CÁC BƯỚC THỰC HIỆN LẬP, THẨM ĐỊNH VÀ PHÊ DUYỆT ĐỀ ÁN XÂY DỰNG ĐÔ THỊ VĨNH PHÚC THEO ĐỊNH HƯỚNG VĂN MINH - HIỆN ĐẠI.. CÁC BƯỚC THỰC HIỆN LẬP, THẨM ĐỊNH VÀ PHÊ DUYỆT ĐỀ ÁN XÂY DỰNG ĐÔ THỊ
Trang 1UBND TỈNH VĨNH PHÚC
ĐỀ CƯƠNG VÀ DỰ TOÁN ĐỀ ÁN
XÂY DỰNG ĐÔ THỊ VĨNH PHÚC THEO ĐỊNH HƯỚNG VĂN MINH, HIỆN ĐẠI ĐẾN NĂM 2030, TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2045
(Kèm theo Quyết định số 1064/QĐ-UBND ngày 05/5/2021 của UBND tỉnh Vĩnh Phúc)
Tháng 5/2021
Ký bởi Trung tâm Tin học
-Công báo
Văn phòng Ủy ban nhân dân
tỉnh, Tỉnh Vĩnh Phúc
Trang 2MỤC LỤC
I TÊN ĐỀ ÁN 3
II CÁC CĂN CỨ PHÁP LÝ 3
III CÁC BƯỚC THỰC HIỆN LẬP, THẨM ĐỊNH VÀ PHÊ DUYỆT ĐỀ ÁN XÂY DỰNG ĐÔ THỊ VĨNH PHÚC THEO ĐỊNH HƯỚNG VĂN MINH - HIỆN ĐẠI 4
IV NỘI DUNG THỰC HIỆN 5
4.1 Lý do và sự cần thiết lập Đề án xây dựng đô thị Vĩnh Phúc Văn minh, hiện đại 5 4.2 Mục tiêu của đề án 7
4.3 Phạm vi lập đề án 7
4.4 Cách tiếp cận xây dựng Đô thị Vĩnh Phúc theo định hướng Vănminh, hiện đại 8 4.4.2.Phương pháp luận nghiên cứu 11
4.5 Nội dung Đề án Xây dựng đô thị Vĩnh Phúc Văn minh, hiện đại:12 V TIẾN ĐỘ THỰC HIỆN 15
VI KINH PHÍ THỰC HIỆN 15
6.1 Căn cứ lập dự toán 15
6.2 Kinh phí thực hiện 16
VII TỔ CHỨC THỰC HIỆN 16
Trang 3I TÊN ĐỀ ÁN
Đề án Xây dựng đô thị Vĩnh Phúc theo định hướng Văn minh, hiện đại đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045
II CÁC CĂN CỨ PHÁP LÝ
Luật Quy hoạch đô thị số 30/2009/QH12 ngày 17/6/2009;
Luật Quy hoạch số 21/2017/QH14ngày 24/11/2017;
Luật Xây dựng số 50/2014/QH13 ngày 18/6/2015; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xây dựng ngày 17 tháng 6 năm 2020;
Luật đầu tư công số 39/2019/QH14 ngày 13/6/2019;
Quyết định số 1393/QĐ-TTg ngày 25 tháng 9 năm 2012 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh;
Quyết định số 403/QĐ-TTg ngày 20 tháng 3 năm 2014 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia về tăng trưởng xanhgiai đoạn 2014-2020;
Quyết định số 622/QĐ-TTg ngày 10 tháng 5 năm 2017 của Thủ tướng Chính phủ về Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện Chương trình nghị sự
2030 vì sự phát triển bền vững;
Quyết định số 84/QĐ-TTg ngày 19 tháng 01 năm 2018 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt kế hoạch phát triển đô thị tăng trưởng xanh Việt Nam đến năm 2030;
Nghị định số 45/2020/NĐ-CP Ngày 8/4/2020 của Chính phủ về Thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường điện tử;
Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 03/6/2017 của Ban Chấp hành TW Đảng; trong đó, có nội dung “Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, hiện đại hoá dịch vụ hành chính công để tiết kiệm thời gian, chi phí”;
Nghị quyết số 36-NQ-TW ngày 01/7/2014 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh ứng dụng, phát triển công nghệ thông tin đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững
và hội nhập quốc tế và Nghị quyết số 26/NQ-CP ngày 15/4/2015 của Chính phủ ban hành chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 01/7/2014 của Bộ Chính trị;
