Báo cáo GVDG cấp tỉnh 2021 (anh le)

Qua quá trình giảng dạy giờ đọc -hiểu tác phẩm truyện ,tìm hiểu các văn bản là đoạn trích trong một tác phẩm tôi nhận thấy học sinh lúng túng trong việc tìm hiểu, phân tích nội dung đoạn

TRẢI NGHIỆM ĐỌC SÁNG TẠO TÁC PHẨM TRUYỆN

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG MÔN NGỮ VĂN 6

I MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết

Năm học 2019 – 2020 tôi được nhà trường phân công giảng dạy môn ngữ văn lớp 6 Qua quá trình giảng dạy giờ đọc -hiểu tác phẩm truyện ,tìm hiểu các văn bản là đoạn trích trong một tác phẩm tôi nhận thấy học sinh lúng túng trong việc tìm hiểu, phân tích nội dung đoạn trích do các em chưa đọc toàn bộ tác phẩm có đoạn trích, đồng thời cũng chưa coi trọng việc đọc tiếp xúc tác phẩm, đọc cảm thụ Vậy “Làm thế nào để cho các em tìm hiểu đoạn trích dễ dàng hơn, sâu sắc hơn về nội dung” ? Câu hỏi đó

đã thôi thúc tôi tìm ra biện pháp nâng cao chất lượng giờ đọc-hiểu văn bản Qua nghiên cứu thực tế điều kiện học tập của học sinh, tôi nhận thấy các em ít được trải nghiệm bằng cách đọc tác phẩm trước khi tìm hiểu đoạn trích trong tác phẩm Vì vậy, tôi lựa chọn biện pháp “GIÚP HỌC SINH LỚP 6 TRẢI NGHIỆM ĐỌC SÁNG TẠO TÁC PHẨM TRUYỆN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG MÔN NGỮ VĂN 6 ”

để giúp các em được trải nghiệm tìm tòi, khám phá tác phẩm văn học trước khi học tâp trên lớp

2 Mục tiêu:

- Tạo hứng thú và giúp học sinh được trải nghiệm tìm tòi, phám phá các tác phẩm văn học

- Giúp giáo viên thuận lợi trong quá trình hướng dẫn học sinh tiếp cận, khai thác sâu sắc văn bản văn học trong giờ đọc hiểu văn bản

3 Đối tượng và phương pháp thực hiện

a Đối tượng

- Học sinh lớp 6 trường THCS Kiến Quốc

- Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy đọc hiểu văn bản môn Ngữ văn 6

b Phương pháp thực hiện

- Nghiên cứu lí luận dạy học, các phương pháp giảng dạy Ngữ văn

- Điều tra khảo sát thực trạng đọc tác phẩm của HS

- Phương pháp : Đọc sáng tạo, tóm tắt tác phẩm, thuyết trình ,

nghiên cứu

II NỘI DUNG

1.Cơ sở lý luận

Trước hết cần hiểu: Trải nghiệm sáng tạo là một trong những hoạt động giáo dục được tổ chức gắn liền với kinh nghiệm, cuộc sống để học sinh sáng tạo qua quá trình trải nghiệm Chính điều này đòi hỏi các hình thức và phương pháp tổ chức các hoạt động đó phải đa dạng, linh hoạt, mang tính mở, học sinh tự hoạt động, trải nghiệm là chính.Từ đó cơ sở nêu trên, hoạt động trải nghiệm đọc sáng tạo tác phẩm văn học là phương pháp tiếp cận tác phẩm văn học có nhiều điểm mới sáng tạo so với đọc truyền thống Nó giúp cho giáo viên sáng tạo ý tưởng, định hướng cho học sinh về cách đọc để hiểu đúng, hiểu sâu, giúp cho học sinh được tự tiếp cận tác phẩm theo cách sáng tạo riêng đặt trong các chuẩn mực văn hoá xã hội phù hợp Biện pháp này đi sâu vào phương pháp dạy học nhưng không sa vào phân tích lý luận mà chủ yếu giúp học sinh phát huy khả năng tự học Đồng thời đã chú trọng rèn luyện cho học sinh các kĩ năng quan trọng mà từ trước tới nay các em còn rất ít được biết đến trong quá trình dạy học đó là kỹ năng cảm thụ văn học theo chỉnh thể tác phẩm

