Tài liệu ôn thi chủ nghĩa xã hội khoa học 2021

Có thể nêu một cách vắn tắt những nội dung cơ bản sự vận dụng, phát triển chủnghĩa xã hội khoa học trong hơn 80 năm qua như sau: Mọi thắng lợi của cách mạng thế giới đều là sự vận dụng n

CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC 2021(TỰ LUẬN VÀ TRẮC NGHIỆM CÓ ĐÁP ÁN HƯỚNG DẪN)

1 Chủ nghĩa xã hội không tưởng là gì ? Khái quát quá trình phát triển của nó?

Tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng là biểu hiện mơ ước khát vọng về một xã hộicon người được giải phóng khỏi tình trạng bị áp bức, bóc lột, mọi người đều sống bình đẳngvới nhau Nhưng những tư tưởng nhân đạo ấy chưa chỉ ra được con đường và lực lượng xãhội, cũng như điều kiện và phương thức để thực hiện ước mơ đó

Từ tưởng xã hội chủ nghĩa sơ khai ở Hy Lạp – La Mã cổ đại đến tư tưởng xã hội chủ

nghĩa từ thế kỷ XI đến cuối thế kỷ XV tưởng xã hội chủ nghĩa thời cận đại (từTK XVI - TK

XIX) Quá trình phát triển các trào lưu tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng tính chất văn

chương (văn học) của các trào lưu xã hội chủ nghĩa không tưởng ngày càng giảm, tính lý luậnngày càng tăng và tính phê phán ngày càng sâu sắc và đạt đỉnh cao ở thế kỷ XIX Tư tưởngcủa hầu hết các nhà xã hội chủ nghĩa không tưởng đều muốn xoá bỏ chế độ tư hữu, mơ ướcmột xã hội tương lai mà quyền sở hữu tư liệu sản xuất thuộc về xã hội, mọi người đều laođộng, thành quả lao động được phân phối công bằng

2 Giá trị và hạn chế lịch sử của chủ nghĩa xã hội không tưởng

- Hầu hết các quan niệm, các luận điểm của các nhà tư tưởng xã hội chủ nghĩakhông tưởng đều chứa đựng một tinh thần nhân đạo cao cả khát vọng giải phóng con ngườikhỏi tình trạng bị áp bức, bóc lột, mọi người đều sống bình đẳng với nhau Nhưng những tưtưởng nhân đạo ấy chưa chỉ ra được con đường và lực lượng xã hội, cũng như điều kiện vàphương thức để thực hiện ước mơ đó Vì vậy, các nhà tư tưởng ở thời kỳ này được gọi là chủnghĩa xã hội không tưởng Tuy nhiên, nhiều giá trị, luận điểm của chủ nghĩa xã hội khôngtưởng là cơ sở để Mác và Ăngghen kế thừa sau này

- Với các mức độ và trình độ khác nhau, các tư tưởng xã hội chủ nghĩa khôngtưởng trong suốt các thời kỳ từ thế kỷ thứ XVI - XVIII đều phê phán, lên án chế độ quân chủchuyên chế và chế độ tư bản chủ nghĩa một cách gay gắt Chính vì thế, tư tưởng xã hội chủ

nghĩa trong thời kỳ này được gọi là “chủ nghĩa xã hội không tưởng phê phán” dùng để chỉ

các trào lưu tư tưởng xã hội chủ nghĩa trước khi có chủ nghĩa xã hội khoa học

- Nhiều luận điểm, quan điểm, nhiều khái niệm, phản ánh ở mức độ khác nhaucác giá trị xã hội chủ nghĩa của những phong trào hiện thực, đã thực sự làm phong phú thêmcho kho tàng tư tưởng xã hội chủ nghĩa, chuẩn bị những tiền đề lý luận cho sự kế thừa, pháttriển tư tưởng chủ nghĩa xã hội lên một trình độ mới

- Không chỉ là những tư tưởng đơn thuần, một số người đã xả thân, lăn lộn hoạtđộng trong phong trào thức tỉnh phong trào công nhân và người lao động, để từ đó mà quansát phát hiện những giá trị tư tưởng mới, chứ không phải là nghĩ ra từ đầu óc.

- Các nhà không tưởng đầu thế kỷ XIX không thể thoát khỏi quan niệm duy tâm

về lịch sử Họ cho rằng, chân lý vĩnh cửu đã có, đã tồn tại ở đâu đó, chỉ cần có con người tài

ba xuất chúng là có thể phát hiện ra, có thể tìm thấy Khi đã tìm thấy, chỉ cần những người đóthuyết phục toàn xã hội là xây dựng được xã hội mới

- Hầu hết các nhà không tưởng đều có khuynh hướng đi theo con đường ôn hoà

để cải tạo xã hội bằng pháp luật và thực nghiệm xã hội Một số ít khác thì chủ trương khởinghĩa nhưng chưa có sự chuẩn bị Dù chủ trương bằng con đường nào, các nhà tư tưởng xãhội chủ nghĩa trước Mác đều đã không chỉ ra được con đường cách mạng nhằm thủ tiêu chế

độ tư bản chủ nghĩa, xây dựng chế độ xã hội mới Bởi các ông đã không thể giải thích đượcbản chất của chế độ nô lệ làm thuê tư bản, không thể phát hiện ra những quy luật nội tại chiphối con đường, cách thức cho những chuyển biến tiếp theo của xã hội

- Các nhà tư tưởng xã hội chủ nghĩa trong các thời kỳ đã không thể phát hiện ralực lượng xã hội tiên phong có thể thực hiện cuộc chuyển biến cách mạng từ chủ nghĩa tư bảnlên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản Lực lượng ấy là giai cấp công nhân

- Những hạn chế nêu trên có tính lịch sử là điều không thể tránh khỏi Nhưngnhững gì mà các ông để lại thực sự là một đóng góp vô giá vào kho tàng tư tưởng xã hội chủnghĩa

3 Chủ nghĩa xã hội khoa học là gì ? Nó được hiểu theo mấy nghĩa? Vị trí của chủ nghĩa xã hội khoa học trong hệ thống lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin?

- Chủ nghĩa xã hội khoa học là một trong ba bộ phận hợp thành chủ nghĩa Mác –

Lênin Chủ nghĩa xã hội khoa học nghiên cứu sự vận động của xã hội tư bản, đặc biệt là trong giai đoạn chủ nghĩa tư bản tất yếu sẽ được thay thế bằng xã hội mới, xã hội cộng sản chủ nghĩa.

+ Chủ nghĩa xã hội khoa học được hiểu theo nghĩa hẹp: chủ nghĩa xã hội khoa học làmột trong ba bộ phận hợp thành chủ nghĩa Mác – Lênin ( chủ nghĩa Mác – Lênin gồm có:triết học, kinh tế học chính trị và chủ nghĩa xã hội khoa học)

+ Chủ nghĩa xã hội khoa học được hiểu theo nghĩa theo nghĩa rộng: chủ nghĩa xã hội

khoa học là chủ nghĩa Mác – Lênin Bởi vì, suy cho cùng cả triết học Mác lẫn kinh tế chính

trị Mác đều luận giải dẫn đến tính tất yếu của lịch sử là làm cách mạng xã hội chủ nghĩa vàxây dựng thành công xã hội cộng sản chủ nghĩa Lý luận xuyên suốt của chủ nghĩa xã hộikhoa học: giai cấp công nhân có sứ mệnh lịch sử là xoá bỏ chủ nghĩa tư bản, xây dựng thànhcông chủ nghĩa xã hội và xã hội cộng sản chủ nghĩa

4 Ý nghĩa nghiên cứu, học tập chủ nghĩa xã hội khoa học ở Việt Nam hiện nay Suy nghĩ và nhận thức của mình về việc học môn này

Chủ nghĩa xã hội khoa học là một trong ba bộ phận hợp thành chủ nghĩa Mác – Lênin Chủ nghĩa xã hội khoa học nghiên cứu sự vận động của xã hội tư bản, đặc biệt là trong giai đoạn chủ nghĩa tư bản tất yếu sẽ được thay thế bằng xã hội mới, xã hội cộng sản chủ nghĩa.

Với ý nghĩa đó khi nghiên cứu chủ nghĩa xã hội khoa học cần lưu ý :

a Ý nghĩa về mặt lý luận:

+ Lý luận cơ bản của chủ nghĩa Mác – lênin là bàn về vấn đề: giải phóng con người xãhội loài người ra khỏi sự áp bức bóc lột bất công, nghèo nàn lạc hậu, vì vậy khi nghiên cứu,học tập lý luận chủ nghĩa Mác – lênin phải kết hợp nghiên cứu nhuần nhuyễn cả ba bộ phậnthì nó mới đủ cơ sở để lý giải các vấn đề thực tiễn và lý luận ( triết học, kinh tế học chính trị

và chủ nghĩa xã hội khoa học )

+ Lý luận của chủ nghĩa xã hội khoa học trang bị cho chúng ta những quan điểm chínhtrị - xã hội, đó là những tri thức lý luận cơ bản để luận giải tính tất yếu sự ra đời của hình tháikinh tế – xã hội cộng sản chủ nghĩa

+ Lý luận của chủ nghĩa xã hội khoa học là cơ sở để cũng cố quan điểm, lập trườngniền tin vào chủ nghĩa cộng sản cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động và là địnhhướng của giai cấp công nhân, của Đảng cộng sản, của Nhà nước và của nhân dân lao độngtrên mọi lĩnh vực, nhằm mục tiêu đi tới xã hội chủ nghĩa, cộng sản chủ nghĩa

b Ý nghĩa về mặt thực tiễn

Trước hết chúng ta phải thấy được cũng như bất kỳ một lý thuyết khoa học nào bao giờcũng có khoảng cách giữa lý luận với thực tiễn, đặc biệt là dự báo khoa học xã hội Vì vậy,khi chủ nghĩa xã hội ở Đông Âu và Liên Xô sụp đổ, lòng tin vào chủ nghĩa xã hội và chủnghĩa xã hội khoa học, chủ nghĩa Mác – Lênin của nhiều người giảm sút Vì thế, nghiên cứu,giảng dạy chủ nghĩa xã hội khoa học càng khó khăn trong tình hình hiện nay, nhưng mỗichúng ta phải thấy được quy luật vận động là một tất yếu không thể đảo ngược chỉ có điềuquy luật xảy ra sớm muộn mà thôi

5 Phân tích những giá trị và những hạn chế của chủ nghĩa xã hội không tưởng ? nguyên nhân những hạn chế đó

Biểu hiện của tư tưởng xã hội chủ nghĩa là ước mơ có một xã hội không còn tình trạng

áp bức bót lột người, mọi tư liệu sản xuất đều là của chung, ai cũng có việc làm và ai cũngphải lao động, mọi người đều bình đẳng với nhau có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc Tưtưởng này xuất hiện sau khi công xã nguyên thuỷ tan rã, chế độ chiếm hữu nô lệ ra đời, là chế

độ bóc lột người tàn bạo nhất trong lịch sử nhiều cuộc khởi nghĩa nổ ra nhưng đều thất bạicho nên người ta đành gửi gắm những ước mơ khát vọng vào các câu chuyện, các truyềnthuyết của tôn giáo, các tác phẩm văn chương được lan truyền, được phổ biến dưới dạng

những câu chuyện, những áng văn chương Tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng trong quátrình hình thành phát triển tính chất văn chương (văn học) ngày càng giảm, tính lý luận ngàycàng tăng và tính phê phán ngày càng sâu sắc và nó đã đạt đỉnh cao ở thế kỷ XIX.

Những giá trị

- Hầu hết các quan niệm, các luận điểm của các nhà tư tưởng xã hội chủ nghĩakhông tưởng đều chứa đựng một tinh thần nhân đạo cao cả khát vọng giải phóng con ngườikhỏi tình trạng bị áp bức, bóc lột, mọi người đều sống bình đẳng với nhau Nhưng những tưtưởng nhân đạo ấy chưa chỉ ra được con đường và lực lượng xã hội, cũng như điều kiện vàphương thức để thực hiện ước mơ đó Vì vậy, các nhà tư tưởng ở thời kỳ này được gọi là chủnghĩa xã hội không tưởng Tuy nhiên, nhiều giá trị, luận điểm của chủ nghĩa xã hội khôngtưởng là cơ sở để Mác và Ăngghen kế thừa sau này

- Với các mức độ và trình độ khác nhau, các tư tưởng xã hội chủ nghĩa khôngtưởng trong suốt các thời kỳ từ thế kỷ thứ XVI - XVIII đều phê phán, lên án chế độ quân chủchuyên chế và chế độ tư bản chủ nghĩa một cách gay gắt Chính vì thế, tư tưởng xã hội chủ

nghĩa trong thời kỳ này được gọi là “chủ nghĩa xã hội không tưởng phê phán” dùng để chỉ

các trào lưu tư tưởng xã hội chủ nghĩa trước khi có chủ nghĩa xã hội khoa học

- Nhiều luận điểm, quan điểm, nhiều khái niệm, phản ánh ở mức độ khác nhaucác giá trị xã hội chủ nghĩa của những phong trào hiện thực, đã thực sự làm phong phú thêmcho kho tàng tư tưởng xã hội chủ nghĩa, chuẩn bị những tiền đề lý luận cho sự kế thừa, pháttriển tư tưởng chủ nghĩa xã hội lên một trình độ mới

- Không chỉ là những tư tưởng đơn thuần, một số người đã xả thân, lăn lộn hoạtđộng trong phong trào thức tỉnh phong trào công nhân và người lao động, để từ đó mà quansát phát hiện những giá trị tư tưởng mới, chứ không phải là nghĩ ra từ đầu óc

Những hạn chế và những nguyên nhân:

- Các nhà không tưởng đầu thế kỷ XIX không thể thoát khỏi quan niệm duy tâm

về lịch sử Họ cho rằng, chân lý vĩnh cửu đã có, đã tồn tại ở đâu đó, chỉ cần có con người tài

ba xuất chúng là có thể phát hiện ra, có thể tìm thấy Khi đã tìm thấy, chỉ cần những người đóthuyết phục toàn xã hội là xây dựng được xã hội mới

- Hầu hết các nhà không tưởng đều có khuynh hướng đi theo con đường ôn hoà

để cải tạo xã hội bằng pháp luật và thực nghiệm xã hội Một số ít khác thì chủ trương khởinghĩa nhưng chưa có sự chuẩn bị Dù chủ trương bằng con đường nào, các nhà tư tưởng xãhội chủ nghĩa trước Mác đều đã không chỉ ra được con đường cách mạng nhằm thủ tiêu chế

độ tư bản chủ nghĩa, xây dựng chế độ xã hội mới Bởi các ông đã không thể giải thích đượcbản chất của chế độ nô lệ làm thuê tư bản, không thể phát hiện ra những quy luật nội tại chiphối con đường, cách thức cho những chuyển biến tiếp theo của xã hội

- Các nhà tư tưởng xã hội chủ nghĩa trong các thời kỳ đã không thể phát hiện ralực lượng xã hội tiên phong có thể thực hiện cuộc chuyển biến cách mạng từ chủ nghĩa tư bảnlên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản Lực lượng ấy là giai cấp công nhân

- Những hạn chế nêu trên có tính lịch sử là điều không thể tránh khỏi Nhưngnhững gì mà các ông để lại thực sự là một đóng góp vô giá vào kho tàng tư tưởng xã hội chủnghĩa.

6 Cống hiến của Chủ Tịch Hồ Chí Minh, của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa xã hội khoa học là gì ?

Có thể nêu một cách vắn tắt những nội dung cơ bản sự vận dụng, phát triển chủnghĩa xã hội khoa học trong hơn 80 năm qua như sau:

Mọi thắng lợi của cách mạng thế giới đều là sự vận dụng những nguyên lý cơ bản củachủ nghĩa xã hội khoa học vào thực tiễn phong trào cộng sản và phong trào công nhân quốc

tế ở mỗi nước cũng như của cả hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới Điều này có thể chứngminh nơi này và ở đâu, các Đảng cộng sản nhận thức đúng, vận dụng sáng tạo vào hoàn cảnhlịch sử cụ thể thì ở đó cách mạng phát triển và thu được những thắng lợi Trong trường hợpngược lại, cách mạng sẽ lâm vào thoái trào và bị thất bại

Lịch sử dân tộc Việt Nam từ khi có Đảng lãnh đạo cho thấy, những thắng lợi, nhữngthành tựu của cách mạng luôn gắn liền với quá trình vận dụng sáng tạo, phát triển và hoànthiện lý luận của chủ nghĩa xã hội khoa học trong những điều kiện lịch sử cụ thể của thời đại,trên cơ sở thực tiễn Việt Nam Trong sự nghiệp vĩ đại ấy, sự xuất hiện và những cống hiến vĩđại của chủ tịch Hồ Chí Minh đã làm phong phú thêm kho tàng lý luận chủ nghĩa Mác –Lênin, cả về lý luận, cách thức, biện pháp và chiến lược sách lược vào thực tiễn cách mạngViệt Nam Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh đã và đang thực sự là nền tảng tưtưởng, kim chỉ nam cho mọi hành động cách mạng ở nước ta trước kia, cũng như trong quátrình xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa hiện nay Những đónggóp, bổ sung và phát triển cũng như sự vận dụng của Đảng ta có thể được tóm tắt như sau:

- Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội là một tính quy luật của cáchmạng Việt Nam, trong điều kiện thời đại ngày nay

- Xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa,tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước Giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa tăng trưởngkinh tế với công bằng xã hội Xây dựng phát triển kinh tế phải đi đôi với giữ gìn, phát huybản sắc văn hoá dân tộc và bảo vệ môi trường sinh thái

- Mở rộng khối đại đoàn kết dân tộc, phát huy sức mạnh của mọi giai cấp và tầnglớp nhân dân, mọi thành phần dân tộc và tôn giáo, mọi công dân Việt Nam ở trong nước hay

ở nước ngoài, tạo cơ sở xã hội rộng lớn và thống nhất cho sự nghiệp xây dựng chế độ xã hộimới

- Tranh thủ tối đa sự đồng tình, ủng hộ và giúp đỡ của nhân dân thế giới, khaithác mọi khả năng có thể hợp tác nhằm mục tiêu xây dựng và phát triển theo định hướng xãhội chủ nghĩa, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại

- Giữ vững và tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam – nhân

tố quan trọng hàng đầu bảo đảm thắng lợi của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá vàquá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Khâu then chốt để đảm bảo tăng cường vai trò lãnhđạo của Đảng là phải coi trọng công tác xây dựng Đảng, nâng cao chất lượng đội ngũ Đảngviên, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng

Từ thực tiễn 20 năm đổi mới, Đảng ta rút ra năm bài học kinh nghiệm:

+ Một là, trong quá trình đổi mới phải kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủnghĩa xã hội trên nền tảng của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh

+ Hai là, đổi mới toàn diện, đồng bộ, mang tính kế thừa chọn lọc và có nhữngbước đi, hình thức và cách làm phù hợp

+ Ba là, đổi mới phải vì lợi ích của nhân dân, dựa vào nhân dân, phát huy vai tròchủ động, sáng tạo của nhân dân, xuất phát từ thực tiễn, nhạy bén với cái mới

+ Bốn là, phát huy cao độ nội lực, đồng thời ra sức tranh thủ ngoại lực, kết hợpsức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại trong điều kiện mới

+ Năm là, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, không ngừngđổi mới hệ thống chính trị, xây dựng và từng bước hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa,bảo đảm quyền lực thuộc về nhân dân

Trên đây là những bài học kinh nghiệm được khái quát từ thực tiễn đấu tranh cáchmạng dưới sự lãnh đạo của Đảng của giai cấp công nhân Việt Nam, là sự vận dụng sinh độngnhững nguyên lý, những quy luật được đúc kết trong hoàn cảnh cụ thể của thời đại ngày nay

7 Những thay đổi về chất lượng của giai cấp công nhân trong xã hội tư bản hiện nay có làm thay đổi sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân không ? Hãy phê phán những quan điểm đang tìm cách phủ định sứ mệnh lịch sử của giái cấp công nhân

Học thuyết về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân là lý luận xuyên suốt của chủnghĩa Mác - Lênin Vì vậy, ngay từ khi mới ra đời giai cấp tư sản đã tìm mọi cách để xoá bỏ

nó cả về lý luận cũng như trên thực tế, nhưng quyết liệt nhất là sau khi Liên - Xô và các nước

xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu sụp đổ, các thế lực phản động đã không ngừng lợi dụng đả kíchchủ nghĩa Mác – Lênin, phủ nhận sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân Rằng: ở các nước

tư bản, giai cấp công nhân không còn bị bóc lột như trước, họ đã được “trung lưu hoá”, giaicấp công nhân đã “biến mất” Vậy, công nhân là ai? Hiện nay có còn giai cấp công nhân nữakhông? Để làm rõ vấn đề này chúng ta phải căn cứ vào luận điểm của Mác và Ăngghen khinói về giai cấp công nhân và để nhận diện về giai cấp công nhân, chúng ta phải căn cứ vàohai thuộc tính sau đây :

+ Thuộc tính thứ nhất nói về phương thức lao động: công nhân là tất cả những người

lao động trực tiếp hay gián tiếp có sử dụng các công cụ lao động có tính chất công nhiệp ngày càng hiện đại

+ Thuộc tính thứ hai, nói về địa vị trong mối quan hệ giữa người công nhân với nhà tư

bản trong nền sản xuất tư bản chủ nghĩa: Công nhân là những người lao động về cơ bản

không có tư liệu sản xuất, phải làm thuê cho nhà tư bản và bị nhà tư bản bóc lột giá trị thặng

dư, khi nói về thuộc tính này Mác và Ăngghen họ gọi là những người vô sản.

