Giáo án điện tử Tự tình II Hồ Xuân Hương

Giáo án điện tử bài Tự tình II Hồ Xuân Hương giáo án được đầu tư về chất lượng, hình ảnh, nội dung, dành cho GV tham khảo và sử dụng giảng dạy trong thời gian dạy học trực tuyến và cả chương trình học chính thức

Tự tình II

Hồ Xuân Hương

GIÁO VIÊN: NGUYỄN TRẦN ANH THẢO

Nhìn hình đoán tác phẩm

9/23/21 3

防防防

Kiều ở lầu Ngưng Bích

9/23/21 4

防防防

Chuyện người con gái Nam Xương

9/23/21 5

防防防

Đọc Tiểu Thanh Kí

9/23/21 6

Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai

9/23/21 7

防防防

Tình cảnh lẻ loi của người chinh phụ

9/23/21 8

防防防

Bánh trôi nước

Sự bất hạnh của người phụ nữ trong

xã hội phong kiến

Hình thành kiến thức

1 Tìm hiểu chung

I TÌM HIỂU CHUNG

1 Tác giả Hồ Xuân Hương:

- Thơ Hồ Xuân Hương là thơ của người phụ nữ viết về phụ nữ, trào

phúng mà trữ tình, đậm chất dân gian từ đề tài, cảm hứng, đến ngôn ngữ, hình tượng.

Một thiên tài kĩ nữ nhưng cuộc đời gặp nhiều bất

Hỏi bao nhiêu tuổi hỡi cô mình

Chị cũng xinh, mà em cũng xinh

Đôi lứa in như tờ giấy trắng

Nghìn năm còn mãi cái xuân xanh.

(Đề tranh tố nữ)

Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm với nước non

Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn

Mà em vẫn giữ tấm lòng son.

(Bánh trôi nước)

LẤY CHỒNG CHUNG

Kẻ đắp chăn bông kẻ lạnh lùng,

Chém cha cái kiếp lấy chồng chung.

Năm chừng mười hoạ hay chăng chớ,

Một tháng đôi lần có cũng không.

Cố đấm ăn xôi xôi lại hỏng,

Cầm bằng làm mướn mướn không công.

Nỗi này ví biết dường này nhỉ,

Thời trước thôi đành ở vậy xong.

“Hồ Xuân Hương là một trong những hiện tượng văn học độc đáo nhất của Việt Nam trong toàn bộ nguồn thơ mà tôi được biết trên nền thơ thế giới qua tất cả các thời đại.”

(Dimitrova )

I KHÁI QUÁT CHUNG

1 Tác giả Hồ Xuân Hương

2 Tác phẩm:

Xuân Hương có mấy bài thơ than thân, làm thành một bộ ba song song nhau, bài nào cũng tiêu tao, cũng nói ra tự đáy lòng của một phụ nữ

(Xuân Diệu)

“Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn,

Trơ cái hồng nhan với nước non.”

Chén rượu hương đưa say lại tỉnh,

Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn

Xiên ngang mặt đất, rêu từng đám.

Đâm toạc chân mây, đá mấy hòn

Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại,

Mảnh tình san sẻ tí con con!”

Tác phẩm “Tự tình II”

2 Tìm hiểu văn

bản

Trong 2 câu đầu tác giả đưa ra thời gian không gian để nhấn mạnh tâm trạng gì của tác giả?

Hai câu luận tả trực tiếp hai hình ảnh thiên nhiên độc đáo

như thế nào? Phân tích từ ngữ, hình ảnh thể hiện

thái độ nhà thơ trước cuộc sống?

Hai câu luận tả trực tiếp hai hình ảnh thiên nhiên độc đáo

như thế nào? Phân tích từ ngữ, hình ảnh thể hiện

thái độ nhà thơ trước cuộc sống?

Nhà thơ thể hiện tâm trạng gì? Mạch logic diễn biến tâm trạng

như thế nào? Các điệp từ có tác dụng gì?

Nhà thơ thể hiện tâm trạng gì? Mạch logic diễn biến tâm trạng

như thế nào? Các điệp từ có tác dụng gì?

01

02

03

04

Thời gian

Đêm khuya (quá nửa đêm) ->

Yên tĩnh, con người đối diện

với chính mình, sống thật với

mình

Âm thanh

+ “Văng vẳng” -> từ láy miêu tả âm thanh

từ xa vọng lại (nghệ thuật lấy động tả tĩnh)

+ “ Trống canh dồn”

-> tiếng trống dồn dập, liên hồi, vội vã

Không gian

Yên tĩnh vắng lặng (nghệ thuật lấy động tả tĩnh)

Chủ thể trữ tình

Người phụ nữ một mình trơ trọi, đơn độc trước không gian rộng lớn

“Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn”  

“Trơ cái hồng nhan với nước non”

TRƠ - Tính từ        

mặt thớt)

Đồng nghĩa:   trơ tráo, trơ trẽn

cành)

Đồng nghĩa:   trật, trơ khấc, trơ trọi

cho đỡ trơ; ăn mặc hở hang, trông cũng trơ)

Sự đâu chưa kịp đôi hồi Duyên đâu chưa kịp một lời trao tơ

Trăng thề còn đó trơ trơ Dám xa xôi mặt mà thơ thớt lòng

(Truyện Kiều –Nguyễn Du)

Đá vẫn trơ gan cùng tuế nguyệt,

Nước còn cau mặt với tang thương.

