Tài liệu Phương Pháp Điều Trị trong y học dân tộc (Phần 1) doc

BÁT PHÁP Bát Pháp là 8 cách chữa bệnh gồm : Hãn làm cho ra mồ hôi, Thổ làm cho nôn ra, Hạ làm cho xổ, Thanh làm cho mát, Ôn làm cho ấm, Tiêu làm cho tiêu mòn, Hòa làm cho điều hòa cơ th

Phương Pháp Điều Trị trong y học dân tộc

(Phần 1)

Người xưa, trong quá trình vận dụng trị liệu trên lâm sàng, đã đề ra 1 số phương pháp điều trị chính yếu gọi là Bát Pháp (8 cách trị bệnh)

I BÁT PHÁP

Bát Pháp là 8 cách chữa bệnh gồm : Hãn (làm cho ra mồ hôi), Thổ (làm cho nôn ra), Hạ (làm cho xổ), Thanh (làm cho mát), Ôn (làm cho ấm), Tiêu (làm cho tiêu mòn), Hòa (làm cho điều hòa cơ thể), Bổ (làm cho bổ)

Tùy theo bệnh tật đã được xác định, chẩn đoán (ở đâu, nguyên nhân nào, thuộc hội chứng gì ), chọn dùng cách này hay cách khác hoặc phối hợp 2, 3 cách với nhau để chữa trị

Về thuốc, mỗi phương pháp của Bát Pháp đều có bài thuốc đặc hiệu có công dụng cao (do công lao thừa kế của hàng ngàn năm kinh nghiệm của người xưa) Nhưng về mặt châm cứu, còn nhiều phức tạp trong việc áp dụng cách thức thủ thuật châm Tuy nhiên, trong mỗi phương pháp châm cứu, vẫn có thể đạt được kết quả tốt nếu thực hiện đúng quy tắc thao tác và chọn huyệt

1 HÃN PHÁP (làm cho ra mồ hôi)

Đại cương: 1 bệnh sốt, khi ra được mồ hôi, sốt tự lui, do đó người xưa đã

vận dụng và tạo ra Hãn Pháp để chữa bệnh Mục đích làm ta mồ hôi để tà khí theo

mồ hôi thoát ra ngoài

Áp dụng lâm sàng: Thường dùng chữa bệnh ở Biểu, tà khí còn ở phần

Biểu

Theo cách nhìn của YHCT, Hãn pháp không chỉ dùng để làm cho ra mồ hôi

mà hễ muốn khu trục Biểu tà, làm cho khí huyết lưu thông đều có thể dùng Hãn pháp, do đó không nên nhìn 1 cách hạn hẹp rằng Hãn pháp chỉ dùng để làm cho ra

mồ hôi

Trên lâm sàng có thể dùng nhiều cách : Thuốc uống, châm cứu, xông

a) Thuốc:

- Dùng thuốc Tân ôn ( cay ấm) để ra mồ hôi, dùng trong chứng Biểu Hàn

- Dùng thuốc Tân Lương (cay mát), trong chứng Biểu Nhiệt

b) Châm cứu:

Thường dùng huyệt Hợp cốc (Đtr.4) và Phong môn (Bq.12) khi tà còn ở Biểu

+ Nếu do Hàn tà, châm sâu, tả mạnh, vê kim cho tới khi thấy ra mồ hôi ở trán thì lưu kim Hoặc dùng phương pháp "Thiêu sơn hỏa"

+ Nếu do nhiệt, châm nông, tả mạnh như trên hoặc châm 1-2 kim theo thủ thuật "Thiêu sơn hỏa" để giải biểu, khi đã ra mồ hôi ở trán, dùng thủ thuật "Thấu nhiên lương" để thanh nhiệt

c) Ngoại khoa:

Trong dân gian thường dùng nồi xông hoặc cháo giải cảm, có hiệu quả phát hãn rất cao và an toàn

Nồi xông cũng được dùng trong chứng Phù (thủy thũng) mãn tính để thúc đẩy bài trừ chất nước

