- Lập trình là công việc sử dụng ngôn ngữ dành cho máy tính, thiết bị diđộng…Bằng cách thao tác các đoạn mã các ngôn ngữ trên các công cụ lậptrình để tạo ra các chương trình mới.- Có th
Trang 1PHẦN I ĐẶT VẤN ĐÊ
I Lí do chọn đề tài.
1 Cơ sở lý luận
- Các nhà tâm lí học nghiên cứu và chỉ ra rằng hứng thú có một vai tròquan trọng trong quá trình hoạt động của con người
- Hứng thú là thái độ đặc biệt của cá nhân đối với đối tượng nào đó, nó có
ý nghĩa đối với cuộc sống
- Hứng thú biểu hiện ở sự tập trung cao độ, ở sự say mê, hấp dẫn bởi nộidung hoạt động, ở bề rộng và chiều sâu của hứng thú
- Hứng thú học tập là thái độ đặc biệt của chủ thể đối với đối tượng củahoạt động học tập, vì sự cuốn hút về mặt tình cảm và ý nghĩa thiết thực của nótrong đời sống cá nhân
- Hứng thú là động cơ thúc đẩy con người tham gia tích cực vào các hoạtđộng đó Khi được làm việc phù hợp với hứng thú dù phải khó khăn con ngườicũng vẫn cảm thấy thoải mái và đạt được hiệu quả cao Trong hoạt động học tập,hứng thú có vai trò hết sức quan trọng, thực tế cho thấy hứng thú đối với các bộmôn của học sinh tỉ lệ thuận với kết quả học tập của các em
- Hiện nay, bên cạnh những học sinh vui thích, đam mê với việc học tậpthì cũng có một bộ phận không nhỏ các em không thích học, chán học, nguyênnhân là do mất hứng thú học tập Tình trạng chán học, không thích học do mấthứng thú học này đã ảnh hưởng không nhỏ tới kết quả học tập của các em nóiriêng và chất lượng giáo dục ở bậc trung học cơ sở nói chung Ngoài tám mônvăn hóa cơ bản ra thì môn tin học giữ vai trò chủ đạo trong việc chuẩn bị chohọc sinh khả năng tìm kiếm tiếp cận và mở rộng các tri thức cũng như sáng tạotrong thời đại thông tin hỗ trợ đắc lực trong quá trình học tập và tự học của họcsinh Đồng thời môn tin học tạo cơ sở vững chắc trong việc ứng dụng côngnghệ kĩ thuật số, triển khai phương thức giáo dục mới và hiện đại
Trang 2- Lập trình là công việc sử dụng ngôn ngữ dành cho máy tính, thiết bị diđộng…Bằng cách thao tác các đoạn mã ( các ngôn ngữ) trên các công cụ lậptrình để tạo ra các chương trình mới.
- Có thể nói, việc tổ chức thực hiện các hoạt động, các giải pháp nhằmphát huy tính tích cực, sáng tạo và tăng hứng thú cho học sinh trong học tin học
ở trường trung học cơ sở là việc làm cần thiết, tích cực và hiệu quả, đáp ứngmục tiêu của chương trình môn tin học trung học cơ sở mới
- Hiện nay trong lí luận dạy học nói chung và lí luận dạy học môn tin họcnói riêng yêu cầu sử dụng khá nhiều phương pháp: phương pháp thảo luận,phương pháp đặt câu hỏi, phương pháp chia nhóm … nhằm mục đích bồi dưỡngcho học sinh năng lực ham muốn học hỏi, tư duy sáng tạo, năng lực tự giải quyếtvấn đề, rèn luyện và phát triển năng lực tự học sáng tạo, nghiên cứu, nghĩ và làmviệc một cách tư duy tự chủ… Đồng thời để thích ứng với sự phát triển tư duycủa học sinh trong xã hội mới và tiếp cận với các công nghệ tiên tiến trong xãhội, trên thế giới
Trang 3cứu sáng kiến “Một số giải pháp tạo hứng thú khi học lập trình cho học sinh lớp 8 tại trường THCS”
II Giới hạn đề tài
1.Thời gian nghiên cứu
Thực hiện từ ngày 14/09/2020 đến ngày 15/04/2021
2 Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu
a ) Đối tượng nghiên cứu :
Học sinh khối 8 trường THCS - Huyện - Tỉnh Sáng kiếnđược thực hiện trên học sinh khối 8 trong năm học 2020 – 2021
b) Phạm vi nghiên cứu :
Do trình độ và thời gian nghiên cứu có hạn nên đề tại chỉ tậpchung nghiên cứu vào lập trình trong chương trình tin học 8
3 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lý luận
- Phương pháp điều tra, quan sát :
+ Phỏng vấn học sinh các vấn đề liên quan
+ Trao đổi về phương pháp dạy với các giáo viên trong
