Tính tất yếu khách quan của sự thống nhất và mâu thuẫn về quan hệ lợi ích trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam

Tính tất yếu khách quan của sự thống nhất và mâu thuẫn về quan hệ lợi ích trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, bài viết có cập nhật những điểm mới trong Văn kiện Đại hội XIII của Đảng

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Quá độ là một bước đi tất yếu của Việt Nam trong hành trình tiến lên xâydựng chủ nghĩa xã hội Lộ trình này đã được Đảng vạch ra từ trong quá trìnhđấu tranh giành chính quyền, bảo vệ độc lập tự do của Tổ quốc Để thực hiệnthành công thời kỳ quá độ, sẽ trải qua nhiều khâu, nhiều giai đoạn với nhữngkhó khăn và thách thức đi kèm Nếu như về mặt đường lối, phát triển cần đếnnhững định hướng đúng đắn, những cơ chế chính sách phù hợp của nhà quản

lý thì về mặt thực tiễn, cái mà xã hội hướng đến chính là sự đảm bảo một cáchcân đối và hài hòa các mối quan hệ lợi ích Thực tiễn đã chứng minh rằng,một khi lợi ích của con người được đảm bảo thì xã hội luôn phát triển trongtrạng thái xã hội an yên của nó Ngược lại, khi sự phân bổ các mối quan hệ lợiích không công bằng, tất yếu sẽ dẫn đến các cuộc đấu tranh nhằm để giảiquyết các mâu thuẫn đang tồn đọng Trong tính hai mặt của nó, lợi ích luôntồn tại một cách thống nhất và mâu thuẫn trong đời sống con người và trong

xã hội loài người Việc nắm bắt được những mặt tích cực của các mối quan hệlợi ích không những sẽ cho phép nhà quản lý có thể kích cầu và phát huyđược tối đa các nguồn lực mà nó còn là cơ sở để hướng đến một trạng thái xãhội ngày càng phát triển

Bước vào thời kỳ đổi mới, Việt Nam luôn mang trên mình những hànhtrang lớn để thực hiện khát vọng xây dựng một quốc gia xã hội chủ nghĩa, tháibình, thịnh vượng Tất cả đều được xuất phát từ quan điểm, nhân thức củaĐảng về việc xây dựng một nhà nước của dân, do dân và vì dân, luôn lấy lợi

ích của nhân dân làm trọng “Dân vi quý, xã tắc thứ chi”, chở thuyền cũng là dân, lật thuyền cũng là dân, sức dân mạnh như sức nước, vì vậy, “việc gì lợi cho dân ta phải hết sức làm; việc gì hại đến dân, ta phải hết sức tránh”, đó

vừa là đạo lý, vừa là những phương châm của quá trình xây dựng và phát triểnđất nước Lợi ích của đất nước, của nhân dân luôn là động lực, là mục tiêuhướng tới của Đảng và Nhà nước ta Bên cạnh việc bảo đảm lợi ích cho dânthì việc duy trì sự hài hòa các mối quan hệ lợi ích trong suốt quá trình phát

triển cũng không kém phần quan trọng Bởi ngoài vai trò là tạo ra động lựccho sự phát triển của xã hội, các mối quan hệ lợi ích cũng tạo nên những mâuthuẫn và nếu không được kiềm tỏa một cách đúng hướng thì sẽ làm cản trởquá trình phát triển của đất nước

Với những tác động và ảnh hưởng như vậy, việc tiếp cận và nghiên cứucác mối quan hệ lợi ích trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở ViệtNam không những sẽ góp phần mang lại được những ý nghĩa khoa học mà nócòn chứa đựng cả những giá trị thực tiễn sâu sắc

Về ý nghĩa khoa học: Nghiên cứu vấn đề này sẽ góp phần làm sáng tỏcác vấn đề lý luận liên quan đến các mối quan hệ lợi ích Từ đó, phân tích vàlàm rõ tính tất yếu khách quan của sự thống nhất và mâu thuẫn về quan hệ lợiích trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội vở Việt Nam

Về ý nghĩa thực tiễn: Nghiên cứu vấn đề này sẽ cung cấp cơ sở khoahọc cho việc đánh giá đúng tính tất yếu khách quan của sự thống nhất và mâuthuẫn về quan hệ lợi ích trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước

ta Ngoài ra, đề tài còn góp phần hệ thống hóa và cung cấp nguồn tư liệu chonhững ai quan tâm đến vấn đề này

