Báo cáo thực tập: Pháp luật ly hôn và định hướng hoàn thiện

Hậu quả pháp lý của ly hôn làm chấm dứt quan hệ nhân thân giữa vợ chồng trước pháp luật và hàng loạt vấn đề về thanh toán tài sản vợ chồng, nghĩa vụ cấp dưỡng giữa vợ chồng, chăm sóc và

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÌNH DƯƠNG

KHOA LUẬT HỌC



TIỂU LUẬN THỰC TẬP

ĐỀ TÀI:

THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT LY HÔN VÀ ĐỊNH

HƯỚNG HOÀN THIỆN

Giảng viên hướng dẫn:

Số điện thoại:

Email:

Sinh viên thực tập:

Mã số sinh viên:

Số điện thoại:

Email:

BÌNH DƯƠNG – 2020

NHẬN XÉT CỦA ĐƠN VỊ THỰC TẬP

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

TP.HCM, ngày … tháng … Năm 2020… NGƯỜI NHẬN XÉT ………

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

………

TP.HCM, ngày … tháng … Năm 201… NGƯỜI NHẬN XÉT ………

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

3 Mục đích nghiên cứu đề tài 2

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài .2

5 Phương pháp nghiên cứu sử dụng trong đề tài 2

6 Kết cấu của báo cáo .2

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VỀ LY HÔN 3

1.1 Khái niệm ly hôn, một số quan điểm và bản chất pháp lý về ly hôn 3

1.1.1 Khái niệm ly hôn và một số quan điểm về ly hôn 3

1.1.2 Bản chất pháp lý của ly hôn 4

1.2.Chia tài sản của vợ chồng khi ly hôn 6

1.2.1.Các nguyên tắc và căn cứ chia tài sản của vợ chồng khi ly hôn .6

1.2.2.Đối với tài sản chung của vợ chồng .7

1.2.3.Đối với tài sản riêng của vợ, chồng Error! Bookmark not defined 1.2.4.Nhà ở, quyền sử dụng đ ất là tài s ản riêng của vợ, chồng Error! Bookmark

not defined

CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN ÁP DỤNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ LY HÔN

Error! Bookmark not defined

2.1.Thực tiễn áp dụng Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 về hậu quả pháp lý của

ly hôn Error! Bookmark not defined 2.1.1.Về quan hệ nhân thân giữa vợ chồng khi ly hôn .Error! Bookmark not

defined

2.1.2.Về chia tài sản chung của vợ chồng sau khi ly hôn Error! Bookmark not

defined

2.1.3.Về tài sản riêng của vợ, chồng khi ly hôn Error! Bookmark not defined 2.1.4 Về cấp dưỡng giữa vợ chồng với nhau khi ly hôn .Error! Bookmark not

defined

2.1.5.Về quan hệ giữa cha mẹ và con khi ly hôn Error! Bookmark not defined 2.2 Giải quyết vấn đề cấp dưỡng vợ chồng khi ly hôn .Error! Bookmark not

defined

2.2.1.Cơ sở của việc quy định về quyền và nghĩa vụ cấp dưỡng giữa vợ chồng khi

ly hôn Error! Bookmark not defined

2.2.2.Điều kiện cần và đủ để giải quyết cấp dưỡng giữa vợ chồng khi ly hôn

Error! Bookmark not defined 2.2.3.Các quy định cụ thể về cấp dưỡng giữa vợ và chồng khi ly hôn .Error!

Bookmark not defined

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP

LUẬT VỀ HẬU QUẢ PHÁP LÝ CỦA LY HÔN Error! Bookmark not defined

3.1 Phương hướng hoàn thiện quy định của Luật hôn nhân và gia đình về điều kiện

kết hôn Error! Bookmark not defined

3.2.Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về hậu quả pháp lý của

ly hôn Error! Bookmark not defined 3.2.1.Vấn đề xác định tài sản chung, tài s ản riêng của vợ chồng khi ly hôn Error!