trường
+ Phương pháp định lượng kết hợp định tính
- Phương pháp thực nghiệm
PHẦN II NỘI DUNG I.Thực trạng vấn đề :
- Trường THCS là một trường thuộc xã Tìa Dình là một xãđặc biệt khó khăn của huyện Điện Biên Đông.Vị trí của trườngnằm trên địa bàn vùng sâu, vùng xa kinh tế văn hóa xã hội còngặp nhiều khó khăn Đời sống nhân dân còn lạc hậu Dân cưluôn biến động có nhiều dân di cư tự do đến làm ăn sinh sống
Số lượng học sinh luôn biến động do phải di dời theo cha mẹ
Trang 4Chính vì vậy chất lượng học tập của học sinh chưa được đồngđều Đầu năm học khi nhận nhiệm vụ giảng dạy khối 8 với tổng
số là 82 học sinh, qua khảo sát, theo dõi, kiểm tra học sinh củalớp cho thấy tình hình chung như sau :
1 Thuận lợi
- Trong năm học 2020 – 2021 Trường THCS đã đầu tư muamới và xin sự trợ giúp của các nhà hảo tâm trên địa bàn tỉnh vàtrên cả nước nên số lượng sách giáo khoa và thiết bị dạy họccủa nhà trường đã tương đối đầy đủ không còn tình trạng họcsinh thiếu sách giáo khoa khi lên lớp
- Được sự hỗ trợ nhiệt tình của ban giám hiệu nhà trường
và sự giúp đỡ của đồng nghiệp trong tổ khoa học tự nhiên nóiriêng và tất cả các đồng nghiệp trong nhà trường nói chung
- Hầu hết các em ham học, lễ phép, vượt khó, cầu tiến, thi đua, tự hào và phát huy tốt truyền thống của nhà trường, truyền thống lịch sử vẻ vang của quê hương
- Đa phần phụ huynh luôn quan tâm đến con em của mình
2 Khó khăn
2.1 Về phía học sinh
- Hầu hết các em học sinh chưa có khả năng lập trình tốt để giải quyết các
bài toán Ở phần học lập trình, các em còn học theo kiểu máy móc, chưa hiểu rõ
ý nghĩa của các câu lệnh và mang tính chất đối phó với giáo viên Hầu hết các
em chưa có máy tính để rèn luyện thực hành, làm bài tập ở nhà
- Trong địa bàn trường tôi, hầu hết học sinh có hoàn cảnhgia đình khó khăn, các em vừa học vừa giúp gia đình công việcruộng nương, mưu sinh Việc đảm bảo chuyên cần cho nhữnghọc sinh yếu, kém Các em rất hay nghỉ học với rất nhiều lí dohoặc nhiều khi chỉ vì “không muốn đến lớp” Đi học không đều
2.2 Về phía cha mẹ học sinh:
Trang 5- Cha mẹ các em hầu như ít quan tâm đến việc học hànhcủa các em do phải vất vả với việc ruộng nương, mưu sinh, donhận thức chưa đúng về giáo dục, do hiểu biết và trình độ cònhạn chế,…
2.3 Về phía giáo viên
- Một số giáo viên còn ngại khi phải dạy phân môn tin học nên khi dạy còn nhiều lúng túng về phương pháp và nội dung hay hình thức tổ chức một tiết dạy tin học dẫn đến hiệu quả các tiết dạy chưa cao Điều này được thể hiện rõ qua những tiết thao giảng, dự giờ chéo phân môn tin học ở trường
3 Những yêu cầu đặt ra cần đạt được
- Sau khi học song phần lập trình trong tin học 8 học sinh cần nắm được
- Biết con người chỉ dẫn cho máy tính thực hiện công việc thông qua lệnh
- Biết chương trình là cách để con người chỉ dẫn cho máytính thực hiện nhiều công việc liên tiếp
- Biết ngôn ngữ lập trình gồm các thành phần cơ bản làbằng chữ cái và các quy tắc để viết chương trình, câu lệnh
- Biết viết chương trình là viết các lệnh chỉ dẫn máy tínhthực hiện các công việc hay giải một bài toán
- Biết ngôn ngữ lập trình là ngôn ngữ dùng để viết chươngtrình
- Biết vai trò của chương trình dịch
II Những giải pháp thực hiện
1 Khảo sát lần đầu
- Trước khi nghiên cứu thực nghiệm thành sáng kiến kinh nghiệm tôi đã tiến hành khảo sát vào đầu tháng 9 năm 2020
Trang 6Tôi đưa ra tiêu chí đánh giá như sau: Giỏi, khá, trung bình, yếu, kém Kết quả đạt được như sau:
2 Nội dung thực hiện
- Từ kinh nghiệm dạy học của mình, tôi xin đưa ra một sốgiải pháp để giải quyết trình bày các vấn đề được nêu ở trên đểtạo hứng thú khi học lập trình cho học sinh như sau:
2.1.Điều tra phân loại học sinh.
