SỔ TAY DỊCH HẠI TRÊN CÂY RAU MÀU VÀ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ

B, C, D Sâu gây hại trên lá, trái ớt; E vết sâu hại trên trái ớt * Điều kiện thuận lợi cho sự phát triển - Trồng liên tục các loại rau thuộc cây ký chủ của sâu khoang.. * Điều kiện thuậ

Trang 1

SỞ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT TIỀN GIANG

CHI CỤC TRỒNG TRỌT VÀ BẢO VỆ THỰC VẬT

*******

SỔ TAY DỊCH HẠI TRÊN CÂY RAU MÀU

VÀ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ

Địa chỉ: Khu phố Trung Lương, Phường 10, TP Mỹ Tho, Tiền Giang

Điện thoại: (0273) 3856220 – Fax: (0273) 3856219

Trang 2

1

I SÂU, BỆNH HẠI HỌ CÀ (ỚT, CÀ CHUA, CÀ TÍM…)

1 Sâu ăn tạp (Spodoptera litura)

Sâu ăn tạp còn được gọi là sâu khoang gây hại trên nhiều loại rau như ớt, đậu, dưa, cà, … Ấu trùng mới nở sống tập trung quanh

ổ trứng gặm biểu bì lá, ấu trùng tuổi lớn phát tán rộng ra, ăn khuyết phiến lá, đọt non, hoa, quả… Ấu trùng phá hại mạnh vào ban đêm, ban ngày ẩn nấp trong tán lá, cỏ dại hoặc trong đất

Hình 1 Thành trùng, trứng và ấu trùng sâu ăn tạp trong đất

Hình 2 Vòng đời sâu khoang

Trang 3

Hình 3 (B), (C), (D) Sâu gây hại trên lá, trái ớt;

(E) vết sâu hại trên trái ớt

* Điều kiện thuận lợi cho sự phát triển

- Trồng liên tục các loại rau thuộc cây ký chủ của sâu khoang

- Phun quá nhiều thuốc trừ sâu hóa học dẫn đến sâu kháng thuốc, giảm số lượng thiên địch

* Biện pháp quản lý

- Vệ sinh đồng ruộng, thu gom, tiêu hủy tàn dư cây trồng

- Cày bừa, phơi đất hoặc cho ruộng ngập nước 2-3 ngày để diệt nhộng, sâu non có trong đất

- Thường xuyên kiểm tra đồng ruộng ngắt ổ trứng, lá có sâu non mới nở chưa kịp phát tán

- Dùng bẫy bả chua ngọt bắt bướm

- Bảo vệ các loài thiên địch như: Bọ rùa, kiến, bọ xít ăn thịt,

bọ cánh cứng, ong ký sinh…

- Phủ đất trồng bằng màng phủ nông nghiệp

- Khi thấy ấu trùng xuất hiện phun thuốc vào sáng sớm hoặc

chiều mát bằng các chế phẩm sinh học Bacillus thuringiensis;

thảo mộc Rotenone, Azadirachtin hoặc các thuốc có hoạt chất ít độc như Abamectin, Emamectin benzoate, Luferon, …

2 Sâu xanh đục trái (Helicoverpa amigera)

- Ấu trùng ăn búp, lá non, nụ hoa, sau đó cắn chui vào quả từ cuống Các lá và các chùm hoa bị sâu ăn có thể bị gãy Sâu gây hại nghiêm trọng ở giai đoạn trái, những trái mới hình thành khi

Trang 4

sâu tấn công thường bị rụng, những trái lớn hơn có thể bị thủng

và thối, chỗ quả bị đục thường bị thối, đùn phân ra ngoài

Hình 4 Trứng, ấu trùng, nhộng và thành trùng của sâu xanh

đục trái trên cà chua

- Sâu phát sinh và gây hại nặng vào mùa khô trong giai đoạn cây

ra hoa rộ và tạo trái

- Vệ sinh đồng ruộng, làm sạch cỏ quanh bờ để hạn chế nguồn

ký chủ phụ của sâu

- Làm đất kỹ trước khi trồng để diệt nhộng trong đất

- Trồng cây với mật độ hợp lý, bón phân cân đối

- Thường xuyên kiểm tra đồng ruộng, ngắt bỏ ổ trứng, bắt sâu bằng tay giai đoạn cây con, thu gom và tiêu hủy triệt để các trái