Quyết định số 950/QĐ-TTg 01/8/2018 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt
đề án phát triển đô thị thông minh bền vững Việt Nam giai đoạn 2018 - 2025 và định hướng đến năm 2030;
Thông tư số 01/2018/TT-BXD ngày 05 tháng 01 năm 2018 quy định về chỉ tiêu xây dựng đô thị tăng trưởng xanh;
Trang 4Kế hoạch số 100/KH-UBND ngày 22/6/2020 của UBND tỉnh Vĩnh Phúc thực hiện Chương trình hành động số 84-CTr/TU ngày 31/12/2019 của Ban
chấp hành Đảng bộ tỉnh thực hiện Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019
của Bộ Chính trị về một số chủ trương chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư;
Quy hoạch chung xây dựng đô thị Vĩnh Phúc đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1883/QĐ-TTg ngày 26/10/2011;
Quy hoạch chung xây dựng đô thị Vĩnh Phúc đã được điều chỉnh cục bộ tại Quyết định số 567/QĐ-UBND ngày 17/02/2017 của UBND tỉnh Vĩnh Phúc; Quy hoạch xây dựng vùng tỉnh Vĩnh Phúc đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 được UBND tỉnh Vĩnh Phúc phê duyệt tại Quyết định số 2358/QĐ-UBND ngày 20/09/2012;
Chương trình tổng thể xây dựng và phát triển đô thị tỉnh Vĩnh Phúc đến năm
2030, tầm nhìn 2050 đã được UBND tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 108/QĐ-UBND ngày 15/01/2013, điều chỉnh tại Quyết định số 2546/QĐ-108/QĐ-UBND ngày 17/10/2019;
Nghị quyết số 03-NQ/TU ngày 03/12/2012 của Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh
về xây dựng, phát triển và quản lý đô thị Vĩnh Phúc đến năm 2020, định hướng đến năm 2030;
Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Vĩnh Phúc lần thứ XVII, nhiệm
kỳ 2020-2025 (Nghị quyết số 01-NQ/ĐH XVII ngày 16/11/2020)
Nghị quyết số 08/2020/NQ-HĐND ngày 14 tháng 12 năm 2020 về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2021-2025 tỉnh Vĩnh Phúc;
Chương trình làm việc toàn khóa của Tỉnh ủy khóa XVII, nhiệm kỳ
2020-2025 (được ban hành tại Văn bản số 02-CTr/TU ngày 28/12/2020);
Các văn bản pháp lý khác có liên quan;
III CÁC BƯỚC THỰC HIỆN LẬP, THẨM ĐỊNH VÀ PHÊ DUYỆT ĐỀ
ÁN XÂY DỰNG ĐÔ THỊ VĨNH PHÚC THEO ĐỊNH HƯỚNG VĂN MINH - HIỆN ĐẠI
Để triển khai lập Đề án Xây dựng đô thị Vĩnh Phúc theo định hướng Văn minh, hiện đại đến năm 2030 tầm nhìn đến năm 2045, Sở Xây dựng là chủ đầu
tư lập và tổ chức triển khai thực hiện theo các bước như sau:
- Bước 1: Sở Xây dựng trình duyệt Nhiệm vụ và dự toán Đề án Xây dựng đô
thị Vĩnh Phúc theo định hướng Văn minh, hiện đại đến năm 2030 tầm nhìn đến
Trang 5năm 2045trình UBND tỉnh phê duyệt
- Bước 2: Sở Xây dựng tổ chức đấu thầu lựa chọn đơn vị tư vấn; Đại diện
chủ đầu tư ký hợp đồng với đơn vị tư vấn để tổ chức, thực hiện lập Đề án Xây dựng đô thị Vĩnh Phúc theo định hướng Văn minh, hiện đại đến năm 2030 tầm nhìn đến năm 2045
- Bước 3: Đơn vị tư vấn báo cáo Sở Xây dựng, các Sở/ ngành và UBND tỉnh
- Bước 4: Ủy ban nhân dân tỉnh tỉnh Vĩnh Phúc phê duyệt Đề án Xây dựng