- Điều tra phân loại học sinh để nắm chắc từng đối tượnghọc sinh: học sinh có học lực giỏi, khá, trung bình, yếu, kém.Nắm chắc được từng đối tượng học sinh giáo viên sẽ đề ra được
kế hoạch dạy học phù hợp, có hiệu quả, có những giải pháp dạyhọc giúp phát triển tư duy của học sinh giỏi đồng thời giáo viêncũng có những giải pháp phù hợp giúp học sinh có học lực trungbình và học sinh có học lực yếu, kém về lập trình
2.2 Phương pháp dạy học theo nhóm.
- Giáo viên chia lớp từ 4-5 nhóm, mỗi nhóm khoảng 6 học sinh giáo viên
có thể sử dụng nhiều kĩ thuật khác nhau trong phương pháp này như: kĩ thuật động não, kĩ thuật suy nghĩ từng cặp, kĩ thuật khăn trải bàn
Trang 7- Tùy từng nội dung dạy học mà giáo viên lựa chọn kĩ thuật sao cho phù hợp.
Ví dụ: Khi dạy phần mô tả thuật toán: giáo viên cho học sinh nêu trình tự giải quyết các bài toán thực tế theo cách liệt kê – giáo viên sử dụng kĩ thuật suy nghĩ từng cặp Học sinh ngồi cạnh nhau có thể trao đổi với nhau về ý kiến và kinh nghiệm của mỗi người trong thời gian nhất định sau đó chia sẻ với cả lớp
- Một số bài toán thực tế mà giáo viên yêu cầu như thuật toán nấu cơm, thuật toán pha trà, thuật toán chiên trứng…
- Từ yêu cầu của giáo viên, học sinh dựa vào kiến thức thực tế để xác địnhinput, output, trình tự các bước Sau khi đã giải quyết nhiệm vụ giáo viên đưa ra.học sinh có thể trao đổi với bạn ngồi bên cạnh, học sinh có thể bổ sung ý kiến cho nhau Giáo viên cho các cặp đôi báo cáo, các cặp đôi khác nhận xét Cuối cùng, giáo viên nhận xét, chỉnh sửa
Cụ thể: Thuật toán pha trà học sinh có thể liệt kê như sau:
INPUT: Trà, nước sôi, ấm và chén
OUTPUT: Chén trà đã pha để mời khách
Bước 1: Tráng ấm, chén bằng nước sôi
Bước 2: Cho trà vào ấm
Bước 3: Rót nước sôi vào ấm và đợi khoảng 3 đến 4 phút
Mô tả thuật toán (Quan sát hình 1 trang 5)
Bước 1: Tiến 2 bước
Bước 2: Quay trái, tiến 1 bước
Trang 8Bước 3: Nhặt rác
Bước 4: Quay phải, tiến 3 bước
Bước 5: Quay trái, tiến 2 bước
Nhóm 2: Mô tả thuật toán giải phương trình bậc hai
Nhóm 3: Mô tả thuật toán kiểm tra ba cạnh bất kì cho trước có phải là ba cạnh tam giác hay không?