Xuất phát từ những ý nghĩa khoa học và thực tiễn như đã nêu trên, chúng

tôi chọn vấn đề “Tính tất yếu khách quan của sự thống nhất và mâu thuẫn về quan hệ lợi ích trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam”, làm

tiểu luận, bộ môn Kinh tế Chính trị

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài là nhằm góp phần làm sáng tỏ tính tấtyếu khách quan của sự thống nhất và mâu thuẫn về quan hệ lợi ích trong thời

kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

Để thực hiện được mục đích nghiên cứu nêu trên, đề tài tập trung giảiquyết những nhiệm vụ cơ bản như sau:

- Thứ nhất, trình bày các khái niệm thuật ngữ liên quan đến vấn đề lợi ích.

- Thứ hai, làm rõ bản chất cùng những đặc trưng cơ bản của lợi ích kinh tế.

- Thứ ba, làm rõ cơ sở hình thành và tính thống nhất và mâu thuẫn trong

các quan hệ lợi ích

- Thứ tư, phân tích và làm rõ tính tất yếu khách quan của sự thống nhất

và mâu thuẫn về các quan hệ lợi ích trong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xãhội ở Việt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của đề tài là vấn đề: “Tính tất yếu khách quan của sự thống nhất và mâu thuẫn về quan hệ lợi ích trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam”.

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Về không gian: Ở Việt Nam

+ Về thời gian: Thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội

4 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng HồChí Minh, đề tài sử dụng phương pháp lịch sử kết hợp với phương pháp logic

là chủ yếu Ngoài ra, đề tài còn vận dụng linh hoạt các phương pháp nghiêncứu khác như: Sưu tầm tài liệu, so sánh, đối chiếu, phân tích để xử lí, phânloại các thông tin trước khi làm rõ tính thống và mâu thuẫn về quan hệ lợi íchtrong thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

5 Đóng góp của đề tài

Thứ nhất, nghiên cứu vấn đề này sẽ góp phần hệ thống hóa các khái

niệm liên quan đến vấn đề lợi ích, quan hệ lợi ích Từ đó, chỉ ra bản chất cùngnhững đặc trưng cơ bản của lợi ích kinh tế

Thứ hai, từ việc phân tích, làm rõ tính tất yếu khách quan của sự thống

nhất và mâu thuẫn về quan hệ lợi ích trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xãhội ở Việt Nam, đề tài sẽ đúc rút một số kết luận nhằm đánh giá tổng quanvấn đề nghiên cứu

Thứ ba, xây dựng hệ thống tư liệu tham khảo liên quan đến vấn đề: Tính

tất yếu khách quan của sự thống nhất và mâu thuẫn về quan hệ lợi ích trongthời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

6 Bố cục của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, đề tài được cấu tạo bởi

2 chương:

Chương 1, một số vấn đề lý luận về lợi ích

Chương 2, tính tất yếu khách quan của sự thống nhất và mâu thuẫn vềquan hệ lợi ích trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

NỘI DUNG Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ LỢI ÍCH

1.1 Các khái niệm thuật ngữ cơ bản

Theo từ điển tiếng Việt, thống nhất có nghĩa là có sự phù hợp, nhất trívới nhau, không mâu thuẫn nhau, hợp lại thành một khối Còn theo quan điểmcủa triết học, thống nhất của các mặt đối lập là sự ràng buộc, phụ thuộc, quyđịnh lẫn nhau, đòi hỏi có nhau, nương tựa vào nhau của các mặt đối lập, mặtnày lấy mặt kia làm tiền đề tồn tại cho mình

Mâu thuẫn là sự liên hệ, tác động qua lại lẫn nhau của các mặt đối lậpbên trong một sự vật, một hiện tượng Mâu thuẫn là hiện tượng khách quan vàphổ biến Mâu thuẫn có tính chất khách quan vì nó là cái vốn có trong sự vật,hiện tượng, là bản chất chung của mọi sự vật, hiện tượng Mâu thuẫn có tínhphổ biến vì nó tồn tại trong tất cả mọi sự vật hiện tượng, mọi giai đoạn, mọiquá trình, tồn tại trong cả tự nhiên, xã hội và tư duy

Lợi ích là cái phản ánh quan hệ nhu cầu giữa các chủ thể và dùng để thỏa

mãn nhu cầu của các chủ thể xã hội (cá nhân, tập đoàn, giai cấp, tầng lớp )trong những điều kiện lịch sử - xã hội nhất định Từ rất sớm, các nhà sáng lập

chủ nghĩa Mác - Lênin đã đề cập đến vấn đề lợi ích Trong bài viết Những cuộc tranh luận về tự do báo chí và về việc công bố các biên bản của hội nghị các đẳng cấp (4/1842), Mác đã đưa ra nhận định rằng: “Tất cả cái gì mà con người đấu tranh để giành lấy, đều dính liền với lợi ích của họ” [10, tr 109].