Lấy hai tiêu chí trình bày trên, chúng ta có thể khẳng định: giai cấp công nhân là nhữngngười lao động gắn liền với nền sản xuất công nghiệp ngày càng hiện đại, nó không hề bịbiến mất, mà trái lại giai cấp công nhân ngày nay không ngừng được bổ sung thêm về sốlượng và được nâng cao về chất lượng:

Theo tổ chức lao động quốc tế: năm 1900 toàn thế giới chỉ mới có có 80 triệu côngnhân, năm 1990 có hơn 600 triệu, đến năm 1998 có 800 triệu, sự nhanh chóng tăng lên về số

lượng, điều đó đã chứng minh đúng như Mác dự báo: “Nền công nghiệp phát triển thì các

giai cấp khác sẽ tiêu vong nhưng giai cấp công nhân thì ngày càng lớn mạnh” Nhưng cũng

có một sự thật không thể phủ nhận là hiện nay ở các nước tư bản ngành dịch vụ phục vụ cholao động chiếm tỷ trọng khá lớn khoảng từ 50% đến 70%, sản xuất đã được tự động hoá vớimột trình độ kỹ thuật rất cao, nhưng trong lao động, kể cả trực tiếp hay gián tiếp người laođộng đều có sử dụng công cụ lao động của công nghiệp hiện đại nên họ vẫn là người côngnhân Xét về địa vị họ đều là những người không có tư liệu sản xuất, vẫn là người làm thuê,

họ là người vô sản

Có phải giai cấp công nhân không còn bị bóc lột như trước: theo tài liệu công bố củaGớt-hôn tổng bí thư Đảng cộng sản Mỹ, nếu như trước kia người công nhân chỉ bán sức laođộng cơ bắp là chủ yếu thì ngày nay họ phải bán cả sức lao động chân tay và sức lao động trí

óc và đôi khi chỉ bán sức lao động trí óc là chủ yếu, nếu so sánh với thời của Mác tỷ số m/v là100% thì ngày nay m/v là 300%

Hiện nay người công nhân ở các nước tư bản một ngày lao động 8 giờ, nhưng trên thực

tế thì họ chỉ lao động trong 2 giờ là đủ bù đắp giá trị sức lao động mà nhà tư bản đã bỏ tiền ramua sức lao động của người công nhân, 6 giờ còn lại là để tạo ra giá trị thặng dư cho nhà tư

bản và một sự thật là ở Mỹ, “số người giàu chỉ chiếm 1% nhân khẩu nhưng lại nắm tới 53%

tài sản quốc gia, còn ở Pháp, số gia đình giàu chiếm 10% nhưng lại sở hữu tới 51% tài sản

xã hội”.

Có phải giai cấp công nhân đã được trung lưu hoá: cũng có một sự thật là đời sống củacông nhân ở các nước tư bản phần đông họ không còn là những người vô sản trần trụi với haibàn tay trắng, một số công nhân có tư liệu sản xuất phụ mà họ có thể cùng gia đình làm thêm

ở nhà để sản xuất một số công đoạn phụ cho các xí nghiệp chính, một số công nhân có cổphần trong xí nghiệp, nhưng thực chất ở Mỹ chỉ có 10% công nhân có cổ phần nhưng rất nhỏ

bé và bản thân họ chỉ là lao động làm thuê một số công đoạn cho công ty mẹ mà thôi và trênthực tế, không phải người công nhân nào cũng mua được cổ phần

Khi nghiên cứu quy luật về sự vận động phát triển của các hình thái kinh tế - xãhội trong lịch sử, đặc biệt là hình thái kinh tế - xã hội tư bản chủ nghĩa Mác đã phát hiện giai

độ người bóc lột người, giải phóng mình đồng thời giải phóng nhân dân lao động và toàn thể nhân loại thoát khỏi mọi sự áp bức, bóc lột, nghèo nàn lạc hậu, xây dựng thành công xã hội cộng sản chủ nghĩa”.

Lịch sử đã chứng minh những kết luận của Mác, Ăngghen và Lênin về sứ mệnh lịch sửcủa giai cấp công nhân là hoàn toàn đúng cả về lý luận cũng như thực tiễn Tuy nhiên, cuộcđấu tranh của giai cấp công nhân hiện nay đang đứng trước những cam go thử thách hết sứcnặng nề, nhưng chúng ta phải có quan điểm toàn diện để xem xét toàn cảnh của sự phát triểnthì giai cấp công nhân vẫn đang là lực lượng chuẩn bị những tiền đề khách quan cho việcthực hiện sứ mệnh lịch sử của mình dù có phải trải qua những bước thăng trầm, quanh co,nhưng nó vẫn tiếp tục diễn ra theo đúng quy luậtcủa nó, mặc dù hiện nay ở những nước tưbản phát triển, đời sống của một bộ phận công nhân đã được cải thiện, nhưng vẫn đang tồn tại

sự bất công, bất bình đẳng trong thu nhập giữa giai cấp tư sản với quần chúng lao động Dù

có cố gắn tìm cách “thích nghi” và dùng mọi biện pháp xoa dịu nhưng giai cấp tư sản khôngthể khắc phục được mâu thuẫn cố hữu của nó Thực tế cuộc đấu tranh của giai cấp công nhânvẫn diện ra ở các nước tư bản chủ nghĩa dưới nhiều hình thức phong phú, với những nội dungkhác nhau

8 Tại sao nói Đảng cộng sản là nhân tố quyết định thực hiện thắng lợi sứ mệnh lịch sử của giái cấp công nhân.

Theo quy luật ở đâu có áp bức thì ở đó có đấu tranh, các cuộc đấu tranh của giai cấpcông nhân ban đầu chỉ có tính chất lẻ tẻ tự phát như đập phá máy móc, lãn công, nhưng vềsau đã phát triển thành phong trào do tổ chức công đoàn, là tổ chức chính trị của giai cấpcông nhân lãnh đạo, với mục tiêu đòi: quyền dân sinh dân chủ, tăng lương, giảm giờ làm,những cuộc đấu tranh này tuy còn ở trình độ thấp nhưng nó đã có tác dụng lôi cuốn kể cảnhững người kém giác ngộ nhất Nhưng thực chất đấu tranh về kinh tế chẳng qua chỉ là đòibán sức lao động cao hơn chứ chưa giải quyết triệt để được nạn bóc lột người Do đó, nếu chỉ

có địa vị kinh tế - xã hội không thôi thì bản thân giai cấp công nhân cũng không thể tự ý thứcđược sứ mệnh lịch sử của mình mà phải có những người ưu tú, tiên tiến tiếp thu tư tưởng lýluận của chủ nghĩa xã hội khoa học, truyền bá những tư tưởng ấy vào phong trào công nhân,giác ngộ giai cấp công nhân về mặt tư tưởng, thành lập chính Đảng, lãnh đạo phong trào đấutranh không những chỉ đòi quyền lợi về kinh tế mà phải tiến tới mục tiêu nhằm lật đổ giai cấp

tư sản, giải phóng giai cấp mình đồng thời giải phóng toàn xã hội

Trước hết phải nói rằng, trong lịch sử không có một giai cấp nào khi giữ vai trò lãnhđạo mà lại không thông qua Chính Đảng của mình, là tổ chức cao nhất, đại biểu cho trí tuệ vàlợi ích của toàn thể giai cấp Đối với giai cấp công nhân chính Đảng của mình là Đảng cộngsản, Đảng là bộ tham mưu chiến đấu của giai cấp, là đại biểu trung thành với lợi ích và quyềnlợi của giai cấp, của nhân dân lao động và của dân tộc Giữa Đảng với giai cấp công nhân cómối liên hệ hữu cơ không thể tách rời Những Đảng viên Đảng cộng sản có thể không phải làgiai cấp công nhân nhưng phải là người giác ngộ về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân

và đứng trên lập trường của giai cấp công nhân Đảng cộng sản là Đảng của giai cấp côngnhân, nhưng giai cấp công nhân không phải là Đảng cộng sản; vì thế không thể lẫn lộn Đảngvới giai cấp Đảng đại diện cho quyền lợi của giai cấp và quyền lợi của cả dân tộc, vì vậyĐảng phải lôi cuốn tất cả các tầng lớp nhân dân lao động và cả dân tộc đứng lên hành độngtheo đường lối của Đảng nhằm hoàn thành sứ mệnh lịch sử của giai cấp.

Thực tế lịch sử đã chứng minh chưa có một giai cấp nào giành và giữ được địa vịthống trị nếu như không tạo ra được trong hàng ngũ của mình những lãnh tụ chính trị, nhữnglực lượng tiên phong để lãnh đạo toàn bộ cuộc đấu tranh Đó là Đảng chính trị mang bản chấtgiai cấp Vì vậy, trong cuộc đấu tranh chống giai cấp tư sản, chỉ khi nào giai cấp công nhân

tự tổ chức ra chính Đảng của mình thì cuộc đấu tranh mới có thể đảm bảo giành thắng lợitrọn vẹn

+ Sự lãnh đạo của Đảng cộng sản là nhân tố quyết định đầu tiên đảm bảo cho giaicấp công nhân hoàn thành thắng lợi sứ mệnh lịch sử của mình, vì Đảng cộng sản mang bảnchất giai cấp công nhân Đảng cộng sản là tổ chức bao gồm những phần tử tiên tiến, ưu tú củagiai cấp công nhân và nhân dân lao động

+ Đảng cộng sản đại biểu trung thành lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dânlao động, Đảng cộng sản lấy chủ nghĩa Mác – Lênin làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ namcho mọi hoạt động của Đảng

- Vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản được thể hiện:

+ Đảng cộng sản là bộ tham mưu chiến đấu của giai cấp, Đảng lãnh đạo bằngviệc đề ra cương lĩnh chính trị, đường lối chiến lược, xác định mục tiêu, phương hướng,nhiệm vụ của quá trình cách mạng cũng như của từng giai đoạn cách mạng trong từng nướccũng như trên toàn thế giới

+ Phương pháp lãnh đạo của Đảng bằng tuyên truyền đường lối, giáo dục, bằngthuyết phục giai cấp công nhân và quần chúng nhân dân lao động thực hiện thắng lợi đườnglối đã đề ra

9 Vì sao chuyển từ cách mạng dân tộc, dân chủ, nhân dân lên cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là tất yếu?

Thực chất cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở Việt Nam là: sau khiđánh đuổi đế quốc xâm lược và lật đổ chế độ phong kiến, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa đithẳng lên chủ nghĩa xã hội Bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa nó vừa là nguyện vọng của nhândân ta, vừa là quy luật phát triển, tiến hóa của nhân loại bởi những lẽ sau đây:

Sau khi thực dân Pháp xâm lược nước ta, cứu nước là đề tài bao trùm và thôithúc nhiều thế hệ Việt Nam trên con đường bảo vệ sự sống còn của dân tộc Từ phong tràoCần Vương, Phan Chu Trinh, Phan Bội Châu, Nguyễn Thái Học… các phong trào này đã gópphần thức tỉnh nâng cao dân trí, nhưng do sự hạn chế của ý thức hệ phong kiến, tư sản, cải

lương nên không đáp ứng được đầy đủ những yêu cầu của dân tộc, mặt khác nó lại tỏ ra bấtcập so với xu thế của thời đại khi mà Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 đang làm thứctỉnh các dân tộc thuộc địa và phụ thuộc, mở ra con đường giải phóng dân tộc bỏ qua giai đoạnthống trị của chế độ tư bản để tiến lên chủ nghĩa xã hội Trong thực tế đó đòi hỏi cách mạngViệt Nam phải được giải quyết theo xu hướng xã hội chủ nghĩa, đó vừa là nguyện vọng, vừa

là nhu cầu của các giai cấp và các tầng lớp ở Việt Nam Vào thời kỳ đó giai cấp công nhântuy số lượng không đông, nhưng sinh ra và lớn lên trong một nước phong kiến nửa thuộc địa,

bị ba tầng áp bức, bóc lột Nỗi uất hận mất nước bên cạnh mối thù của người lao động bị bóclột nên giai cấp công nhân Việt Nam sớm trưởng thành về ý thức dân tộc, nhiều cuộc đấutranh của giai cấp công nhân, nông dân đã làm cho bọn đế quốc thực dân, phong kiến hoảng

sợ, tuy nhiên nhiên các cuộc đấu tranh vẫn còn mang tính tự phát tức nước vỡ bờ, nhưng

Nguyễn Aí Quốc cho rằng trong điều kiện đó chủ nghĩa xã hội chỉ còn việc phải gieo hạt giống của công cuộc giải phóng nữa thôi Người còn khẳng định: chỉ có chủ nghĩa cộng sản mới giải phóng được các dân tộc bị áp bức Trong tình hình đó người đã ra sức truyền bá chủ

nghĩa Mác – Lênin Đảng cộng sản Việt Nam ra đời, từ khi phong trào đấu tranh của nhândân ta có Đảng lãnh đạo, lịch sử đấu tranh của nhân dân ta đã chuyển sang trang lịch sử mới

“ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội”.

Từ cách mạng dân tộc, dân chủ nhân dân, tức đánh đuổi đế quốc xâm lược và lật

đổ chế độ phong kiến tiến thẳng lên cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là một quy luật

do các yếu tố sau đây quy định:

+ Trước hết xét về nguyện vọng: sau khi thực dân Pháp xâm lược nước ta cứu nước là

đề tài thôi thúc nhiều thế hệ Việt Nam trên con đường bảo vệ sự sống còn của dân tộc, nhưngcác phong trào đó đều thất bại vì nó không đáp ứng được nguyện vọng của đông đảo nhân

dân và chỉ khi Đảng cộng sản ra đời với mục tiêu “cách mạng thổ địa để đi tới xã hội cộng

sản”, tức độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, vì vậy mà nó đã lôi cuốn mọi tầng lớp đứng

lên đánh đuổi đế quốc xâm lược, hoàn thành nhiệm vụ cách mạng dân tộc, giải phóng đấtnước

+ Hai là: xét về vai trò của giai cấp công nhân Việt Nam từ khi có Đảng lãnh đạo, đãnhanh chóng bước lên vũ đài chính trị với tư cách là một lực lượng chính trị độc lập với mụctiêu: giải phóng dân tộc xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản ở ViệtNam, tức nền dân chủ xã hội chủ nghĩa Vì vậy, không có lý do gì để từ bỏ mục tiêu ấy

+ Ba là: xét về yếu tố thời đại, sau Cách mạng Tháng Mười Nga 1917 đã làm thức tỉnhcác dân tộc thuộc địa và phụ thuộc, mở ra một thời đại mới Thời đại quá độ từ chủ nghĩa tưbản lên chủ nghĩa xã hội, thời đại mà nhân dân lao động làm chủ xã hội với mục tiêu côngbằng xã hội, dân chủ văn minh Vì vậy, sau đại thắng mùa xuân 1975 giang sơn thu về mộtmối, cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội Bên cạnh những thành tựu to lớn đã đạt được, nhưngchúng ta còn mắc phải một số thiếu sót song đã kịp thời phát hiện và sữa chữa, khắc phục cóhiệu quả Trong công cuộc đổi mới bằng thực tiễn sinh động, cách mạng xã hội chủ nghĩa ởViệt Nam đã chứng minh và làm sáng tỏ thêm cả về lý luận cũng như thực tiễn về con đường

đi lên chủ nghĩa xã hội Thắng lợi bước đầu của công cuộc đổi mới có ý nghĩa rất quan trọng:

trước hết đã đưa đất nước thoát khỏi tình trạng khủng hoảng, tạo ra tiền đề vững chắc bướcvào giai đoạn công nghiệp hoá, hiện đại hoá, đời sống nhân dân lao động được cải thiện rõrệt, hệ thống chính trị ổn định, quốc phòng, an ninh vững chắc, vị thế nước ta trên trườngquốc tế không ngừng được nâng cao

10 Hiện nay cách mạng xã hội chủ nghĩa có phải là tất yếu không? Vì sao?

Xã hội loài người được bắt đầu từ hình thái kinh tế xã hội cộng sản nguyên thuỷ,hình thái kinh tế - xã hội chiếm hữu nô lệ, hình thái kinh tế - xã hội phong kiến, hình tháikinh tế - xã hội tư bản chủ nghĩa Theo đúng quy luật thì hình thái kinh tế - xã hội tư bản nhấtđịnh sẽ được thay thế bằng hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa Theo đúng quy luậtdiễn ra trong lịch sử sự thay thế này đều có nguyên nhân do lực lượng sản xuất phát triển dẫnđến mâu thuẫn với quan hệ sản xuất, mâu thuẫn này thường được giải quyết bằng một cuộccách mạng xã hội Nhưng căn cứ vào điều kiện lịch sử đang diễn ra khi mà chủ nghĩa tư bản

cạnh tranh đã chuyển sang giai đoạn đế quốc xâm lược Lênin cho rằng: “ở những nước tư

bản chủ nghĩa mới ở trình độ trung bình và thậm chí ở những nước chưa qua chủ nghĩa tư bản sau khi giai cấp công nhân làm cuộc cách mạng thành công cũng có thể bước ngay vào

thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội” Luận điểm của Lênin dự báo sự chuyển biến lên hình

thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa ở những nước tư bản chủ nghĩa mới ở trình độ trungbình và thậm chí ở những nước chưa qua chủ nghĩa tư bản là hoàn toàn có cơ sở Hình thức

“đặc biệt” đã xảy ra ở Nga và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu Hình thức: “đặc biệt của đặc biệt” cũng đã xuất hiện ở Việt Nam, Trung Quốc, Cu Ba, Triều Tiên, Lào

Sự ra đời hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa là một quy luật Ngàynay, giai cấp tư sản cũng đã phần nào ý thức được quy luật vận động của hình thái kinh tế -

xã hội, họ cũng đã cố gắng vận dụng điều chỉnh Vì vậy, sự căng thẳng giữa tư sản và vô sản

ở các nước tư bản có vẻ như như đã dịu bớt Nhưng những mâu thuẫn cố hữu vốn có trongkinh tế và trong lĩnh vực xã hội của chủ nghĩa tư bản là không thể mất đi được, mà nó chỉ làtạm thời Mâu thuẫn đó chỉ có thể được giải quyết một khi toàn bộ các tư liệu sản xuất trởthành của toàn xã hội Vì vậy, khi luận chứng về tính tất yếu sự ra đời của hình thái kinh tế -

xã hội cộng sản chủ nghĩa Lênin đã cảnh báo: đừng có ảo tưởng mơ hồ vào sự tự sụp đổ của

chủ nghĩa tư bản, mặc dù phương thức sản xuất tư bản đã lỗi thời nhưng giai cấp tư sản sẽ kiên quyết bảo vệ chế độ sở hữu tư bản chủ nghĩa bằng đủ mọi phương tiện mà chúng có trong tay Vì vậy, muốn thủ tiêu chủ nghĩa tư bản, cần phải có hành động cách mạng tự giác của quần chúng nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của một Đảng tiên phong, Đảng của giai cấp công nhân.