Chỉ định

- Chỉ dùng chữa bệnh mà tà khí còn ở Biểu

- Thiên 'Âm Dương Ứng Tượng Đại Luận' ghi : "Tà khí còn ở bì mao thời làm cho hãn phát tán đi" và "mình nóng như than đốt, nên phát hãn"

Chống chỉ định (Contraindication) :

- Người mất nhiều tân dịch (tiêu chảy, nôn nhiều), mất nhiều máu, không được dùng

- Khi Biểu tà đã giải, cần ngưng ngay

- Mùa hè nóng nực, không nên làm cho ra mồ hôi nhiều quá

- Không nên cùng lúc cho uống nhiều loại thuốc phát hãn, đắp nhiều chăn, làm cho mồ hôi tiết ra nhiều quá, hại đến nguyên khí, gây vong dương

- Cần nắm 4 không : không hoãn, không cấp, không nhiều, không ít

Vì Hoãn và Cấp không thể đẩy lui được tà khí ra, nhiều quá thì gây vong dương, ít quá thì tà khí ra không hết, không hết bệnh

- Người hư yếu, khi muốn phát hãn, luôn luôn phải bổ thêm

Chú ý: Cần linh hoạt khi áp dụng phép hãn : "Phát hãn làm cho các lỗ chân

lông nở ra, tà khí theo mồ hôi mà ra, do đó nên dùng những vị thuốc nào chỉ làm cho tà khí theo chân lông ra dần dần, mà không làm tổn thương trung khí và tân dịch

Thí dụ : Trong sách "Thương Hàn Luận", Trương Trọng Cảnh dùng bài

"Ma Hoàng Quế Chi", nhiều người dùng các loại Bạc hà, Kinh giới và thêm các vị Táo như Khương hoạt, Độc hoạt, Bạch chỉ để phát hãn Việc cho thêm thuốc Táo, tuy cũng có tác dụng phát hãn nhưng chỉ để chữa Hàn thấp chứ không thể chữa được Thương hàn ôn bệnh Vì phong hỏa đốt bên trong, ngoài lại dùng thuốc Táo, thì mồ hôi không thể ra được thì tà khí không có chỗ dựa để ra Tà khí đã

không ra còn dùng thuốc Táo làm rối loạn chính khí, tổn thương tân dịch, sinh ra biến chứng

Do đó cần cẩn thận khi dùng thuốc

2 THANH PHÁP (Làm Cho Mát)

Đại cương: Có những chứng nóng lâu ngày, quá nóng, phải dùng thuốc

mát mới làm hạ được, vì thế người xưa đề ra Thanh pháp

Áp dụng: Dùng để chữa những bệnh ôn nhiệt xâm nhập vào cơ thể làm khô

ráo tân dịch

- Thuốc : Tùy theo mức độ nặng nhẹ của bệnh và vị trí của Nhiệt tà mà

dùng thuốc:

 Thanh lương (Thanh nhiệt, Lương huyết), dùng thuốc vị cay, tính mát, để thanh, nhiệt như : Thạch cao, Lá tre, Tri mẫu dùng trong trường hợp sốt cao

 Dùng thuốc vị đắng, tính lạnh để tả hỏa như Hoàng Liên

 Dùng thuốc có tác dụng lương huyết để giải nhiệt như : Sinh địa, Huyền sâm loại thuốc này còn được gọi là thuốc "Tư dưỡng" vì ngoài tác dụng thanh huyết, hạ nhiệt, còn có tác dụng bổ dưỡng

- Châm cứu :

Thường dùng các Tỉnh huyệt, châm kim nông và lưu kim ít, tả mạnh hoặc châm nặn máu Thường dùng nhất là huyệt Thập tuyên khi đang sốt cao

Ngoài ra có thể dùng 1 số huyệt kích thích mạnh : Hợp cốc (Đtr.4), Khúc trì (Đtr.11), Dũng tuyền (Th.1), Ấn đường, Đại chùy (Đc.14) hoặc tả các Hỏa huyệt hoặc bổ các Thủy huyệt, hoặc dùng thủ thuật "Thấu thiên lương"

Chống chỉ định:

 Chứng chân hàn giả nhiệt, không được dùng

 Người thể chất hư hàn, phụ nữ mới sinh, không được dùng