Có nhiều cách phân loại về lợi ích khác nhau Nếu căn cứ vào các lĩnhvực của đời sống xã hội có thể chia thành lợi ích kinh tế, văn hoá, chính trị khái quát hơn là lợi ích vật chất và lợi ích tinh thần; dựa vào phạm vi hoạtđộng của chủ thể có thể chia làm lợi ích cá nhân, tập thể, giai cấp, toàn xã hội,quốc gia, nhân loại khái quát hơn là lợi ích riêng và lợi ích chung; dựa vàothời gian tồn tại của lợi ích, có thể chia thành lợi ích trước mắt và lợi ích lâudài; dựa vào tầm quan trọng của lợi ích có thể chia thành lợi ích căn bản vàlợi ích không căn bản

Lợi ích kinh tế là lợi ích phản ánh trực tiếp các quan hệ kinh tế và các

điều kiện sinh hoạt kinh tế của xã hội, tập trung nhất là các lĩnh vực của sảnxuất kinh tế gắn với các quan hệ sản xuất của xã hội Có thể hiểu một cách cụthể hơn, lợi ích kinh tế là giá trị kinh tế mà mỗi cá nhân có được khi tham giavào quá trình sản xuất kinh tế, dùng để thỏa mãn nhu cầu của các cá nhân đó.Trong nền kinh tế thị trường, giá trị kinh tế mà mỗi người lao động được nhận

có thể biểu hiện dưới hình thái tiền tệ hoặc sản phẩm, trong đó hình thái tiền

tệ là cơ bản Dưới hình thái tiền tệ, lợi ích kinh tế được biểu hiện ra ở nhữnghình thức cơ bản là thu nhập từ tiền công, tiền lương, thù lao Lợi ích kinh tếchính là một trong những lợi ích cơ bản, trọng yếu nhất của xã hội

Trong nền kinh tế sẽ có nhiều chủ thể, tương ứng với mỗi chủ thể sẽ làmột hình thức lợi ích kinh tế như: lợi ích cá nhân, lợi ích tập thể, lợi ích giaicấp, lợi ích nhà nước, lợi ích quốc gia, dân tộc Trong các hình thức lợi íchkinh tế, lợi ích cá nhân là cơ sở, nền tảng của các lợi ích khác Bởi lẽ, nhu cầu

cơ bản, sống còn trước hết thuộc về các cá nhân, quyết định hoạt động của các

cá nhân; mặt khác, thực hiện lợi ích cá nhân là sơ sở để thực hiện các lợi íchkhác vì cá nhân cấu thành nên tập thể, giai cấp, xã hội “Dân giàu” thì “nướcmạnh” Do đó, lợi ích cá nhân chính đáng cần được pháp luật tôn trọng, bảo

vệ Lẽ dĩ nhiên, lợi ích cá nhân cần phải được đặt trong mối quan hệ biệnchứng với lợi ích xã hội nói chung

Quan hệ lợi ích kinh tế là sự thiết lập những tương tác giữa con ngườivới con người, giữa các cộng đồng người, giữa các tổ chức kinh tế, giữa các

bộ phận hợp thành nền kinh tế, giữa con người với tổ chức kinh tế, giữa quốcgia với phần còn lại của thế giới nhằm mục tiêu xác lập các lợi ích kinh tếtrong mối liên hệ với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và kiến trúcthượng tầng tương ứng của một giai đoạn phát triển xã hội nhất định

Như vậy, quan hệ lợi ích kinh tế có những biểu hiện hết sức phong phú,quan hệ đó có thể là các quan hệ theo chiều dọc, giữa một tổ chức kinh tế vớimột cá nhân trong tổ chức kinh tế đó Cũng có thể theo chiều ngang giữa cácchủ thể, các cộng đồng người, giữa các tổ chức, các bộ phận hợp thành nền

kinh tế khác nhau Trong điều kiện hội nhập ngày nay, quan hệ lợi ích kinh tếcòn phải xét tới quan hệ giữa quốc gia với phần còn lại của thế giới.