Ngày nay, lịch sử thế giới đang trải qua những bước quanh co, phức tạp Chủnghĩa tư bản dựa vào ưu thế về kinh tế, khoa học – công nghệ và sức mạnh quân sự đang tìmmọi cách phổ biến những giá trị của phương Tây, tuyên truyền quan điểm đa nguyên chínhtrị, đa đảng đối lập hoặc “phi giai cấp”, ”phi ý thức hệ”,” phi chính trị”; làm lẫn lộn giữađúng, sai, phải, trái nhằm chống lại chủ nghĩa xã hội và những lực lượng hòa bình và tiến bộ

trên thế giới, đặc biệt đối với các nước xã hội chủ nghĩa, chủ nghĩa đế quốc đã thực hiệnchiến lược diễn biến hòa bình, tuyên truyền các lý thuyết tư sản, tìm mọi cách phủ nhận họcthuyết Mác – Lênin, mặt khác, chúng đang tìm cách mua chuộc, làm thoái hóa về tư tưởng,đạo đức, lối sống trong một bộ phận cán bộ, đảng viên Do vậy các đảng cộng sản, các nhànước xã hội chủ nghĩa phải đẩy mạnh cuộc đấu tranh tư tưởng bằng nhiều cách khác nhau,phê phán những tư tưởng phản động, hiếu chiến muốn duy trì sự thống trị, sự áp bức giữanước giàu đối với nước nghèo, nước lớn đối với nước nhỏ; cổ vũ cho cuộc đấu tranh, vì mộtthế giới hòa bình, hữu nghị, đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau cùng phát triển.

Sự thoái trào của chủ nghĩa xã hội hiện nay chỉ là tạm thời, nhiều nước xã hội chủnghĩa vẫn đang tồn và đang tiến hành cải cách đổi mới để phát triển như: Trung Quốc, ViệtNam, Cu Ba, Triều Tiên, Lào Cuộc đấu tranh vì lý tưởng, mục tiêu xã hội chủ nghĩa vẫnđang tiếp tục diễn ra trên thế giới Hiện tượng nổi bật ngoạn mục nhất là ở châu Mỹ la tinh làsân sau của nước Mỹ đã có bốn nước do các Đảng cánh tả nắm quyền sau bầu cử và đã tuyên

bố đi theo con đường xã hội chủ nghĩa như: Venezuela, Bolivia, Êcuađo, Nicaragoa ngoài ra

còn có các nước như: Argentina, Chile, Uruguay, Brazil, cũng do các Đảng cánh tả nắm

chính quyền và có xu hướng xã hội chủ nghĩa, ở Liên - Xô cũ và các nước xã hội chủ nghĩatrước đây ở Đông Âu nhân dân lao động cũng đang cùng với những người cộng sản trungkiên đấu tranh vì lý tưởng cộng sản

Xu thế của thời đại ngày nay vẫn là độc lập gắn liền với chủ nghĩa xã hội, là một tấtyếu khách quan, là mục tiêu của thời đại

11 Phân tích những xu thế của thời đại ngày nay Ý nghĩa việc nghiên cứu vấn đề này đối với chúng ta hiện nay ?

Lich sử xã hội loài người đã trải qua các thời đại: từ thời đại xã hội nguyên thuỷ, thờiđại chiếm hữu nô lệ, thời đại phong kiến, thời đại tư sản và thời đại cộng sản chủ nghĩa, tức

thời đại ngày nay “ Thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi

toàn thế giới”, được mở đầu bằng cuộc cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917.

Thời đại ngày nay, có thể chia thành các giai đoạn nhỏ sau đây:

+ Giai đoạn 1, từ năm 1917 – 1945

+ Giai đoạn 2, từ sau năm 1945 đến đầu những năm 1970,

+ Giai đoạn 3, từ cuối những năm 1970 đến cuối những năm 1980

+ Giai đoạn 4, giai đoạn từ đầu những năm 1990 đến hiện nay

Những xu thế chủ yếu của thế giới hiện nay

Cách mạng khoa học – công nghệ là một động lực xuyên quốc gia, nó đang tạo

ra cơ sở vật chất cho quá trình toàn cầu hoá, thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, làm thay

đổi nhiều quan niệm cũ về nhiều lĩnh vực trên phạm vi quốc gia và quốc tế Toàn cầu hoá làmột xu thế khách quan, vừa có mặt tích cực vừa có mặt tiêu cực, đang bị các nước phát triển

và các tập đoàn kinh tế xuyên quốc gia chi phối Toàn cầu hoá buộc các quốc gia phải chủđộng xác định lộ trình hội nhập vào mọi mặt đời sống nhất là lĩnh vực kinh tế của thế giới

b Hoà bình, ổn định để cùng phát triển

Từ những hậu quả các cuộc chiến tranh trên thế giới, các quốc gia đều nhận thấyđược tầm quan trọng ổn định để phát triển Trong thực tế không một nước nào có thể pháttriển được trong hoàn cảnh có chiến tranh, do vậy, hoà bình đã trở thành nhu cầu bức xúc củacác dân tộc trên thế giới Có hoà bình mới có điều kiện thu hút nguồn vốn đầu tư nước ngoài,mới huy động được sức người, sức của trong nhân dân để phát triển đất nước, và một khikinh tế phát triển mới có thể ổn định, phát triển đất nước

c Gia tăng xu hướng hợp tác giữa các quốc gia:

Với sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật, tạo ra xuhướng toàn cầu Do đó, hợp tác là xu hướng tất yếu trên thế giới hiện nay Hình thức hợp tácquốc tế hiện nay cũng rất đa dạng, hợp tác song phương, hợp tác khu vực, hợp tác quốc tế.Hợp tác kinh tế, hợp tác khoa học kỹ thuật, nghiên cứu, chống tham nhũng, chống khủng bố,chống tội phạm…

d Các dân tộc ngày càng nâng cao ý thức độc lập, tự chủ, tự cường:

Với sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật tác động trênmọi lĩnh vực đã làm cho các dân tộc ngày càng ý thức được quyền độc lập dân tộc, quyền tựquyết chế độ chính trị, quyền lựa chọn con đường phát triển…Mặt khác các nước lớn, cácnước giàu thường ỷ lại vào thế mạnh kinh tế, quân sự để chi phối các nước nhỏ, các nướcnghèo bằng cách áp đặt quan điểm chính trị, bóc lột các nước nghèo thông qua trao đổi muabán không bình đẳng, thậm chí chúng còn tiến hành cả chiến tranh xâm lược lật đổ, vì vậyquyền độc lập dân tộc, quyền tự quyết chế độ chính trị, quyền lựa chọn con đường phát triểncủa các nước dân tộc chủ nghĩa ngày nay đang là vấn đề sống còn ở mỗi nước

e Các nước xã hội chủ nghĩa, các Đảng cộng sản và công nhân kiên trì đấu tranh

vì hoà bình tiến bộ và phát triển:

Tình hình quốc tế hiện nay đang có những diễn biến phức tạp, nhưng hoà bình,

ổn định, tiến bộ và phát triển vẫn là xu thế chung của nhân loại Hiện nay, tuy xã hội chủnghĩa đang gặp khó khăn rất lớn, đang phải đấu tranh chống lại những âm mưu phá hoại của

kẻ thù, nhưng các nước xã hội chủ nghĩa, cùng với các Đảng cộng sản vẫn là lực lượng điđầu, là nòng cốt trong cuộc đấu tranh chống lại những thế lực gây chiến, bảo vệ hoà bình thếgiới, phấn đấu cho sự phát triển và tiến bộ của nhân loại

f Các nước có chế độ chính trị khác nhau vừa hợp tác, vừa đấu tranh cùng tồn tại trong hòa bình.

Nhìn chung ở các nước xã hội chủ nghĩa hiện nay là những nước đang có nềnkinh tế phát triển thấp, trình độ khoa học công nghệ chưa cao, nhưng lại có lợi thế về tàinguyên Do vậy, cần phải tranh thủ khoa học công nghệ tiên tiến thông qua kêu gọi đầu tư vàkhi thấy có lợi nhuận, họ sẽ mở rộng buôn bán với các nước xã hội chủ nghĩa, thông qua đó

mà các nước xã hội chủ nghĩa tiếp thu được khoa học kỹ thuật, công nghệ tiến tiến để nângcao sản xuất, đáp ứng được sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá của mình Song sự đốilập về hệ tư tưởng của giai cấp công nhân và giai cấp tư sản không vì vậy mà giảm đi

Thế giới hiện nay đang tồn tại cả những thời cơ và thách thức, những ngườicộng sản phải nghiên cứu nắm bắt thời cơ, tranh thủ những thuận lợi để vượt qua những khókhăn, đưa cách mạng tiến lên Vì vậy đòi hỏi các Đảng cộng sản, các Nhà nước xã hội chủnghĩa phải tự đổi mới, phải tiếp tục bổ sung, phát triển về mặt lý luận, đấu tranh khắc phụctình trạng yếu kém trong quản lý kinh tế, quản lý xã hội, quản lý Nhà nước để đưa cách mạngtiến lên, phải nhanh chóng tập hợp lực lượng, khắc phục những bất đồng, kịp thời ngăn chặn

âm mưu của những thế lực phản động quốc tế, thông qua đó mà phát huy ảnh hưởng trongquần chúng nhân dân, đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ và mục tiêu của chủ nghĩa cộng sản

Muốn thực hiện được điều đó, các Đảng cộng sản phải có đường lối cách mạng,

có chiến lược, sách lượt đúng đắn, phải tìm ra nhiều hình thức đấu tranh, phải tiếp tục bổsung phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin cho phù hợp với thời đại ngày nay

12 Cuộc cách mạng khoa học - công nghệ có những tác động gì tới sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam hiện nay ?

Thực chất của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ là thay đổi công cụ laođộng tiên tiến hơn trong lĩnh vực sản xuất làm cho năng suất lao động được nâng cao Kể từkhi cuộc cách mạng công cụ lao động lần thứ nhất đến nay, do thành quả của nó mang lại làmcho lực lượng sản xuất trên thế giới phát triển nhanh chóng Người ta ước tính cứ trung bình

từ 10 đến 15 năm của cải của toàn nhân loại lại được tăng lên gấp đôi, làm cho mức sống củacon người không ngừng được nâng cao dẫn đến làm thay đổi nhiều quan niệm của đời sống

xã hội từ kinh tế tới chính trị, văn hoá, lối sống và làm cho các nước phải lệ thuộc vào nhau

Do đó đòi hỏi mỗi chúng ta phải nghiên cứu, nắm vững và thích ứng trong xu hướng toàn cầuhóa hiện nay thì không thể có một quốc gia nào, dân tộc nào đứng ngoài cuộc Đây là thời cơ

để các nước chậm phát triển nhanh chóng tranh thủ được những tiến bộ khoa học của cácnước tiên tiến, nhưng đồng thời nó cũng là một thách thức đối với các nước chậm phát triển,nếu không nắm bắt được thời cơ để phát triển đi lên sẽ trở thành lệ thuộc vào các nước pháttriển Việt Nam cũng nằm trong số các nước chậm phát triển Đây là bài toán đòi hỏi chúng taphải tìm lời giải đáp

- Việt Nam sau 20 năm đổi mới, thắng lợi bước đầu có ý nghĩa rất quan trọng:

+ Trước hết là về mặt tích cực: đã đưa đất nước thoát khỏi tình trạng khủng hoảng, tạo

ra tiền đề vững chắc để bước vào giai đoạn công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hòa nhập vào nền

kinh tế của cộng đồng thế giới, đời sống nhân dân lao động được cải thiện rõ rệt, thu nhậptăng lên, hệ thống chính trị ổn định, quốc phòng, an ninh vững chắc, vị thế nước ta trêntrường quốc tế không ngừng được nâng cao.

+ Bên cạnh của mặt tích cực, mặt tiêu cực cũng không phải là nhỏ: như phân hóa giàunghèo, tham nhũng, ô nhiễm môi trường, tai nạn giao thông, các tệ nạn mãi dâm ma túy, trộmcướp, cờ bạc nghiện hút, truyền thống bản sắc văn hóa dân tộc bị văn hóa phương tây lấn át

Vì vậy, hơn lúc nào hết cùng với việc tiếp thu những tiến bộ của cuộc cách mạng khoa học vàcông nghệ mang lại, đồng thời phải biết bảo vệ những gì là phản văn hóa, phản tiến bộ và bảo

vệ được sự độc lập chủ quyền của dân tộc

13 Vì sao nói Việt Nam qúa độ lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa là tất yếu? Hãy nêu những khó khăn và thuận lợi.

Theo đúng quy luật thì tất cả các cuộc cách mạng xã hội diễn ra trong lịch sửđều có nguyên nhân do lực lượng sản xuất phát triển dẫn đến mâu thuẫn với quan hệ sản xuất,

để giải quyết mâu thuẫn ấy thường được giải quyết bằng một cuộc cách mạng xã hội Nhưngcăn cứ vào điều kiện lịch sử đang diễn ra khi mà chủ nghĩa tư bản cạnh tranh đã chuyển sang

giai đoạn đế quốc xâm lược, Lênin cho rằng: Ở những nước tư bản chủ nghĩa mới ở trình độ

trung bình và thậm chí ở những nước chưa qua chủ nghĩa tư bản sau khi giai cấp công nhân làm cuộc cách mạng thành công cũng có thể bước ngay vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Nhưng đối với những nước đó phải có những điều kiện cơ bản sau đây:

+ Một là, khi chủ nghĩa tư bản cạnh tranh đã chuyển sang giai đoạn chủ nghĩa

đế quốc xâm lược, chúng gây chiến tranh với nhau đòi chia lại thị trường thế giới gây ranhiều đau thương cho nhân dân các dân tộc thuộc địa và phụ thuộc, những mâu thuẫn đóchính là điều kiện, là thời cơ để Đảng của giai cấp công nhân lãnh đạo quần chúng nhân dânlao động ở các nước đó vùng lên làm cách mạng giải phóng dân tộc, giành lấy chính quyền

+ Hai là, ảnh hưởng của phong trào công nhân quốc tế, sự ra đời của một sốnước xã hội chủ nghĩa đã làm thức tỉnh nhiều dân tộc thuộc địa và phụ thuộc Việt Nam làmột nước điển hình nằm trong số đó

Đặc điểm đi lên chủ nghĩa xã hội chưa qua giai đoạn tư bản chủ nghĩa cho nên trên lĩnhvực kinh tế vẫn còn tồn tại nhiều thành phần kinh tế đan xen, thậm chí còn có các thành phầnkinh tế đối lập với nhau, trên lĩnh vực xã hội do kết cấu kinh tế quy định mà trong xã hội vẫncòn nhiều giai cấp và tầng lớp khác nhau, đương nhiên còn có cả sự đối kháng về tư tưởng,biểu hiện rõ nhất là đấu tranh giữa hai luồng tư tưởng: đi lên chủ nghĩa xã hội hay đi theo conđường tư bản chủ nghĩa Song đây là cuộc đấu tranh trong điều kiện mới, giai cấp công nhân

đã trở thành giai cấp cầm quyền và có thể nói thời kỳ quá độ là rất phức tạp, giữa cái cũ vàcái mới còn đan xen với nhau, vừa hổ trợ cho nhau, vừa đấu tranh với nhau, đôi khi cái mớitạm thời bị cái cũ lấn át, do đó, trong thực tế phải tìm tòi thử nghiệm, nhiều khi phải làm đilàm lại mới xác định được giá trị chân thực của nó, đồng thời, thời kỳ quá độ ở nước ta tất

yếu phải trải qua một thời gian lâu dài và nhất thiết phải có sự quản lý của Nhà nước nhằm điđúng theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

14 Những đặc trưng của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam trước thời kỳ đổi mới và sau thởi kỳ đổi mới có gì khác nhau ?