đô thị Vĩnh Phúc theo định hướng Văn minh, hiện đại đến năm 2030 tầm nhìn đến năm 2045
IV NỘI DUNG THỰC HIỆN
4.1 Lý do và sự cần thiết lập Đề án xây dựng đô thị Vĩnh Phúc Văn minh, hiện đại
Tỉnh Vĩnh Phúc có diện tích tự nhiên 1.235,87 km2với dân số 1.151.154 người1
Tỉnh có 9 đơn vị hành chính: 2 thành phố (Vĩnh Yên, Phúc Yên) và 7 huyện (Tam Dương, Tam Đảo, Yên Lạc, Vĩnh Tường, Lập Thạch, Sông Lô, Bình Xuyên); 136 xã, phường, thị trấn Vĩnh Phúc là tỉnh nằm trong vùng kinh
tế trọng điểm Bắc Bộ, cửa ngõ của Thủ đô Hà Nội, gần sân bay Quốc tế Nội Bài, là cầu nối giữa các tỉnh phía Tây Bắc với Hà Nội và đồng bằng châu thổ sông Hồng, do vậy tỉnh có vai trò rất quan trọng trong chiến lược phát triển kinh
tế khu vực và quốc gia
Theo nhiệm vụ “Quy hoạch tỉnh Vĩnh Phúc thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050” vừa được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ngày 10/07/2020, cũng như “Đề án phát triển kinh tế xã hội tỉnh Vĩnh Phúc giai đoạn 2021-2025 theo hướng phát triển bền vững, nâng cao chất lượng tăng trưởng” được UBND tỉnh phê duyệt ngày 18/06/2020, tỉnh Vĩnh Phúc phấn đấu đến năm 2025, xây dựng
đô thị Vĩnh Phúc cơ bản đạt các tiêu chí của đô thị loại I, làm tiền đề xây dựng tỉnh Vĩnh Phúc trở thành Thành phố trực thuộc Trung ương; xây dựng các huyện Bình Xuyên, Vĩnh Tường, Tam Đảo đạt các tiêu chí của đô thị loại IV, làm tiền đề để thành lập các thị xã; hướng tới xây dựng Vĩnh Phúc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh
Vĩnh Phúc lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2020-2025 đã đưa ra mục tiêu: (1) Phấn đấu đến năm 2025: Vĩnh Phúc là tỉnh công nghiệp phát triển, một trong những trung
tâm công nghiệp, dịch vụ, du lịch của vùng và cả nuớc; thu nhập thực tế bình quân đầu người cao hơn mức bình quân cả nước, đạt mức 80-85 triệu đồng, kết
1 Kết quả điều tra dân số và nhà ở năm 2019
Trang 6cấu hạ tầng đô thị Vĩnh Phúc đạt tiêu chí đô thị loại I, trong đó kết cấu hạ tầng
đô thị Bình Xuyên, Vĩnh Tường, Tam Đảo cơ bản đạt các tiêu chí của đô thị loại
IV làm tiền đề thành lập các thị xã; (2) Đến năm 2030: Xây dựng Vĩnh Phúc
thành tỉnh phát triển, kết cấu hạ tầng kinh tế- xã hội đồng bộ, hiện đại, cơ bản
đủ các tiêu chí của thành phố trực thuộc Trung ương; kinh tế, xã hội, phát triển toàn diện, bền vững, thu nhập thực tế bình quân đầu người của tỉnh đạt 130-135
triệu đồng; (2) Tầm nhìn đến năm 2045: Vĩnh Phúc là thành phố phát triển toàn
diện trên tất cả các mặt về kinh tế, xã hội, môi trường Nền kinh tế Vĩnh Phúc phát triển theo hướng kinh tế số, kinh tế tri thức, người dân có thu nhập, chất lượng cuộc sống cao, hạnh phúc, nền văn hóa tiến bộ, giàu bản sắc, xã hội phát triển hài hòa môi trường tự nhiên trong lành, đáng sống
Để cụ thể hóa nội dung Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Vĩnh Phúc lần thứ XVII, nhiệm kỳ 2020-2025 cũng như những định hướng phát triển Vĩnh Phúc cần xây dựng nhiều kế hoạch, quy hoạch, đề án và chương trình hành động cụ thể nhằm triển khai trong nhiều lĩnh vực, ngày 28/12/2020 Tỉnh ủy đã