1.2 Bản chất và những đặc trưng cơ bản của lợi ích kinh tế

Về mặt bản chất, lợi ích kinh tế là lợi ích mang bản chất vật chất được hìnhthành do kết quả của quá trình sản xuất xã hội; thể hiện đặc trưng kinh tế kháchquan, là mối quan hệ xã hội của con người nhằm thực hiện nhu cầu kinh tế củacác chủ thể kinh tế trong xã hội Nhu cầu kinh tế khi được xác định về mặt xãhội trở thành cơ sở, nội dung của lợi ích kinh tế Lợi ích kinh tế còn là biểu hiệncủa quan hệ sản xuất nói chung và quan hệ sở hữu nói riêng

Lợi ích kinh tế phản ánh mục đích và động cơ của các quan hệ giữa cácchủ thể trong nền sản xuất xã hội Các thành viên trong xã hội xác lập cácquan hệ kinh tế với nhau vì trong quan hệ đó hàm chứa những lợi ích kinh tế

mà họ có thể có được Về khía cạnh này, Ph Ănghen viết: “Những quan hệ kinh tế của một xã hội nhất định nào đó biểu hiện trước hết dưới hình thái lợi ích” [14, tr 376] Các quan hệ xã hội luôn mang tính lịch sử, do vậy, lợi ích

kinh tế trong mỗi giai đoạn cũng phản ảnh bản chất xã hội của giai đoạn lịch

sử đó

Về biểu hiện, gắn với các chủ thể kinh tế khác nhau là những lợi íchtương ứng: Lợi ích của chủ doanh nghiệp trước hết là lợi nhuận, lợi ích củangười lao động là thu nhập Tất nhiên, với mỗi cá nhân, trong các mối quan

hệ xã hội tổng hợp gắn với con người đó, mặc dù có khi thực hiện hoạt độngkinh tế, trong nhất thời, không phải luôn đặt mục tiêu lợi ích vật chất lên hàngđầu Song, về lâu dài, đã tham gia vào hoạt động kinh tế thì lợi ích kinh tế làlợi ích quyết định Nếu không thấy được vai trò này của lợi ích kinh tế sẽ làmsuy giảm động lực hoạt động của các cá nhân

Khi đề cập tới phạm trù lợi ích kinh tế có nghĩa hàm ý rằng, lợi ích đóđược xác lập trong quan hệ nào, vai trò của các chủ thể trong trò của các chủthể trong quan hệ đó thể hiện chủ thể đó biểu hiện như thế nào, chẳng hạn họ

là chủ sở hữu, hay nhà quản lý; là lao động làm thuê hay trung gian trong hoạtđộng kinh tế; ai là người thụ hưởng lợi ích, quyền hạn và trách nhiệm của các

chủ thể đó, phương thức để thực hiện lợi ích cần phải thông qua các biện pháp

gì Trong nền kinh tế thị trường, ở đâu có hoạt động sản xuất kinh doanh, laođộng ở đó có quan hệ lợi ích và lợi ích kinh tế

Lợi ích kinh tế bao hàm những đặc trưng cơ bản sau:

Thứ nhất, lợi ích kinh tế mang tính khách quan: Xã hội càng phát triển,

đòi hỏi về phương thức và mức độ thoả mãn các nhu cầu vật chất của conngười càng cao Đồng thời, phương thức và mức độ thoả mãn các nhu cầu vậtchất phụ thuộc vào nhiều yếu tố khách quan: Số lượng, chất lượng hàng hóa

và dịch vụ; thu nhập của các chủ thể Bản chất khách quan đòi hỏi lợi íchkinh tế phải được tôn trọng và giải quyết vấn đề lợi ích kinh tế phải xuất phát

từ các điều kiện khách quan

Thứ hai, lợi ích kinh tế là kết quả trực tiếp của quan hệ phân phối: Thu

nhập là biểu hiện, là thước đo việc thực hiện các lợi ích kinh tế vì mức thunhập trực tiếp quyết định phương thức và mức độ thoả mãn nhu cầu của cácchủ thể trong cơ chế thị trường Phân phối thu nhập lại được thực hiện theonhững nguyên tắc khác nhau, tùy thuộc trình độ phát triển của lực lượng sảnxuất, quan hệ sản xuất và cơ chế kinh tế Nếu các chủ thể kinh tế nhận thứcđúng đắn các nguyên tắc phân phối, mức thu nhập hợp lý mà họ được hưởng

và hành động phù hợp với nhận thức thì lợi ích kinh tế trở thành động lực cho

sự phát triển Ngược lại, những đòi hỏi không hợp lý về thu nhập hay lợi íchkinh tế sẽ là rào cản cho sự phát triển