- Đặc điểm và thực chất của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta

+ Trước thời kỳ đổi mới: sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp năm 1954miền Bắc đi lên chủ nghĩa xã hội, miền Nam tiếp tục kháng chiến chống Mỹ xâm lược, đượckết thúc bằng thắng lợi 30 tháng 4 năm 1975, giang sơn thu về một mối, cả nước đi lên chủnghĩa xã hội nhưng do nhận thức chưa đầy đủ về thời kỳ quá độ nên đã phạm phải một số sailầm: chủ quan duy ý chí, nóng vội xóa bỏ các thành phần kinh tế chỉ còn hai thành phần kinh

tế (quốc doanh và tập thể) trong khi ở nước ta vẫn đang còn là một nước có nền kinh tế nôngnghiệp lạc hậu Trong quản lý kinh tế không tôn trọng quy luật khách quan, mang nặng tínhquan liêu bao cấp đó chính là nguyên nhân làm triệt tiêu các tiềm năng, động lực, không pháthuy được hết nội lực trong nhân dân, nước ta bị rơi vào khủng hoảng kinh tế - xã hội

+ Sau thời kỳ đổi mới: vào cuối những năm 80 của thế kỷ 20 ngay từ Đại hội đại biểutoàn quốc lần thứ VI (năm 1986 ) Đảng đã xác định thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ởnước ta là nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của nhànước, vẫn còn tồn tại nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo

Từ những quan điểm chỉ đạo đó, xã hội dần dần ổn định, đời sống của nhân dân từng bướcđược cải thiện Đó là cơ sở để chúng ta chứng minh và làm sáng tỏ thêm cả về lý luận cũngnhư thực tiễn về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa

+ Đánh giá về thành tựu 20 năm đổi mới Đảng ta nhận định: trước hết về mặt lý luậncũng như thực tiễn đã cho chúng ta nhận thức đầy đủ hơn về con đường đi lên chủ nghĩa xãhội bỏ qua giai đoạn tư chủ nghĩa nhưng chỉ bỏ qua việc xác lập vai trò thống trị của giai cấp

tư sản và kiến trúc thượng tầng của nó, nhưng phải kế thừa những thành tựu của nhân loạiđặc biệt là khoa học công nghệ Thắng lợi bước đầu của công cuộc đổi mới có ý nhĩa rất quantrọng, trước hết đã đưa đất nước thoát khỏi tình trạng khủng hoảng, tạo ra tiền đề vững chắc

để nước ta bước vào giai đoạn công nghiệp hoá, hiện đại hoá, đời sống nhân dân lao độngđược cải thiện rõ rệt, hệ thống chính trị ổn định, quốc phòng, an ninh vững chắc, vị thế nước

ta trên trường quốc tế không ngừng được nâng cao

+ Đánh giá về thành tựu 20 năm đổi mới Đảng ta nhận định: trước hết về mặt lý luận

đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua giai đoạn tư chủ nghĩa nhưng chỉ bỏ qua việc xác lập vai tròthống trị của giai cấp tư sản và kiến trúc thượng tầng của nó, nhưng phải kế thừa những thànhtựu của nhân loại đặc biệt là khoa học công nghệ Thắng lợi bước đầu của công cuộc đổi mới

có ý nhĩa rất quan trọng, trước hết đã đưa đất nước thoát khỏi tình trạng khủng hoảng, tạo ratiền đề vững chắc để nước ta bước vào giai đoạn công nghiệp hoá, hiện đại hoá, đời sống

nhân dân lao động được cải thiện rõ rệt, hệ thống chính trị ổn định, quốc phòng, an ninh vữngchắc, vị thế nước ta trên trường quốc tế không ngừng được nâng cao

15 Hãy nêu và phân tích những thành tựu và hạn chế trong đổi mới hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa và mở rộng dân chủ trong đời sống xã hội trong những năm qua ở Việt Nam ?

Hệ thống chính trị gồm: Đảng cộng sản, Nhà nước xã hội chủ nghĩa và các

đoàn thể chính trị hợp pháp khác Trong hệ thống chính trị, Đảng cộng sản vừa là một bộ phận cấu thành trong hệ thống chính trị ấy, vừa là người lãnh đạo toàn xã hội, Nhà nước là người quản lý xã hội, nhân dân lao động là người làm chủ.

- Hệ thống chính trị ở nước ta ra đời sau Cách Mạng Tháng Tám 1945, đượcchia làm hai giai đoạn:

+ Giai đoạn từ 1945 – 1975 đã hoàn thành nhiệm vụ chống đế quốc và phongkiến

+ Giai đoạn từ năm 1975 đến nay đang tiêp tục làm nhiệm vụ xây dựng và bảo

vệ tổ quốc Trong quá trình đó nó có những ưu điểm như đã góp phần quyết định vào việchoàn thành cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, thống nhất đất nước Xây dựng đượcnhững cơ sở vật chất, kỹ thuật ban đầu của chủ nghĩa xã hội Bước đầu xây dựng nền dân chủ

xã hội chủ nghĩa, nhưng qua đó cũng đã bộc lộ những khuyết điểm như chưa phân định rõnhiệm vụ, chức năng giữa Đảng và Nhà nước, bộ máy cồng kềnh, chồng chéo, kém hiệu lực,quan liêu, bao cấp, cửa quyền, suy thoái về đạo đức lối sống, cơ hội, chủ nghĩa cá nhân, thamnhũng lãng phí trong một bộ phận cán bộ công chức chậm khắc phục, vì vậy, đổi mới hệthống chính trị ở nước ta hiện nay là một yêu cầu khách quan, cần thiết Trong công cuộc đổimới hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay phải tuân theo một số nguyên tắt cơ bản sau đây:

+ Một là, đổi mới hệ thống chính trị ở nước ta, là đổi mới nội dung, phươngthức hoạt động, đổi mới công tác tổ chức cán bộ và các mối quan hệ giữa các tổ chức chínhtrị chứ không phải thay đổi mục tiêu, con đường xã hội chủ nghĩa

+ Hai là, trong quá trình xây dựng hoàn thiện nền dân chủ xa hội chủ nghĩa,những nguyên tắc, chức năng, nhiệm vụ của chuyên chính vô sản, tức dân chủ xã hội chủnghĩa phải được thể hiện ngày càng tốt hơn

+ Ba là, đổi mới là một yêu cầu cấp thiết của toàn xã hội trên tất cả các lĩnh vực,song phải có trọng điểm mà trước hết phải nhằm ổn định đời sống nhân dân, kinh tế pháttriển, trên cơ sở đó để từng bước đổi mới hệ thống chính trị trong sự ổn định trên con đường

đi lên chủ nghĩa xã hội

+ Bốn là, hệ thống chính trị ở nước ta không chấp nhận “Đa nguyên chính trị, đaĐảng đối lập” Đây chỉ là luận điệu dối trá bịp bợm, chứ về thực chất ở các nước tư bản nhất

là ở Mỹ cũng chỉ là nhất nguyên về chính trị Do đó, đặt vấn đề đa nguyên chính trị, đa Đảng

đối lập là không thích hợp, nó chỉ tạo ra sự rối loạn xã hội có hại đến lợi ích của nhân dân.Trên cơ sở đó đổi mới hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay cần chú ý các nội dung:

+ Về xây dựng và chỉnh đốn Đảng:

Phải xác định, Đảng lãnh đạo xã hội bằng chủ trương đường lối, chiến lược.Phương pháp lãnh đạo của Đảng là bằng kiểm tra, giáo dục, tuyên truyền và nêu gương Xâydựng, chỉnh đốn, đổi mới, mà trước hết là phải đổi mới tư duy về lý luận, đặc biệt là tư duy

về kinh tế, đổi mới trong sinh hoạt Đảng và thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ, nâng caochất lượng cán bộ, Đảng viên, nâng cao chất lượng các tổ chức Đảng từ trung ương đến cơ

sở, gắn với những hoạt động thực tiễn trên mọi lĩnh vực của xã hội trong giai đoạn hiện nay

+ Cải cách bộ máy Nhà nước:

Trước hết là quốc hội, đây là cơ quan quyền lực cao nhất, là cơ quan ban hành

hệ thống pháp luật, do đó phải từng bước tăng tỷ lệ đại biểu quốc hội chuyên trách, phải tăngcường về hoạt động giám sát của quốc hội đối với chính phủ, toà án nhân dân tối cao, việnkiểm sát nhân dân tối cao và phải coi việc lấy ý kiến nhân dân trong quá trình xây dựng phápluật và những quyết sách của quốc hội Trên cơ sở đó mà từng bước nâng cao năng lực củacác đại biểu hội đồng nhân dân các cấp

Trong cải cách hành chính đối với bộ máy Nhà nước, trước hết là bộ máy hànhchính từ Trung Ương đến các địa phương phải tinh gọn, năng động, có hiệu quả theo hướng

“hành chính công” chính phủ điện tử, gắn liền với đổi mới là việc phải nâng cao chất lượngđội ngũ cán bộ công chức Nhà nước bằng việc đánh giá cán bộ công chức theo hướng lấyhiệu quả công việc làm thước đo, gắn với chế độ tiền lương, lương phải gắn với trách nhiệmtrên cơ sở đó mới có thể tăng cường kiểm tra, giám sát, thưởng phạt nghiêm minh đối với cán

bộ, công chức

+ Mặt trận là nơi tập hợp, vận động tất cả các giai cấp, các tầng lớp, các dân tộc,các tôn giáo, các tổ chức, các nghề nghiệp kể cả người Việt Nam ở nước ngoài trên tinh thầnđoàn kết và cùng tán thành mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội, công bằng, dân chủ, vănminh Hoạt động phải tuân thủ theo pháp luật

Phải xác định, Đảng lãnh đạo xã hội bằng chủ trương đường lối, chiến lược.Phương pháp lãnh đạo của Đảng là bằng kiểm tra, giáo dục, tuyên truyền và nêu gương Xâydựng, chỉnh đốn, đổi mới, mà trước hết là phải đổi mới tư duy về lý luận, đặc biệt là tư duy

về kinh tế, đổi mới trong sinh hoạt Đảng và thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ, nâng caochất lượng cán bộ, Đảng viên, nâng cao chất lượng các tổ chức Đảng từ trung ương đến cơ

sở, gắn với những hoạt động thực tiễn trên mọi lĩnh vực của xã hội trong giai đoạn hiện nay

17 Giữa tăng cường sự lãnh đạo của Đảng cộng sản với xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghiã có mâu thuẫn nhau không? Vì sao?

Trước hết về mặt nhận thức: nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là chế độ dânchủ rộng rãi nhất trong lịch sử, tuy nhiên nó vẫn mang tính giai cấp, tức chuyên chính vô sản,

do Đảng cộng sản, Đảng của giai cấp công nhân lãnh đạo Trong hệ thống chính trị xã hộichủ nghĩa bao gồm ba bộ phận: Đảng cộng sản, Nhà nước xã hội chủ nghĩa, các đoàn thểnhân dân và các tổ chức chính trị - xã hội Ba bộ phận này có vai trò, chức năng khác nhaunhưng có mối quan hệ hữu cơ với nhau tạo thành một chỉnh thể

Trong quan hệ với Nhà nước, Đảng cộng sản lãnh đạo Nhà nước, chỉ đạo cáchoạt động quản lý của Nhà nước bằng một hệ thống các quan điểm lý luận và nguyên tắcchính trị (trong đó có nguyên tắc tổ chức - cán bộ) Đảng cộng sản lãnh đạo Nhà nước chứkhông làm thay Nhà nước, không can thiệp vào công việc của Nhà nước Phương pháp lãnhđạo của Đảng là bằng kiểm tra, giáo dục, tuyên truyền và nêu gương Đảng cộng sản Đảngcộng sản lãnh đạo Nhà nước chứ không làm thay Nhà nước, không can thiệp vào công việccủa Nhà nước Đảng cộng sản hoạt động trong khuôn khổ pháp luật

Nhà nước xã hôi chủ nghĩa là bộ phận trụ cột của hệ thống chính trị xã hội chủnghĩa, là cơ quan quyền lực thể hiện và thực hiện ý chí, quyền lực của nhân dân để bảo vệnhân dân Nhà nước xã hội chủ nghĩa là Nhà nước dân chủ (của dân, do dân, vì dân) có quyềnlực (lập pháp, hành pháp, tư pháp) thống nhất (đều là của dân) nhưng có sự phân công rànhmạch Nhà nước quản lý xã hội bằng chính sách và pháp luật Nhà nước xã hội chủ nghĩaphải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản thực hiện đường lối của Đảng cộng sản, thể chếhoá đường lối của Đảng cộng sản thành hiến pháp và pháp luật

16 Xây dựng khối liên minh công - nông - trí thức ở Việt Nam có những thuận lợi

và khó khăn gì trong qúa trình cách mạng ?

- Những thuận lợi:

+ Giai cấp công nhân: giai cấp công nhân ở Việt Nam hiện nay bao gồm những ngườilao động chân tay, lao động trí óc, hoạt động sản xuất trong các ngành công nghiệp thuộc cácdoanh nghiệp Nhà nước, hợp tác xã khu vực tư nhân, hợp tác liên doanh với nước ngoài, họ làngười đại diện cho phương thức sản xuất tiên tiến, có tri thức Họ là lực lượng đi đầu trong sựnghiệp công nghiệp hóa, là hạt nhân vững chắc trong liên minh công nhân, nông dân, trí thức

+ Giai cấp nông dân: là những người sản xuất trong lĩnh vực nông nghiệp, lâmnghiệp, ngư nghiệp, là người trực tiếp sử dụng tư liệu sản xuất đặc thù là đất, rừng, biển đểsản xuất ra nông sản

+ Tầng lớp trí thức: bao gồm những người lao động trí óc, sáng tạo, có trình độ học

vấn, hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực nghiên cứu, giảng dạy, ứng dụng khoa học, văn học,nghệ thuật Sản phẩm của họ khó thấy hơn so với công nhân và nông dân nhưng lại có vai tròquyết định đến năng suất lao động, đến sự phát triển xã hội

- Liên minh giữa giai cấp công nhân - giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức ở Việt cónhững thuận lợi cơ bản là đa số đều số xuất thân từ nông dân Do đó, họ có mối quan hệ gầngũi tự nhiên với nhau.

- Những khó khăn :

+ giai cấp công nhân ở Việt Nam hiện nay là lực lượng đi đầu trong sự nghiệpcông nghiệp hóa, là hạt nhân vững chắc trong liên minh công nhân, nông dân, trí thức Tuynhiên, chúng ta không phủ nhận những nhược điểm của giai cấp công nhân Việt Nam : sinh

ra và trưởng thành ở một nước phong kiến nửa thuộc địa, nông nghiệp lạc hậu nên hạn chếlớn nhất của giai cấp công nhân Việt Nam là số lượng còn ít, chịu ảnh hưởng tư tưởng Nho

giáo phong kiến, mang nặng tác phong của nền sản xuất nhỏ tiểu nông, “nắng nghỉ, mưa

ngủ, mát trời đi chơi” không tôn trọng giờ giấc quen với lối làm ăn vô tổ chức, vô kỷ luật

chậm chạp, lề mề, việc hôm nay để lại ngày mai, hoặc bỏ trôi qua cũng được,… Tâm lý cục

bộ “Một người làm quan cả họ được nhờ”, “Một giọt máu đào hơn ao nước lã”, “Ta về ta

tắm ao ta” hay “trâu ta ăn cỏ đồng ta” Người cùng một địa phương thường bao che cho

nhau, đối với những người ở địa phương khác thì ghẻ lạnh hoặc thành kiến Tâm lý cục bộ

ấy, trở thành một cản trở rất lớn khi tiến hành những công trình lớn, khó khăn trong nhữngmưu tính lâu dài, nhìn xa, thấy rộng Khi gặp thuận lợi thì ảo tưởng bốc đồng, gặp khó khănthì hoang mang, dao động và lại tư duy theo lối mê tín, lại nhờ đến ma quỷ, trời phật, lại

“sống về mồ, về mả lại muôn sự tại trời” Trạng thái tâm lý ấy đã hạn chế đến sự phát triển

của khoa học, là cơ sở hình thành cho lối làm việc tuỳ tiện buông trôi, trông chờ vào sự mayrủi

Giai cấp nông dân: Nông dân có “bản chất hai mặt”: Một mặt họ là những người

lao động Mặt khác, họ lại là những người tư hữu nhỏ Tuy nhiên, nông dân không phải là giaicấp bóc lột dựa vào tư hữu nhỏ Nước ta xuất phát điểm đi lên chủ nghĩa xã hội vốn là nướcnông nghiệp, giai cấp nông dân chiếm gần 80% dân số, nhưng nhiều tiềm năng chưa đượckhơi dậy, nông dân đang còn phải chịu thiệt thòi thu nhập bấp bênh chưa được nhà nước trợnông nghiệp miễn giảm thuế, tiêu thụ, chế biến, bảo quản, bảo hiểm nông sản, bảo hiểm sảnxuất nông nghiệp, kiến thức quản lí kinh tế trình độ văn hóa thấp (nhất là ở nông thôn, bảnmiền núi, vùng các dân tộc ít người…)

17 Những nội dung xây dựng khối liên minh công - nông - trí thức là gì ? Nội dung nào là quan trọng nhất ? vì sao ?

Sau khi tổng kết phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân ở Châu Âu cuối thế kỷXIX, tổng kết bài học kinh nghiệm của công xã Pari (1871) Mác đã chỉ ra nguyên nhân của sựthất bại là do giai cấp công nhân không liên minh được với người bạn đồng minh tự nhiên củamình là giai cấp nông dân Do đó trong cuộc đấu tranh chống lại giai cấp tư sản thì bài ca cách

mạng sẽ trở thành “ bài ca ai điếu” Vận dụng và phát triển lý luận của Mác – Ăngghen trong

điều kiện mới ở nước Nga Lênin cho rằng: giai cấp công nhân không những phải liên kết vớinông dân mà còn phải liên minh với các tầng lớp lao động khác, và kể cả khi giai cấp vô sản

đã nắm được chính quyền Vận dụng quan điểm về liên minh với các tầng lớp lao động Đảng

ta đã cụ thể hóa nội dung:

a Liên minh về mặt chính trị:

Thực chất của liên minh về chính trị là nhằm tập hợp, đoàn kết rộng rãi được tất cả cácgiai cấp, các tầng lớp trong xã hội quy tụ dưới ngọn cờ của Đảng nhằm đạt được mục tiêu độclập dân tộc và chủ nghĩa xã hội

b Liên minh về kinh tế:

Thực chất nội dung liên minh về kinh tế là nhằm đảm bảo đúng đắn được các lợi ích,trước hết là lợi ích về kinh tế, bảo đảm tất cả các giai tầng trong xã hội đều bình đẳng trướcpháp luật, đây là nội dung cơ bản nhất, quyết định nhất và nó là cơ sở vững chắc nhất của liênminh trong thời kỳ quá độ Nội dung đó được cụ thể hóa ở các điểm sau đây: Trước hết là

phải tập trung cho nhiệm vụ trọng tâm “công nghiệp hóa hiện đại hóa” nhằm đáp ứng cho

nhu cầu tiêu dùng, xuất khẩu Bởi vì, nước ta xuất phát điểm đi lên chủ nghĩa xã hội vốn lànước nông nghiệp, giai cấp nông dân chiếm gần 80% dân số, nhưng nhiều tiềm năng chưađược khơi dậy, nông dân đang còn phải chịu thiệt thòi Do đó, trước mắt phải hiện đại hóanông thôn, phải tạo điều kiện cho nông dân hợp tác liên kết với nhau, liên kết với trí thức, liênkết với đô thị, liên kết với Nhà nước, liên kết với nước ngoài Mặt khác Nhà nước, công nhân,trí thức phải chủ động đến với nông thôn để hướng dẫn, giúp đỡ, đồng thời cũng là mở rộngthị trường công nghiệp, khoa học công nghệ, có như vậy công, nông, trí thức mới ngày càngxích lại gần nhau Đây là nội dung quan trọng nhất, bởi vì cơ sở kinh tế là nền tảng của mọi xãhội