đã bị sâu đục

- Tỉa bớt các chùm nụ hoa

- Hạn chế phun thuốc để bảo tồn các loài thiên địch như bọ rùa, nhện, ong ký sinh, chuồn chuồn

Trang 5

- Khi phát hiện có nhiều sâu xanh mới nở có thể dùng các chế phẩm sinh học Bacillus thuringiensis; thảo mộc Rotenone hoặc các thuốc có hoạt chất như: Chlorantraniliprole, Diafenthiuron, Matrine, Spinosad,…

3 Bọ trĩ (Frankliniella occidentalis)

- Bọ trĩ còn được gọi là bù lạch gây hại cho cây từ giai đoạn cây con đến ra hoa, đậu trái, chích hút nhựa làm đọt non bị khô,

lá xoăn hoặc gây dị tật trái, rụng trái…

- Là môi giới truyền bệnh khảm cho cây

Hình 5 Bọ trĩ và triệu chứng gây hại của bọ trĩ trên cây cà chua

- Phát triển mạnh trong điều kiện thời tiết nóng và khô khi cây đang ra đọt, lá non

- Chăm sóc cây khỏe để hạn chế sự gây hại của bọ trĩ

- Tưới đủ ẩm cho cây trong suốt mùa khô

- Sử dụng bẫy dính màu vàng thu hút bọ trĩ trưởng thành

- Bảo vệ các loại thiên địch như: Bọ rùa, ong ký sinh…

- Có thể sử dụng một số hoạt chất như Emamectin benzoate, Pyridaben, Spinetoram, Pymetrozine, …để phòng trừ

4 Bọ phấn trắng (Bemisia tabaci)

- Bọ phấn trắng gây hại trên nhiều loại cây trồng như ớt, cà chua, dưa, bầu bí, … Chúng chích hút, làm gân lá, lá cây bị vàng, cây cằn cỗi, kém phát triển

Trang 6

- Chất bài tiết của bọ phấn tạo điều kiện cho nấm bồ hóng phát triển

- Là côn trùng môi giới truyền virus gây bệnh xoắn lá

Hình 6 Bọ phấn và triệu chứng gây hại của bọ phấn trên cây ớt

Gây hại trong mùa khô, phân tán trên phạm vi rộng nhờ gió

- Vệ sinh đồng ruộng, tỉa bỏ các lá ở gốc tạo sự thông thoáng

- Tưới đủ ẩm trong mùa khô

- Dùng bẫy dính màu vàng để thu hút con trưởng thành

- Có thể sử dụng chế phẩm sinh học như Beauveria bassiana

hoặc thuốc có hoạt chất như Buprofezin, Diafenthuiron, Pymetrozin,… Kết hợp với dầu khoáng để diệt bọ phấn trắng

5 Bệnh héo tươi, héo nhanh (Do vi khuẩn Pseudomonas

solanacearum)

- Triệu chứng đầu tiên trên cây già các lá bên dưới bị héo nhẹ nhưng ở cây con thì các lá non bị héo trước Sau vài ngày cây bất thình lình héo nhanh nhưng lá không vàng Chẻ thân ở phần gốc và rễ thấy các mạch nhựa biến thành màu xám đến nâu; nếu

Trang 7

nhúng phần bị cắt vào nước, sẽ thấy dòng vi khuẩn tuôn ra có màu trắng sữa

Hình 7 Triệu chứng bệnh héo xanh trên cà chua và ớt.

- Ẩm độ đất cao, nhiệt độ 30-35oC

- Vi khuẩn tồn tại trong đất, tàn dư cây trồng, cỏ dại hoặc lan truyền qua cây giống, gió, nước, côn trùng và công cụ chăm sóc, bấm ngọn, tỉa chồi

- Lên líp cao thoát nước tốt

- Luân canh cây trồng

- Không nên trồng 2 vụ liên tiếp các loại cây cùng họ

- Xử lý hạt giống trong nước nóng 50oC trong 25 phút

- Vệ sinh đồng ruộng dọn sạch cỏ dại, nhổ bỏ cây bị bệnh và tiêu hủy

- Sử dụng phân hữu cơ hoai mục kết hợp với nấm Trichoderma

để bón cho cây

- Khi phát hiện bệnh xuất hiện có thể phun các loại thuốc có hoạt chất Kasugamycin, Fugous Proteoglycans, Copper oxychloride,