Đối với một giờ đọc - hiểu văn bản truyện thì con đường đi vào cảm thụ văn bản nhất thiết phải từ đọc, gắn liền với việc đọc Tổ chức đọc văn bản là hoạt động trước tiết học, diễn ra ở nhà và trong tiết học Đây là họat động quan trọng để học sinh cảm thụ văn bản Đọc để nắm bắt được cảm xúc của tác giả, để hòa nhập vào thế giới cảm xúc, để phát hiện ý đồ nghệ thuật của tác giả,

để nhìn ra thế giới cuộc sống trong văn bản, để tiếng nói nội tâm người đọc hòa vào tiếng nói nội tâm của tác giả Từ những cơ sở

nêu trên, biện pháp “ TRẢI NGHIỆM ĐỌC SÁNG TẠO TÁC PHẨM TRUYỆN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG MÔN NGỮ VĂN 6 ” đã đáp ứng

được việc vận dụng sáng tạo phương pháp dạy sáng, làm cho học sinh thích thú và giờ học đạt chất lượng cao

2 Thực trạng của vấn đề

a)Thuận lợi

- Về phía nhà trường: Trường THCS Kiến Quốc có truyền

thống dạy tốt – học tốt Nhà trường luôn quan tâm đến chất lượng giáo dục toàn diện nên môn Ngữ văn cũng như những môn học khác, luôn nhận được sự quan tâm, tạo điều kiện một cách thích đáng Nhà trường đã trang bị tương đối đầy đủ sách tham khảo,

đồ dùng, thiết bị dạy học bộ môn Các khối lớp đều được trang bị máy chiếu, tivi đầy đủ, có kết nối mạng Internet Nhà trường luôn

tạo mọi điều kiện hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy và học của giáo viên và học sinh

- Về phía học sinh: Các em đã bắt đầu có ý thức tìm tòi, say

mê học hỏi, ham mê đọc sách truyện Các em đã tự nguyện tham gia phong trào xây dựng Thư viện 50 K, góp sách truyện vào tủ sách để tự đọc

b) Khó khăn

Đa số học sinh còn bị ảnh hưởng sâu sắc lối học tập truyền thống chưa có sự tìm tòi sáng tạo Hơn thế nữa học sinh lớp 6 lại là đối tượng mới chuyển lên từ bậc tiểu học, các em vẫn còn quen nếp học tập ở cấp Tiểu học chưa thể thích nghi ngay được với phương pháp mới nên thời gian đầu các em còn chậm

Do đặc điểm tâm lý, học sinh ngoại thành còn chưa có thói quen đọc sách, nhà xa trung tâm văn hóa, không có điều kiện đến những thư viện lớn để tìm đọc sách

Thư viện nhà trường chưa có đủ các tác phẩm để học sinh mượn sách truyện thực hiện trải nghiệm đọc…

2 Các biện pháp thực hiện

Đọc sáng tạo là một phương pháp dạy học đã được áp dụng từ

trước dưới hình thức đọc diễn cảm trong giờ phân tích văn bản văn học Còn biện pháp “trải nghiệm đọc sáng tạo” được áp dụng ở đây là đọc tìm hiểu nghiên cứu một cách toàn diện văn bản đặt trong chỉnh thể tác phẩm Và đây là biện pháp sẽ được học sinh vừa thực hiện ngoài giờ học vừa thực hiện ngay trong giờ học, trong nhóm học tập dưới nhiều hình thức:

2.a Giao việc cho học sinh tìm đọc toàn bộ tác phẩm liên quan đến đoạn trích sẽ học trong sách giáo khoa

Dựa vào mục tiêu bài học và chuẩn kiến thức kỹ năng cần

đạt, tập trung làm rõ vai trò của phương pháp tiếp cận tác phẩm văn học qua hình thức trải nghiệm sáng tạo theo trình tự đọc, nghiên cứu tác phẩm để hiểu sâu về đoạn trích được học trong sách giáo khoa Từ đó giao viên lập kế hoạch giao việc cho học sinh

Trước khi học đoạn trích thuộc tác phẩm dài giáo viên cần có

kế hoạch giao việc cụ thể, giáo viên giới thiệu tác phẩm cần đọc

và khuyến khích học sinh tự tìm kiếm các tác phẩm có đoạn trích trong sách giáo khoa để đọc và cảm nhận sâu sắc hơn từ đó kích thích hứng thú học bộ môn Ngữ văn Học sinh có thể đọc sách giấy hoặc đọc sách điện tử

*VD: Ngữ văn 6, kỳ II có văn bản: Sông nước Cà Mau” trích trong tác phẩm “ Đất rừng phương nam” của tác giả Đoàn Giỏi.Vậy muốn hiểu được trọn vẹn nội dung của đoạn trích học sinh bắt buộc phải tìm đọc tiểu thuyết “ Đất rừng Phương Nam”

- Trước khi tổ chức giờ đọc hiểu văn bản “Sông nước Cà Mau”, giáo viên hướng dẫn học sinh bằng cách giao phiếu học tập về nhà tìm hiểu và đọc trước văn bản” Sông nước Cà Mau đặt trong chỉnh thể tiểu thuyết “ Đất rừng phương Nam:”

- Giao cho nhóm học tập yêu cầu tìm hiểu :

+Tìm hiểu về tác giả : Đoàn Giỏi

+Tác phẩm “ Đất rừng Phương Nam

+Xuất xứ của đoạn trích( nằm trong chương nào ? liên quan đến sự việc nào ? )

+Tóm tắt tác phẩm

+ Nội dung đoạn trích (liên quan đến nội dung phần nào của tác phẩm, có ý nghĩa như thế nào )

- Các nhóm sẽ tự lập kế hoạch trải nghiệm đọc để thu thập thông tin hoàn thành sản phẩm thu hoạch sau khi cùng nhau đọc tác phẩm

- Nhóm trưởng sẽ báo cáo kết quả trải nghiệm với giáo viên bộ môn vào đầu giờ đọc hiểu

- Các nhóm học tập sẽ xử dụng sản phẩm trải nghiệm của nhóm mình để thuyết trình tương tác xây dựng bài học khi giáo viên hoặc các nhóm khác phát vấn

* Kết quả của giờ học sẽ sôi nổi sâu sắc tạo được hứng thú cho học sinh cả lớp , học sinh tiếp thu nhanh có khả năng vận dụng ở cả mức độ thấp và cao, một số học sinh có năng lực cảm thụ sẽ cảm nhận bức tranh thiên nhiên sâu sắc hơn Đặc biệt mở rộng hiểu biết về vùng đất Cà Mau Tích hợp tốt hơn cho kiểu bài làm văn tả cảnh

2.b Đọc tóm tắt truyện bằng sơ đồ tư duy

Thể loại văn tự sự là thể loại đầu tiên và chủ yếu trong chương trình Ngữ văn lớp 6 Lần đầu tiên học sinh làm quen với cách đọc hiểu truyện trong đó có thao tác tóm tắt các sự việc chính trong tác phẩm Vì vậy, giáo viên dùng sơ đồ câm hướng dẫn học sinh sau khi đọc xong sẽ điền vào sơ đồ để hoàn thành tóm tắt truyện với các sự việc chính