Đối với nông thôn cần phải hết sức chú ý đến các loại hình kinh tế hợp tác xã, kinh tế

hộ gia đình, trang trại, các dịch vụ ở nông thôn Đặc biệt là loại hình kinh tế hợp tác xã Nếucoi nhẹ vấn đề hợp tác hóa, chạy theo quan điểm tư nhân hóa là chệch hướng xã hội chủnghĩa, thậm chí làm tan vỡ liên minh, rối loạn xã hội Do đó Nhà nước phải có “chính sáchkhuyến nông” cụ thể là: phải có luật sở hữu, sử dụng, chuyển nhượng, thừa kế, đất đai, rừng phải tạo điều kiện để nông dân yên tâm sản xuất, phải có chính sách, cơ chế đầu tư cho nôngnghiệp, nông thôn, cho vay với lãi suất ưu đãi, phải chú ý đầu tư kết cấu hạ tầng, khoa họccông nghệ mới, cán bộ kỹ thuật v.v , phải có chính sách giá cả, nhất là giải quyết giữa giánông sản hàng hóa với giá hàng công nghiệp, giá của khoa học công nghệ; trợ giá khi cầnthiết… phải có chính sách miễn giảm thuế, chính sách tiêu thụ, chế biến, bảo quản, bảo hiểmnông sản, bảo hiểm sản xuất nông nghiệp Do đó, kinh tế Nhà nước phải đóng vai trò chủ đạothì mới có đủ điều kiện giúp đỡ, hướng dẫn nông dân chuyển đổi cơ cấu sản xuất kinh doanh,học hỏi về kiến thức quản lí kinh tế và nhiều vấn đề văn hóa, xã hội (nhất là ở nông thôn, bảnmiền núi, vùng các dân tộc ít người…)

Đối với tri thức, Nhà nước cần phải hoàn chỉnh và đổi mới những chính sách có liênquan trực tiếp đến sỡ hữu trí tuệ Ví dụ: luật và chính sách về phát triển khoa học, công nghệ,

về bản quyền tác giả, về giáo dục và đào tạo, về báo chí, xuất bản, về văn học nghệ thuật…

các nhà khoa học đầu đàn, đội ngủ cán bộ khoa học, nhất là cán bộ khoa học trẻ Đồng thờităng cường hợp tác khoa học trong nước, giữa nước ta với các nhà khoa học quốc tế về khoahọc và công nghệ.

c Liên minh về văn hóa xã hội:

Nội dung liên minh về văn hóa xã hội thực chất là đi đến các mục tiêu mọi người đềuphải được quyền hưởng thụ một cách công bằng tất cả những thành quả của tăng trưởng kinh

tế với tiến bộ và công bằng xã hội, với phương châm tất cả vì con người mà trước hết mọingười đều phải có công ăn việc làm không để người lao động thất nghiệp, nhất là lao động ởnông thôn, gia đình thương binh liệt sĩ người có công với nước, những người đang còn phảigánh chịu hậu quả chiến tranh Đó vừa là một nhiệm vụ của xã hội, vừa có ý nghĩa giáo dụctruyền thống, đạo lý, lối sống…

Phải chăm lo phúc lợi cho mọi người như: xóa mù chữ cho một bộ phận nông dân miềnnúi, nâng cao trình độ kiến thức về khoa học công nghệ, nhận thức về chính trị kinh tế, vănhóa, xã hội, chăm lo bảo vệ sức khỏe, giữ gìn phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, chống cácbiểu hiện tiêu cực quan liêu, tham nhũng, các tệ nạn xã hội, các hủ tục lạc hậu

Trong phát triển công nghiệp, khoa học công nghệ phải luôn gắn với quy hoạch pháttriển công nghiệp nông thôn, đặc biệt là những vùng núi, dân tộc ít người, vùng sâu, vùngxa… Chỉ có như vậy, nội dung liên minh mới toàn diện và đạt mục tiêu của định hướng xã hộichủ nghĩa; mới có thể làm cho công, nông và trí thức cũng như các vùng, các miền, các dântộc…” xích lại gần nhau “

18 Hãy phân tích những đặc điểm quan hệ dân tộc ở việt Nam ? những đặc điểm đó có thuận lợi và khó khăn gì trong xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc ở Việt Nam ?

Dân tộc Việt Nam đã có 4000 năm lịch sử, các cộng đồng người sớm liên kết lại vớinhau thành dân tộc do hai yếu tố sau đây: Một là, để bảo vệ chủ quyền, chống lại kẻ thù xâmlược mạnh hơn mình nên các tộc người trên dải đất Việt Nam sớm ý thức được là phải liên kếtlại với nhau để tạo thành sức mạnh để tồn tại Hai là, để chống chọi lại với điều kiện khắcnghiệt của thiên nhiên, thú dữ để sinh tồn buộc các cộng đồng người cũng phải liên minh lạivới nhau Chính hai yếu tố đó đã được cố kết các cộng đồng người trên dải đất Việt Nam quanhiều thế hệ, nó đã trở thành truyền thống, đã được thử thách trong các cuộc đấu tranh giảiphóng dân tộc, trong xây dựng đất nước Đoàn kết trở thành lợi ích chung của dân tộc

Các tộc người anh em của dân tộc Việt Nam cư trú xen kẽ không thành địa bàn riêngbiệt, có nền văn hóa phong phú, các dân tộc ít người đều có tiếng nói, văn học, nghệ thuật,tâm lý, tình cảm, y phục, phong tục tộc quán, quan hệ gia đình dòng họ, tín ngưỡng tôn giáokhác nhau và một số dân tộc còn có chữ viết riêng, dân tộc ít người (chiếm 13%) phần lớn cưtrú trên các địa bàn có vị trí chiến lược quan trọng về kinh tế, chính trị quốc phòng, an ninh vàgiao lưu quốc tế Do điều kiện tự nhiên và hậu quả của lịch sử để lại nên trình độ phát triển

kinh tế, văn hóa xã hội giữa các dân tộc hiện nay còn có nhiều sự chênh lệch Nhiều vùng dântộc thiểu số đồng bào đang còn ở trình độ canh tác rất lạc hậu Tình trạng chênh lệch giữa cácdân tộc, giữa các vùng dân cư là một thực tế mà kẻ địch đang lợi dụng lôi kéo bà con dân tộc

ít người khôi phục những tập tục lạc hậu, gây rối mất trật tự an ninh, thậm chí chống đối lạicác chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước, do đó cần phải hết sức quan tâm thực hiệnđầy đủ các chính sách đã được Đảng và Nhà nước đề ra, cụ thể là:

- Phát triển kinh tế hàng hóa ở các vùng dân tộc thiểu số phù hợp với điều kiện

và đặc điểm từng vùng, từng dân tộc Đảm bảo cho đồng bào các dân tộc có thể khai thácđược thế mạnh làm giàu cho mình và sau đó là đóng góp vào sự nghiệp xây dựng chung của

cả nước

- Tôn trọng lợi ích, truyền thống, văn hóa, ngôn ngữ tập quán, tín ngưỡng củađồng bào các dân tộc Từng bước nâng cao dân trí nhất là các đồng bào dân tộc thiểu số ởvùng núi cao, vùng xa, vùng sâu, hải đảo

- Phát huy truyền thống đoàn kết và đấu tranh kiên cường của các dân tộc vì sựnghiệp dân giàu, nước mạnh, chống tư tưởng dân tộc lớn và dân tộc hẹp hòi, nghiêm cấm cáchành vi miệt thị và chia rẽ dân tộc

- Tăng cường công tác bồi dưỡng, đào tạo cán bộ là người dân tộc thiểu số; chỉ cótrên tinh thần ấy mới thực sự phù hợp với những vùng có các dân tộc ít người Đồng thời cũngcần có sự hỗ trợ lẫn nhau giữa các dân tộc trong cả nước

Chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước mang tính toàn diện, tổng hợp, quán xuyếntrên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, liên quan đến mọi dân tộc và quan hệ giũa các dântộc trong cả cộng đồng quốc gia Phát triển kinh tế - xã hội của các dân tộc là nền tảng để tăngcường đoàn kết và thực hiện quyền bình đẳng dân tộc là cơ sở để từng bước khắc phục sựchênh lệch phát triển trình độ giữa các dân tộc Do đó, chính sách dân tộc còn mang tính cáchmạng và tiến bộ, đồng thời còn mang tính nhân đạo Bởi vì, nó không bỏ sót bất cứ dân tộcnào, không cho phép khinh miệt, kỳ thị, chia rẽ chủng tộc; tôn trọng quyền tự quyết của cácdân tộc Mặt khác, nó còn nhằm phát huy nội lực của mỗi dân tộc kết hợp với sự giúp đỡ cóhiệu quả của các dân tộc anh em trong cả nước Nhận thức đúng đắn bản chất, nội dung, tínhchất của chính sách dân tộc làm cho chính sách dân tộc đi vào cuộc sống có một ý nghĩa rấtquan trọng trong tình hình hiện nay

19 Hai xu hướng của phong trào dân tộc hiện nay được biểu hiện như thế nào? Chúng ta cần phải làm gì để đảm bảo sự thống nhất giữa hai xu hướng đó ?

a Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản làm nảy sinh hai xu hướng dân tộc:

- Xu hướng thứ nhất, trong thời kỳ phương thức sản xuất tư bản mới phát triển, ởcác quốc gia gồm có nhiều cộng đồng dân cư có nguồn gốc tộc người khác nhau, do sự thứctỉnh, sự trưởng thành của ý thức dân tộc (xóa bỏ tình trạng cát cứ phong kiến để có một thị

xác lập các cộng đồng dân tộc độc lập Vì họ hiểu rằng, chỉ trong cộng đồng độc lập họ mới

có quyền quyết định vận mệnh của mình mà quyền cao nhất là quyền tự do lựa chọn chế độchính trị và con đường phát triển Trong thực tế, xu xướng này đã biểu hiện thành phong tràođấu tranh chống áp bức dân tộc, thành lập các quốc gia dân tộc độc lập Xu hướng này nổi lêntrong giai đoạn đầu của chủ nghĩa tư bản và vẫn còn tác động cho đến nay

- Xu hướng thứ hai, do sự phát triển của lực lượng sản xuất, của khoa học và côngnghệ, của giao lưu kinh tế và văn hóa của phương thức sản xuất tư bản đã làm xuất hiện nhucầu xóa bỏ hàng rào ngăn cách giữa các dân tộc, tạo nên mối liên hệ quốc gia và quốc tế rộnglớn giữa các dân tộc, thúc đẩy các dân tộc xích lại gần nhau

b Biểu hiện hai xu hướng hình thành dân tộc trong thời đại ngày nay:

+ Xu hướng thứ nhất, thời đại ngày nay là thời đại các dân tộc bị áp bức vùng lên xóa

bỏ xiềng xích nô dịch giành lấy quyền tự quyết định vận mệnh của dân tộc mình được sốngđộc lập, tự do, bình đẳng Nhưng trên thực tế các quốc gia nhỏ bé, lạc hậu sau khi giành đượcđộc lập dân tộc nhưng do xuất phát điểm có nền kinh tế thấp nên họ không thể thoát ra được

sự lệ thuộc về kinh tế và dẫn đến lệ thuộc về chính trị đối với các nước tư bản Do đó nhiềunước đã bị cưỡng bức, bị lôi kéo tham gia vào các khối liên hiệp do các nước đế quốc lập ra

để bao vây cấm vận về kinh tế, lật đổ chế độ, uy hiếp về quân sự với một số nước khác và nhưvậy, kết cục họ vẫn không được quyền tự quyết, độc lập dân tộc Xu hướng độc lập dân tộc, tự

do, bình đẳng hiện nay phát triển rất đa dạng nhất là sau khi Liên – xô và các nước xã hội chủ

nghĩa ở Đông Âu sụp đổ Nhưng để có được độc lập dân tộc, tự do, bình đẳng thực sự: “Chỉ

có đi lên chủ nghĩa xã hội thì tình trạng dân tộc này áp bức, nô dịch các dân tộc khác mới bị xóa bỏ.” như Lênin đã chỉ rõ.

+ Xu hướng do tiến bộ của khoa học công nghệ, mở rộng giao lưu kinh tế mà ngày naymột số dân tộc hợp nhất lại thành một quốc gia theo khu vực theo yếu tố về địa lý, môi trườngtài nguyên thiên nhiên cũng như có sự tương đồng về giá trị văn hóa trên cơ sở lợi ích nào đónhư là đấu tranh chống lại kẻ thù mạnh hơn mình, cũng như nhằm giải quyết những vấn đềchung như ngăn chặn nguy cơ chiến, chống ô nhiễm bảo vệ môi trường sinh thái, khắc phụcnạn đói, phát triển dân số và bảo vệ sức khỏe Xu hướng này là yếu tố khách quan trong thờiđại ngày nay Do đó mỗi dân tộc phải biết thực hiện chính sách mở cửa để hòa nhập vào dòngvận động chung, đồng thời phải tìm được giải pháp hữu hiệu để giữ gìn, phát huy bản sắc vănhóa của dân tộc mình

Đối với các dân tộc xã hội chủ nghĩa anh em xích lại gần nhau là trên cơ sở tự nguyện

và bình đẳng, nó cho phép mỗi dân tộc không những chỉ sử dụng tiềm năng của dân tộc mình

mà còn dựa vào tiềm năng của các dân tộc anh em Riêng các dân tộc anh em trong cùng mộtquốc gia những giá trị của các dân tộc anh em thâm nhập vào nhau, bổ sung hòa quyện vàonhau để tạo thành những giá trị chung của dân tộc, nhưng không làm mất đi sắc thái tinh hoa,bản sắc của từng dân tộc

20 Hãy phân tích luận điểm của Mác: “Tôn giáo là tiếng thở dài của chúng sinh bị

áp bức, là trái tim của một thế giới không có trái tim, là trạng thái tinh thần của một thế giới không có tinh thần”…

Ngay từ thời cổ đại xa xưa con người đã đặt câu hỏi, thế giới xung quanh chúng ta là

gì, do đâu mà có, con người từ đâu sinh ra, chết rồi sẽ đi về đâu? Để trả lời cho câu hỏi này

mà từ đó đã có rất nhiều các quan niệm khác nhau và cũng do trình độ tư duy trừu tượng khácnhau mà dẫn đến nhận thức sai lệch các hiện tượng trong thế giới khách quan, vì vậy có thểnói tôn giáo là sản phẩm của con người gắn liền với điều kiện tự nhiên xã hội nhất định Do

đó xét về bản chất, tôn giáo là một hiện tượng xã hội phản ánh sự bất lực, bế tắc của conngười trước tự nhiên và xã hội,

Từ xa xưa, thời nguyên thủy, do điều kiện sinh hoạt vật chất, trình độ thấp kém, conngười cảm thấy yếu đuối, bất lực trước các hiện tượng của thiên nhiên như động đất, núi lửa,nhật thực, nguyệt thực, bão lụt… Họ không thể giải thích được các hiện tượng khủng khiếp

đó là do từ đâu Từ chỗ không thể lý giải được trên cơ sở đó mà người ta đã tưởng tượng racác vị thần cho mình để cầu xin những điều mình mong muốn, cầu xin được che chở, đượctha thứ, nhưng với sự phát triển của khoa học ngày nay nhiều hiện tượng huyền bí đã được hé

mở, nhưng tôn giáo không hề mất đi mà ngược lại tôn giáo ngày nay càng bành trướng,không chỉ là những đối tượng kém hiểu biết như trước đây mà là những người có học thức,học vị cao, điều đó có thể lý giải đó chính là nguồn gốc xã hội Theo Lê – nin đó là nguồngốc chủ yếu của tôn giáo hiện đại ngày nay

Từ khi xã hội có giai cấp và đối kháng giai cấp, các mối quan hệ xã hội ngày càngphức tạp những hiện tượng như bóc lột, bị bóc lột, bất công trong xã hội tư bản, những yếu tố

tự phát, ngẫu nhiên trong gia đình, tình yêu tan vỡ, làm ăn thua lỗ, may rủi nằm ngoài ý muốn

và khả năng điều chỉnh của con người với những hậu quả khó lường “quần chúng nhân dân

không thể đoán trước được, vì bất cứ lúc nào những người vô sản, những tiểu thương, tiểu chủ cũng bị đe dọa phá sản đột ngột, bất ngờ, ngẫu nhiên, làm cho họ phải trở thành người

ăn xin, kẻ bần cùng, dồn họ vào cảnh chết đói” … những vấn đề đó đã tác động đến tâm lý

làm cho con người trở nên thụ động, nhờ cậy, cầu mong vào những lực lượng siêu nhiên cũng

là điều dễ hiểu và con người lại một lần nữa bất lực trước những hiện tượng nảy sinh trong xãhội Họ không biết vì sao? Chẳng qua chỉ là phận Vì vậy, muốn tránh được tai qua nạn khỏingười ta lại một lần nữa con người lại đến với tôn giáo để xin được chở che tha thứ Đó chính

là nguồn gốc sâu xa của tôn giáo hiện đại

21 Hãy trình bày những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin trong giải quyết vấn đề tín ngưỡng, tôn giáo trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội

Ngày nay, nhân loại đã đạt được nhiều thành tựu to lớn về khoa học tự nhiên cũng như

xã hội, nó giúp cho con người có thêm những khả năng để nhận thức về thế giới, nhiều bí mậtđược hé mở Song thế giới là vô cùng, vô tận mà nhận thức con người chỉ có giới hạn, vẫn

hội vẫn còn tác động, chi phối đến đời sống của con người, nên tâm lý sợ hãi, nhờ cậy và tintưởng vào thần, thánh, phật, chưa thể gạt bỏ khỏi ý thức của con người

Trước hết về mặt nhận thức chúng ta phải biết rằng: tôn giáo là một trong những hìnhthái ý thức xã hội có tính bảo thủ nhất trong các hình thái ý thức xã hội, mặc dù ngày nay đã

có những biến đổi to lớn nhưng ý thức về tín ngưỡng, tôn giáo cũng không thay đổi kịp vớitiến bộ của những biến đổi về kinh tế, xã hội mà nó phản ánh, mặt khác ý thức về tôn giáo nó