Thứ ba, lợi ích kinh tế là quan hệ xã hội: Lợi ích kinh tế của mỗi chủ thể

không giản đơn tuỳ thuộc vào số lượng, chất lượng hàng hóa và dịch vụ nhậnđược mà luôn được đặt trong quan hệ so sánh, tương tác với những chủ thểkhác Điều đó có nghĩa là, bản chất của lợi ích kinh tế là quan hệ xã hội Vìvậy, giải quyết vấn đề lợi ích kinh tế về thực chất là giải quyết quan hệ giữacon người với nhau

Thứ tư, lợi ích kinh tế mang tính lịch sử: Phương thức và mức độ thoả

mãn các nhu cầu vật chất của con người do nhiều nhân tố quy định, mà cácnhân tố đó lại không ngừng vận động, biến đổi nên lợi ích kinh tế cũng không

ngừng vận động, biến đổi Điều đó có nghĩa là lợi ích kinh tế mang tính lịch

sử Tính lịch sử của lợi ích kinh tế đòi hỏi việc nghiên cứu, giải quyết vấn đềnày phải đặt trong những hoàn cảnh cụ thể, trong tiến trình vận động, biến đổikhông ngừng

1.3 Vai trò của lợi ích kinh tế

Trong nền kinh tế thị trường, hoạt động kinh tế được biểu hiện vô cùngphong phú Mặc dù vậy, điểm chung của tất cả các hoạt động đó là hướng tớilợi ích Xét theo nghĩa như vậy, có thể khái quát vai trò của lợi ích kinh tế trênmột số khía cạnh chủ yếu sau:

Thứ nhất, lợi ích kinh tế là động lực trực tiếp của các chủ thể và hoạt

động kinh tế - xã hội Con người tiến hành các hoạt động kinh tế trước hết là

để thỏa mãn các nhu cầu vật chất, nâng cao phương thức và mức độ thỏa mãncác nhu cầu vật chất của mình Trong nền kinh tế thị trường, phương thức vàmức độ thỏa mãn các nhu cầu vật chất tùy thuộc vào mức thu nhập Do đó,mức thu nhập càng cao, phương thức và mức độ thỏa mãn các nhu cầu vậtchất càng tốt Vì vậy, mọi chủ thể kinh tế đều phải hành động để nâng cao thunhập của mình Thực hiện lợi ích kinh tế của các giai tầng xã hội, đặc biệt củangười dân vừa là cơ sở bảo đảm cho sự ổn định và phát triển xã hội, vừa là

biểu hiện của sự phát triển “Nước độc lập mà dân không được hưởng ấm no, hạnh phúc thì độc lập cũng không có ý nghĩa gì?” [8, tr 56].

Về khía cạnh kinh tế, tất cả các chủ thể kinh tế đều hành động trước hết

vì lợi ích chính đáng của mình Tất nhiên, lợi ích này phải đảm bảo trong sựliên hệ với các chủ thể khác trong xã hội Phương thức và mức độ thỏa mãncác nhu cầu vật chất trước hết phụ thuộc vào số lượng, chất lượng hàng hóa

và dịch vụ mà xã hội có được Mà tất cả các nhân tố đó lại là sản phẩm củanền kinh tế và phụ thuộc vào quy mô và trình độ phát triển của đuổi lợi íchkinh tế chính đáng của mình, các chủ thể kinh tế đã đóng góp vào sự pháttriển của nền kinh tế Vì lợi ích chính đáng của mình, người lao động phải tíchcực lao động sản xuất, nâng cao tay nghề, cải tiến công cụ lao động; chủdoanh nghiệp phải tìm cách nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực, đáp

ứng các nhu cầu, thị hiếu của khách hàng bằng cách nâng cao chất lượng sảnphẩm, thay đổi mẫu mã, nâng cao tinh thần trách nhiệm trong phục vụ ngườitiêu dùng Tất cả những điều đó đều có tác dụng thúc đẩy sự phát triển củalực lượng sản xuất, của nền kinh tế và nâng cao đời sống của người dân.

Thứ hai, lợi ích kinh tế là cơ sở thúc đẩy sự phát triển các lợi ích khác.