i đ

i đá nh giặ c

Sự ra

đờ

i kỳ lạ

Thá

nh

Gión g

Tóm tắt văn bản Thánh Gióng bằng sơ

th àn

h

trá ng sĩ

Đá nh ta

n giặ

c b ay về tr ời Vua

lậ

p đề

n t hờ ph on

g da nh h iệ u

Tóm tắt: Đời Hùng Vương thứ sáu, ở làng Gióng có vợ chồng ông lão đã già mà không có con Bà ra đồng thấy vết chân to nên đặt chân ướm thử Về nhà, bà thụ thai, mười hai tháng mới sinh ra đứa bé khôi ngô đặt tên là Gióng, kì lạ lên ba tuổi không biết nói cười Khi nghe sứ giả tìm người tài giỏi đánh giặc, Thánh Gióng cất tiếng nói nhờ tâu với vua sắm cho roi sắt, ngựa sắt, áo giáp sắt để đánh giặc Sau khi gặp sứ giả, chú bé lớn nhanh như thổi Dân làng phải góp cơm gạo nuôi chú bé Khi đồ sắt được mang tới, Gióng vươn vai thành tráng sĩ oai phong lẫm liệt, mặc áo, cầm roi nhảy lên ngựa phi thẳng đến chỗ giặc Đánh tan giặc, Gióng phi ngựa lên núi, cới áo giáp bỏ lại rồi cùng ngựa bay về trời Vua nhớ công ơn lập đền thờ, phong danh hiệu là Phù Đổng Thiên Vương

2.c Đọc phân vai – diễn cảm

Để tìm hiểu, cảm nhận tác phẩm văn học một cách đầy đủ, sâu sắc thì trong mỗi giờ học, giáo viên và học sinh cần phải

“đánh thức” tác phẩm bằng những phương pháp như: đàm thoại, thuyết trình, bình giảng, nêu vấn đề… Hoạt động đầu tiên, có vai trò hết sức quan trọng trong việc tái hiện tác phẩm là đọc văn bản, trong đó có phương pháp đọc phân vai- diễn cảm Với một số tác phẩm thì phương pháp này trở lên hết sức đắc dụng trong thực tế dạy học

Những tác phẩm tự sự giống nhau ở chỗ chúng đều có cốt truyện, nhiều nhân vật với những lời thoại, hoạt động, cử chỉ diễn

ra nhanh, liên tục, bất ngờ Và phương pháp đọc phân vai có thể

vận dụng trong hoạt động đọc ở các tác phẩm này như: Ông lão

đánh cá và con cá vàng, Thầy bói xem voi (Ngữ văn 6).

Ví dụ Tiết học Truyện “ Thầy bói xem voi”

GV hướng dẫn HS đọc: gồm 6 học sinh ( 1 học sinh dẫn truyện, 5 học sinh đóng vai 5 ông thầy bói)

- GV gọi học sinh đọc phân vai:giọng chậm, rõ ràng, giọng mỗi thầy bói khác nhau nhưng thầy nào cũng quả quyết tự tin

Phương pháp này phù hợp với tâm lí của các em là muốn được thể hiện, bộc lộ khả năng bản thân mình Mặt khác, phương pháp đọc phân vai còn rèn cho học sinh tính mạnh dạn trước đông người và tự tin hơn trong giao tiếp cũng như rèn luyện kĩ năng diễn đạt bằng lời một cách lưu loát, có ngữ điệu, truyền cảm Và ưu điểm quan trọng nhất của phương pháp này là tái hiện tác phẩm một cách cụ thể, sinh động; bởi vì khi đọc phân vai thì giọng điệu truyền cảm, cử chỉ, điệu bộ, trang phục phù hợp sẽ làm cho nhân vật và sự việc hiện ra rõ nét hơn Kết hợp với trí tưởng tượng, các yếu tố trên sẽ giúp học sinh tiếp cận tác phẩm nhanh chóng, thuận lợi và như vậy việc tìm hiểu nội dung, nghệ thuật của tác phẩm sẽ đầy đủ, sâu sắc hơn.

