Tài liệu Tiểu luận: " Cặp phạm trù bản chất và hiện tượng " doc

Còn ời đều là sản phẩm tổng hợp của các quan hệ xã ản chất một nguyên tố ất một nguyên tố ủa nguyên tố đó khi ười đều là sản phẩm tổng hợp của các quan hệ xã nh ng đ c đi m v c u trúc si

Nhãm 5 – KT 3A3

Danh sách các thành viên

Cặp phạm trù bản chất và hiện tượng

- Phạm trù bản chất là tổng hợp tất cả những mặt, những mối liên hệ

tất nhiên, tương đối ổn định bên trong sự vật, quy định sự vận động và phát triển của sự vật

- Phạm trù hiện tượng là biểu hiện ra bên ngoài của bản chất.

1, Khái niệm

- Phạm trù là những khái niệm rộng nhất phản ánh những mặt,

những thuộc tính, những mối liên hệ chung, cơ bản nhất của các sự vật và hiện tượng thuộc một lĩnh vực nhất định

Ví d : ụ:

B n ch t m t nguyên t ản chất một nguyên tố ất một nguyên tố ột nguyên tố ố

hóa h c là m i liên h gi a ọc là mối liên hệ giữa ố ệ giữa ữa

đi n t và h t nhân, còn ệ giữa ử và hạt nhân, còn ạt nhân, còn

nh ng tính ch t hóa h c ữa ất một nguyên tố ọc là mối liên hệ giữa

c a nguyên t đó khi ủa nguyên tố đó khi ố

t ng tác v i các nguyên ương tác với các nguyên ới các nguyên

t khác là hi n t ng th ố ệ giữa ượng thể ể

hi n ra bên ngoài c a m i ệ giữa ủa nguyên tố đó khi ố

liên k t gi a đi n t và ết giữa điện tử và ữa ệ giữa ử và hạt nhân, còn

h t nhân ạt nhân, còn

- Phạm trù bản chất gắn liền với phạm trù cái chung, nhưng không đồng nhất với cái chung Có cái chung là bản chất, nhưng có cái chung không phải là bản chất

Ví d :ụ: M i ng i đ u là s n ph m t ng h p c a các quan h xã ọc là mối liên hệ giữa ười đều là sản phẩm tổng hợp của các quan hệ xã ều là sản phẩm tổng hợp của các quan hệ xã ản chất một nguyên tố ẩm tổng hợp của các quan hệ xã ổng hợp của các quan hệ xã ợng thể ủa nguyên tố đó khi ệ giữa

h i, đó là cái chung, đ ng th i đó là b n ch t c a con ng i Còn ột nguyên tố ồng thời đó là bản chất của con người Còn ời đều là sản phẩm tổng hợp của các quan hệ xã ản chất một nguyên tố ất một nguyên tố ủa nguyên tố đó khi ười đều là sản phẩm tổng hợp của các quan hệ xã

nh ng đ c đi m v c u trúc sinh h c c a con ng i nh đ u có ữa ặc điểm về cấu trúc sinh học của con người như đều có ể ều là sản phẩm tổng hợp của các quan hệ xã ất một nguyên tố ọc là mối liên hệ giữa ủa nguyên tố đó khi ười đều là sản phẩm tổng hợp của các quan hệ xã ư ều là sản phẩm tổng hợp của các quan hệ xã

đ u, mình và các chi đó là cái chung, nh ng không ph i b n ầu, mình và các chi đó là cái chung, nhưng không phải bản ư ản chất một nguyên tố ản chất một nguyên tố

ch t c a con ng i.ất một nguyên tố ủa nguyên tố đó khi ười đều là sản phẩm tổng hợp của các quan hệ xã

- Phạm trù bản chất và phạm trù quy luật là cùng loại, hay cùng

một bậc (xét về mức độ nhận thức của con người) nhưng không đồng nhất với nhau Mỗi quy luật thường chỉ biểu hiện một mặt, một khía cạnh nhất định của bản chất còn bản chất là tổng hợp

của nhiều quy luật Vì vậy phạm trù bản chất rộng hơn và phong phú hơn quy luật

1, Khái niệm

2, Mối quan hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng

Quan điểm duy tâm không giải quyết đúng đắn mối quan hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng, vì họ không thừa nhận hoặc không hiểu đúng sự tồn tại khách quan của bản chất và hiện tượng

Trái với các quan điểm trên, chủ nghĩa duy vật biện chứng cho

rằng, cả bản chất và hiện tượng đều tồn tại khách quan là cái vốn có của

sự vật không do ai sáng tạo ra, bởi vì sự vật nào cũng được tạo nên từ những yếu tố nhất định Những yếu tố này liên kết với nhau bằng những mối liên hệ khách quan, đan xen, chằng chịt Trong đó có những mối liên

hệ tất nhiên, tương đối ổn định Những mối liên hệ tất nhiên đó tạo thành bản chất của sự vật; hiện tượng là biểu hiện ra bên ngoài của bản chất, cũng là cái khách quan không phải do cảm giác của chủ quan con người quyết định.