6 Bệnh héo vàng, héo chậm (Do nấm Fusarium sp.)

Đầu tiên là các lá ngọn bị héo vào buổi trưa, và tươi lại vào buổi chiều mát, sau vài ngày cây bệnh chết hẳn không còn khả năng hồi phục

Trang 8

Triệu chứng héo rũ hoặc biến vàng có thể xuất hiện một vài cành trên cây hay cả cây, cây bị nhiễm bệnh các lá bị vàng, héo sau đó cây chết, cắt ngang thân cây bị bệnh sẽ thấy các tế bào thường hóa nâu

Hình 8 Triệu chứng bệnh héo vàng trên cây ớt và cà chua

- Ẩm độ cao, nhiệt độ 25-30oC

- Nấm xâm nhập qua các vết thương ở rễ, thân

- Nấm lây lan nhờ gió, mưa và qua các hoạt động của con người, nấm bệnh cũng có thể lan truyền qua hạt giống

- Bón phân không cân đối, sử dụng phân chuồng tươi chưa qua

ủ hoai

- Ruộng không thoát nước hoặc thoát nước kém

- Vệ sinh đồng ruộng, nhổ bỏ cây bị bệnh và đem tiêu hủy

- Bón vôi trước khi trồng

- Bón phân cân đối, tăng cường sử dụng phân hữu cơ hoai

mục kết hợp với nấm Trichoderma

- Khi bệnh xuất hiện có thể sử dụng các hoạt chất Mancozeb, Zineb, Ningnanmycin, …để phòng trị

7 Bệnh thán thư (Do nấm Colletotrichum spp.)

- Bệnh gây hại trên lá, thân và trái

Trang 9

- Trên lá: Vết bệnh hình tròn hoặc không có hình dạng nhất định, xếp theo chiều dài của gân lá Lúc đầu, đốm bệnh ở mặt dưới lá có màu nâu nhạt, sau chuyển sang màu nâu sậm, có viền

Hình 9 Triệu chứng bệnh thán thư trên ớt và cà chua

- Thời tiết nóng, mưa nhiều, ẩm độ cao

- Trồng dày, bón thừa phân đạm

- Bào tử nấm phát tán nhờ gió, mưa và côn trùng

- Sử dụng giống sạch bệnh

- Vệ sinh, tiêu hủy tàn dư cây bệnh, lên luống cao thoát nước

- Bón vôi trước khi trồng

- Bón phân cân đối

- Khi bệnh chớm xuất hiện, có thể phun các hoạt chất Mancozeb; Azoxystrobin, Propineb,…

8 Bệnh thối đọt chết cành (Do nấm Choanephora cucurbitarum)

- Bệnh gây hại trên hoa, chồi hoa, hoặc các nhánh non của cây

Mô cây bị nhiễm bệnh có màu nâu đen đến đen và nấm lan

Trang 10

nhanh xuống phần dưới, làm phần đọt bị chết, thối mềm ra Trong điều kiện ẩm độ cao, nơi phần bị thối thường thấy có tơ nấm màu trắng và tận cùng có đốm tròn màu đen

Hình 10 Triệu chứng bệnh thối đọt trên cây ớt

- Bệnh thường gây hại nặng trong mùa mưa, khi thời tiết ẩm và

nhiệt độ cao

- Tránh trồng cây với mật độ quá dày, làm cỏ tạo cho ruộng

thông thoáng

- Đất trồng phải cao và thoát nước tốt

- Không tưới nước quá nhiều cho cây vào chiều mát khi có bệnh xuất hiện

- Khi cây có triệu chứng bệnh có thể phun một số loại thuốc

có hoạt chất Difenoconazole, Mancozeb, Folpet, …

9 Bệnh xoắn lá (Do virus)

- Khi bị bệnh, cây còi cọc, lá hơi cứng, nhỏ, biến dạng nhăn lốm đốm Bệnh thường xuất hiện trên lá non, bệnh làm cây có thể phân hóa nhiều cành, cho ít trái và trái nhỏ

- Bệnh lây lan qua côn trùng chích hút như bọ trĩ, bọ phấn trắng, rầy mềm là môi giới truyền bệnh