2.d Đọc tác phẩm, vẽ tranh tóm tắt, làm clip tranh sáng tạo trong phần đọc, kể tóm tắt truyện và phần củng cố bài học.

Ví dụ : Để đọc, tóm tắt tóm tắt truyện “ Thầy bói xem voi”GV tích hợp môn mĩ thuật khuyến khích học sinh tự đọc rồi vẽ tranh tóm tắt truyện bằng tranh Biện pháp này không áp dụng đại trà , GV có thể gợi ý cho HS bằng hình thức chép lại tranh minh học trong sách giáo khoa Ngữ văn 6 hoặc các em tự vẽ theo các sự việc chính trong truyện Trong giờ đọc hiểu , học sinh sẽ treo tranh và kể theo tranh

Hiệu quả : HS sẽ nhìn tranh tóm tắt sinh động nội dung chính của tác phẩm Tạo được hứng thú học tập cho cả lớp

2.e Tổ chức xem tác phẩm chuyển thể tạo hứng thú cho

HS

Ví dụ : Cho học sinh xem phim “ Đất phương Nam” chuyển thể

từ tác phẩm

“ Đất rừng phương nam” của tác giả Đoàn Giỏi

- Sử dụng thiết bị kết nối internet, chiếu clip có liên quan đến bài học chuyển thể thành phim Đây cũng là cách để học sinh tiếp cận với phương pháp học tập sáng tạo, giúp các em cảm nhận được tư tưởng, tình cảm mà tác giả muốn gửi gắm trong câu chuyện của mình qua các nhân vật đã được chuyển thể

2.f Hướng dẫn học sinh lập sổ tay “ Nhật kí học văn”

Con đường đi vào cảm thụ văn bản nhất thiết phải từ đọc, gắn liền với việc đọc Tổ chức đọc văn bản là hoạt động trước tiết học, diễn ra ở nhà và trong tiết học Đây là họat động quan trọng

để học sinh cảm thụ văn bản Đọc để nắm bắt được cảm xúc của tác giả, để hòa nhập vào thế giới cảm xúc, để phát hiện ý đồ nghệ thuật của tác giả, để nhìn ra thế giới cuộc sống trong văn bản, để tiếng nói nội tâm người đọc hòa vào tiếng nói nội tâm của tác giả Phần đọc văn bản được thầy cô hướng dẫn và dặn dò rất kĩ ở phần hướng dẫn soạn bài ở nhà, bởi không đọc văn bản sẽ không soạn được bài, sẽ khó khăn khi tiếp nhận văn bản Thực tế cho thấy học sinh rất lười đọc, nhiều học sinh đến lớp mà chưa hề đọc văn bản hoặc có đọc thì qua loa đại khái, đọc lướt, đọc xong không hiểu văn bản nói gì Để khắc phục tình trạng nêu trên, tôi luôn nhắc

nhở các em phải hiểu rằng đọc văn bản là yêu cầu bắt buộc; đọc kết hợp tìm hiểu kĩ câu hỏi, bài tập trong SGK, những yêu cầu, câu

hỏi gợi ý, định hướng của giáo viên Tôi cho các em ghi “ Nhật kí học văn” Mỗi em có một sổ nhật kí giúp cho các em nhận thấy

đây là công việc phải làm thường xuyên, bắt buộc với mỗi học sinh Trước khi soạn bài, các em đọc văn bản nhiều lần rồi ghi lại những điều mình biết, hiểu, cảm về tác giả và văn bản vào sổ nhật kí như tiểu sử, sáng tác của tác giả, hoàn cảnh ra đời, thể loại, nội dung và nghệ thuật của vănbản, tính cách nhân vật, chi tiết, hình ảnh, câu văn, câu thơ hay, gây ấn tượng , có thể là những suy nghĩ, cảm xúc, nhận xét riêng của mình sau khi đã đọc văn bản Để thúc đẩy, kiểm tra hoạt động đọc của học sinh, phân

công học sinh kiểm tra chéo theo nhóm sổ “ Nhật kí học văn ”

và báo cáo cho tôi đầu giờ hoặc sau tiết học để kịp thời nhắc nhở Tôi thu mỗi tháng ít nhất 2 lần về kiểm tra, khen thưởng, khuyến khích những học sinh ghi tốt và có cách hướng dẫn học sinh ghi chưa tốt