Bookmark not defined

3.2.2.Vấn đề cấp dưỡng giữa vợ chồng khi ly hôn.Error! Bookmark not defined

3.3.3.Vấn đề thời điểm cấp dưỡng và mức cấp dưỡng giữa cha mẹ và con khi vợ

chồng ly hôn Error! Bookmark not defined 3.3.4.Về quyền và nghĩa vụ của cha mẹ và con khi ly hôn.Error! Bookmark not

defined

3.3.5.Giải quyết hậu quả pháp lý của ly hôn cần được xem xét trên cơ sở “lỗi” của

vợ, chồng Error! Bookmark not defined 3.3.6.Công tác xét xử và tổng kết công tác xét xử của Tòa án Error! Bookmark

not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢỎ

HN&GĐ: Hôn nhân và gia đình

XHCN: Xã hội chủ nghĩa

PL: Pháp luật

LỜI MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Gia đình là tế bào của xã hội, là cái nôi nuôi dưỡng con người, là môi trường quan trọng giáo dục nếp sống và hình thành nhân cách của mỗi cá nhân, chuẩn bị hành trang để họ hòa nhập với cuộc sống xã hội Kết hôn là cơ sở, là tiền đề để xác lập quan hệ vợ chồng và quan hệ gia đình theo quy định của pháp luật nhằm xây dựng gia đình bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc và bền vững Ngược lại, ly hôn làm chấm dứt quan hệ vợ chồng trước pháp luật Hậu quả pháp lý của ly hôn làm chấm dứt quan hệ nhân thân giữa vợ chồng trước pháp luật và hàng loạt vấn đề về thanh toán tài sản vợ chồng, nghĩa vụ cấp dưỡng giữa vợ chồng, chăm sóc và nuôi dưỡng con chung Những vấn đề đó có tác động và ảnh hưởng không nhỏ tới lợi ích của các bên trong gia đình cũng như sự ổn định của xã hội Vì vậy, cần phải có sự điều chỉnh bằng pháp luật mà cụ thể là pháp luật về hôn nhân và gia đình để có thể hạn chế tối

đa những tác động tiêu cực mà ly hôn mang lại

Thực tế ở Việt Nam trong những năm gần đây, tình trạng ly hôn ngày càng gia tăng đã ảnh hưởng ít nhiều tới mục tiêu xây dựng gia đình dân chủ, hòa thuận, hạnh phúc và bền vững Theo báo cáo tổng kết của Tòa án nhân dân tối cao thì số

vụ án ly hôn ngày càng tăng cao Mặc dù, Luật HN&GĐ hiện hành có quy định khá chi tiết về vấn đề ly hôn để hạn chế thấp nhất những hậu quả đáng tiếc mà ly hôn để lại cho gia đình và xã hội, đặc biệt là tình trạng nhiều thanh thiếu niên phạm tội do sinh ra và lớn lên trong những gia đình bị ly tán; Tuy nhiên, việc áp dụng các quy định này vào thực tiễn xét xử còn gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc… Vì vậy việc giải quyết tranh chấp liên quan đến quan hệ hôn nhân và gia đình như tranh chấp về chia tài sản vợ chồng, giải quyết vấn đề cấp dưỡng và chăm sóc, nuôi dưỡng con chung đang trở thành một vấn đề mà cả xã hội quan tâm

Hậu quả pháp lý của ly hôn là vấn đề đã được nghiên cứu dưới nhiều góc độ nhưng cho đến nay thì vẫn luôn mang tính thời sự và thu hút sự quan tâm của toàn xã

hội Đề tài “Thực trạng pháp luật ly hôn và định hướng hoàn thiện” được lựa chọn

làm đề tài báo cáo tốt nghiệp với mong muốn đóng góp những ý kiến của bản thân cho việc hoàn thiện những quy định của pháp luật Việt Nam về giải quyết những hậu quả pháp lý của ly hôn cũng như thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật để giải quyết những tranh chấp sau ly hôn, góp phần ổn định chế độ hôn nhân và gia đình xã hội chủ nghĩa

3 Mục đích nghiên cứu đề tài

Với đề tài “Thực trạng pháp luật ly hôn và định hướng hoàn thiện”, Báo

cáo được xây dựng nhằm thực hiện những nhiệm vụ chính sau:

- Tìm hiểu những vấn đề lý luận cơ bản về ly hôn và hậu quả pháp lý của ly hôn

- Tìm hiểu một cách có hệ thống và hoàn chỉnh những quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam mà trọng tâm chính là Luật HN&GĐ năm 2014 về hậu quả pháp lý của ly hôn

- Trên cơ sở những tìm hiểu về lý luận và những quy định của pháp luật cũng như tìm hiểu thực trạng áp dụng pháp luật về ly hôn để giải quyết những hệ quả của ly hôn ở Việt Nam, báo cáo mạnh dạn đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam về hậu quả pháp lý của ly hôn

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

Trong giới hạn cho phép về dung lượng, đề tài tập trung đi vào làm rõ những vấn đề lý luận trực tiếp về vấn đề ly hôn và những hậu quả pháp lý cũng như những quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam về hậu quả pháp lý của ly hôn; nêu và phân tích được những điểm còn hạn chế của pháp luật, từ đó có những đề xuất nhằm hoàn thiện pháp luật về hôn nhân và gia đình của Việt Nam

5 Phương pháp nghiên cứu sử dụng trong đề tài

Báo cáo được xây dựng trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh Các phương pháp nghiên cứu khoa học cụ thể được sử dụng trong đề tài bao gồm phương pháp phân tích để làm rõ những vấn đề thuộc phạm vi nghiên cứu; phương pháp so sánh, phương pháp tổng hợp…nhằm đánh giá sự phù hợp của pháp luật Việt Nam để điều chỉnh vấn đề hậu quả pháp lý của ly hôn; phương pháp thống kê, tổng hợp nhằm nhận định và đánh giá thực trạng áp dụng quy định của pháp luật về hậu quả pháp lý

của ly hôn để giải quyết vấn đề ly hôn trước cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam…

6 Kết cấu của báo cáo

Chương 1 Cơ sở lý luận pháp luật về ly hôn

Chương 2 Thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật về ly

Chương 3 Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về ly hôn

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT VỀ LY HÔN

1.1 Khái niệm ly hôn, một số quan điểm và bản chất pháp lý về ly hôn

1.1.1 Khái niệm ly hôn và một số quan điểm về ly hôn

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lê Nin, ly hôn là một mặt của quan hệ hôn nhân, nó là mặt trái, mặt bất bình thường nhưng là mặt không thể thiếu của quan

hệ hôn nhân Khi đời sống tình cảm yêu thương giữa vợ chồng đã hết, mâu thuẫn gia đình sâu sắc, mục đích hôn nhân không đạt được thì vấn đề ly hôn được đặt ra nhằm giải phóng cho vợ chồng, con cái và các thành viên trong gia đình thoát khỏi những xung đột, bế tắc trong đời sống chung Vì khi quan hệ hôn nhân tồn tại chỉ là hình

thức, thực chất quan hệ vợ chồng đã hoàn toàn mất hết ý nghĩa thì: “Tự do ly hôn không có nghĩa là làm tan rã những mối quan hệ gia đình mà ngược lại nó củng cố những mối liên hệ đó trên những cơ sở dân chủ, những cơ sở duy nhất có thể có và vững chắc trong xã hội văn minh”

Vấn đề ly hôn, được quy định trong hệ thống pháp luật của mỗi quốc gia là khác nhau Một số nước cấm ly hôn như Anđôna, Manta, Paragoat,… có nước lại đặt

ra các quy định hết sức nghiêm ngặt như Achentina, Italia Nhưng việc cấm hay hạn chế ly hôn đều trái với quyền tự do dân chủ của cá nhân, V I Lênin đã khẳng

định: “người ta không thể là một người dân chủ và xã hội chủ nghĩa nếu ngay từ bây giờ không đòi quyền hoàn toàn tự do ly hôn, vì thiếu quyền tự do ấy là một sự ức hiếp lớn đối với giới bị áp bức, đối với phụ nữ Tuy hoàn toàn chẳng khó khăn gì mà không hiểu được rằng khi ta thừa nhận cho phụ nữ tự do bỏ chồng không có nghĩa là

ta khuyên tất cả họ bỏ chồng.” 1

Ly hôn là sự kiện pháp lý làm chấm dứt quan hệ hôn nhân mà chỉ có vợ, chồng hoặc cả hai vợ chồng mới có quyền yêu cầu ly hôn Tuy nhiên, quyền ly hôn của vợ, chồng phải đặt dưới sự kiểm soát chặt chẽ của Nhà nước và pháp luật nhằm hạn chế, ngăn chặn những hiện tượng vợ chồng lạm dụng quyền tự do ly hôn gây hậu quả xấu cho gia đình và xã hội Đứng trên lập trường quan điểm Chủ nghĩa Mác – Lênin, khoản 8 Điều 8 Luật Hôn nhân và Gia đình (HN&GĐ) năm 2000 quy định:

“ly hôn là việc chấm dứt quan hệ hôn nhân do Tòa án công nhận hoặc quyết định theo yêu cầu của vợ hoặc chồng hoặc của cả hai vợ chồng” 2 Như vậy, ly hôn là kết

1 Ly hôn – nghiên cứu trường hợp Hà nội, Nguyễn Thanh Tâm ( Chủ biên ) NXB Khoa học xã hội, năm 2002

2 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000

quả của hành vi có ý chí của hai vợ chồng và được công nhận bằng bản án, quyết

định của Tòa án

1.1.2 Bản chất pháp lý của ly hôn

Cũng theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lê Nin, hôn nhân trong đó có ly hôn là một hiện tượng xã hội mang tính giai cấp sâu sắc Pháp luật thể hiện ý chí của giai cấp thống trị, do đó với mỗi hình thái kinh tế xã hội trong lịch sử lại hình thành một hệ thống pháp luật dựa trên hệ tư tưởng của giai cấp thống trị trong xã hội Với

tư cách là một trong những quan hệ chủ đạo trong xã hội, quan hệ HN&GĐ cũng chịu sự chi phối sâu sắc của hệ tư tưởng đó

Dưới chế độ phong kiến, do ảnh hưởng tư tưởng trọng nam khinh nữ, bảo vệ

quyền gia trưởng của người đàn ông, với quan niệm “nhất nam viết hữu, thập nữ viết vô” Theo đó, pháp luật và các tục lệ phong kiến ở Việt Nam có nhiều quy phạm mang tính luân lý đặc biệt là các quy phạm về HN&GĐ phản ánh những đặc quyền của người đàn ông, còn người phụ nữ phải sống theo thuyết “tam tòng tứ đức” Chế

độ đa thê và những quy định nghiêm khắc về ly hôn đã bóp méo bản chất của một cuộc hôn nhân chân chính, khiến nó trở thành thứ xiềng xích trói buộc người phụ nữ trong những nghi lễ bất bình đẳng Ở đó, cuộc đời họ gắn liền với công việc gia đình,

với chồng con và bị chi phối bởi nguyên tắc “phu xướng phụ tùy” nên họ không có

quyền quyết định bất kì việc gì, ngay cả việc bảo toàn hạnh phúc riêng tư cũng không được đảm bảo

Như vậy, pháp luật phong kiến, thừa nhận sự bất bình đẳng giữa nam và nữ, bảo vệ quyền lợi tối cao của người gia trưởng nên quyền tự do ly hôn của người phụ

nữ không được đảm bảo Nhưng pháp luật lại trao cho đàn ông quyền được ly hôn

khi vợ phạm vào điều “nghĩa tuyệt” và chỉ khi thuộc trường hợp “tam bất khứ” thì

quyền ly hôn người vợ của người chồng mới bị hạn chế như: Vợ đã để tang nhà chồng ba năm, trước khi cưới nghèo sau giàu,… Như vậy, những quy định đó đã không nói lên bản chất thật sự của ly hôn mà nó chỉ là một thứ công cụ bảo vệ cho lợi ích của giai cấp thống trị trong xã hội

Đến thời kỳ tư bản chủ nghĩa, các quy định của pháp luật chịu ảnh hưởng sâu sắc của tư tưởng cách mạng tư sản là tự do, bình đẳng Các luật gia tư sản cho rằng

tự do ly hôn phải được thừa nhận như một quyền pháp định và đưa ra các quy định nhằm đảm bảo quyền tự do ly hôn Song, trên thực tế đó chỉ là quy định mang tính

hình thức, thực chất khi ly hôn họ vẫn bị ràng buộc bởi các quy định ngăn cấm của

nhà làm luật: “dưới chế độ tư bản chủ nghĩa quyền ly hôn cũng như tất cả các quyền dân chủ khác, không loại trừ quyền nào đều không thể thực hiện một cách dễ dàng,

nó lệ thuộc vào nhiều điều kiện, bị giới hạn, bị thu hẹp và có tính chất hình thức”

Pháp luật của nhà nước XHCN công nhận và tôn trọng quyền tự do ly hôn chính đáng của vợ chồng, không thể cấm hoặc đặt ra những điều kiện nhằm hạn chế quyền tự do ly hôn Ly hôn dựa trên sự tự nguyện của vợ chồng, nó là kết quả của hành vi ý chí của vợ chồng khi thực hiện quyền tự do ly hôn Nhà nước bằng pháp luật không thể cưỡng ép nam nữ yêu nhau và kết hôn với nhau thì cũng không thể bắt buộc vợ chồng sống phải duy trì quan hệ hôn nhân khi tình cảm yêu thương gắn

bó không còn, mục đích của cuộc hôn nhân đã không đạt được Khi ấy, ta không thể nhìn nhận ly hôn đơn thuần chỉ là mặt tiêu cực, mà cần phải nhận thức được rằng nó

là mặt trái nhưng là mặt không thể thiếu được của quan hệ hôn nhân Vì cho phép các bên ly hôn là giải pháp mở ra lối thoát cuối cùng, giải phóng cho vợ chồng, các con cũng như các thành viên trong gia đình thoát khỏi xung đột, mâu thuẫn, bế tắc

trong cuộc sống chung Bởi thực chất “ly hôn chỉ là việc xác nhận một sự kiện: cuộc hôn nhân này là cuộc hôn nhân đã chết, sự tồn tại của nó chỉ là bề ngoài và giả dối” Nếu như cuộc hôn nhân đã thực sự tan vỡ và ly hôn đã trở thành mong muốn

của vợ chồng thì việc ghi nhận quyền tự do ly hôn là hoàn toàn chính đáng thể hiện tính chất dân chủ và nhân đạo của pháp luật XHCN Hõn nữa, cũng cần phải ghi nhận rằng, tự do ly hôn là một quyền cơ bản và bình đẳng giữa vợ và chồng, bởi đây

là quyền gắn liền với nhân thân của vợ chồng

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, mục đích của việc xác lập quan hệ hôn nhân là xây dựng gia đình dân chủ, hòa thuận, bền vững và hạnh phúc Nhưng vì

lí do nào đó mà giữa vợ chồng thường xuyên xảy ra mâu thuẫn, khiến cho tình nghĩa

vợ chồng không còn, cuộc sống chung không thể kéo dài được nữa thì ly hôn là biện pháp cần thiết để giải phóng cho họ Khi xây dựng Luật HN&GĐ năm 1959, đồng

chí Xuân Thủy đã phân tích: “hôn nhân bao gồm hai mặt: tự do kết hôn và tự do ly hôn Tự do ly hôn không có nghĩa là ly hôn bừa bãi, ly hôn là biện pháp giải phóng một tình trạng trầm trọng làm cho đôi vợ chồng không thể sống chung được nữa”

Như vậy, bản chất pháp lý của ly hôn là sự tan vỡ của cuộc hôn nhân, là việc chấm dứt quan hệ vợ chồng trước pháp luật, khi tình cảm yêu thương gắn bó giữa họ