Nhóm 4: Mô tả thuật toán nhặt rác của Robot
- Sau khi các nhóm đã thảo luận sẽ ghi kết quả vào tờ giấy A0 Các nhóm
sẽ luân chuyển tờ giấy đã ghi kết quả thảo luận cho nhau Nhóm 1 chuyển nhóm
2, nhóm 2 chuyển nhóm 3, nhóm 3 chuyển nhóm 4, nhóm 4 chuyển nhóm 1
- Các nhóm đọc, góp ý, bổ sung cho nhau Sau đó, tiếp tục luân chuyển kết quả cho nhau cho đến khi nhận được tờ giấy A0 của nhóm mình.Từng nhóm xem và xử lý ý kiến của các bạn cho nhóm mình sau đó treo kết quả lên tường lớp học
Về kĩ thuật khăn trải bàn, giáo viên có thể áp dụng với những phần kiến thức ở dạng mở, học sinh có thể có nhiều cách giải, cách giải quyết vấn đề khác nhau
Ví dụ: Viết chương trình in ra số lớn nhất trong bốn số nhập từ bàn phím.Cách 1: học sinh có thể giải như sau:
Trang 9Write('Nhap so thu hai:');readln(b);
Write('Nhap so thu ba:');readln(c);
Write('Nhap so thu tu:');readln(d);
if (a>=b) and (a>=c) and (a>= d) then writeln('So lon nhat la:',a:10:2);
if (b>=a) and (b>=c) and (b>= d) then writeln('So lon nhat la:',b:10:2);
if (c>=a) and (c>=b) and (c>= d) then writeln('So lon nhat la:',c:10:2);
if (d>=a) and (d>=b) and (d>= c) then writeln('So lon nhat la:',d:10:2);readln
Write('Nhap so thu nhat:');readln(a);Max:=a;
Write('Nhap so thu hai:');readln(a);if a>=Max then Max:=a;
Write('Nhap so thu ba:');readln(a);if a>=Max then Max:=a;
Write('Nhap so thu tu:');readln(a);if a>=Max then Max:=a;
Write('So lon nhat la:',Max:10:2);
readln
end
Ngoài ra, để học sinh nắm vững sau mỗi bài học hoặc mỗi chương, giáo viên sử dụng thêm kĩ thuật sơ đồ tu duy
Mỗi học sinh tự thiết kế một sơ đồ tư duy sau tiết học đó hoặc sau chương đó
Ví dụ: Sau khi học sinh học xong chương Lập trình đơn giản, giáo viên tổ chức ôn tập bằng cách cho học sinh thiết kế sơ đồ với chủ đề chính là về lập trình, tiếp theo là những nhánh nhỏ, nhánh phụ của các nội dung đã học liên
Trang 10quan lập trình về các từ khóa, biến, mô tả thuật toán, cấu trúc chung của chương trình, các câu lệnh điều kiện, các lệnh lặp…
Từ những nhánh phụ này, học sinh vẽ các nhánh phụ nhỏ hơn về các dạngbài tập của các phần trên
Sau khi học sinh hoàn chỉnh sơ đồ, giáo viên mời đại diện học sinh trình bày về sơ đồ tư duy mà mình đã thiết kế
2.3 Tự nghiên cứu
- Giáo viên cho học sinh tự nghiên cứu trước nội dung các phần học Việc
tự học phải dựa trên một số nguyên tắc và quan trọng nhất là tinh thần tự giác vàquyết tâm cao độ của mỗi học sinh
- Các phương pháp tự học hiệu quả đã được rất nhiều người trên thế giới
áp dụng và đưa họ đến những đỉnh cao thành công cần được phổ biến hơn nữatới nhiều học sinh
- Các thư viện cần liên tục cập nhật và cung cấp thêm nhiều sách thamkhảo cho học sinh
- Các phương pháp tự học nhiều người cho là hiệu quả như liên hệ lýthuyết và thực tiễn, tham khảo trên internet, trao đổi bài với thầy cô và bạn bè,đọc trước bài, ôn lại bài cũ, ….và trên hết là rèn luyện cho bản thân học sinhmột tinh thần quyết tâm cao độ, sẵn sàng giải quyết và đương đầu với khó khăn,độc lập trong suy nghĩ là những yếu tố quan trọng nhất giúp học sinh có đượckết quả cao nhất
Ví dụ: Khi học sinh tìm hiểu trước chương trình tìm số lớn nhất, nhỏ nhất
từ dãy N số nguyên được nhập từ bàn phím
- Học sinh liên hệ những kiến thức lý thuyết đã tìm hiểu được ở những tiếttrước và kiến thức thức thực tiễn để xác định input, output sau đó mô tả thuật vàviết chương trình theo thuật toán mà mình đã mô tả Cuối cùng, học sinh có thểtrao đổi với bạn cùng lớp, có thể tra cứu thêm để có những cách giải hay, tối ưunhất Đồng thời, học sinh không quên so sánh chương trình mà mình đã viết vớichương trình mà sách giáo khoa đã gợi ý Chính quá trình tự học, tự khám phá
Trang 11như thế học sinh sẽ hiểu vấn đề rõ ràng và có nhu cầu giải quyết những bài toánphức tạp hơn
- Sau khi đã tìm hiểu trước, tiết lên lớp sẽ giúp các em sáng tỏ thêm cácvấn đề chưa tìm ra đáp án, những vấn đề còn mâu thuẫn khi so sánh kết quả vớicác bạn khác
