra hố ngăn cách giữa các nước giàu và các nước nghèo trên thế giới (thế

kỷ XVIII chênh lệch về mức sống giữa nước giàu nhất và nước nghèo nhật mới chỉ là2,5 lần, hiện nay số chênh lệch ấy là 197 lần số liệu 2017)

Trong những năm 80 của thế kỷ XX, thế giới thứ ba bị trì trệ, suy thoái Điều nàycũng đã được Ngân hàng Thế giới khẳng định: ở châu Phi, Mỹ Latinh hàng trămtriệu người đã nhận thấy, đi cùng với tăng hưởng là sự suy tàn về kinh tế, phát triểnnhường chỗ cho suy thoái, ở một với nước Mỹ Latinh, GNP theo đầu người hiện naythấp hơn so với 10 năm trước đây ở nhiều nước châu Phi, nó còn thấp hơn cách đây

20 năm, một thế giới mà trong đó từ 20 năm nay ở châu Phi, từ 9 năm nay ở Mỹ Latinh mức sống không ngừng giảm Trong khi đó mức sống trong các vùng khác tiếptục tăng lên đó là điều hoàn toàn không thể chấp nhận được” Các cường quốc tư bảnđộc quyền hàng mấy thế kỷ nay đã tăng cường vơ vét tài nguyên, bóc lột nhân côngcác nước nghèo và tìm cách khống chế họ trong vòng phụ thuộc thông qua các conđường xuất khẩu tư bản, viện trợ, cho vay Kết quả là các nước nghèo không những

bị cạn kiệt về tài nguyên mà còn mắc nợ không trả được, điển hình là các quốc gia ởchâu Phi, Mỹ Latinh Ở Braxin, người ta tính ra riêng số lãi mà Braxin phải trả trongnăm 1988 bằng 288 triệu suất lương tôi thiểu hay bằng khoản xây nhà cho 30 triệungười, Ữong khi đó ước tính khoảng 2/3 dân Braxin thiếu án

Xu hướng phát triển của chủ nghĩa tư bản

Những thành tựu và hạn chế trên đây của chủ nghĩa tư bản bắt nguồn từ mâuthuẫn cơ bản của chủ nghĩa tư bản: mâu thuẫn giữa ữình độ xã hội hóa cao của lựclượng sản xuất với quan hệ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất Chủnghĩa tư bản càng phát triển, trình độ xã hội hóa của lực lượng sản xuất ngày càng caothì quan hệ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất ngày càng trở nên chậthẹp so với nội dung vật chất ngày càng lớn lên của nó Theo sự phân tích của C Mác

và VI Lênin, đến một chừng mực nhất định, quan hệ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa

sẽ bị phá vỡ và thay vào đó là một quan hệ sở hữu mới - sở hữu xã hội (sở hữu côngcộng) về tư liệu sản xuất

được xác lập để đáp ứng yêu cầu phát triển của lực lượng sản xuất Điều đó cũng cónghĩa là phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa sẽ bị thủ tiêu và một phương thức sảnxuất mới - phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa sẽ ra đời và phủ định phươngthức sản xuất tư bản chủ nghĩa.

Tuy nhiên, những thay đổi của chủ nghĩa tư bản hiện nay nói lên rằng, chủ nghĩa

tư bản vẫn đang tiếp tục điều chỉnh để thích ứng trước những biến động, mâu thuẫnbên trong và ngoài nước Những điều chỉnh mới của chủ nghĩa tư bản ỏ trên đã chochúng ta thấy, chủ nghĩa tư bản trước mắt vẫn tiếp tục tồn tại và phát triển, mặc dù sựphát triển này không phải là vĩnh hằng và khổng phải là vô hạn Do vậy, đồng thời vớiviệc vững tin rằng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản cuối cùng sẽ thay thế chủnghĩa tư bản, cũng cần phải nhận thức đầy đủ về tính lâu dài của quá trình này cầnchuẩn bị kỹ càng cho khả năng cùng chung sống, vừa có hợp tác, vừa có đấu tranh vớichủ nghĩa tư bản, đồng thời tham khảo kinh nghiệm của chủ nghĩa tư bản để xây dựngthành công nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Mặt khác, cũng phải nhận thức rằng, chủ nghĩa tư bản trong quá trình phát triểncủa nó vẫn luôn luôn hàm chức một nhân tố tự hạn chế và tự phủ định do chính mâuthuẫn cơ bản của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa sinh ra Mặc dù chủ nghĩa tưbản ngày nay đã có điều chỉnh nhất định trong quan hệ sở hữu, quản lý và phân phối,

và ở một chừng mực nhất định, sự điều chỉnh đó cũng đã phần nào làm giảm bớt tínhgay gắt của mâu thuẫn này song tất cả những điều chỉnh ấy vẫn chưa vượt ra khỏikhuôn khổ của quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa Vì vậy, mâu thuẫn vẫn không bị thủtiêu, đôi kháng về lợi ích trong các trình sản xuất vẫn còn đó, mâu thuẫn giai cấp vẫntồn tại Bên cạnh mâu thuẫn cơ bên với chức giải quyết được lại xuất hiện thêm nhiềumâu thuẫn mới phát sinh, đầy chủ ngho tự bàn vào những khó khăn mới về kinh tế,chính trị, xã hội dưới nhiều hình thức khác nhau đặc biệt là trong những năm cuối thế

kỷ XX và đầu thế kỷ XXI Đó là mâu thuẫn giữa năng lực sản xuất vô hạn với tiêudùng và khả năng thanh toán hạn chế; mâu thuẫn giữa Khả năng sản xuất vô hạn vớinguồn tài nguyên hạn chế mâu thuẫn giữa nhu cầu nhất thế học Kinh tế Quốc tế và lợiích quốc gia, mâu thuẫn giữa các nước chủ nghĩa tư bản trung tâm với các nước ngoại

vi Những mâu thuẫn này diễn ra đồng thời, vẫn là những thách thức vô đe dọa sự tồnvong của chủ nghĩa tư bản