Trang 11

Hình 11 Triệu chứng bệnh xoắn lá trên cà chua và ớt

- Mật số bọ trĩ, bọ phấn trắng, rầy mềm cao

- Thời tiết nắng ấm, ít mưa

- Bệnh lan truyền qua tàn dư cây bệnh, qua hạt giống và qua tiếp xúc cơ học

- Sử dụng giống sạch bệnh

- Luân canh cây trồng, thu dọn tàn dư cây bệnh

- Nhổ bỏ những cây bị bệnh và tiêu hủy

- Quản lý tốt bọ trĩ, bọ phấn trắng, rầy mềm

II SÂU, BỆNH HẠI TRÊN HỌ CẢI

1 Sâu tơ (Plutella xylostella)

Sâu non mới nở bò lên mặt lá gặm biểu bì, tạo thành những đường rãnh nhỏ ngoằn ngoèo, sâu ăn thịt lá tạo thành những vết trong mờ trên lá Sâu lớn ăn toàn bộ biểu bì lá, làm lá thủng lỗ chỗ, giảm năng suất và chất lượng rau Khi mật độ sâu cao, ruộng rau bị hại xơ xác, chỉ còn trơ lại gân lá

Hình 12 Sâu tơ và triệu chứng gây hại của sâu tơ

Trang 12

- Sâu gây hại nặng vào mùa nắng nóng, nhiệt độ cao, đặc biệt

từ tháng 1 đến tháng 3

- Thường xuyên vệ sinh đồng ruộng, tỉa bỏ các lá già

- Bố trí mùa vụ thích hợp, luân canh với cây không cùng ký chủ

- Dùng bẫy dính màu vàng theo dõi bướm sâu tơ, trồng xen với cây họ cà sẽ đuổi được bướm của sâu tơ

- Bảo vệ thiên địch

- Khi cần thiết có thể sử dụng các hoạt chất Abamectin, Emamectin benzoate, Chlorantraniliprole, … kết hợp với dầu khoáng để phòng trừ

2 Sâu xám (Agrotis ipsilon)

Sâu thường xuất hiện vào giai đoạn cây con trên tất cả các loại rau và gây hại trầm trọng nhất ở những vùng đất nhẹ, đất cát Sâu non có tính giả chết (khi bị đụng vào chúng cuộn lại) Sâu xám thường cắn ngang thân cây sát mặt đất, làm thân bị khuyết hoặc bị cắn đứt thân và lá non

Hình 13 Sâu xám và triệu chứng gây hại của sâu xám

- Thời tiết lạnh, ẩm độ cao

- Vệ sinh đồng ruộng, cày ải phơi đất 2 tuần trước khi trồng

- Dẫn nước ngập ruộng để diệt nhộng và sâu trước khi trồng

- Hạn chế phun thuốc hóa học để bảo tồn thiên địch như: nhện, bọ rùa, ong ký sinh,…

Trang 13

- Khi cần thiết có thể sử dụng các hoạt chất Abamectin, Emamectin benzoate, Chlorantraniliprole,… để phòng trừ

3 Bọ nhảy (Phyllotetra striolata)

Bọ nhảy gây hại trên các loại cây thuộc họ hoa thập tự Thành trùng gặm lá, thân cây làm thủng lỗ tròn trên lá, khi mật độ cao gây hại nặng làm mất diện tích quang hợp, lá bị vàng, cây phát triển còi cọc, thường gây hại nặng giai đoạn cây con Ấu trùng sống ở dưới đất, ăn rễ cây làm cây bị còi cọc, đôi khi héo hoặc thối

Hình 14 Bọ nhảy và triệu chứng gây hại của bọ nhảy

Gây hại nặng trong mùa nắng, nhiệt độ cao, đặc biệt từ tháng 2-4

- Làm đất: dọn sạch tàn dư vụ trước; phơi thật khô đất tối thiểu từ 10 – 15 ngày

- Luân canh với loại cây trồng không phải ký chủ của bọ nhảy

- Có thể dùng thuốc có hoạt chất Abamectin, Chlorantraniliprole, Dinotefuran, … để phòng trừ

III SÂU, BỆNH HẠI HỌ BẦU BÍ, DƯA

1 Bọ trĩ (Thrips palmi)

- Bọ trĩ gây nặng thời kỳ cây con trên nhiều loại cây khác nhau như dưa, bầu, bí… Thành trùng và ấu trùng thường tập trung trên lá ngọn chích hút nhựa cây trên lá làm cho lá vàng, ngọn dưa quăn queo (hiện tượng đầu lân trên dưa hấu), cây còi cọc, hoa rụng, trái