Ban hành văn bản số 02-CTr/TU về “Chương trình làm việc toàn khóa nhiệm
kỳ 2020-2025”, một nội dung quan trọng của Chương trình làm việc là Ban Cán
sự Đảng UBND tỉnh chuẩn bị Báo cáo Nghị quyết của BCH Đảng bộ tỉnh khóa XVII về xây dựng đô thị theo định hướng Văn minh, hiện đại; thí điểm xây
dựng đô thị thông minh giai đoạn 2021-2025 (thời gian báo cáo Quý IV/2021)
Để ban hành Nghị quyết cần thiết phải có những nghiên cứu kỹ lưỡng trên nhiều phương diện, liên quan đến nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội trên cơ sở đó đưa
ra những chiến lược, giải pháp phù hợp
Xây dựng đô thị theo định hướng Văn minh, hiện đại là vấn đề rất mới và khó không chỉ ở Việt Nam mà cả các nước trên thế giới Tuy nhiên mục tiêu “Xây dựng đô thị theo định hướng Văn minh, hiện đại” đã được Tỉnh Ủy Vĩnh Phúc xác định là nhiệm vụ quan trọng cần được triển khai ngay Bởi, đây chính là xây dựng các cơ sở, tiền đề quan trọng để hiện thực hóa các chỉ tiêu phấn đấu của tỉnh cho giai đoạn 2025-2030 và 2045 Với mục tiêu định hướng Văn minh, hiện đại đòi hòi các chiến lược, định hướng phát triển của tỉnh Vĩnh Phúc cần đổi mới toàn diện về tư duy quản lý, quá trình triển khai thực hiện hướng tới sự
phát triển một cách hiệu quả hơn “Đề án Xây dựng đô thị Vĩnh Phúc theo định hướng Văn minh, hiện đại đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”sẽ được
nghiên cứu dựa trên cơ sở khoa học, tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm trong và ngoài nước về xây dựng định hướng Văn minh, hiện đại, có đối chiếu với các điều kiện cụ thể của tỉnh Đề án, khi được phê duyệt sẽ là căn cứ để UBND tỉnh xây dựng các kế hoạch, danh mục các dự án có yếu tố liên quan đến định hướng
Trang 7Văn minh, hiện đại trong tương lai Việc xây dựng Đề án rất cần thiết, sau khi hoàn thành sẽ là cơ sở chỉ đạo, triển khai thực hiện thống nhất, đồng bộ nhằm hướng tới mục tiêu Văn minh, hiện đại trong tương lai
4.2 Mục tiêu của đề án
- Mục tiêu chung:
Làm rõ cơ sở khoa học và thực tiễn, đề xuất các giải pháp khả thi để xây dựng đô thị Vĩnh Phúc theo hướng Văn minh, hiện đại đến năm 2030, định hướng đến năm 2045
- Mục tiêu cụ thể
+ Đánh giá đúng thực trạng các lĩnh vực theo định hướng Văn minh, hiện đại
của tỉnh Vĩnh Phúc và tập trung vào khu vực đô thị lõi là thành phố Vĩnh Yên, thành phố Phúc Yên, huyện Bình Xuyên, một phần các huyện Yên Lạc, Vĩnh Tường, Tam Dương, Tam Đảo
+ Xác định cơ sở lý luận và thực tiễn để xây dựng Bộ tiêu chí cho Đô thị Vĩnh
Phúc theo định hướng Văn minh, hiện đại đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045
+ Đề xuất các Nhiệm vụ đến năm 2030 và một số giải pháp mang tính đột phá
cho giai đoạn 2021-2025 để xây dựng đô thị Vĩnh Phúc theo định hướng Văn minh, hiện đại
+ Xây dựng lộ trình triển khai cho từng giai đoạn nhằm phát triển đô thị Vĩnh