Phương thức và mức độ thỏa mãn các nhu cầu vật chất còn phụ thuộc địa vị củacon người trong hệ thống quan hệ sản xuất xã hội, để thực hiện được lợi ích củamình các chủ thể kinh tế phải đấu tranh với nhau để thực hiện quyền làm chủ đốivới tư liệu sản xuất Đó là cội nguồn sâu xa của các cuộc đấu tranh giữa các giai

cấp trong lịch sử - một động lực quan trọng của tiến bộ xã hội “Động lực của toàn bộ lịch sử chính là cuộc đấu tranh của các giai cấp và những xung đột về quyền lợi của họ” và “nguồn gốc vấn đề trước hết là những lợi ích kinh tế mà quyền lực chính trị phải phục vụ với tư cách phương tiện” [12, tr 410]

Như vậy, mọi sự vận động của lịch sử, dù dưới hình thức như thế nào đichăng nữa xét đến cùng đều xoay quanh vấn đề lợi ích, mà trước hết là lợi íchkinh tế Lợi ích kinh tế được thực hiện sẽ tạo điều kiện vật chất cho sự hìnhthành và thực hiện lợi ích chính trị, lợi ích xã hội, lợi ích văn hóa của các chủ

thể xã hội Bàn về vấn đề này, Mác đã nhấn mạnh rằng: “Cội nguồn phát triển của xã hội không phải là quá trình nhận thức, mà là các quan hệ của đời sống vật chất, tức là các lợi ích kinh tế của con người” [13, tr 5-6] Điều

cần lưu ý là, chỉ khi có sự đồng thuận, thống nhất giữa các lợi ích kinh tế thìlợi ích kinh tế mới thực hiện được vai trò của mình Ngược lại, việc theo đuổinhững lợi ích kinh tế không chính đáng, không hợp lý, không hợp pháp sẽ trởthành trở ngại cho sự phát triển kinh tế - xã hội

Chương 2 TÍNH TẤT YẾU KHÁCH QUAN CỦA SỰ THỐNG NHẤT VÀ MÂU THUẪN VỀ QUAN HỆ LỢI ÍCH TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM

2.1 Một số nét khái quát chung về cơ sở hình thành, tính thống nhất

và mâu thuẫn trong các quan hệ lợi ích

Cơ sở sâu xa của sự hình thành các quan hệ lợi ích kinh tế bắt nguồn từ

sự tồn tại và vận động của các quan hệ sản xuất, trong đó có vai trò quyếtđịnh của quan hệ sở hữu Tuy nhiên, quan hệ sở hữu tự nó không đem lại lợiích cho các chủ thể, cho nên, để thực hiện được lợi ích, quan hệ sở hữu cầnphải đặt trong mối liên hệ với quan hệ tổ chức quàn lý và quan hệ phân phối.Theo đó, quan hệ lợi ích kinh tế được hình thành không chỉ bởi quan hệ sởhữu Quan hệ lợi ích còn hình thành trên cơ sở vận động của quan hệ tổ chứcquản lý và quan hệ phân phối

Cơ sở trực tiếp của các quan hệ lợi ích bắt nguồn từ chính các hoạt động

kinh tế trong quá trình sản xuất và tái sản xuất Do tính quy định của quan hệ sản xuất đối với các quan hệ kinh tế hiện thực mà gắn với các khâu của quá

trình sản xuất, các kiểu tái sản xuất là các hoạt động kinh tế tương ứng Đi liền

với các khâu, các mặt đó là các quan hệ giữa các chủ thể kinh tế Thông qua

các hoạt động kinh tế của các chủ thể này, quan hệ kinh tế giữa các chủ thểđược xác lập Trên cơ sở đó, phát sinh, phát triển các quan hệ lợi ích kinh tế

Về sự thống nhất: Các quan hệ lợi ích thống nhất với nhau vì một chủthể có thể trở thành bộ phận cấu thành của chủ thể khác Do đó, lợi ích củachủ thể này được thực hiện thì lợi ích của chủ thể khác cũng trực tiếp hoặcgián tiếp được thực hiện Chẳng hạn, mỗi cá nhân người lao động có lợi íchriêng của mình, đồng thời, các cá nhân đó lại là bộ phận cấu thành tập thểdoanh nghiệp và tham gia vào lợi ích tập thể đó Doanh nghiệp hoạt độngcàng có hiệu quả, lợi ích doanh nghiệp càng được đảm bảo thì lợi ích ngườilao động càng được thực hiện tốt: Việc làm được đảm bảo, thu nhập ổn định

và được nâng cao Ngược lại, lợi ích người lao động càng được thực hiện tốt