đã được hình thành sâu đậm vào đời sống tinh thần của nhiều thế hệ đến mức nó đã trở thànhđạo đức văn hóa lối sống

Hai là, những giá trị đạo đức văn hóa tôn giáo tạo nên hiện nay vẫn đang còn có tínhtích cực góp phần vào việc giáo dục đạo đức lối sống cũng như đáp ứng được một số nhu cầutinh thần của một bộ phận nhân dân, do đó trong xây dựng xã hội mới nếu chúng ta biết khéoléo vận động tuyên truyền thì tôn giáo cũng có khả năng tự biến đổi để thích nghi theo xuhướng tôn giáo đồng hành với dân tộc, sống tốt đời, đẹp đạo, sống phúc âm giữa lòng dân tộcthì dù cho các thế lực phản động đế quốc có lôi kéo lợi dụng kích động tôn giáo gây xung độttôn giáo, sắc tộc, khủng bố, bạo loạn, lật đổ thì chúng cũng không thể nào đạt được

Ba là, trong chủ nghĩa xã hội, nhất là giai đoạn đầu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xãhội vẫn còn tồn tại nhiều thành phần kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường với những lợiích khác nhau của các giai cấp, tầng lớp trong xã hội, sự bất bình đẳng về kinh tế, chính trị,văn hóa xã hội, nên những yếu tố ngẫu nhiên, may rủi trong đời sống vẫn đang diễn ra, nhữngvấn đề đó đã tác động đến tâm lý làm cho con người trở nên thụ động, nhờ cậy, cầu mongvào những lực lượng siêu nhiên cũng là điều dễ hiểu

Bốn là, sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo trong nhân dân từ ngàn đời nay nó đã trở thànhmột nhu cầu văn hóa tinh thần, trở thành đạo đức, lối sống của một bộ phận quần chúng nhândân Vì vậy, việc kế thừa, bảo tồn và phát huy văn hóa của nhân loại, trong đó việc kế thừađạo đức văn hóa tôn giáo là việc cần thiết Mặt khác, tín ngưỡng, tôn giáo còn có liên quanđến tình cảm, tư tưởng của một bộ phận lớn dân cư, do đó trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa

xã hội sự tồn tại của tín ngưỡng, tôn giáo là một hiện tượng xã hội khách quan Tín ngưỡng,tôn giáo là một vấn đề tế nhị, nhạy cảm và phức tạp Vì vậy, giải quyết những vấn đề nảysinh từ tôn giáo cần phải hết sức thận trọng, mềm dẽo và phải giữ vững nguyên tắc trên tinhthần của chủ nghĩa Mác - Lênin là không tuyên chiến với tôn giáo Do đó giải quyết vấn đềtôn giáo phải dựa trên những quan điểm sau

+ Một là, chủ nghĩa Mác - Lênin, hệ tư tưởng chủ đạo của xã hội, xã hội chủ

nghĩa và hệ tư tưởng của tôn giáo có sự khác nhau cơ bản về thế giới quan, nhân sinh quan vàcon đường mưu cầu hạnh phúc cho nhân dân Với hệ thống tín điều và giáo lý của mình, tôngiáo phần nào hạn chế khả năng vươn lên làm chủ của con người Vì vậy, khắc phục dầnnhững ảnh hưởng tiêu cực của tôn giáo trong đời sống xã hội phải gắn liền với quá trình cảitạo xã hội; là yêu cầu khách quan của sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội

+ Hai là, một khi tín ngưỡng, tôn giáo còn là nhu cầu tinh thần của một bộ phận

quần chúng nhân dân thì chính sách nhất quán của Nhà nước xã hội chủ nghĩa bảo đảm quyền

tự do tín ngưỡng Mọi công dân đều có quyền theo hoặc không theo tôn giáo nào, mọi tôngiáo đều bình đẳng trước pháp luật đều có quyền lợi và nghĩa vụ như nhau Nghiêm cấm mọihành vi xâm phạm tự do tín ngưỡng của công dân Đó là sự thể hiện bản chất của nền dân chủ

xã hội chủ nghĩa, thể hiện sự quan tâm của Đảng Nhà nước đến nhu cầu tín ngưỡng của quầnchúng nhân dân Vì vậy, cần phải phát huy những nhân tố tích cực của tôn giáo, đặc biệt lànhững giá trị đạo đức; chủ nghĩa nhân đạo và tinh thần yêu nước

+ Ba là, thực hiện đoàn kết giữa những người theo với những người không theo

một tôn giáo nào trên cơ sở đoàn kết toàn dân tộc nhằm thực hiện mục tiêu xây dựng và bảo

vệ tổ quốc đúng như lời dạy của Lênin là không tuyên chiến ầm ĩ với với tôn giáo và chủnghĩa duy tâm, những mệnh lệnh ngăn cấm tín ngưỡng, tôn giáo là những hành vi dại dột, vôchính phủ, làm cho kẻ thù lợi dụng để kích động tình cảm tôn giáo của tín đồ làm cho họngày càng gắn bó với tôn giáo, xa chủ nghĩa và xây dựng chủ nghĩa xã hội Đương nhiên, nhưvậy không có nghĩa là coi nhẹ việc giáo dục chủ nghĩa vô thần khoa học, thế giới quan duyvật cho toàn dân, trong đó có những tín đồ tôn giáo, việc làm đó góp phần nâng cao trình độkiến thức cho toàn dân

+ Bốn là, giải quyết vấn đề tôn giáo phải kiên quyết, thận trọng, có sách lược và

phải coi đây là một nhiệm vụ thường xuyên lâu dài trong đó việc nâng cao đời sống vật chất

và tinh thần cho các đồng bào có tín ngưỡng là yếu tố cơ bản nhất Mặt khác phải luôn nângcao cảnh giác kịp thời ngăn chặn những hành động âm mưu chống phá của các thế lực thùđịch lợi dụng tôn giáo để chống phá cách mạng

+ Năm là, phải có quan điểm lịch sử khi giải quyết vấn đề tôn giáo ở những thời

+ Gia đình là một hình thức tổ chức đời sống cộng đồng của con người,

một thiết chế văn hóa - xã hội đặc thù, được hình thành, tồn tại và phát triển trên cơ sở các quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng và giáo dục giữa các thành viên.

hội, được gắn bó với nhau bởi quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng

và giáo dục.

Gia đình là đơn vị đầu tiên của xã hội, là tế bào của xã hội được gắn bó với nhau bởiquan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống Đặc trưng của gia đình là sinh hoạt của các quá trình

vật chất như sinh hoạt về kinh tế và sinh hoạt về tinh thần như là đạo đức, pháp lý, tâm lý.Gia đình không phải là một đơn vị xã hội bất biến mà nó cũng vận động phát triển cùng với

sự thay đổi phát triển của xã hội Hay nói một cách khác, tính chất, trình độ phát triển kinh tế

- xã hội quyết định đối với quy mô, kết cấu, hình thức tổ chức và tính chất của gia đình Do

đó, khi nghiên cứu về quy mô kết cấu gia đình, chúng ta phải xem gia đình vừa là một nhóm

xã hội nhỏ có một tổ chức vừa là một thiết chế xã hội đặc biệt mà các thành viên trong giađình ràng buộc với nhau trên cơ sở quan hệ hôn nhân và quan hệ huyết thống Có những mốiquan hệ phức tạp như quan hệ giữa vợ và chồng, giữa cha mẹ và con cái, giữa anh chị em vớinhau, quan hệ giữa người thân Ngoài ra, còn có các mối quan hệ về chính trị, quan hệ vănhóa, quan hệ kinh tế, quan hệ giáo dục, quan hệ xã hội, v.v… Thực chất, gia đình là một xãhội thu nhỏ Khi nghiên cứu về gia đình, trước hết phải nghiên cứu về các kiểu gia đình đangtồn tại trong xã hội, đồng thời cần phải nghiên cứu xu hướng vận động và phát triển của giađình Dựa trên cơ sở đó có những hướng dẫn, điều chỉnh các sai lệch và xác lập mô hình giađình phù hợp với điều kiện kinh tế, văn hóa xã hội của đất nước trong thời kỳ hiện nay

Trong xã hội hiện nay, người ta thấy đang tồn tại một số kiểu gia đình sau đây:

+ Gia đình kép còn gọi là gia đình tiếp nối, gia đình mở rộng… là kiểu gia đình cùngchung sống trong một mái nhà có từ ba thế hệ người trở lên Kiểu đại gia đình này tồn tại phổbiến ở nông thôn Châu Á Gia đình kép có những mặt tích cực như giữ gìn, bảo tồn được cáctập tục, các thế hệ có sự gắn bó về mặt tình cảm huyết thống, các thành viên có sự hỗ trợ lẫnnhau về đời sống… Mặt hạn chế biểu hiện ở chỗ gia đình này thường tạo ra sự khép kín trongthân tộc, dòng họ dẫn đến chi phối các mối quan hệ xã hội khác, duy trì những cái lạc hậutrong sinh hoạt lễ nghi rườm rà và dẫn tới các xung đột, xích mích giữa các thế hệ, các thànhviên trong gia đình do sự khác biệt về tuổi tác, về lối sống… gây ra

+ Gia đình hạt nhân, chỉ có cha mẹ và con chung Loại gia đình này tồn tại khá phổbiến ở các nước phát triển và ở các đô thị lớn, đến khi con cái đến tuổi trưởng thành khi cógia đình riêng sẽ tách ra thành một gia đình độc lập, thoát ly khỏi cha mẹ sống tự do, kiểu giađình này có hạn chế ở chỗ: mối quan hệ gia đình lỏng lẽo, ảnh hưởng giữa các thế hệ vớinhau tương đối ít, các thành viên gia đình khó có điều kiện kiểm soát hành vi của nhau

+ Gia đình hỗn hợp trong đó chồng, vợ có con riêng và lại có con chung Đây là kiểugia đình có mối quan hệ rất lỏng lẻo (Ở Mỹ hiện nay có tới ¼ là gia đình hỗn hợp)

+ Gia đình thiếu, là kiểu gia đình trong đó chỉ có vợ và chồng, do vô sinh, hoặc có thể

do vợ chồng không muốn có con… Loại gia đình này không phổ biến nhiều trong xã hộinhưng vẫn tồn tại như một thực thể

+ Gia đình đơn chiếc còn gọi là gia đình khuyết, gia đình không đầy đủ, gia đình mẫu

hệ mới… Đây là kiểu gia đình chỉ có mẹ và con do nhiều lý do: vợ chồng ly hôn, ly thân;hoặc do người phụ nữ không có chồng nhưng lại có con

+ Gia đình đồng giới, cùng nam hoặc cùng nữ kết hôn Đây là kiểu gia đình bệnh hoạnphi tự nhiên, không có khả năng tái sinh nòi giống Một số nước Tây Âu được pháp luật thừa

nhận Ở Việt Nam, chúng ta phản đối kiểu gia đình này vì nó không phù hợp với sự phát triển

tự nhiên, trái với luân thường đạo lý, trái với lối sống văn hóa

- Khi nghiên cứu về gia đình nhất thiết phải nghiên cứu về yếu tố kinh tế, văn hóatruyền thống, quy mô gia đình, xem trong mỗi gia đình có bao nhiêu con là hợp lý, nhằm đảmbảo phát triển cân đối và phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội đất nước Qui mô và kết cấucủa gia đình như thế nào, ngoài những sự tác động của các nhân tố xã hội thì yếu tố trình độdân trí, sự hiểu biết của mỗi cặp vợ chồng là quyết định Mặt khác, khi nghiên cứu về giađình, người ta cũng cần phải quan tâm đến vai trò và tính chất của người chủ gia đình ngườichủ ấy là ai, địa vị của họ trong xã hội ra sao?

Tóm lại gia đình là sản phẩm của lịch sử, là đơn vị đầu tiên của xã hội, là tế bào của xãhội được liên kết lại với nhau dựa trên cơ sở hôn nhân và huyết thống

23 Phân tích những chức năng của gia đình dưới chủ nghiã xã hội? Các quan hệ cơ bản của gia đình

- Gia đình có những mối quan hệ cơ bảnsau đây:

+ Quan hệ hôn nhân: hôn nhân là một nhu cầu sinh lý nhằm sản xuất ra con người

để duy trì nòi giống Cùng với sự phát triển của xã hội loài người, hôn nhân cũng có lịch sửcủa nó Nếu như trong chế độ cộng sản nguyên thủy, hình thức hôn nhân chủ yếu là quần hôn(hôn nhân tập thể) thì trong các chế độ tư hữu, hôn nhân được xây dựng trên cơ sở lợi ích củanhững người chủ sở hữu và chịu sự chi phối của các quan hệ kinh tế - chính trị của chế độ xãhội đó Vì vậy, hôn nhân trong bất cứ thời đại nào cũng cần được xã hội thừa nhận cả về mặtchuẩn mực văn hóa và truyền thống trong cộng đồng và pháp luật của chế độ đương thời

+ Quan hệ huyết thống: do nhu cầu duy trì và phát triển nòi giống, con người đã

sáng tạo ra một thiết chế gia đình, trong đó quan hệ huyết thống được coi là một quan hệ cơbản nhất Tuy nhiên, mối quan hệ này cũng có những thay đổi theo sự chi phối của các điềukiện kinh tế, văn hóa, chính trị của xã hội Nếu như trong chế độ cộng xã nguyên thủy, huyếtthống về bên mẹ được coi là chuẩn mực để tính quan hệ thân tộc xa gần thì đến chế độ tư hữuhuyết thống được coi về đằng cha Sự phân biệt này chỉ khi nào không còn chế độ tư hữu

+ Quan hệ quần tụ trong một mái ấm gia đình: xuất phát từ nhu cầu tự nhiên,

quan hệ lứa đôi cần phải có một nơi cư trú, thời nguyên thủy người ta chỉ cần một không gian

là một hang đá, hốc cây, về sau là một túp lều tranh đơn sơ, một mái nhà Mái ấm gia đình lànơi thiêng liêng sẽ không thay đổi, dù cho mai sau khoa học hiện đại có khám phá sáng tạo rakhông gian sinh tồn mới, nhưng quan niệm về mái ấm gia đình cũng sẽ không mất đi Trái lại

nó càng được củng cố tăng cường nhờ được trang bị đầy đủ những tiện nghi hiện đại nhằmtạo thuận lợi hơn

+ Quan hệ nuôi dưỡng: nuôi dưỡng là một trách nhiệm, đồng thời còn là một

quyền lợi thiêng liêng của các thành viên trong gia đình đối với nhau Nuôi dưỡng bao gồm

cả việc các bậc cha mẹ, ông bà nuôi dưỡng con cháu, con cháu chăm sóc nuôi dưỡng cha mẹ,

ông bà lúc già, cũng như việc quan tâm của những người khỏe mạnh đối với các thành viêngặp khó khăn Tình cảm thiêng liêng này không thể thay thế được bằng bất kỳ hình thức nào.

b Gia đình có những chức năng cơ bản sau đây:

+ Chức năng tái sản xuất ra con người: sinh sản là một nhu cầu tự nhiên Nếu

không có hoạt động này thì xã hội loài người sẽ bị diệt vong Nhưng sinh bao nhiêu là vừa, là

đủ Vấn đề này nó còn tùy thuộc vào trình độ phát triển của mỗi giai đoạn lịch sử, tùy theomỗi dân tộc, mỗi quốc gia mà có chiến lược phát triển dân số phù hợp Nếu như vào đầu thời

kì đồ đá mới (khoảng mười ngàn năm trước đây) các bộ lạc nguyên thủy chỉ xấp xỉ khoảng 1triệu người được phân bố rải rác trên các lục địa Đầu công nguyên dân số trên trái đất cóchừng 150 - 200 triệu người Năm 1000 sau công nguyên đã có gần 300 triệu người Đến naydân số trên thế giới đã lên đến con số báo động trên 6 tỷ người Ở nhiều nước, tốc độ tăngdân số đến chóng mặt, nhất là ở các nước chậm phát triển, số sinh ra vượt quá mức so với sứcsản xuát lương thực, về điều kiện nhà ở, về điều kiện y tế, giáo dục, về phúc lợi v v… Theobáo cáo của Liên hợp quốc thì hiện nay có khoảng 40 triệu người đang sống trên miệng hốcủa sự chết đói, nhiều nước Á, Phi, Mĩ La tinh tuổi thọ thấp (trung bình 35 tuổi) sự thay thếcủa các thế hệ xảy ra nhanh Tình hình đó ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của xã hội

Vì vậy, vấn đề bùng nổ dân số đang là vấn đề gay gắt đang được đặt ra không chỉ ở mỗinước, mà còn là vấn đề chung của toàn nhân loại Ở nước ta, để khắc phục tình trạng dân sốtăng nhanh, trong khi nền kinh tế đang còn thấp, do đó chúng ta phải coi nhiệm vụ kế hoạchhóa dân số và giải quyết việc làm cho người lao động là nhiệm vụ hàng đầu trong chính sách

xã hội Theo thống kê 2004 người ta tính cứ 1 phút có 3 em bé chào đời, thì một năm tăng 1,2triệu người, nếu so sánh giữa tăng trưởng kinh tế và mức độ tăng dân số như hiện nay đang làmột vấn đề bức xúc Vì vậy việc phấn đấu hạ thấp tỷ lệ tăng dân số kết hợp với việc tổ chứclại lao động, đất đai, ngành nghề làm cho mọi người lao động đều có việc làm đó là nhiệm vụvừa cấp bách vừa là nhiệm vụ lâu dài nhằm đảm bảo sự phát triển cân đối về kinh tế - xã hộiđem lại cuộc sống văn minh, hạnh phúc cho nhân dân

+ Chức năng kinh tế và tổ chức đời sống của gia đình: trong thời kì quá độ lên

chủ nghĩa xã hội, mỗi gia đình đều có thể trở thành một đơn vị kinh tế tự chủ trong sản xuấtkinh doanh, mọi gia đình, mọi cá nhân đều có thể làm giàu chính đáng bằng sản xuát kinhdoanh theo quy định của pháp luật Đối với các gia đình công nhân viên chức cũng đượckhuyến khích tuy các loại gia đình này không trực tiếp kinh doanh, nhưng cũng có vai trò tácđộng đến sản xuất qua lĩnh vực tiêu dùng

+ Chức năng giáo dục: nội dung giáo dục trong gia đình bao gồm cả về vật chất

lẫn tinh thần, nó là trách nhiệm của các bậc cha mẹ và được thực hiện ở mọi chu trình sốngcủa con người Từ lúc còn ẵm ngữa, giai đoạn tuổi thơ, khi đã trưởng thành, lúc già cả…Ởtừng chu trình ấy phải có những nội dung và hình thức giáo dục phù hợp Nếu ở giai đoạntuổi thơ là lời ru của mẹ, tấm gương sống và làm việc của người thân, những lời nhắn nhủcủa cha mẹ, giảng giải của ông bà và ngay cả trong sinh hoạt tình dục, sinh hoạt tiêu dùng

cũng phải được giáo dục…” học ăn, học nói, học gói, học mở” “ ăn trông nồi ngồi trông

hướng…” Trong chủ nghĩa xã hội, giáo dục của gia đình có vai trò rất quan trọng trong việc