Phúc theo định hướng Văn minh, hiện đại
4.3 Phạm vi lập đề án
Tỉnh Vĩnh Phúc hiện nay có9 đơn vị hành chính bao gồm 2 thành phố Vĩnh Yên, thành phố Phúc Yên và 7 huyện Trong 7 huyện có các huyện Bình Xuyên, Tam Đảo, Vĩnh Tườngđã có kế hoạch nâng cấp thành các đô thị loại IV và tiến tới là thị xã trong tương lai Đô thị loại V toàn tỉnh có 30 trong đó có 16 thị trấn còn 14 đô thị chưa được công nhận chính quyền đô thị (nâng cấp thành thị trấn) Năm 2011, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 1883/QĐ-TTg ngày 26/10/2011 về Phê duyệt Quy hoạch chung xây dựng đô thị Vĩnh Phúc , tỉnh Vĩnh Phúc đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 Phạm vi lập quy hoạch đô thị Vĩnh phúc gồm: Thành phố Vĩnh Yên, Thị xã Phúc yên nay là thành phố Phúc Yên, huyện Bình Xuyên, một phần các huyện Yên Lạc, Vĩnh Tường, Tam
Dương, Tam Đảo với tổng diện tích 31.860 ha
Tháng 8 năm 2016, UBND tỉnh Vĩnh Phúc đã có quyết định số 2566/QĐ-UBND về Phê duyệt Chương trình phát triển đô thị Vĩnh Phúc, tỉnh Vĩnh Phúc
Trang 8đến năm 2030 nhằm hiện thức hóa Quy hoạch chung xây dựng đô thị Vĩnh Phúc, tỉnh Vĩnh Phúc đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Trong Chương trình này giai đoạn 2021-2025 đô thị Vĩnh Phúc gồm 10 đô thị đạt khoảng 75% so với chỉ tiêu đô thị loại I thuộc tỉnh Giai đoạn 2026-2030, xây dựng đô thị Vĩnh Phúc đạt khoảng 80% so với các chỉ tiêu của đô thị loại I thuộc tỉnh làm cơ sở thành lập đô thị Vĩnh Phúc, làm tiền đề xây dựng tỉnh Vĩnh Phúc thành Thành phố trực thuộc Trung ương Trong điều kiện như vậy, xét trên phạm vi toàn tỉnh về khu vực đô thị hiện naychiếm diện tích khoảng gần 31 %, còn trên 69% là khu vực nông thôn Chỉ xét tới điều kiện cơ sở hạ tầng đô thị và trình độ dân trí thì giữa 2 thành phố Vĩnh Yên và Phúc Yên đã có sự khác biệt so với các thị trấn và càng có sự khác biệt so với khu vực làng, xã nông thôn.Vì vậy để đáp ứng việc xây dựng đô thị Vĩnh Phúc theo định hướng Văn minh, hiện đại đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045, phạm vi lập đề án cần được nghiên cứu kỹ càng vừa có tính bao quát chung cả tỉnh nhưng lại lựa chọn khu vực có tính đột phá để tạo sức lantỏa ra các khu vực khác.Với yêu cầu đó phạm vi lập đề án tập trung vào:
Khu vực lõi gồm thành phố Vĩnh Yên, thành phố Phúc Yên, đô thị Bình Xuyên, một phần các huyện Yên Lạc, Vĩnh Tường, Tam Dương, Tam Đảo với tổng diện tích 31.860 ha.( 318,6 km 2 )
4.4 Cách tiếp cận xây dựng Đô thị Vĩnh Phúc theo định hướng Văn minh, hiện đại
Đi đôi với quá trình đô thị hóa, tăng trưởng và phát triển là những thách thức tới sự phát triển thiếu ổn định của các đô thị như một quy luật cần được hạn chế tới mức tối thiểu Đó là thách thức về sự phát triển mất cân đối, sự phát triển thiếu bền vững, năng lực quản lý hành chính của các chính quyền đô thị Theo nhiều nhà khoa học nhận định thế kỷ 21 sẽ chứng kiến sự bùng nổ các đô thị trong đó phần lớn dân cư sẽ sống trong các khu vực đô thị và tạo nên những áp lực lớn đối với quá trình phát triển của các đô thị như thiếu thốn nhà ở, ô nhiễm môi trường, úng ngập, ách tắc giao thông đặc biệt trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng Để giải quyết các thách thức đó nhiều xu hướng mới