Chủ nghĩa duy vật biện chứng không chỉ thừa nhận sự tồn tại khách quan của bản chất và hiện tượng, mà còn cho rằng, giữa bản chất và hiện

tượng có quan hệ biện chứng vừa thống nhất gắn bó chặt chẽ với nhau, vừa mâu thuẫn đối lập nhau.

2, Mối quan hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng

a) Sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng

Sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng trước hết thể hiện ở

chỗ bản chất luôn luôn được bộc lộ ra qua hiện tượng; còn hiện

tượng nào cũng là sự biểu hiện của bản chất ở mức độ nhất định

Không có bản chất nào tồn tại thuần túy ngoài hiện tượng; đồng thời cũng không có hiện tượng nào hoàn toàn không biểu hiện bản chất

Lênin viết: "Bản chất hiện ra, hiện tượng là có tính bản chất".

Ví d : ụ: Trong xã h i có ột nguyên tố

giai c p, b n ch t c a ất một nguyên tố ản chất một nguyên tố ất một nguyên tố ủa nguyên tố đó khi

nhà n c là công c th ng ưới các nguyên ụ: ố

tr giai c p, b o v l i ích ị giai cấp, bảo vệ lợi ích ất một nguyên tố ản chất một nguyên tố ệ giữa ợng thể

c a giai c p th ng tr ủa nguyên tố đó khi ất một nguyên tố ố ị giai cấp, bảo vệ lợi ích

Trong xã h i phong ki n, ột nguyên tố ết giữa điện tử và

s th ng tr bi u hi n: ự thống trị biểu hiện: ố ị giai cấp, bảo vệ lợi ích ể ệ giữa

nhà n c chi m đ t, b t ưới các nguyên ết giữa điện tử và ất một nguyên tố ắt

nông dân đi lính

 Sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng còn thể hiện ở chỗ bản chất

và hiện tượng về căn bản là phù hợp với nhau Bản chất được bộc lộ ra

ở những hiện tượng tương ứng Bản chất nào thì có hiện tượng ấy, bản chất khác nhau sẽ bộc lộ ở những hiện tượng khác nhau Bản chất thay

đổi thì hiện tượng biểu hiện nó cũng thay đổi theo Khi bản chất biến

mất thì hiện tượng biểu hiện nó cũng mất theo

Ví d 1: ụ: B n ch t c a NaCl là ion Naản chất một nguyên tố ất một nguyên tố ủa nguyên tố đó khi + và Cl- N u ta thay đ i ết giữa điện tử và ổng hợp của các quan hệ xã

b n ch t c a nó, t c cho thêm dd NaOH thì khi cho quỳ tím ản chất một nguyên tố ất một nguyên tố ủa nguyên tố đó khi ức cho thêm dd NaOH thì khi cho quỳ tím vào s x y ra hi n t ng quỳ tím chuy n xanh, nghĩa là đã có ẽ xảy ra hiện tượng quỳ tím chuyển xanh, nghĩa là đã có ản chất một nguyên tố ệ giữa ượng thể ể

s thay đ i hi n t ng khi b n ch t thay đ iự thống trị biểu hiện: ổng hợp của các quan hệ xã ệ giữa ượng thể ản chất một nguyên tố ất một nguyên tố ổng hợp của các quan hệ xã

a) Sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng

Ví d 2: ụ: B n ch t c a gió là s chuy n đ ng c a không khí, ản chất một nguyên tố ất một nguyên tố ủa nguyên tố đó khi ự thống trị biểu hiện: ể ột nguyên tố ủa nguyên tố đó khi không khí luôn luôn chuy n đ ng t n i khí áp cao v n i khí áp ể ột nguyên tố ừ nơi khí áp cao về nơi khí áp ơng tác với các nguyên ều là sản phẩm tổng hợp của các quan hệ xã ơng tác với các nguyên

th p S chuy n đ ng c a không khí gây nên hi n t ng gió ất một nguyên tố ự thống trị biểu hiện: ể ột nguyên tố ủa nguyên tố đó khi ệ giữa ượng thể Khi không có s chuy n đ ng trên thì không có gió.ự thống trị biểu hiện: ể ột nguyên tố