Ngàn năm tương cũ soi kim cổ,

Cảnh đấy người đây luống đoạn trường

(Thăng Long thành hoài cổ – Bà huyện Thanh Quan)

Trơ cái hồng nhan với nước non

- Ý thức về bản thân

- Ý thức về số phận

Nêu sắc thái biểu cảm của từ “cái” để từ đó cảm nhận tâm trạng của chủ thể trữ tình.

Tự cổ hồng nhan đa bạc mệnh Buồn cho ai mà lại tiếc cho ai

(Phận hồng nhan có mong manh -Cao Bá Quát)

Cô ơi cô đẹp nhất đời

Mà cô mệnh bạc, thợ trời cũng thua!

Một đi từ biệt cung vua

Có về đâu nữa! Đất Hồ nghìn năm!

(Tế Chiêu Quân -Tản Đà)

Sắc thái biểu cảm: nhấn mạnh sự

tủi hổ, bẽ bàng

chua chát

Hình ảnh tương phản

Cái hồng nhan > < nước non

-> Nỗi cô đơn khủng khiếp của con người

“Trơ cái hồng nhan với nước non”

Nỗi cô đơn, buồn tủi và bẽ bàng về duyên phận của nhân vật trữ tình.

2 Hai câu thực

nữ xuất hiện trong hai câu thực như thế nào?

Trừu đao đoạn thuỷ thuỷ cánh lưu,

Cử bôi tiêu sầu sầu cánh sầu.

Nhân sinh tại thế bất xứng ý, Minh triêu tán phát lộng biên chu.

(Lí Bạch)

Đời này thực tỉnh những ai đây? 

Ai tỉnh cho ta chịu tiếng say. 

Buồn ruột cho nên men phải nhấp, 

Dở mồm nào biết giọng là cay. 

(Trần Tế Xương)

Cụ hâm rượu nữa đi thôi 

Be này chừng sắp cạn rồi còn đâu 

Rồi lên ta uống với nhau  Rót đau lòng ấy, vào đau lòng này.

(Trần Huyền Trân (1913-1989))

II PHÂN TÍCH

2 Hai câu thực

Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn Cảm nhận của em về

hình ảnh vầng trăng khuyết trong câu thơ.

II PHÂN TÍCH

Vấn nguyệt

Trải mấy thu nay vẫn hãy còn, 

Cớ sao khi khuyết lại khi tròn? 

Hỏi con Bạch Thố đà bao tuổi? 

Hỏi chị Hằng Nga đã mấy con? 

Đêm tối cớ sao soi gác ta? 

Ngày xanh còn thẹn mấy vầng tròn. 

Năm canh lơ lửng chờ ai đó? 

Hay có tình riêng mấy nước non?

(Hồ Xuân Hương)

Hai câu thực

Nỗi xót xa, bẽ bàng, chua chát cho duyên phận hẩm hiu.

vòng tròn luẩn quẩn, bế tắc ->

đối diện với hiện thực phũ

phàng càng thấm thía nỗi đau.

say lại tỉnh

Hình ảnh ẩn dụ cho cuộc đời, tình duyên.

Vầng trăng

Hai lần bi kịch -> sự dang dở, muộn màng, lỡ làng, không trọn

vẹn.

bóng xế/khuyết -chưa tròn

Hai câu luận

03

“Xiên ngang mặt đất, rêu từng đám.

Đâm toạc chân mây, đá mấy hòn.”

3 Hai câu luận:

Xiên ngang mặt đất rêu từng đám, Đâm toạc chân mây đá mấy hòn.

Phát hiện các biện pháp tu từ được

sử dụng.

Xiên ngang Đâm toạc

Hình ảnh sự vật được miêu tả trong hai câu thơ

có gì đặc biệt?

II PHÂN TÍCH

3 Hai câu luận: Xiên ngang mặt đất rêu từng đám,

Đâm toạc chân mây đá mấy hòn.

- Đảo trật tự cú pháp (xiên ngang, đâm toạc): Nhấn mạnh trạng thái của sự vật

Xiên ngang Đâm toạc

– quẫy đạp, cựa mình

II PHÂN TÍCH

3 Hai câu luận: Xiên ngang mặt đất rêu từng đám,

Đâm toạc chân mây đá mấy hòn.

- Đảo trật tự cú pháp (xiên ngang, đâm toạc): Nhấn mạnh trạng thái của sự vật – quẫy

đạp, cựa mình

- Động từ mạnh+bổ ngữ (xiên+ngang; đâm+toạc): Thể hiện sự mạnh mẽ, quyết liệt của

sự vật - nỗi phẫn uất, phản kháng trong tâm trạng của con người

Xiên ngang Đâm toạc

Kẻ đắp chăn bông kẻ lạnh lùng, Chém cha cái kiếp lấy chồng chung

II PHÂN TÍCH

3 Hai câu luận: Xiên ngang mặt đất rêu từng đám,

Đâm toạc chân mây đá mấy hòn.