trong phát triển đô thị trên thế giới đã ra đời như: Đô thị phát triển bền vững ,
thành phố Xanh, đô thị Thịnh vượng, đô thị Sống tốt hay còn gọi là thành phố Đáng sống, đô thị Tăng trưởng Xanh, đô thị Thông minh, đô thị Văn minh, hiện đại
4.4.1 Khái niệm “Đô thị Văn minh, hiện đại”
a Khái niệm “Văn minh” và “Đô thị văn minh”
Trang 9Khái niệm “Văn minh” dịch từ ngôn ngữ Phương Tây “Civilization” 2 (bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp Civitas – đô thị), chỉ trình độ phát triển cao của văn hóa
“Văn minh là trạng thái tiến bộ cả về vật chất và tinh thần của xã hội loài người, tức là trạng thái phát triển cao của nền văn hóa Trái với văn minh là “dã man” Một định nghĩa khác, cho rằng “Văn minh” [Civilized] chỉ một trình độ tổ chức xã hội phức tạp, đặc trưng bởi sự phát triển đô thị, phân tầng xã hội, chính phủ, và những hệ thống biểu tượng giao tiếp (ví dụ như chữ viết)3
Một định nghĩa theo phương pháp so sánh tương đối cho rằng “Văn minh” là
sự kết hợp đầy đủ các yếu tố tiên tiến tại thời điểm xét đến để tạo nên, duy trì, vận hành và tiến hoá xã hội loài người Các yếu tố của văn minh có thể hiểu gọn lại là di sản tích luỹ tri thức, tinh thần và vật chất của con người kể từ khi loài người hình thành cho đến thời điểm xét đến Đối nghịch với văn minh là hoang
dã, man rợ, lạc hậu Khái niệm văn minh chỉ mang tính tương đối, có tính so sánh tại thời điểm xét đến mà không có giá trị tuyệt đối
Theo một số tác giả khác, “văn minh” là danh từ Hán – Việt (văn là vẻ đẹp, minh là sáng) chỉ tia sáng của đạo đức biểu hiện ở chính trị, pháp luật, văn học, nghệ thuật "Văn minh là sự sáng tạo những giá trị, là trình độ phát triển về vật chất và tinh thần của một cộng đồng dân tộc, chủ yếu là về chính trị, pháp luật, học thuật, đô thị, kỹ thuật" [Lê Văn Chương (1999), Cơ sở văn hóa Việt Nam, NXB Trẻ, TP.HCM, tr12] Khái niệm văn minh thường bao hàm bốn yếu tố cơ bản: đô thị, nhà nước, chữ viết, các biện pháp kỹ thuật cải thiện, xếp đặt hợp lý, tiện lợi cho cuộc sống của con người [Trần Quốc Vượng (1998), NXB Giáo dục, Hà Nội, tr19]
Mặc dù bao hàm cả giá trị vật chất và tinh thần, song văn minh thường nghiêng về yếu tố vật chất – kỹ thuật để xác định trình độ của một nền văn minh Ví dụ: văn minh nông nghiệp – dựa trên lao động chân tay của con người
là chủ yếu, văn minh công nghiệp – sức mạnh của máy móc Văn minh đô thị là sản phẩm của công nghiệp hóa bắt đầu từ Châu Âu Cuộc cách mạng kỹ thuật và công nghệ đã tạo ra các đô thị công nghiệp khổng lồ với hàng triệu người Để có được văn minh đô thị như ngày hôm nay, Châu Âu mất 300 năm, Nhật Bản mất