đào tạo nguồn nhân lực trẻ, xây dựng con người mới có đạo đức, văn hóa có trí thức Do đó,giáo dục con người phải có sự kết hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường, xã hội

+ Chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý tình cảm: có nhiều vấn đề tâm, sinh

lý chỉ có thể bộc lộ và giải quyết trong phạm vi gia đình với những người thân Do đó sự hiểubiết tâm sinh lý, sở thích của nhau để phù hợp với mỗi thành viên là rất cần thiết

Tóm lại, gia đình là thiết chế đa chức năng Thông qua việc thực hiện những chức năngtrên mà có sự tác động đến sự tiến bộ chung của xã hội Các chức năng được thực hiện trong

sự thúc đẩy hỗ trợ lẫn nhau, nhưng việc phân chia các chức năng cũng chỉ là tương đối.Nhiều khi, các chức năng được thực hiện tổng hợp trong một công việc hoặc nhiều hoạt độngcủa gia đình Ở từng nơi và các giai đoạn khác nhau, nội dung và vị trí của mỗi chức năng có

sự biến đổi, nhưng dù ở đâu thời đại nào thì vai trò của người phụ nữ, mà trước hết là người

vợ, người mẹ phải là trung tâm của tình cảm gia đình Phụ nữ góp công sức nhiều nhất chocông việc của gia đình, giàu tình yêu và có ý thức hơn vì hạnh phúc gia đình Tuy nhiên trênthực tế vẫn còn hiện tượng đối xử không bình đẳng đã làm cho người phụ nữ phải gánh vácnhững công việc nặng nhọc trong gia đình và công việc xã hội

24 Phân tích vị trí của gia đình ý nghĩa vấn đề này trong sự nghiệp đổi mới hiện nay

- Gia đình có những vị trí cơ bản sau đây:

a Gia đình là tế bào của xã hội: có thể ví toàn xã hội là một cơ thể hoàn chỉnh, trong

đó gia đình là một bộ phận của cơ thể sống Do đó cuộc sống của mỗi gia đình hạnh phúc hòathuận êm ấm thì sẽ có một cơ thể xã hội lành mạnh

b Gia đình là một trong những hình thức biểu hiện trình độ phát triển của kinh tế - xã hội: nếu như trong xã hội nguyên thủy xuất hiện kiểu gia đình tập thể, hôn nhân cùng huyết

thống, hôn nhân đối ngẫu và hôn nhân cặp đôi là do trình độ của lực lượng sản xuất còn quáthô sơ thấp kém Nhưng đến chế độ chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản và xã hội chủ nghĩathì về hình thức tổ chức, quy mô và kết cấu cũng như tính chất của gia đình cũng có sự khácnhau từ gia đình một vợ, một chồng bất bình đẳng sang gia đình một vợ, một chồng ngàycàng bình đẳng hơn giữa nam và nữ, giữa các thành viên trong gia đình Tất cả những bướctiến đó của gia đình đều phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế ở mỗi thời đại lịch sử

c Gia đình là một thiết chế đặc thù của xã hội, là cầu nối giữa các thành viên gia đình

với xã hội: trong hệ thống cơ cấu tổ chức của xã hội, gia đình được coi là một đơn vị xã hội

thu nhỏ của xã hội, một thiết chế đầu tiên Nhưng thiết chế ấy vận động lại tùy thuộc vào cácgiá trị văn hóa truyền thống của mỗi vùng, mỗi địa phương khác nhau và nó được bộc lộthông qua hành vi của các thành viên, trong mỗi gia đình và cũng thông qua các sinh hoạttrong gia đình mà mỗi cá nhân tiếp nhận được các thông tin của xã hội Trong các thông tin

ấy có cả những cái tốt lẫn cái xấu, gia đình rất quan trọng trong việc lựa chọn hướng dẫn tiếpthu những thông tin ấy.

d Gia đình là tổ ấm thân yêu, là chiếc nôi nuôi dưỡng cả đời người: từ khi còn

là trẻ thơ cho đến khi khôn lớn, đến lúc về già có nơi nương tựa và sau những ngày lao độngmệt nhọc là nơi nghỉ ngơi phục hồi sức khỏe, thoải mái tinh thần… Ở đó, hằng ngày diễn racác quan hệ thiêng liêng sâu đậm giữa vợ chồng, cha con, anh em, những người đồng tâm,đồng cảm, nâng đỡ nhau suốt cả cuộc đời Có rất nhiều vấn đề, ngoài môi trường gia đình,không ở đâu có thể đáp ứng và giải quyết có hiệu quả hơn Chỉ khi nào được sự êm ấm tronggia đình thì mỗi cá nhân mới thực sự yên tâm lao động và một trong những bất hạnh lớn nhấtcủa con người là lâm vào cảnh vô gia cư, gia đình lục đục, tan nát hoặc cảnh nghèo đói, khốncùng… Vì vậy, việc xây dựng gia đình mới là một trong những vấn đề quan trọng của sự

nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa, đúng như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “Nhiều gia đình

cộng lại mới thành xã hội, xã hội tốt thì gia đình càng tốt, gia đình tốt thì xã hội mới tốt Hạt nhân của xã hội là gia đình Chính vì muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội nên phải chú ý hạt nhân cho tốt”.

Gia đình là đơn vị đầu tiên của xã hội, là tế bào của xã hội được gắn bó với nhau bởiquan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống Đặc trưng của gia đình là sinh hoạt của các quá trìnhvật chất như sinh hoạt về kinh tế và sinh hoạt về tinh thần như là đạo đức, pháp lý, tâm lý.Gia đình không phải là một đơn vị xã hội bất biến mà nó cũng vận động phát triển cùng với

sự thay đổi phát triển của xã hội Hay nói một cách khác, tính chất, trình độ phát triển kinh tế

- xã hội quyết định đối với quy mô, kết cấu, hình thức tổ chức và tính chất của gia đình Do

đó, khi nghiên cứu về quy mô kết cấu gia đình, chúng ta phải xem gia đình vừa là một nhóm

xã hội nhỏ có một tổ chức vừa là một thiết chế xã hội đặc biệt mà các thành viên trong giađình ràng buộc với nhau trên cơ sở quan hệ hôn nhân và quan hệ huyết thống Có những mốiquan hệ phức tạp như quan hệ giữa vợ và chồng, giữa cha mẹ và con cái, giữa anh chị em vớinhau, quan hệ giữa người thân Ngoài ra, còn có các mối quan hệ về chính trị, quan hệ vănhóa, quan hệ kinh tế, quan hệ giáo dục, quan hệ xã hội, v.v… Thực chất, gia đình là một xãhội thu nhỏ Khi nghiên cứu về gia đình, trước hết phải nghiên cứu về các kiểu gia đình đangtồn tại trong xã hội, đồng thời cần phải nghiên cứu xu hướng vận động và phát triển của giađình Dựa trên cơ sở đó có những hướng dẫn, điều chỉnh các sai lệch và xác lập mô hình giađình phù hợp với điều kiện kinh tế, văn hóa xã hội của đất nước trong thời kỳ hiện nay

Ý nghĩa của việc nghiên cứu gia đình:

Gia đình là đơn vị đầu tiên của xã hội, là tế bào của xã hội được gắn bó với nhau bởiquan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống Đặc trưng của gia đình là sinh hoạt của các quá trìnhvật chất như sinh hoạt về kinh tế và sinh hoạt về tinh thần như là đạo đức, pháp lý, tâm lý.Gia đình không phải là một đơn vị xã hội bất biến mà nó cũng vận động phát triển cùng với

sự thay đổi phát triển của xã hội Hay nói một cách khác, tính chất, trình độ phát triển kinh tế

- xã hội quyết định đối với quy mô, kết cấu, hình thức tổ chức và tính chất của gia đình Do

đó, khi nghiên cứu về quy mô kết cấu gia đình, chúng ta phải xem gia đình vừa là một nhóm

xã hội nhỏ có một tổ chức vừa là một thiết chế xã hội đặc biệt mà các thành viên trong gia

đình ràng buộc với nhau trên cơ sở quan hệ hôn nhân và quan hệ huyết thống Có những mốiquan hệ phức tạp như quan hệ giữa vợ và chồng, giữa cha mẹ và con cái, giữa anh chị em vớinhau, quan hệ giữa người thân Ngoài ra, còn có các mối quan hệ về chính trị, quan hệ vănhóa, quan hệ kinh tế, quan hệ giáo dục, quan hệ xã hội, v.v… Thực chất, gia đình là một xãhội thu nhỏ Khi nghiên cứu về gia đình, trước hết phải nghiên cứu về các kiểu gia đình đangtồn tại trong xã hội, đồng thời cần phải nghiên cứu xu hướng vận động và phát triển của giađình Dựa trên cơ sở đó có những hướng dẫn, điều chỉnh các sai lệch và xác lập mô hình giađình phù hợp với điều kiện kinh tế, văn hóa xã hội của đất nước trong thời kỳ hiện nay.

- Khi nghiên cứu về gia đình nhất thiết phải nghiên cứu về yếu tố kinh tế, văn hóatruyền thống, quy mô gia đình, xem trong mỗi gia đình có bao nhiêu con là hợp lý, nhằm đảmbảo phát triển cân đối và phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội đất nước Qui mô và kết cấucủa gia đình như thế nào, ngoài những sự tác động của các nhân tố xã hội thì yếu tố trình độdân trí, sự hiểu biết của mỗi cặp vợ chồng là quyết định Mặt khác, khi nghiên cứu về giađình, người ta cũng cần phải quan tâm đến vai trò và tính chất của người chủ gia đình ngườichủ ấy là ai, địa vị của họ trong xã hội ra sao?

Tóm lại gia đình là sản phẩm của lịch sử, là đơn vị đầu tiên của xã hội, là tế bào của xãhội được liên kết lại với nhau dựa trên cơ sở hôn nhân và huyết thống

Gia đình có những chức năng cơ bản sau đây:

a Chức năng tái sản xuất ra con người: sinh sản là một nhu cầu tự nhiên Nếu không

có hoạt động này thì xã hội loài người sẽ bị diệt vong Nhưng sinh bao nhiêu là vừa, là đủ.Vấn đề này nó còn tùy thuộc vào trình độ phát triển của mỗi giai đoạn lịch sử, tùy theo mỗidân tộc, mỗi quốc gia mà có chiến lược phát triển dân số phù hợp Nếu như vào đầu thời kì

đồ đá mới (khoảng mười ngàn năm trước đây) các bộ lạc nguyên thủy chỉ xấp xỉ khoảng 1triệu người được phân bố rải rác trên các lục địa Đầu công nguyên dân số trên trái đất cóchừng 150 - 200 triệu người Năm 1000 sau công nguyên đã có gần 300 triệu người Đến naydân số trên thế giới đã lên đến con số báo động trên 6 tỷ người Ở nhiều nước, tốc độ tăngdân số đến chóng mặt, nhất là ở các nước chậm phát triển, số sinh ra vượt quá mức so với sứcsản xuát lương thực, về điều kiện nhà ở, về điều kiện y tế, giáo dục, về phúc lợi v v… Theobáo cáo của Liên hợp quốc thì hiện nay có khoảng 40 triệu người đang sống trên miệng hốcủa sự chết đói, nhiều nước Á, Phi, Mĩ La tinh tuổi thọ thấp (trung bình 35 tuổi) sự thay thếcủa các thế hệ xảy ra nhanh Tình hình đó ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của xã hội

Vì vậy, vấn đề bùng nổ dân số đang là vấn đề gay gắt đang được đặt ra không chỉ ở mỗinước, mà còn là vấn đề chung của toàn nhân loại Ở nước ta, để khắc phục tình trạng dân sốtăng nhanh, trong khi nền kinh tế đang còn thấp, do đó chúng ta phải coi nhiệm vụ kế hoạchhóa dân số và giải quyết việc làm cho người lao động là nhiệm vụ hàng đầu trong chính sách

xã hội Theo thống kê 2004 người ta tính cứ 1 phút có 3 em bé chào đời, thì một năm tăng 1,2triệu người, nếu so sánh giữa tăng trưởng kinh tế và mức độ tăng dân số như hiện nay đang làmột vấn đề bức xúc Vì vậy việc phấn đấu hạ thấp tỷ lệ tăng dân số kết hợp với việc tổ chứclại lao động, đất đai, ngành nghề làm cho mọi người lao động đều có việc làm đó là nhiệm vụ

vừa cấp bách vừa là nhiệm vụ lâu dài nhằm đảm bảo sự phát triển cân đối về kinh tế - xã hộiđem lại cuộc sống văn minh, hạnh phúc cho nhân dân.

b Chức năng kinh tế và tổ chức đời sống của gia đình: trong thời kì quá độ lên chủ

nghĩa xã hội, mỗi gia đình đều có thể trở thành một đơn vị kinh tế tự chủ trong sản xuất kinhdoanh, mọi gia đình, mọi cá nhân đều có thể làm giàu chính đáng bằng sản xuát kinh doanhtheo quy định của pháp luật Đối với các gia đình công nhân viên chức cũng được khuyếnkhích tuy các loại gia đình này không trực tiếp kinh doanh, nhưng cũng có vai trò tác độngđến sản xuất qua lĩnh vực tiêu dùng

c Chức năng giáo dục: nội dung giáo dục trong gia đình bao gồm cả về vật chất lẫn

tinh thần, nó là trách nhiệm của các bậc cha mẹ và được thực hiện ở mọi chu trình sống củacon người Từ lúc còn ẵm ngữa, giai đoạn tuổi thơ, khi đã trưởng thành, lúc già cả…Ở từngchu trình ấy phải có những nội dung và hình thức giáo dục phù hợp Nếu ở giai đoạn tuổi thơ

là lời ru của mẹ, tấm gương sống và làm việc của người thân, những lời nhắn nhủ của cha

mẹ, giảng giải của ông bà và ngay cả trong sinh hoạt tình dục, sinh hoạt tiêu dùng cũng phải

được giáo dục…” học ăn, học nói, học gói, học mở” “ ăn trông nồi ngồi trông hướng…”

Trong chủ nghĩa xã hội, giáo dục của gia đình có vai trò rất quan trọng trong việc đào tạonguồn nhân lực trẻ, xây dựng con người mới có đạo đức, văn hóa có trí thức Do đó, giáo dụccon người phải có sự kết hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường, xã hội

d Chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý tình cảm: có nhiều vấn đề tâm, sinh

lý chỉ có thể bộc lộ và giải quyết trong phạm vi gia đình với những người thân Do đó sự hiểubiết tâm sinh lý, sở thích của nhau để phù hợp với mỗi thành viên là rất cần thiết

Tóm lại, gia đình là thiết chế đa chức năng Thông qua việc thực hiện những chức năngtrên mà có sự tác động đến sự tiến bộ chung của xã hội Các chức năng được thực hiện trong

sự thúc đẩy hỗ trợ lẫn nhau, nhưng việc phân chia các chức năng cũng chỉ là tương đối.Nhiều khi, các chức năng được thực hiện tổng hợp trong một công việc hoặc nhiều hoạt độngcủa gia đình Ở từng nơi và các giai đoạn khác nhau, nội dung và vị trí của mỗi chức năng có

sự biến đổi, nhưng dù ở đâu thời đại nào thì vai trò của người phụ nữ, mà trước hết là người

vợ, người mẹ phải là trung tâm của tình cảm gia đình Phụ nữ góp công sức nhiều nhất chocông việc của gia đình, giàu tình yêu và có ý thức hơn vì hạnh phúc gia đình Tuy nhiên trênthực tế vẫn còn hiện tượng đối xử không bình đẳng đã làm cho người phụ nữ phải gánh vácnhững công việc nặng nhọc trong gia đình và công việc xã hội

a Vai trò của gia đình:

+ Gia đình là một trong những hình thức biểu hiện trình độ phát triển của kinh

tế - xã hội, nếu như trong xã hội nguyên thủy xuất hiện kiểu gia đình tập thể, hôn nhân cùnghuyết thống, hôn nhân đối ngẫu và hôn nhân cặp đôi là do trình độ của lực lượng sản xuất cònquá thô sơ thấp kém Nhưng đến chế độ chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản và xã hội chủnghĩa thì về hình thức tổ chức, quy mô và kết cấu cũng như tính chất của gia đình cũng có sựkhác nhau từ gia đình một vợ, một chồng bất bình đẳng sang gia đình một vợ, một chồng

ngày càng bình đẳng hơn giữa nam và nữ, giữa các thành viên trong gia đình Tất cả nhữngbước tiến đó của gia đình đều phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế ở mỗi thời đại lịch sử.