- Đảo trật tự cú pháp (xiên ngang, đâm toạc): Nhấn mạnh trạng thái của sự vật

- Động từ mạnh+bổ ngữ (xiên+ngang; đâm+toạc): Thể hiện sự mạnh mẽ, quyết liệt của

sự vật và nỗi phẫn uất, phản kháng trong tâm trạng của con người

- Phép đối tề chỉnh: đối thanh, đối từ, đối nghĩa

Xiên ngang Đâm toạc

II PHÂN TÍCH

“Xiên ngang mặt đất, rêu từng đám.

Đâm toạc chân mây, đá mấy hòn.”

Bản lĩnh phi thường, cá tính mạnh mẽ, táo bạo, không chịu khuất phục trước những lề lối, khuôn phép xã hội.

Sự vận động mạnh mẽ, bứt

phá của thân phận rêu, đá.

Đảo ngữ, đối

“Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại, Mảnh tình san sẻ tí con con!”

Mùa xuân đến mùa xuân đi rồi mùa xuân lại lại theo nhịp tuần

hoàn vô tình của trời đất còn tuổi xuân của con người cứ qua đi

mà không bao giờ trở lại => chua chát, chán ngán

+ Xuân: Mùa xuân, tuổi xuân

Hai câu luận

- Cách nói giảm dần + ngắt nhịp rời rạc 2/2/1/2: Mảnh tình - san sẻ - tí - con con

-> sự mỉa mai, xa xót, tội nghiệp cho thân phận làm lẽ.

 Tiếng thở dài ngao ngán, buồn tủi, cay đắng trước hiện thực phũ phàng -> lời tố cáo xã hội phong kiến đen tối, bất công.

 Khát vọng hạnh phúc của Hồ Xuân Hương.

Sử dụng từ ngữ độc đáo, sắc nhọn; tả cảnh sinh động; đưa ngôn ngữ đời thường vào thơ.

Bản lĩnh HXH được thể hiện qua tâm trạng đầy bi kịch: vừa buồn tủi, phẫn uất trước tình cảnh éo le, vừa cháy bỏng khao khát được sống hạnh phúc

Nghệ thuật

Ý nghĩa văn

bản

Tổng kết

Luyện tập

Câu 1 Hồ Xuân Hương đã để lại tác phẩm nào?

 A Lưu hương kí

 C Thanh Hiên thi tập

 B Bạch Vân quốc ngữ thi tập

 D Quốc âm thi tập

Câu hỏi 2: Từ dồn trong câu thơ mang nét nghĩa nào?

B Hoạt động được tiếp diễn liên tục với nhịp độ ngày càng nhanh hơn.

C Làm cho ngày càng bị thu hẹp phạm vi và khả năng hoạt động đến mức có thể lâm vào

chỗ khó khăn,bế tắc.

A Làm cho tất cả cùng một lúc tập trung về một chỗ.

D Liên tiếp rất nhiều lần trong thời gian tương đối ngắn.

Câu hỏi 3: Từ trơ trong câu thơ “Trơ cái hồng nhan với nước non” không chứa đựng nét nghĩa nào?

 C Tỏ ra không biết hổ thẹn, không biết gượng trước sự chê bai, phê phán của

người khác.

 B Ở vào tình trạng chỉ còn lẻ loi, trơ trọi một thân một mình.

 A Ở trạng thái phơi bày ra, lộ trần do không còn hoặc không có sự che phủ,bao bọc

thường thấy.

 D Sượng mặt ở vào tình trạng lẻ loi khác biệt quá so với xung quanh, không có sự

gần gũi,hòa hợp.

Câu hỏi 4: Ý nào không được gợi ra từ câu “Trơ cái hồng nhan với nước non”?

 C Thể hiện sự rẻ rúng của tác giả với nhan sắc của mình.

 B Thể hiện sự tủi hổ,xót xa xủa tác giả khi nhận ra hoàn cảnh của mình

 A Thể hiện thái độ mỉa mai của tác giả khi rơi vào tình trạng lẻ loi.

 D Thể hiện sự thách thức, sự bền gan cảu tác giả trước cuộc đời.

Câu hỏi 5:  Cụm từ say lại tỉnh trong câu “Chén rượu hương đưa say lại tỉnh”gợi lên điều gì?

 D Sự luẩn quẩn,bế tắc của nhân trữ tình

 B Những tâm trạng thường trực của nhân vật trữ tình.

 A Sự vượt thoát khỏi hoàn cảnh của nhân vật trữ tình.

 C Bản lĩnh của nhân vật trữ tình.

Vận dụng

Đọc bài thơ Tự tình II:

1/ Xác định mạch cảm xúc của bài thơ?

2/ Em hiểu từ hồng nhan là gì ? Ghi lại 2 thành ngữ có từ hồng nhan.

3/Nghệ thuật đặc sắc của bài thơ là

gì ?

Tìm tòi, mở rộng

Tìm đọc thêm 2 bài Tự tình I và III