2, Mối quan hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng

b) Tính chất mâu thuẫn giữa bản chất và hiện tượng

Bản chất và hiện tượng thống nhất với nhau, nhưng đây là sự thống nhất của hai mặt đối lập Do vậy không phải bản chất và hiện tượng phù hợp nhau hoàn toàn mà luôn bao hàm cả sự mâu thuẫn nhau

 Bản chất phản ánh cái chung, cái tất yếu, quyết định sự tồn tại và

phát triển của sự vật, còn hiện tượng phản ánh cái riêng, cái cá biệt

Cùng một bản chất có thể biểu hiện ra ở nhiều hiện tượng khác nhau tùy theo sự thay đổi của điều kiện và hoàn cảnh Vì vậy hiện tượng phong phú hơn bản chất, còn bản chất sâu sắc hơn hiện tượng

 Mâu thuẫn giữa bản chất và hiện tượng còn thể hiện ở chỗ, bản chất là

mặt bên trong ẩn giấu sâu xa của hiện thực khách quan; còn hiện tượng là mặt bên ngoài của hiện thực khách quan đó Bản chất không

được biểu lộ hoàn toàn ở một hiện tượng mà biểu hiện ở rất nhiều hiện tượng khác nhau Hiện tượng không biểu hiện hoàn toàn bản chất mà chỉ

Ví d : ụ:

B n ch t c a giai c p t s n là bóc l t giá tr th ng d , b n ản chất một nguyên tố ất một nguyên tố ủa nguyên tố đó khi ất một nguyên tố ư ản chất một nguyên tố ột nguyên tố ị giai cấp, bảo vệ lợi ích ặc điểm về cấu trúc sinh học của con người như đều có ư ản chất một nguyên tố

ch t đó đ c th hi n r t nhi u th đo n c a giai c p t ất một nguyên tố ượng thể ể ệ giữa ở rất nhiều thủ đoạn của giai cấp tư ất một nguyên tố ều là sản phẩm tổng hợp của các quan hệ xã ủa nguyên tố đó khi ạt nhân, còn ủa nguyên tố đó khi ất một nguyên tố ư

s n nh tích c c áp d ng khoa h c k thu t, đ i m i công ản chất một nguyên tố ư ự thống trị biểu hiện: ụ: ọc là mối liên hệ giữa ỹ thuật, đổi mới công ật, đổi mới công ổng hợp của các quan hệ xã ới các nguyên

ngh , đ i m i ph ng pháp qu n lý, th m chí tăng l ng và c i ệ giữa ổng hợp của các quan hệ xã ới các nguyên ương tác với các nguyên ản chất một nguyên tố ật, đổi mới công ương tác với các nguyên ản chất một nguyên tố thi n đi u ki n s ng, đi u ki n làm vi c cho công nhân đ ệ giữa ều là sản phẩm tổng hợp của các quan hệ xã ệ giữa ố ều là sản phẩm tổng hợp của các quan hệ xã ệ giữa ệ giữa ể

nh m m c đích nâng cao giá tr th ng d cho giai c p t s n, ằm mục đích nâng cao giá trị thặng dư cho giai cấp tư sản, ụ: ị giai cấp, bảo vệ lợi ích ặc điểm về cấu trúc sinh học của con người như đều có ư ất một nguyên tố ư ản chất một nguyên tố cho nên n u không tìm hi u k s không th y đ c b n ch t ết giữa điện tử và ể ỹ thuật, đổi mới công ẽ xảy ra hiện tượng quỳ tím chuyển xanh, nghĩa là đã có ất một nguyên tố ượng thể ản chất một nguyên tố ất một nguyên tố

th t s c a giai c p t s n mà ch th y nh ng bi u hi n b ật, đổi mới công ự thống trị biểu hiện: ủa nguyên tố đó khi ất một nguyên tố ư ản chất một nguyên tố ỉ thấy những biểu hiện bề ất một nguyên tố ữa ể ệ giữa ều là sản phẩm tổng hợp của các quan hệ xã ngoài c a nó, không có đ c s đánh giá toàn di n đúng đ n v ủa nguyên tố đó khi ượng thể ự thống trị biểu hiện: ệ giữa ắt ều là sản phẩm tổng hợp của các quan hệ xã giai c p t s n và ch nghĩa t b n.ất một nguyên tố ư ản chất một nguyên tố ủa nguyên tố đó khi ư ản chất một nguyên tố