150 năm, Hàn Quốc, Singapore mất hơn 50 năm Như thế, văn minh đô thị là một tiến trình xây dựng lâu dài qua nhiều thế hệ
2Vũ Dương Ninh, Lịch sử văn minh thế giới, NXB Giáo dục, Hà Nội, 2010, tr 7
3
Adams, Robert McCormick (1966) The Evolution of Urban Society Transaction Publishers
p 13 ISBN 9780202365947
Trang 10Cụm từ “thành phố văn minh” – civilized city được dùng khá phổ biến trong các văn cảnh về đô thị ở Trung Quốc và Việt Nam Không có dấu hiệu tìm thấy cụm từ này như một thuật ngữ đô thị trong tiếng Anh Bởi từ “civilization” – văn minh được cấu thành bởi tiền tố “civil” – đô thị Tức là một khi con người
đã tổ chức xã hội đến trình độ đô thị thì tất nhiên nơi đó phải đạt đến “văn minh” rồi Điều này cho thấy trong từ vựng, cũng giống như tiếng Trung, tiếng Việt sử dụng từ “văn minh” trong “đô thị văn minh” để ám chỉ chung về một tình trạng tốt đẹp Song sử dụng cụm từ này cũng mang nghĩa có phần tiêu cực
là công nhận hiện trạng thiếu văn minh (tình trạng hoang dã ở các thành phố) Trong cuốn hồi ký của Thủ tướng Lý Quang Diệu “Từ thế giới thứ Ba vươn lên thế giới thứ Nhất” và cuốn “Kỷ luật thép của Singapore” Ông đã kể lại rằng:, năm 1960 khi Singapore tuyên bố độc lập thoát khỏi thuộc địa Anh Ông đã đề
ra “ Một quốc gia không thể lớn nếu chưa bỏ được những thói quen xấu xí của người man rợ Những hành vi khạc nhổ, mang lậu và dính kẹo cao su lên tàu có thể bị phạt từ 2,000 đến 100,000 đô Sing, thậm chí còn có thể ngồi tù đến 2 năm” và bài học đầu tiên là “Đánh đổ sự kém văn minh: Bắt đầu từ khạc nhổ” Khái niệm tương đương trong văn cảnh này mà giới đô thị học Phương Tây
đề cập là “đô thị chất lượng sống tốt” hay “đô thị đáng sống” (livable city)
b Khái niệm “Hiện đại” và “Đô thị hiện đại”
Hiện đại: thuộc về thời đại ngày nay, có áp dụng những phát minh, những thành tựu mới nhất của khoa học, kĩ thuật; đối lập với hiện đại là cổ điển Ví dụ, thiết bị máy móc hiện đại, công trình xây dựng hiện đại, thành phố hiện đại Ngữ cảnh này không ám chỉ từ “hiện đại” trong các cụm từ như “thời kỳ hiện đại”, “chủ nghĩa hiện đại”, “chủ nghĩa hậu hiện đại”; trong đó từ “Hiện đại” - Modernism được dùng như tên riêng của một thời kỳ lịch sử
“Hiện đại” từng là một từ thời thượng được dùng khá phổ biến ở Việt nam và Trung Quốc từ thời kỳ đầu xây dựng xã hội chủ nghĩa, ám chỉ sự theo kịp trình
độ ở các nước tiên tiến trên thế giới “Bốn Hiện đại hóa” là một phong trào lần đầu tiên được đề cập đến bởi Thủ tướng Chu Ân Lai tại Hội nghị Công tác Khoa học Kỹ thuật tổ chức ở Thượng Hải vào tháng 1/1963 trong đó định hướng xây dựng một nước Trung Quốc xã hội chủ nghĩa có “nền nông nghiệp, công nghiệp, quốc phòng, và khoa học công nghệ tiên tiến” Cũng có thể thấy mặt trái của việc theo đuổi khái niệm này một cách thái quá là sự cách tân bất chấp việc xóa bỏ các giá trị truyền thống
Đô thị hiện đại: đô thị hiện đại được quy hoạch và xây dựng bằng "các kỹ thuật hiện đại" được dùng để nâng cấp và tạo dựng nên một không gian vật thể