2.4 Sử dụng giáo án điện tử và tận dụng tối đa các giờ học tại phòng thực hành.
- Giáo án điện tử là phương tiện hỗ trợ cho giáo viên, giúp bài giảng sinh động hơn, học sinh hứng thú học tập và dễ dàng tiếp thu bài Vì vậy, để giúp học sinh khắc sâu kiến thức, kích thích nguồn cảm hứng học tập, khi giảng dạy giáo viên cần phải kết hợp hài hòa giữa màn hình với lời giảng và giữa màn hìnhvới ghi bảng sao cho linh hoạt uyển chuyển
- Giáo án điện tử sử dụng để chiếu các đoạn phim, các yêu cầu trong tiết học, các đáp án để học sinh so sánh, đánh giá lại kết quả bài làm của mình
- Bài giảng cung cấp lượng lớn kiến thức cần thiết cho học sinh
- Hình ảnh trực quan, sinh động gia tăng hứng thú cho học sinh
- Học sinh hào hứng, dễ tiếp thu bài, dễ nhớ bài hơn
- Giáo viên có thể kiểm tra kiến thức học sinh sau bài học thông qua hình thức trắc nghiệm nhanh trên bài giảng
- Trên bài giảng có thể sử dụng thêm nhiều phần mềm hỗ trợ như: 3Dmax, Photoshop …
- Với giáo án điện tử giáo viên có thể nâng cao hiệu quả dạy học đồng thời tăng hứng thú cho học sinh qua các hình ảnh, các đoạn phim minh họa trực quan
- Qua thực tế giảng dạy tôi nhận thấy hầu hết các em đều rất thích được lên phòng máy để thực hành, thích học các bài giảng điện tử, có âm thanh, hình
Trang 12ảnh, màu sắc sinh động Nếu chúng ta chuẩn bị được thật nhiều bài giảng hay cũng là một trong những giải pháp tạo hưng phấn cho học sinh Hạn chế đi cách dạy thông báo khô khan, tẻ nhạt, hay giáo viên chiếu – học sinh chép.
- Bên cạnh đó, giáo viên phải thật sự có ý thức học hỏi, khai thác và sử dụng có chọn lọc những tư liệu quý trên internet
2.5 Phần mềm dạy học.
- Các phần mềm hỗ trợ để tạo ảnh động, đoạn phim, chỉnh sửa hình ảnh,
sơ đồ tư duy Imindmap, Photostory, …
- Mỗi phần mềm đều hỗ trợ dạy học ở những phương diện khác nhau
- Đặc biệt, trong dạy học lập trình Giáo viên có thể sử dụng phần mềmtạo ảnh động để minh họa những bước được liệt kê trong thuật toán Nhất là cácthuật toán ứng dụng trong cuộc sống hằng ngày
- Các phần mềm cắt ghép, chỉnh sửa video giúp giáo viên ghi lại nhữngthao tác thực hành trên máy tính để học sinh dễ dàng nhận ra cách tiếp thu, lĩnhhội kiến thức mới
Ví dụ: Giáo viên có thể chèn một đoạn phim ghi lại chính hoạt động dạycủa mình ở những chương trình khó Như vậy học sinh có thể theo dõi ngay trênmáy tính khi thực hiện tự học
Phần mềm Photostory là phần mềm kể lại một câu chuyện nào đó thông quahình ảnh và một số nội dung chính xuất hiện kèm theo ảnh
Ví dụ: Thông qua phần mềm này, giáo viên có thể chọn lựa, chắt lọcnhững thông tin và hình của nữ lập trình viên đầu tiên Ada Lovelace…
- Phần mềm Photoshop giúp giáo viên có thể chỉnh sửa, cắt ghép nhữnghình ảnh cần thiết để minh họa cho tiết dạy, cho những vấn đề mà học sinh cầngiải quyết Ngoài ra, giáo viên có thế phóng to, thu nhỏ kết quả chạy chươngtrình thông qua phần mềm ZoomIt để học sinh dễ dàng nắm bài
- Phần mềm Imindmap – sơ đồ tư duy giúp học sinh củng cố, khắc sâukiến thức đã học Đây cũng là một hình thức kiểm tra kiến thức, hình thức giúp