Trong vấn đề hoàn thiện văn bản pháp luật dân sự nói chung thì cần hoàn thiện nhiều vấn đề trong đó vấn đề liên quan đến thừa kế và thừa kế theo pháp luật là điều cần thiết ở nước ta hiệ
Trang 1ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SỸ
Trang 2BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đề tài “Thừa kế theo pháp luật ở Việt Nam hiện nay” là đề
tài nghiên cứu độc lập của riêng tôi, được đưa ra dựa trên cơ sở tìm hiểu, phân tích
và đánh giá các số liệu tại Việt Nam Các số liệu là trung thực và chưa được công
bố tại các công trình nghiên cứu có nội dung tương đồng nào khác
Hà Nội, ngày 16 tháng 12 năm 2019
Tác giả
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Trong thời gian nghiên cứu và thực hiện luận văn này, tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình từ các cơ quan, tổ chức và cá nhân Nhân đây, tôi xin gửi lời cảm
ơn sâu sắc lòng biết ơn chân thành đến các tập thể, cá nhân đã tạo điều kiện và giúp
đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài
Trước hết tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu trường Đại học Hòa Bình, Khoa Sau đại học của trường cùng tập thể các thầy cô giáo, những người đã trang bị kiến thức cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu tại trường
Với lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất, tôi xin trân trọng cảm ơn
PGS.TS ………… , người đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình nghiên
cứu và hoàn thiện đề tài
Do thời gian nghiên cứu và kiến thức còn hạn chế, luận văn được hoàn thiện không thể tránh khỏi những sơ suất thiếu sót, tác giả rất mong nhận được những ý kiến của các thầy cô giáo cùng các bạn
Xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày 16 tháng 12 năm 2019
TÁC GIẢ LUẬN VĂN
Trang 5DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Trang 6TÓM TẮT LUẬN VĂN
Trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước thì việc hoàn thiện các quy định về BLDS mang yếu tố then chốt bởi lẽ đây chính là hành lang pháp lý điều chỉnh các quan hệ xã hội trong mỗi một quốc gia Dưới sự lãnh đạo của Đảng, thì công tác xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật đã có những tiến bộ quan trọng Tuy nhiên, nhìn chung hệ thống pháp luật nước ta vẫn chưa đồng bộ, thiếu thống nhất, tính khả thi thấp, chậm đi vào cuộc sống Trong vấn đề hoàn thiện văn bản pháp luật dân sự nói chung thì cần hoàn thiện nhiều vấn đề trong đó vấn đề liên quan đến thừa kế và thừa kế theo pháp luật là điều cần thiết ở nước ta hiện nay
Có thể nói rằng vấn đề về thừa kế và thừa kế theo pháp luật là vấn đề mang tính kinh tế, mang tính xã hội truyền thống nhưng cũng rất phức tạp về mặt pháp lý Trong đó, đối với các quy định có liên quan đến thừa kế theo pháp luật là yếu tố quan trọng hàng đầu trong việc làm phát sinh và thực hiện quan hệ dân sự về thừa
kế theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành Hằng năm, tại các cơ quan tiến hành tố tụng đã giải quyết rất nhiều vụ án về tranh chấp thừa kế theo pháp luật Việc kiện toàn các quy định có liên quan đến thừa kế theo pháp luật nhằm đảm bảo cho hoạt động tranh chấp trong thực tiễn và thực hiện các chức năng, nhiệm vụ nói chung Vì vậy, nghiên cứu về đề tài “Thừa kế theo pháp luật ở Việt Nam hiện nay”
là rất cần thiết và cấp bách góp phần phát hiện những hạn chế của pháp luật về thừa
kế theo pháp luật và những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực thi ở nước ta,
từ đó hoàn thiện hệ thống pháp luật về thừa kế theo pháp luật nói riêng và hệ thống pháp luật dân sự nói chung đồng thời nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về thừa
kế theo pháp luật ở nước ta trong giai đoạn hiện nay
Quá trình nghiên cứu tác giả sử dụng phương pháp luận là cơ sở quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về thừa kế theo pháp luật để phân tích, lý giải các vấn đề Đồng thời, sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu, phân tích, tổng hợp: tác giả sử dụng phương pháp này để nêu lên cơ sở lý thuyết về vai trò thừa kế theo pháp luật thông qua các mặt công tác của các cơ quan tiến hành tố tụng
Trang 7và đánh giá, khái quát thành những quan điểm, luận điểm làm nền tảng lý luận cho luận văn và phương pháp thống kê để làm rõ và nổi bật nội dung nghiên cứu trong thực tế Hiện luận văn có ba chương, cụ thể:
- Chương 1: Cơ sở lý luận về thừa kế theo pháp luật Tác giả tiến hành nghiên cứu
các khái niệm, đặc điểm và phân tích một cách khái quát về chế định thừa kế theo pháp luật dân sự hiện hành ở nước ta hiện nay Đồng thời, đề cập chế định TKTPL tại một số quốc gia để từ đó làm nền tảng cho quá trình nghiên cứu tại chương 2 của luận văn Điểm mới của chương 1 chính là đưa ra khái quát quy định về chế định thừa kế tại một số bộ luật theo pháp luật của một số quốc gia Đây là nền tảng cơ bản để tiến hành so sánh, chỉ ra những điểm tiến bộ vượt bậc của các quy định về TKTPL trên thế giới
- Chương 2: Quy định của pháp luật Việt Nam về Thừa kế theo pháp luật
Trên cơ sở nghiên cứu tại chương 1 thì trong chương 2 tác giả đã đi sâu phân tích
nội dung các quy định của BLDS năm 2015 về thừa kế theo pháp luật Nội dung chương 2 được thể hiện rõ thông qua việc khái quát các quy định của pháp luật Việt Nam theo chiều dài của lịch sử về TKTPL nói chung Trên cơ sở đó, chỉ rõ những điểm mới so với các quy định của pháp luật trước khi ban hành và thực hiện BLDS
2015 Từ đó, làm nền tảng cơ bản cho quá trình áp dụng vào thực tiễn nói chung
- Chương 3: Thực tiễn áp dụng pháp luật về thừa kế theo pháp luật và kiến nghị hoàn thiện Trong chương 3, tác giả tập trung đi sâu phân tích để từ đó khẳng định TKTPL là một lĩnh vực quan trọng trong hệ thống pháp luật thừa kế Việt Nam Trên cơ sở đó, tác giả đã chỉ rõ những kết quả đã đạt được và những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thi hành Đồng thời, chỉ ra các kết quả và các giải pháp đảm bảo nhằm áp dụng các quy định về TKTPL được áp dụng cụ thể và đáp ứng
với yêu cầu trong quá trình thực thi ở nước ta trong giai đoạn hiện nay
Trang 8MỞ ĐẦU
1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước thì việc hoàn thiện các quy định về BLDS mang yếu tố then chốt bởi lẽ đây chính là hành lang pháp lý điều chỉnh các quan hệ xã hội trong mỗi một quốc gia Dưới sự lãnh đạo của Đảng, thì công tác xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật đã có những tiến bộ quan trọng Tuy nhiên, nhìn chung hệ thống pháp luật nước ta vẫn chưa đồng bộ, thiếu thống nhất, tính khả thi thấp, chậm đi vào cuộc sống Để khắc phục tình trạng trên, đáp ứng các yêu cầu, nhiệm vụ của thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020 đã chỉ ra rằng: …Xây dựng và hoàn thiện pháp luật về dân sự, kinh tế, trọng tâm là hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Trong vấn đề hoàn thiện văn bản pháp luật dân sự nói chung thì cần hoàn thiện nhiều vấn đề trong đó vấn đề liên quan đến thừa kế và thừa kế theo pháp luật là điều cần thiết ở nước ta hiện nay
Có thể nói rằng vấn đề về thừa kế và thừa kế theo pháp luật là vấn đề mang tính kinh tế, mang tính xã hội truyền thống nhưng cũng rất phức tạp về mặt pháp lý Trong đó, đối với các quy định có liên quan đến thừa kế theo pháp luật là yếu tố quan trọng hàng đầu trong việc làm phát sinh và thực hiện quan hệ dân sự về thừa
kế theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành Đối với vấn đề này đã được thể hiện trong nhiều văn bản pháp luật ở nước ta và có sự điều chỉnh từ những bộ luật thành văn từ xa xưa nhất Việc điều chỉnh về vấn đề về thừa kế theo pháp luật để mục đích cuối cùng là giải quyết vấn đề về tranh chấp thừa kế ở nước ta trong giai đoạn hiện nay là điều mà các cơ quan nhà nước hướng đến Đích cuối của quả trình giải quyết tranh chấp chính là xác định đúng khối tài sản thừa kế và phân chia thừa
kế theo pháp luật theo đúng kỷ phần mà người thừa kế có quyền được hưởng, việc xác định đúng thừa kế theo pháp luật có ý nghĩa rất quan trọng trong việc giải quyết các án kiện về thừa kế Tuy nhiên, trong những năm gần đây, những vấn đề liên
Trang 9quan đến thừa kế theo pháp luật- yếu tố quan trọng hàng đầu đối với việc giải quyết các án kiện về thừa kế còn nhiều nan giải cả về mặt lý luận và trong thực tiễn áp dụng Trong bối cảnh hội nhập thì yêu cầu xây dụng Nhà nước pháp quyền ở nước
ta hiện nay thì vấn đề tài sản thuộc quyền sở hữu của cá nhân ngày càng trở nên phức tạp và đa dạng Vì vậy, vấn đề thừa kế theo pháp luật và xác định thừa kế theo pháp luật cũng đặt ra nhiều hơn những vấn đề lý luận và thực tiễn cần giải quyết Hiện nay, với những điều chỉnh của BLDS năm 2015 ở nước ta thì các văn bản có liên quan như Luật Đất đai, Luật Nhà ở và các văn bản hướng dẫn thi hành đã quy định nhiều điều khoản về thừa kế theo pháp luật đảm bảo cho quyền và lợi ích hợp pháp của các đối tượng trong mối quan hệ về thừa kế nói chung cũng như các vấn
đề về tài sản nói riêng Từ đó, góp phần làm ổn định đời sống trong xã hội và phát triển các mối quan hệ ở nước ta hiện nay Đồng thời, giải quyết vấn đề có liên quan đến thừa kế theo pháp luật là một hoạt động rất nhạy cảm vì nó liên quan đến đối tượng là con người và tài sản trên phương diện pháp lý, lý luận và thực tiễn Do vậy, hoạt động này luôn được sự quan tâm đặc biệt của Nhà nước nhất là khi yêu cầu về hoàn thiện pháp luật về dân sự nói chung đáp ứng với hoạt động xây dựng nhà nước pháp quyền ở nước ta hiện nay Trong thực tế, hằng năm tại các cơ quan tiến hành tố tụng đã giải quyết rất nhiều vụ án về tranh chấp thừa kế theo pháp luật Việc kiện toàn các quy định có liên quan đến thừa kế theo pháp luật nhằm đảm bảo cho hoạt động tranh chấp trong thực tiễn và thực hiện các chức năng, nhiệm vụ nói
chung Vì vậy, nghiên cứu về đề tài “Thừa kế theo pháp luật ở Việt Nam hiện nay”
là rất cần thiết và cấp bách góp phần phát hiện những hạn chế của pháp luật về thừa
kế theo pháp luật và những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực thi ở nước ta,
từ đó hoàn thiện hệ thống pháp luật về thừa kế theo pháp luật nói riêng và hệ thống pháp luật dân sự nói chung đồng thời nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về thừa
kế theo pháp luật ở nước ta trong giai đoạn hiện nay
* Những câu hỏi đặt ra cần phải trả lời khi nghiên cứu
- Vấn đề thừa kế theo pháp luật trong thời gian qua như thế nào?
- Những kết quả đạt được và chưa đạt được trong quá trình thực hiện quy định
Trang 10về thừa kế theo pháp luật?
- Những nguyên nhân và hạn chế trong quá trình áp dụng quy định về thừa kế theo pháp luật là gì?
- Các yếu tố nào thực sự ảnh hưởng đến hoạt động áp dụng pháp luật về thừa
kế theo pháp luật ở nước ta hiện nay?
- Những các tố tác động đến hiệu quả áp dụng pháp luật thừa kế theo pháp luật
ở nước ta hiện nay?
- Những giải pháp nào góp phần giúp quy định về thừa kế theo pháp luật được
áp dụng có hiệu quả hơn?
* Các giả thiết nghiên cứu
- Thừa kế theo pháp luật được áp dụng đạt kết quả cao, song trong quá trình
phát sinh nhiều khó khăn, vướng mắc liên quan đến vấn đề lý luận và thực tiễn Do
đó cần thiết phải hoàn thiện quy định của BLDS năm 2015, văn bản hướng dẫn thi hành và một số văn bản có liên quan như Luật Đất đai, Luật nhà ở…Nguyên nhân là
sự tương thích của các văn bản này có nhiều quy định gây chồng chéo, mâu thuẫn với nhau từ đó ảnh hưởng đến quá trình áp dụng trong thực tế
- Thừa kế theo pháp luật chịu sự tác động của yếu tố kinh tế, pháp luật, văn hóa – xã hội, năng lực của cán bộ công chức…các yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp, gián tiếp đến quá trình áp dụng trong thực tế ở Việt Nam hiện nay
- Quá trình áp dụng quy định về TKTPK đã đạt được những kết quả trên phương diện lý luận và thực tiễn Tuy nhiên, với những quy định của BLDS năm
2015, các luật chuyên ngành trong quá trình áp dụng nảy sinh những khó khăn, vướng mắc nên cần thiết phải có định hướng hoàn thiện
2 MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1 Mục tiêu của đề tài:
- Mục tiêu tổng quát:Thông qua việc lựa chọn đề tài: Thừa kế theo pháp luật
ở Việt Nam hiện nay làm luận văn thạc sỹ, tác giả tiến hành nghiên cứu các quy
Trang 11định hiện hành liên quan trong hoạt động thừa kế theo pháp luật ở nước ta hiện nay Đồng thời, đánh giá tình hình thực hiện trong hoạt động áp dụng quy định về thừa
kế theo pháp luật ở Việt Nam hiện nay Từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện và biện pháp nhằm tăng cường áp dụng quy định về TKTPL đáp ứng với yêu cầu và nhiệm vụ trong tình hình mới
- Mục tiêu cụ thể: Trên cơ sở đưa ra mục tiêu nghiên cứu tổng quát, tác giả tập trung đi sâu nghiên cứu các vấn đề cụ thể sau:
+ Một là, hệ thống hóa cơ sở lý luận về thừa kế theo pháp luật
+ Hai là, phân tích thực trạng áp dụng quy định về TKTPL bao gồm những vấn đề như sau: Kết quả hoàn thiện quy định về TKTPL; Thực trạng áp dụng quy định về TKTPL; Đánh giá những kết quả đạt được cũng như những hạn chế còn tồn tại trong hoạt động áp dụng quy định về TKTPL ở nước ta hiện nay
+ Ba là, đề xuất một số giải pháp về hoàn thiện pháp luật cũng như áp dụng quy định về TKTPL nhằm đảm bảo việc thực hiện đạt hiệu quả cao
2.2 Nội dung nghiên cứu:
Nội dung nghiên cứu quy định về TKTPL của BLDS năm 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành Quá trình áp dụng các quy định này trong thực tế ở nước ta hiện nay
2.3 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
* Phương pháp luận
Luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp
luật của Nhà nước về thừa kế theo pháp luật để phân tích, lý giải các vấn đề
* Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: tác giả sử dụng phương pháp này để nghiên cứu các văn bản pháp luật có liên quan đến vai trò thừa kế theo pháp luật thông qua