ít và nhỏ

- Là môi giới truyền virus gây bệnh khảm

Trang 14

Hình 15 Bọ trĩ và triệu chứng gây hại

- Điều kiện nắng nóng và khô

- Gây hại nặng ở thời kỳ cây con từ khi ra lá cho đến khi trổ bông

- Nên trồng đồng loạt và tránh gối vụ

- Kiểm tra ruộng thật kỹ, để phát hiện sớm ấu trùng bọ trĩ

- Chăm sóc cho cây khỏe

- Sử dụng màng phủ nông nghiệp hai mặt cho ruộng

- Trong mùa nắng nóng, tưới phun mưa để duy trì độ ẩm trong đất

- Bảo vệ thiên địch như bọ rùa, ruồi ăn thịt, ong ký sinh, …

- Khi cần thiết nên sử dụng thuốc có hoạt chất như Pymetrozin, Abamectin, Spinetoram,… Và kết hợp với dầu

khoáng để phòng trừ

2 Nhện đỏ (Tetranychus urticae)

Nhện chích hút nhựa ở mặt dưới lá, tạo ra những đốm trắng vàng có thể dễ nhận ra ở mặt trên của lá Khi hại nặng chúng có thể làm lá héo và rụng

Trang 15

Hình 16 Nhện đỏ và triệu chứng gây hại

Thời tiết nắng nóng, khô hạn, bón thừa phân đạm

- Vệ sinh đồng ruộng, tỉa cành thông thoáng

- Bón phân cân đối

- Luân canh với cây trồng họ hòa bản

- Khi cần thiết có thể dùng các hoạt chất thuốc như Propagite,

Hexythiazox, Fenpyroximate,… để phòng trừ

3 Sâu xanh ăn lá (Diaphania indica)

Sâu non thường sống ở đọt và mặt dưới lá non, dùng tơ cuốn các đọt non lại và ở bên trong ăn phá Khi sâu lớn có thể cắn trụi cả lá và đọt non Sâu còn ăn trái non làm cho trái bị thối và rụng

Khi trái lớn, sâu thường ẩn ở mặt dưới, nơi phần trái chạm mặt đất và cạp lớp vỏ bên ngoài làm vỏ trái bị loang lổ

Hình 17 Sâu xanh ăn lá và triệu chứng gây hại

- Sâu phát sinh và gây hại nặng vào mùa khô trong giai đoạn cây

ra hoa rộ và tạo trái

Trang 16

- Thu dọn tàn dư sau thu hoạch

- Dùng tay bắt sâu khi mật số còn thấp

- Có thể sử dụng các hoạt chất Abamectin, Emamectin benzoate,

Chlorantraniliprole, … phun trước khi lá cuốn lại để phòng trị

4 Ruồi đục lá (Liriomyza trifolii)

Ruồi đục lá phát sinh và gây hại quanh năm, ấu trùng (dòi) đục lòn ăn phần thịt lá giữa 2 mặt lá tạo thành những đường ngoằn ngoèo màu trắng Lá bị hại nặng có màu vàng, khô, giảm quang hợp, cây sinh trưởng kém Vết thương do dòi đục tạo điều kiện cho các loài nấm và vi khuẩn xâm nhập gây hại

Hình 18 Ruồi đục lá và triệu chứng gây hại

- Gây hại vào đầu mùa khô từ giai đoạn cây có lá bánh tẻ trở đi

- Thu gom, tiêu hủy tàn dư cây trồng, cắt bỏ các lá già, lá bị dòi

đục và tiêu hủy

- Bón phân và tưới nước đầy đủ để cây phát triển tốt

- Khi thấy vết ngoằn ngoèo (vẽ bùa) trên lá, có thể phun các hoạt chất Abamectin, Spinetoram, Cypromazine, … để phòng trừ

5 Ruồi đục trái (Bactrocera cucurbitae)

- Ruồi cái thường đẻ trứng và gây hại sau khi đậu trái đến khi thu hoạch Ấu trùng (dòi) đục vào trong trái, nhìn từ bên ngoài ngay vết đục, lúc đầu là 1 chấm đen, sau lớn dần có màu vàng rồi chuyển sang màu nâu Bên trong những trái bị dòi đục, tạo thành đường hầm ngoằn ngoèo, làm trái bị thối mềm, dễ rụng

Định dạng
Số trang	28
Dung lượng	2,35 MB