b) Tính chất mâu thuẫn giữa bản chất và hiện tượng

 Mâu thuẫn giữa bản chất và hiện tượng còn biểu hiện là sự

mâu thuẫn giữa cái tương đối ổn định và cái thường xuyên biến đổi Bản chất của sự vật tồn tại trong suốt quá trình phát

triển của nó, chỉ khi nào sự vật mất đi thì bản chất của nó mới thay đổi hẳn Nhưng trong quá trình phát triển của sự vật thì bản chất của nó được biểu hiện bằng những hiện tượng khác nhau

và luôn thay đổi tùy vào những điều kiện khách quan bên ngoài Điều đó chứng tỏ hiện tượng thường xuyên biến đổi

b) Tính chất mâu thuẫn giữa bản chất và hiện tượng

3, Ý nghĩa phương pháp luận

hiện qua hiện tượng, vì vậy muốn nhận thức được bản chất của sự vật phải xuất phát từ những sự vật, hiện tượng, quá trình thực tế Hơn nữa bản chất của sự vật không được biểu hiện đầy đủ trong một hiện tượng nhất định nào và cũng biến đổi trong quá trình phát triển của sự vật Do vậy phải phân tích, tổng hợp sự biến đổi của nhiều hiện tượng, nhất là những hiện tượng điển hình mới hiểu rõ được bản chất của sự vật Nhận thức bản chất của sự vật là một quá trình phức tạp đi từ hiện tượng đến bản chất, từ bản chất ít sâu sắc đến bản chất sâu sắc hơn

 Vì bản chất là cái tất nhiên, cái tương đối ổn định bên trong sự vật, quy định sự vận động phát triển của sự vật, còn hiện tượng là cái không ổn định, không quyết định sự vận động phát triển của

sự vật Do vậy nhận thức không chỉ dừng lại ở hiện tượng mà

phải tiến đến nhận thức được bản chất của sự vật

Con người muốn làm chủ được sự vật phải nắm được bản chất của nó nhưng không thể nắm bản chất trực tiếp được

mà phải thông qua hiện tượng Mà hiện tượng cũng có nhiều loại khác nhau, vì thế phải biết thu thập phân tích nhiều hiện tượng để rút ra bản chất, và từ bản chất soi sáng, kiểm tra lại hiện tượng và tiếp tục nắm sâu hơn bản chất

3, Ý nghĩa phương pháp luận

Ví d :ụ: Đ nh n th c b n ch t c a ánh sáng tr ng, ng i ta ph i căn ể ật, đổi mới công ức cho thêm dd NaOH thì khi cho quỳ tím ản chất một nguyên tố ất một nguyên tố ủa nguyên tố đó khi ắt ười đều là sản phẩm tổng hợp của các quan hệ xã ản chất một nguyên tố

c qua nhi u thí nghi m nh : cho ánh sáng tr ng đi qua lăng kính ta ức cho thêm dd NaOH thì khi cho quỳ tím ều là sản phẩm tổng hợp của các quan hệ xã ệ giữa ư ắt thu đ c d i màu nh c u vòng t đ đ n tím và ng c l i cho ượng thể ản chất một nguyên tố ư ầu, mình và các chi đó là cái chung, nhưng không phải bản ừ nơi khí áp cao về nơi khí áp ỏ đến tím và ngược lại cho ết giữa điện tử và ượng thể ạt nhân, còn

quang ph đi qua th u kính h i t ta thu đ c ánh sáng tr ng T ổng hợp của các quan hệ xã ất một nguyên tố ột nguyên tố ụ: ượng thể ắt ừ nơi khí áp cao về nơi khí áp

đó k t lu n, b n ch t ánh sáng tr ng là t ng h p c a ánh sáng đ n ết giữa điện tử và ật, đổi mới công ản chất một nguyên tố ất một nguyên tố ắt ổng hợp của các quan hệ xã ợng thể ủa nguyên tố đó khi ơng tác với các nguyên

s c.ắt

Hay qua quan sát, nghiên c u nhi u hi n ức cho thêm dd NaOH thì khi cho quỳ tím ều là sản phẩm tổng hợp của các quan hệ xã ệ giữa

t ng phát tri n c a ượng thể ể ủa nguyên tố đó khi cây lúa, ng i ta nh n ười đều là sản phẩm tổng hợp của các quan hệ xã ật, đổi mới công

bi t đ c b n ch t, ết giữa điện tử và ượng thể ản chất một nguyên tố ất một nguyên tố qui lu t c a nó T ật, đổi mới công ủa nguyên tố đó khi ừ nơi khí áp cao về nơi khí áp

đó, c i t o gi ng lúa ản chất một nguyên tố ạt nhân, còn ố cho năng su t cao.ất một nguyên tố