*Hiệu quả: Tổ chức ghi “ Nhật kí học văn” sẽ hình thành

cho học sinh thói quen đọc văn bản chủ động, tự giác trước khi đến lớp, nhờ đọc trước nên các em sẽ dễ dàng hơn trong quá trình tiếp nhận văn bản ở lớp

* Kết quả thực nghiệm

Lớp 6B (2019-2020) Lớp 6D( 2020-2021)

III Kết luận và kiến nghị

III.1 Ưu điểm

Biện pháp phù hợp với học sinh và thực tiễn trường THCS Kiến Quốc, đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học hiện nay Biện pháp giúp nâng cao hứng thú, chất lượng học tập.Biện pháp giúp hình thành và củng cố những phẩm chất, năng lực cho học sinh giúp nâng cao chất lượng giờ học

Thực tế qua các giờ dạy tôi thấy có sự thành công, đạt kết quả tốt Tôi thiết nghĩ: tổ chức cho học sinh hoạt động trải nghiệm đọc sáng tạo trong giờ đọc- hiểu văn bản là một việc làm cần thiết Nếu chúng ta có những định hướng cụ thể và khéo léo khi tổ chức thực hiện thì chắc chắn việc làm của chúng ta sẽ đạt hiệu quả cao

Tôi rất mong những biện pháp trên đây sẽ được các đồng nghiệp góp ý, sử dụng nhân rộng để nâng cao hơn nữa hiệu quả giờ đọc- hiểu văn bản và cũng là nâng cao chất lượng dạy học

môn Ngữ Văn 6 nói riêng cùng Ngữ văn các khối khác nói chung Tôi hi vọng hoạt động trải nghiệm đọc sáng tạo tác phẩm truyện sẽ là cầu nối với hoạt động đọc trong chương trình sách giáo khoa lớp 6 mới áp dụng vào năm học 2021-2022 tới đây

III.2 Hạn chế

Tuy nhiên, công tác tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh vẫn còn một số bất cập, hạn chế: Chưa được sự ủng hộ của đông đảo phụ huynh , điều kiện cơ sở vật chất còn hạn chế nên lại hiệu quả cao; chưa phát huy hết sự sáng tạo,

năng lực làm chủ của học sinh Biện pháp “Hoạt động trải nghiệm đọc sáng tạo tác phẩm truyện ngữ văn 6” đã được

áp dụng trong giảng dạy để giải quyết khó khăn cho thầy và trò trong quá trinh học tập, cảm thụ một đoạn trích góp phần nâng cáo chất lượng giáo dục bộ môn Ngữ văn nói chung và giờ đọc-hiểu nói riêng

III.3 Phương pháp khắc phục

Để giáo viên hướng dẫn cho học sinh thực hiện tốt hoạt động này Tôi rất mong những ý kiến của tôi trên đây sẽ được các đồng nghiệp tham khảo, thực hiện để nâng cao hơn nữa hiệu quả giờ đọc sáng tạo trong tác phẩm truyện và cũng là nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ Văn 6 cùng Ngữ văn các khối khác

IV: TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. SGK, SBT Ngữ văn 6 – NXBGD

V: PHỤ LỤC

Kiến Quốc, ngày 08 tháng 4 năm 2021

Người thực hiện

Lê Thị Anh

NHẬN XÉT ĐÁNH GIÁ CỦA HIỆU TRƯỞNG

………

………

………

………