+ Gia đình là tổ ấm thân yêu, là chiếc nôi nuôi dưỡng cả đời người từ khi còn

là trẻ thơ cho đến khi khôn lớn, đến lúc về già có nơi nương tựa và sau những ngày lao độngmệt nhọc là nơi nghỉ ngơi phục hồi sức khỏe, thoải mái tinh thần… Ở đó, hằng ngày diễn racác quan hệ thiêng liêng sâu đậm giữa vợ chồng, cha con, anh em, những người đồng tâm,đồng cảm, nâng đỡ nhau suốt cả cuộc đời Có rất nhiều vấn đề, ngoài môi trường gia đình,không ở đâu có thể đáp ứng và giải quyết có hiệu quả hơn Chỉ khi nào được sự êm ấm tronggia đình thì mỗi cá nhân mới thực sự yên tâm lao động và một trong những bất hạnh lớn nhấtcủa con người là lâm vào cảnh vô gia cư, gia đình lục đục, tan nát hoặc cảnh nghèo đói, khốncùng… Vì vậy, việc xây dựng gia đình mới là một trong những vấn đề quan trọng của sự

nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa, đúng như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “Nhiều gia đình

cộng lại mới thành xã hội, xã hội tốt thì gia đình càng tốt, gia đình tốt thì xã hội mới tốt Hạt nhân của xã hội là gia đình Chính vì muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội nên phải chú ý hạt nhân cho tốt”.

c Các chức năng cơ bản của gia đình:

+ Chức năng tái sản xuất ra con người, sinh đẻ là một nhu cầu tự nhiên của mỗingười, mỗi gia đình Nó vừa là nhu cầu phát triển của xã hội, nếu không có hoạt động này thì

xã hội loài người sẽ bị diệt vong Nhưng sinh bao nhiêu là vừa, là đủ Vấn đề này nó còn tùythuộc vào trình độ phát triển của mỗi giai đoạn lịch sử, tùy theo mỗi dân tộc, mỗi quốc gia

mà có chiến lược phát triển dân số phù hợp Nếu như vào đầu thời kì đồ đá mới (khoảngmười ngàn năm trước đây) các bộ lạc nguyên thủy chỉ xấp xỉ 1 triệu người ở rải rác trên cáclục địa Đầu công nguyên dân số trên trái đất có chừng 150 - 200 triệu người Năm 1000 saucông nguyên có gần 300 triệu người Đến nay dân số trên thế giới đã lên đến con số báo độngtrên 6 tỷ người Ở nhiều nước, tốc độ tăng dân số nhất là ở các nước chậm phát triển, số sinh

ra vượt quá mức so với sức sản xuát lương thực, về điều kiện nhà ở, về điều kiện y tế, giáodục, về phúc lợi v v… Theo báo cáo của Liên hợp quốc thì hiện nay có khoảng 40 triệungười đang sống trên miệng hố của sự chết đói, nhiều nước Á, Phi, Mĩ La tinh tuổi thọ thấp(trung bình 35 tuổi) sự thay thế của các thế hệ xảy ra nhanh Tình hình đó ảnh hưởng tiêu cựcđến sự phát triển của xã hội Vì vậy, vấn đề bùng nổ dân số đang là vấn đề gay cấn được đặt

ra và giải quyết không những ở mỗi nước, mà còn là vấn đề chung của toàn nhân loại Ởnước ta, để khắc phục ảnh hưởng không tốt tình trạng dân số tăng nhanh, trong nền kinh tếcòn thấp, chúng ta đang thực hiện cuộc vận động sinh đẻ có kế hoạch Việc kế hoạch hóa giađình là một yêu cầu khách quan hợp quy luật phát triển của nước ta Nó là cơ sở cho việc đặt

kế hoạch về dân số trên quy mô toàn xã hội Đảng ta coi nhiệm vụ kế hoạch hóa dân số vàgiải quyết việc làm cho người lao động là nhiệm vụ hàng đầu trong chính sách xã hội Theothống kê 2004 người ta tính cứ 1 phút có 3 em bé chào đời, thì một năm tăng 1,2 triệu người,nếu so sánh giữa tăng trưởng kinh tế và mức độ tăng dân số như hiện nay đang là một vấn đềbức xúc Vì vậy việc phấn đấu hạ thấp tỷ lệ tăng dân số kết hợp với việc tổ chức lại lao động,đất đai, ngành nghề làm cho mọi người lao động đều có việc làm đó là nhiệm vụ vừa cấp

bách vừa là nhiệm vụ lâu dài nhằm đảm bảo sự phát triển cân đối về kinh tế - xã hội đem lạicuộc sống văn minh, hạnh phúc cho nhân dân.

+ Chức năng kinh tế và tổ chức đời sống của gia đình, trong thời kì quá độ lên

chủ nghĩa xã hội, mỗi gia đình đều có thể trở thành một đơn vị kinh tế tự chủ trong sản xuấtkinh doanh, mọi gia đình, mọi cá nhân đều có thể làm giàu chính đáng bằng sản xuát kinhdoanh theo quy định của pháp luật Đối với các gia đình công nhân viên chức cũng đượckhuyến khích tuy các loại gia đình này không trực tiếp kinh doanh, nhưng cũng có vai trò tácđộng đến sản xuất qua lĩnh vực tiêu dùng

+ Chức năng giáo dục, nội dung giáo dục trong gia đình bao gồm cả về nuôi

dưỡng, chăm lo giáo dục con cái cả về vật chất lẫn tinh thần là trách nhiệm của các bậc cha

mẹ được thực hiện ở mọi chu trình sống của con người Từ lúc còn ẵm ngữa, giai đoạn tuổithơ, khi đã trưởng thành, lúc già cả…Ở từng chu trình ấy phải có những nội dung và hìnhthức giáo dục phù hợp Nếu ở giai đoạn tuổi thơ là lời ru của mẹ, tấm gương sống và làm việccủa người thân, những lời nhắn nhủ của cha mẹ, giảng giải của ông bà khi sắp trưởng

thành… và ngay cả trong sinh hoạt tình dục, sinh hoạt tiêu dùng cũng phải được giáo dục…”

học ăn, học nói, học gói, học mở” “ ăn trông nồi ngồi trông hướng…” Trong chủ nghĩa xã

hội, giáo dục của gia đình có vai trò rất quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực trẻ, xâydựng con người mới có đạo đức, văn hóa có trí thức Do đó, giáo dục gia đình phải có sự giáodục chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường, xã hội

+ Chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý tình cảm, có nhiều vấn đề tâm, sinh

lý chỉ có thể bộc lộ và giải quyết trong phạm vi gia đình với những người thân Do đó sự hiểubiết tâm sinh lý, sở thích của nhau để phù hợp với mỗi thành viên là rất cần thiết

Tóm lại, gia đình là thiết chế đa chức năng Thông qua việc thực hiện những chức năngtrên mà có sự tác động đến sự tiến bộ chung của xã hội Các chức năng được thực hiện trong

sự thúc đẩy hỗ trợ lẫn nhau, nhưng việc phân chia các chức năng cũng chỉ là tương đối.Nhiều khi, các chức năng được thực hiện tổng hợp trong một công việc hoặc nhiều hoạt độngcủa gia đình Ở từng nơi và các giai đoạn khác nhau, nội dung và vị trí của mỗi chức năng có

sự biến đổi, nhưng dù ở đâu thời đại nào thì vai trò của người phụ nữ, mà trước hết là người

vợ, người mẹ phải là trung tâm của tình cảm gia đình Phụ nữ góp công sức nhiều nhất chocông việc của gia đình, giàu tình yêu và có ý thức hơn vì hạnh phúc gia đình Tuy nhiên trênthực tế vẫn còn những tư tưởng lạc hậu và đối xử không bình đẳng đã làm cho người phụ nữphải gánh vác những công việc nặng nhọc trong gia đình và công việc xã hội

25 Phân tích những định hướng cơ bản của việc xây dựng gia đình mới trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay

Những định hướng cơ bản của việc xây dựng gia đình mới trong thời kỳ quá độlên chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay cụ thể là:

a Giữ gìn, phát huy văn hóa truyền thống, loại bỏ những yếu tố tiêu cực, đồng thời tiếp thu văn hóa hiện đại có chọn lọc

Bên cạnh việc kế thừa những truyền thống, những giá trị tốt đẹp tình làng nghĩa xóm,tình yêu gia đình gắn chặt với tình yêu quê hương đất nước, dân tộc Từng bước khắc phục,loại bỏ các giá trị không phù hợp như cục bộ theo họ tộc, cục bộ theo địa phương, những nghi

lễ rườm rà, tốn kém trong ma chay, cưới hỏi Sự bất bình đẳng về giới, và giữa các thế hệ.Trong điều kiện hiện nay, sự chuyển đổi hệ giá trị từ gia đình truyền thống sang gia đình hiệnđại đang đòi hỏi phải tiếp thu và chọn lọc các giá trị văn hóa của nhân loại Những giá trị vănhóa ấy chỉ có thể được chọn lọc, tiếp thu một khi các giá trị tốt đẹp của gia đình truyền thốngđược bảo tồn, được phát huy những nội dung giá trị mới phù hợp với văn hóa và đạo lý làmngười của dân tộc Việt Nam

b Xây dựng gia đình xuất phát từ tình yêu chân chính:

+ Hôn nhân tự nguyện tiến bộ là hôn nhân được xây dựng trên cơ sở tình yêu chânchính và nó nhất thiết phải trải qua thời kỳ quá độ từ tình bạn chuyển sang tình yêu, quá trình

đó họ tìm thấy ở nhau những điểm tương đồng sẵn sàng chia sẽ, cùng nhau xây dựng cuộcsống chung và họ cảm thấy không thể thiếu nhau

+ Hôn nhân tự nguyện tiến bộ còn phải được pháp luật thừa nhận bằng tờ đăng ký kếthôn Nhưng cũng không bác bỏ sự quan tâm, hướng dẫn của cha mẹ người thân trong giađình

+ Hôn nhân tự nguyện tiến bộ còn bao gồm tự do ly hôn khi tình yêu không còn nữa.Tuy nhiên, ly hôn dù bất cứ lý do nào thì hậu quả cũng hết sức nặng nề Vì vậy, cần phải có

sự hòa giải của các đoàn thể xã hội, của cộng đồng, làng xóm

c Xây dựng gia đình trên cơ sở các quan hệ bình đẳng, thương yêu:

Cùng nhau chia sẽ, gánh vác công việc gia đình và xã hội Vợ chồng phải có quyền lợi

và nghĩa vụ ngang nhau về mọi mặt Bố mẹ không được phân biệt đối xử với các con, phảitôn trọng và hướng dẫn những nhu cầu chính đáng của các con Các con phải biết ơn, kínhtrọng, nghe lời khuyên nhủ của bố mẹ và không ngừng học hỏi vươn lên giữ vững truyềnthống tốt đẹp của gia đình Quan hệ bố mẹ và các con trong gia đình thường có mâu thuẫn và

sự khác biệt giữa các thế hệ là điều khó tránh khỏi Do đó, phải tìm ra hướng giải quyết đểnhững mâu thuẫn của sự khác biệt ấy không dẫn tới xung đột

Trong gia đình, cần xây dựng những mối quan hệ tốt giữa anh chị em với nhau Nếu lànhững gia đình có nhiều thế hệ, phải chú ý đến những mối quan hệ khác như ông bà và cháuchắt; bố mẹ chồng và con dâu; bố mẹ vợ và chàng rễ; chú bác, cô dì và các cháu… Các quan

hệ này cũng được xây dựng trên tinh thần bình đẳng, tình thương và có trách nhiệm để chogia đình êm ấm, trở thành tế bào lành mạnh của xã hội

d Xây dựng gia đình phải gắn liền với cộng đồng, với các thiết chế xã hội:

Đoàn kết, tương trợ thương yêu đùm bọc nhau là một giá trị văn hoá truyền thống lâuđời của người Việt Nam Trong giai đoạn hiện nay, xây dựng gia đình mới cần phải biết giửgìn phát huy truyền thống ấy Trên cơ sở đó mà xây dựng bổ sung thêm những quy ước, quychế dân chủ trong mỗi làng xã, trong mỗi gia đình Đó chính là một phương hướng quantrọng trong việc xây dựng gia đình mới ở nước ta,

26 Hãy trình bày những nội dung chủ yếu xây dựng gia đình ở Việt Nam hiện nay

Để có được gia đình ấm no, bình đẳng, tiến bộ và hạnh phúc ở Việt Nam hiệnnay, phải dựa trên các cơ sở sau đây:

 Giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội, từngbước xoá đói giảm nghèo đi đôi với tăng cường chăm lo phúc lợi xã hội, chăm sóc sức khoẻcộng đồng, kết hoạch hoá gia đình

 Giải phóng phụ nữ và phát huy truyền thống phụ nữ trong gia đình, xã hội được

là thước của sự tiến bộ xã hội

+ Trong nghiên cứu khoa học phục vụ hôn nhân và gia đình hiện nay, bên cạnh nghiêncứu giữ gìn phát huy gia đình truyền thống, cần chú ý hơn nữa đến mô hình gia đình hiện đại,

sự kế thừa, tiếp thu và dung nạp những giá trị tiến bộ của thời đại trong thời kỳ công nghiệphoá, hiện đại hoá

b Giữ gìn, phát huy văn hóa truyền thống, loại bỏ những yếu tố tiêu cực, đồng thời tiếp thu văn hóa hiện đại có chọn lọc

Bên cạnh việc kế thừa những truyền thống, những giá trị tốt đẹp tình làng nghĩa xóm,tình yêu gia đình gắn chặt với tình yêu quê hương đất nước, dân tộc Từng bước khắc phục,loại bỏ các giá trị không phù hợp như cục bộ theo họ tộc, cục bộ theo địa phương, những nghi

lễ rườm rà, tốn kém trong ma chay, cưới hỏi Sự bất bình đẳng về giới, và giữa các thế hệ.Trong điều kiện hiện nay, sự chuyển đổi hệ giá trị từ gia đình truyền thống sang gia đình hiệnđại đang đòi hỏi phải tiếp thu và chọn lọc các giá trị văn hóa của nhân loại Những giá trị vănhóa ấy chỉ có thể được chọn lọc, tiếp thu một khi các giá trị tốt đẹp của gia đình truyền thốngđược bảo tồn, được phát huy những nội dung giá trị mới phù hợp với văn hóa và đạo lý làmngười của dân tộc Việt Nam

c Xây dựng gia đình xuất phát từ tình yêu chân chính:

+ Hôn nhân tự nguyện tiến bộ là hôn nhân được xây dựng trên cơ sở tình yêu chânchính và nó nhất thiết phải trải qua thời kỳ quá độ từ tình bạn chuyển sang tình yêu, quá trình

đó họ tìm thấy ở nhau những điểm tương đồng sẵn sàng chia sẽ, cùng nhau xây dựng cuộcsống chung và họ cảm thấy không thể thiếu nhau

+ Hôn nhân tự nguyện tiến bộ còn phải được pháp luật thừa nhận bằng tờ đăng ký kếthôn Nhưng cũng không bác bỏ sự quan tâm, hướng dẫn của cha mẹ người thân trong giađình.

+ Hôn nhân tự nguyện tiến bộ còn bao gồm tự do ly hôn khi tình yêu không còn nữa.Tuy nhiên, ly hôn dù bất cứ lý do nào thì hậu quả cũng hết sức nặng nề Vì vậy, cần phải có

sự hòa giải của các đoàn thể xã hội, của cộng đồng, làng xóm

c Xây dựng gia đình trên cơ sở các quan hệ bình đẳng, thương yêu:

Cùng nhau chia sẽ, gánh vác công việc gia đình và xã hội Vợ chồng phải có quyền lợi

và nghĩa vụ ngang nhau về mọi mặt Bố mẹ không được phân biệt đối xử với các con, phảitôn trọng và hướng dẫn những nhu cầu chính đáng của các con Các con phải biết ơn, kínhtrọng, nghe lời khuyên nhủ của bố mẹ và không ngừng học hỏi vươn lên giữ vững truyềnthống tốt đẹp của gia đình Quan hệ bố mẹ và các con trong gia đình thường có mâu thuẫn và

sự khác biệt giữa các thế hệ là điều khó tránh khỏi Do đó, phải tìm ra hướng giải quyết đểnhững mâu thuẫn của sự khác biệt ấy không dẫn tới xung đột

Trong gia đình, cần xây dựng những mối quan hệ tốt giữa anh chị em với nhau Nếu lànhững gia đình có nhiều thế hệ, phải chú ý đến những mối quan hệ khác như ông bà và cháuchắt; bố mẹ chồng và con dâu; bố mẹ vợ và chàng rễ; chú bác, cô dì và các cháu… Các quan

hệ này cũng được xây dựng trên tinh thần bình đẳng, tình thương và có trách nhiệm để chogia đình êm ấm, trở thành tế bào lành mạnh của xã hội

d Xây dựng gia đình phải gắn liền với cộng đồng, với các thiết chế xã hội:

Đoàn kết, tương trợ thương yêu đùm bọc nhau là một giá trị văn hoá truyền thống lâuđời của người Việt Nam Trong giai đoạn hiện nay, xây dựng gia đình mới cần phải biết giửgìn phát huy truyền thống ấy Trên cơ sở đó mà xây dựng bổ sung thêm những quy ước, quychế dân chủ trong mỗi làng xã, trong mỗi gia đình Đó chính là một phương hướng quantrọng trong việc xây dựng gia đình mới ở nước ta,

Để có được gia đình ấm no, bình đẳng, tiến bộ và hạnh phúc ở Việt Nam hiện nay, phảidựa trên các cơ sở sau đây:

 Giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội, từngbước xoá đói giảm nghèo đi đôi với tăng cường chăm lo phúc lợi xã hội, chăm sóc sức khoẻcộng đồng, kết hoạch hoá gia đình

 Giải phóng phụ nữ và phát huy truyền thống phụ nữ trong gia đình, xã hội được

là thước của sự tiến bộ xã hội

+ Trong nghiên cứu khoa học phục vụ hôn nhân và gia đình hiện nay, bên cạnh nghiêncứu giữ gìn phát huy gia đình truyền thống, cần chú ý hơn nữa đến mô hình gia đình hiện đại,

sự kế thừa, tiếp thu và dung nạp những giá trị tiến bộ của thời đại trong thời kỳ công nghiệphoá, hiện đại hoá

27 Nêu và phân tích quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về con người và con người xã hội chủ nghĩa ?

- Từ trước đến nay, kể cả ở Phương Đông và Phương Tây chưa cóhọc thuyết nào làm sang về bản chất của con người, mà chỉ mới một phần nào làm hé mởđược những yếu tố thuộc về bản chất của con người Song vẫn chưa được hoàn hảo, thậm chí

có một số lý thuyết còn mang tính hoang đường và lạc hậu

Trên cơ sở kế thừa phát triển những tư tưởng của nhân loại, đặc biệt là nhữngtiến bộ của khoa học tự nhiên vào những năm 40 của thế kỹ XIX Chủ nghĩa Mác khẳng định:

“bản chất của con người là một thực thể tự nhiên, một cấu trúc sinh học mang bản chất xã

+ Bản chất xã hội của con người được biểu hiện trong mối quan hệ cá nhân gắn

bó với đồng loại đến mức không thể tách rời, đồng thời lại là những cá nhân không ai giống

ai Xã hội càng phát triển thì mối quan hệ giữa cộng đồng với cá nhân càng trở nên bền vững,nhưng mặt khác mỗi con người càng tách biệt thành những cá nhân độc lập Vì vậy, sựnghiệp giải phóng con người còn bao hàm cả việc giải phóng cá nhân khỏi áp bức, bóc lột để

họ được sống tự do, bình đẳng tự do hạnh phúc

+ Tính xã hội của con người còn được biểu hiện, con người là một phần tử củamột giai cấp nhất định và thông qua giai cấp mà các cá nhân từng bước nhận rõ lợi ích riêngcủa các cá nhân chỉ được thực hiện khi kết hợp với lợi ích chung của giai cấp Đồng thời, mỗi

cá nhân con người còn mang tính nhân loại và luôn hướng tới các giá trị nhân loại

+ Tính xã hội của con người còn được biểu hiện ở mỗi một thời đại lịch sử đều có mộtmẫu người do yêu cầu của chế độ chính trị xã hội đã nhào nặn nên Ví dụ: con người thời nô

lệ là sống cam chịu, con người phong kiến là trung quân ái quốc, quân sử thần tử, con người

tư bản là trả tiền ngay, tiền trao cháo múc lạnh lùng Chính vì vậy Hồ Chủ tịch đã nói: “muốn

xây dựng chủ nghĩa xã hội trước hết phải có con người chủ nghĩa xã hội”

b. Quan niệm về con người xã hội chủ nghĩa :

- Dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tiếp thunhững giá trị truyền thống của dân tộc, căn cứ vào điều kiện cụ thể của Việt Nam Đảng ta đã

đề ra chiến lược xây dựng mô hình con người mới, con người xã hội chủ nghĩa gồm có nhữngđặc trưng sau: