Một số vấn đề về từ ngoại lai trong tiếng Nga

Bài viết này trình bày về từ tiếng Nga vay mượn những đơn vị từ vựng từ các thứ tiếng khác nhau là một quá trình rất phức tạp quy định bởi nhiều nguyên nhân và hầu hết liên quan tới chính trị, kinh tế thương mại, khoa học kỹ thuật, văn hóa giáo dục và các tiếp xúc giữa dân tộc Nga với các dân tộc khác. Mời các bạn cùng tham khảo!

MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ TỪ NGOẠI LAI TRONG TIẾNG NGA

Lời mở đầu

Những thập niên cuối thế kỷ XX ở nước Nga đã diễn ra những biến động to lớn và sâu sắc liên quan đến tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, kinh tế thương mại, văn hóa giáo dục Một nhà nước mới về cơ cấu tổ chức được hình thành sau sự sụp đổ của nhà nước Xô-Viết, đã tạo ra một loạt các thay đổi, trong đó một phần không nhỏ ảnh hưởng đến Tiếng Nga, tạo ra những thay đổi tích cực trong ngôn ngữ, trong tiếng Nga hiện đại nói chung và trong các lĩnh vực chính trị kinh tế xã hội nói riêng

Ngôn ngữ là một phần đặc biệt quan trọng trong đời sống hàng ngày của chúng ta Nếu như không có ngôn ngữ sẽ không có bất kỳ sự giao tiếp nào giữa con người Nhờ có sự giúp đỡ của ngôn ngữ con người có thể bày tỏ cảm xúc suy nghĩ của mình, giúp cho chúng ta hiểu nhau, nhận thức được môi trường xung quanh

Khi mà càng ngày khoa học công nghệ càng phát triển, khả năng giao lưu văn hóa, giao tiếp ngôn ngữ giữa các dân tộc trên thế giới ngày càng được nâng cao nhu cầu gìn giữ và phát huy văn hóa từ đời này qua đời khác Điều này giải thích vì sao ở Việt Nam và nhiều nước trên thế giới nói chung, khi nghiên cứu ngôn ngữ,

đặc biệt là tiếng Nga, càng trở nên phổ biến hơn

F.Engels từng nói rằng, tiếng Nga "là một trong những ngôn ngữ sinh động

và phong phú nhất" Các yếu tố ngôn ngữ của tiếng Nga hiện đại đã và đang trải qua một chặng đường dài hình thành và luôn trong trạng thái không ngừng biến đổi, bổ sung

Nhiều thủ pháp ngôn ngữ đã được lựa chọn phù hợp với xu thế của thời đại: cách nói ẩn ý, hình dung từ, nghĩa bóng và dấu chấm câu Một trong những phương

sung thêm vốn từ vào tiếng Nga, trong đó góp phần không nhỏ là phát triển các ý nghĩa từ vựng mới của các từ vốn có Một cách đặc biệt khác là sử dụng từ ngoại lai,

số lượng và phạm vi sử dụng từ ngoại lai trong tiếng Nga ngày càng được mở rộng,

vị thế của chúng vì thế ngày càng được nâng cao

Ngày nay từ ngoại lai không chỉ được sử dụng trong các chuyên ngành hẹp,

mà còn được ưa dùng ở hầu hết các lĩnh vực đời sống xã hội, kinh tế thương mại, khoa học kỹ thuật và trong đời sống thường ngày

I Từ ngoại lai trong tiếng Nga

1 Định nghĩa

Do sự chuyển đổi các thành phần của ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác bởi kết quả của ảnh hưởng tác động qua lại của các ngôn ngữ hoặc chính những thành phần này chuyển từ ngôn ngữ gốc sang ngôn ngữ khác mà các từ ngoại lai được sinh ra Từ ngoại lai có thể bằng lời nói (được tái tạo lại qua hình dạng vỏ ngữ âm học của từ) hoặc dưới dạng chữ viết (xảy ra trong quá trình chuyển ngữ)

1.1 Thời kỳ vay mượn

Theo các ý kiến khác nhau, lịch sử du nhập từ vựng của các ngôn ngữ, đặc biệt là tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Hà Lan… vào tiếng Nga rất đa dạng và phong phú bằng nhiều con đường khác nhau, nhưng đặc biệt sự quan tâm chú ý của nước ngoài đến thương mại của Nga vẫn là lý do chủ yếu Bắt đầu ngay từ các thể kỷ XII–XIII khi mà các thương nhân, nhà buôn châu Âu trên các con đường xuyên suốt các nước từ Âu sang Á, các đoàn thuyền thương mại lớn với lượng hàng hóa khổng lồ tìm cho mình những thị trường tiêu thụ mới mẻ đầy tiềm năng tại nước Nga rộng lớn Từ đó trở đi ở Nga bắt đầu xuất hiện thường xuyên hơn sự có mặt của người nước ngoài, các mặt hàng phong phú đa dạng, và tất nhiên họ mang theo mình những đặc sắc riêng của văn hóa dân tộc - đất nước mình, thể hiện rõ nhất

đó đi vào cuộc sống của người dân bản địa, song song với những từ ngữ sẵn có và

sử dụng tại đây

1.2 Lý do vay mượn

Trước hết để thuận tiện cho trao đổi buôn bán hàng hóa, việc giao tiếp qua ngôn ngữ, tên gọi các loại hàng hóa mới luôn được các thương nhân, nhà buôn nước ngoài lẫn bản địa sử dụng hiệu quả Mặt khác các yếu tố văn hóa phong tục lễ nghi cũng theo đó ảnh hưởng một phần đến sử dụng ngôn ngữ hàng ngày

2 Cách thức vay mượn các phương pháp trong ngôn ngữ

a) Phương pháp chuyển tự

бактерий - bakteria (vi khuẩn - tiếng Đức)

критерий - criteria (tiêu chuẩn – tiếng Đức)

b) Phương pháp ngữ âm học

хобби – hobby (sở thích – tiếng Anh)

авантьюра – aventure (phiêu lưu – tiếng Pháp)

c) Phương pháp hình thái học (từ pháp)

квота (tiếng Nga – danh từ) – quota (tiếng Latin – đại từ)

аут (tiếng Nga – danh từ) – out (tiếng Anh – trạng từ)

d) Phương pháp ngữ nghĩa

meeting  встреча

 собрание

 соревнование

e) Phương pháp sao phỏng

* Từ vựng: кислород – sao phỏng từ tiếng Hy Lạp: oxys + genos (кислый + род)

небоскрёб – sao phỏng từ tiếng Anh: sky + scraper

* Ngữ nghĩa:

трогать – toucher: từ tiếng Pháp

картина – picture: từ tiếng Anh

* Bán sao phỏng:

телевидение – tele (từ tiếng Hy Lạp) + видение

гуманость – human (từ tiếng Anh) + ость

3 Phân nhóm ngôn ngữ vay mượn

3.1 Từ ngoại lai thuộc gốc ngôn ngữ slavơ

+ Theo phương pháp ngữ âm học:

- Kết hợp giữa phụ âm với gốc từ: -ра-, -ре-, -ла- bằng –оро-, -ере-, -оло- như sau: град – город (thành phố); врата – ворота (cổng); брег – берег (bờ bãi); глас – голос (giọng nói)

- Kết hợp đầu từ đứng trước phụ âm: ра-, ла- bằng ро-, ло- như sau:

растение – рост (tăng trưởng); равный – ровный (bình đẳng); ладья – лодка (tàu thuyền)

- Thay đổi nguyên âm đứng đầu từ: eдиный – один; oзеро – озеро

3.2 Các từ ngoại lai không thuộc gốc Slavơ (từ các thứ tiếng châu Âu và các ngôn ngữ khác trên thế giới)

Trong tiếng Nga có những từ ngoại lai du nhập từ những ngôn ngữ khác slavơ, như:

+ Từ tiếng Hy Lạp: gồm những tên gọi sự vật, chủ yếu là các động thực vật:

- Từ ngữ trong tôn giáo: монах – thầy tu; aнгел – thiên thần

- Từ ngữ trong đời sống: cвекла – củ cải đỏ; крокодил – cá sấu; фонар –

Thuật ngữ trong khoa học và triết học: морфология – hình thái học; демократия – dân chủ; проблема – vấn đề; система – hệ thống

+ Từ tiếng Latin:

- Các thuật ngữ khoa học: предикат – vị ngữ; революция – cách mạng; конституция – hiến pháp

- Tên gọi các cá nhân hoạt đọng tại cơ quan công sở: декан – trưởng khoa; ректор – hiệu trưởng; президент – tổng thống

+ Từ tiếng Hà Lan:

- Chủ đề biển: рейд – vũng neo tàu; матрос – thủy thủ

- Từ ngữ sinh hoạt hàng ngày: магазин – cửa hàng; брюки – quần âu; апельсин – quả cam

+ Từ tiếng Pháp :

- Thể hiện những từ ngữ sinh hoạt: суп – súp; костюм – trang phục; пальто – áo khoác

- Các thuật ngữ lĩnh vực quân sự: сержант – trung sĩ; капитан – đại úy; артиллерия – pháo binh

- Các từ ngữ nghệ thuật: балет – ba-lê; бюст – tượng bán thân; репертуар – tiết mục; пьеса – vở diễn

+ Từ tiếng Đức:

- Trong lĩnh vực quân sự: шпион – gián điệp; шлагбаум – barie; лагерь – trại lính; штаб – bộ chỉ huy; штурм – cuộc tấn công; маршрут – lộ trình

- Trong lĩnh vực địa chất: геолог – nhà địa chất; металлургия – luyện kim + Từ tiếng Italia:

- Trong lĩnh vực nghệ thuật: соло – độc diễn; сонат – bản xô-nát; ариа –

+ Từ tiếng Tây Ban Nha: ананас – quả dứa; табак – thuốc lá; томат – quả

cà chua; сигара – điếu xì-gà; лимон – quả chanh; пума – con báo

+ Từ ngôn ngữ Hệ Tuyếc: кирпич – gạch; тулуп – áo lông cừu; богатырь – người tráng sĩ; жемчуг – viên ngọc

+ Từ tiếng Anh:

Trong những năm gần đây, lượng từ du nhập từ tiếng Anh vào tiếng Nga là rất lớn và có liên quan đến tất cả các lĩnh vực:

- Lĩnh vực chính trị - xã hội: митинг – hội nghị, cuộc họp; бойкот – tẩy chay; лидер – người lãnh đạo

- Lĩnh vực thể thao: спорт – thể thao; баскетбол – bóng rổ; хоккей – khúc côn cầu

- Lĩnh vực kỹ thuật: веранда – hiên nhà; вокзал – nhà ga; релье – đường ray; лифт – thang máy

III Từ ngoại lai trong các lĩnh vực kinh tế - thương mại và máy tính - điện

tử

1 Từ ngoại lai trong các lĩnh vực kinh tế - thương mại

акселератор / accelerator: gia số tăng trưởng kinh tế; аукцион / auction: đấu giá; банкноты / bank notes: tiền giấy, giấy bạc; бид / bid: trả giá, đấu giá; бизнес / business: kinh doanh; босс / boss: người chủ; бюджет / budget: ngân quỹ; дилер / dealer: thương nhân, đại lý thương mại; импорт / import: nhập khẩu; экспорт / export: xuất khẩu; инвестор / investor: nhà đầu tư; маркетинг / marketing: tiếp thị; менеджер / manager: người quản lý; пиар / PR/ public relations: quan hệ công chúng; офис / office: văn phòng; парт-тайм / part time: bán thời gian; сервис / service: dịch vụ; спонсор / sponsor: người tài trợ; супермакет /

2 Từ ngoại lai trong các lĩnh vực máy tính – điện tử компьютер – computer: máy tính; аватар – avatar: hình biểu tượng;

апгрейд –upgrade: nâng cấp; интерфейс – interface: giao diện; кеш – cache: bộ

nhớ đệm; кракер – cracker: người bẻ khóa, tin tặc; модем – modem: thiết bị

truyền dữ liệu; топик – topic: chủ đề; вебсайт – website: trang web; геймер –

gamer: game thủ, người chơi game; онлайн – online: trực tuyến; форум – forum:

diễn đàn; топик – topic: chủ đề; спам – spam: thư rác; чип – chip: con chip điện

tử; сервер – server: máy chủ; пиксел – pixel: điểm ảnh; мультимедиа –

multimedia: truyền thông đa phương tiện; логин – login: đăng nhập; и-мейл –

email: thư điện tử; лаг – lag: chậm máy, ì máy; дисплей – display: thiết bị hiển

thị

Kết luận

Mục đích nghiên cứu của tôi là khảo sát, điều tra quá trình du nhập vào vốn

từ vựng tiếng Nga những từ ngoại lai, đặc biệt là từ tiếng Anh, về nguồn gốc xuất

xứ của chúng

Qua quá trình khảo sát rút ra được những kết luận sau:

Từ tiếng Nga vay mượn những đơn vị từ vựng từ các thứ tiếng khác nhau là

một quá trình rất phức tạp quy định bởi nhiều nguyên nhân và hầu hết liên quan

tới chính trị, kinh tế thương mại, khoa học kỹ thuật, văn hóa giáo dục và các tiếp

xúc giữa dân tộc Nga với các dân tộc khác Trong thời đại chúng ta ngày nay

những tiếp xúc này càng trở nên nhanh chóng, rộng rãi và mạnh mẽ hơn trên toàn

thế giới Điều này dẫn đến một điều rằng ở bất kỳ nước nào cũng đều sẽ diễn ra

quá trình du nhập từ vựng nước ngoài

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bùi Thị Hòa (2007) Лексика русского языка в упражнениях, 48 tr

MỘT SỐ ĐỘNG TỪ CHUYỂN ĐỘNG VỚI TIỀN TỐ

Nguyễn Thị Yến – Lớp 2N-08

I Mở đầu

Trong tiếng Nga, động từ chuyển động được xếp vào nhóm các động từ riêng bởi những nét khu biệt của chúng, đặc biệt là về thể

Có 28 động từ chuyển động và được chia làm hai nhóm và đều ở dạng chưa hoàn thành thể Động từ ở nhóm I là động từ chuyển động một hướng, động từ ở nhóm II là động từ chuyển động nhiều hướng

Động từ chuyển động có khả năng tiếp nhận tiền tố thoải mái nhất Khi thêm tiền tố thì động từ chuyển động từ nhóm I trở thành động từ hoàn thành thể, động từ nhóm II trở thành động từ chưa hoàn thành thể cùng cặp

Một số tiền tố ta thường gặp khi kết hợp với động từ chuyển động: В- (ВО-), ВЫ-, ПРИ-, ПО-, ЗА-, С-, ПЕРЕ-, ПРО-, ДО-, У-…

II Động từ chuyển động với các tiền tố

1.Một số tiền tố thường gặp

A) Tiền tố ВЫ-/ У-

 Chỉ chuyển động mang ý nghĩa “đi

ra” thường kết hợp với giới từ

“из” hoặc “с” cách 2 để chỉ nơi

xuất phát của chuyển động

- Корабли вышли из пролива

(Con tàu đã rời khỏi vịnh)

 Chỉ chuyển động mang nghĩa rời xa điểm cố định

- Почему вы ушли от окна и читаете в темноте? – У окна очень дует

(Vì sao bạn lại rời khỏi cửa sổ và đọc sách trong bóng tối? – Cửa sổ có gió lùa)