Vùng văn hóa Trung Bộ - Môn CSVHVN ( có ảnh đi kèm)

Vùng văn hóa Trung Bộ - Bản nghiên cứu đầy đủ thông tin, súc tích, có kèm ảnh.

BÀI TIỂU LUẬN

MÔN: CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAM

Đề bài: Vùng văn hóa là gì? Đứng trên góc nhìn chuyên ngành của anh chị (thời trang, nội thất, đồ họa…) trình bày về trang phục hoặc nhà ở hoặc các hình thức nghệ thuật khác để thấy rõ đặc trưng văn hóa của một vùng văn hóa?

1 (2 điểm) Trình bày được khái niệm vùng văn hóa.

2 (4 điểm) Giới thiệu chung về 1 vùng văn hóa (vùng địa lý, môi trường tự nhiên, chủ thể, ngôn ngữ…)

3 (4 điểm) Trình bày sâu về vấn đề liên quan đến chuyên ngành nội thất - nhà ở , nơi cư trú; trang phục – thời trang…

MỤC LỤC:

Lời mở đầu

I.Khái niệm vùng văn hóa……….

II Đặc trưng của vùng văn hóa Trung Bộ……… III.Đặc trưng văn hóa của vùng văn hóa Trung Bộ………

1 Khái quát lịch sử………

2 Về trang phục của người Chăm……….

IV.Kết luận………

Tài liệu tham khảo

Lời mở đầu

"Văn hóa là sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ lịch sử dân tộc, nó làm nên sức sống kháng chiến, giúp cộng đồng dân tộc Việt Nam vượt qua biết bao sóng gió và thác ghềnh tưởng chừng không thể vượt qua được, để không ngừng phát triển và lớn mạmh " (Phạm Văn Đồng)

Dân tộc Việt Nam ta từ xưa đến nay vốn có một hệ thống văn hóa lâu đời đậm bản sắc phong vị quê hưong Mỗi miền quê, mỗi vùng đất đều tự mang trong mình dầu

ấn văn hóa riêng biệt, vừa có những nét đặc thù, lại vừa thống nhất trong các tính chỉnh thể của nền văn hóa dân tộc Việt Nam Đo dọc dài đất hình chớp, ở chỗ nào chúng ta cũng bắt gặp bản sắc, phong vị văn hóa của mỗi địa danh Việt Nam là một trong những vùng đất của quê hưong- một không gian văn hóa có nhiều nét đặc sắc, tiêu biểu Tuy nhiên, trước khi tìm thấy vùng văn hóa Trung Bộ, chúng ta hãy xem qua một số khái niệm liên quan

I Khái niệm vùng văn hóa:

Vùng văn hóa là một không gian văn hóa nhất định, được tạo thành bởi các đơn vị dân cư trên một phạm vi địa lý của một hay nhiều tộc người, sáng tạo ra một hệ thống các dạng thức văn hóa mang đậm sắc thái tâm lý cộng đồng, thể hiện trong môi trường xã hội nhân văn thông qua các hình thức ứng xử của con người với tự nhiên, xã hội và ứng xử với nhau trên một tiến trình lịch sử phát triển lâu dài

- Có hai yếu tố tạo bản sắc văn hóa vùng:

+ Yếu tố về môi trường sinh thái - tự nhiên mà từ đó sinh ra/quy định cách thức cư trú, canh tác, đấu tranh sinh tồn và phát triển

+ Yếu tố chứa đựng các hình thức biểu hiện văn hóa của con người, tạo ra cung cách nhận thức - hoạt động riêng, tạo ra nếp sống, phong tục tập quán, văn học nghệ thuật, ngôn ngữ và các quan hệ giao lưu kinh tế - văn hóa,… giữa nội bộ cộng đồng hay với cư dân của các vùng đất/ địa phương khác

Vùng văn hóa để chỉ một không gian có những tương đồng về hoàn cảnh tự nhiên, dân cư sinh sống , ở đó từ lâu đã có những mối quan hệ về nguồn gốc và lịch sử,

có những tương đồng về trình độ phát triển kinh tế - xã hội, giữa các cộng đồng cùng địa vực đã diễn ra những mối giao lưu, ảnh hưởng văn hóa qua lại, nên trong vùng đã hình thành những đặc trưng chung, thể hiện trong sinh hoạt văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần của cư dân, có thể phân biệt với vùng văn hóa khác

II Đặc trưng của vùng văn hóa Trung Bộ:

Văn hóa Việt Nam có thể chia thành 6 vùng chính, trong mỗi vùng lại chia thành

các tiểu vùng

Các vùng văn hoá:

1 Vùng văn hóa Tây Bắc

2 Vùng văn hóa Việt Bắc

3 Vùng văn hóa đồng bằng Bắc Bộ

4 Vùng văn hóa Trường Sơn- Tây Nguyên

5 Vùng văn hóa Bắc Trung Bộ và duyên hải miền Trung

6 Vùng văn hóa Nam Bộ

Trong bài tiểu luận này nhóm em sẽ trình bày về vùng văn hóa Trung Bộ

1 Khái quát về địa hình địa lí thời tiết xã hội Vùng văn hoá Trung Bộ:

Vùng văn hoá Trung Bộ bao gồm các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Quảng Nam, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận Do vị thế địa lý - lịch sử, Trung Bộ đã trở thành trạm trung chuyển, là nơi dừng chân của người Việt trước khi tiến về phía Nam mở cõi Nơi đây đã diễn ra sự giao lưu trực tiếp giữa người Việt và người Chăm, người Việt đã tiếp nhận di sản văn hóa Chàm (cả hữu thể và vô thể) và Việt hóa để trở thành của mình Sự tiếp biến văn hóa này đã khiến văn hóa của người Việt Trung Bộ thay đổi

so với của người Việt Bắc Bộ Điều kiện tự nhiên, môi trường đã làm cho vùng đất

này hình thành một nền văn hóa biển bên cạnh nền văn hóa nông nghiệp

Nói đến miền Trung, như một tổng thể hệ thống nằm trong tổng thể hệ thống Việt Nam, người ta thường chú ý đến các đặc điểm sau đây:

- Thứ nhất, địa hình miền

Trung hẹp theo chiểu ngang

Đông Tây, chia cắt theo chiều

dọc Bắc Nam với nhiều đèo

núi Là vùng đất trải dài từ

Quảng Bình đến Ninh Thuận

- Thứ hai, địa hình bị cắt xẻ mạnh bởi các sông núi.

- Thứ ba, Trung Bộ có hệ thống sông ngòi đa dạng, có nhiều đảo gần bờ.

Dưới chân đèo là các sông lớn nhỏ, đều chảy ngang theo chiều Tây - Đóng ra biển, sông ngắn, nước biếc xanh, ít phù sa, châu thổ hẹp, nhiều cửa sông sâu tạo thành các vịnh, cảng Vận động tạo sơn còn "ném" ra biển xa các đảo và quân đảo Chưa

kể các quần đảo san hô xa khơi như Hoàng Sa, Trường Sa, chi nói các hòn đảo gần

bò như Hòn Gió (Quàng Bình) ; Cồn Cỏ (Quảng Trị), Cù Lao Chàm (Quảng Nam),

Lý Sơn (Quảng Ngãi), Phú Quý (Phú Yên), Hòn Tre (Khánh Hòa) v.v , tạo ra những "bình phong" ngăn chặn bớt sóng gió Biển Đông

Suốt dài đất miền Trung, đường bờ biển Việt Nam "ưỡn" cong, "lồi" ra phía sau Biển Đông, đành ràng hướng gió bão, sóng thần, nhưng luồng cá biển cũng chạy gắn bò hơn, so với miền Bắc Sát bờ biển, từ Quảng Bình trở vô Nam, Ngãi, Bình, Phú có các dải cồn cát chạy dọc dài Bắc Nam ghi dấu những đường biển cũ Ở

giữa các dải cồn cát là một vùng trũng nổi phân bố xóm làng và ruộng lúa ngày nay Chân cồn là những bàu nước ngọt

- Thứ tư là khí hậu, miền Trung lại có mùa mưa lệch pha với hai đầu Bắc

Nam đất nước, ở miền Trung, lại gập gió Tây rất khó nóng, thổi từ Lào qua (xưa người dần gọi là gió Lào), tạo ra Gió khô rang cho miền Trung

Thứ năm, là nơi diễn ra sự giao lưu văn hóa giữa người Việt và người Chăm.

Chính những đặc điếm tự nhiên, xã hội, lịch sử này của Trung Bộ sẽ tạo cho vũng văn hóa Trung Bộ những đặc điểm riêng, so với các vùng văn hóa Việt Nam

2 Đặc điểm chung của vùng văn hóa Trung Bộ

Khác với Nam Bộ được khai phá muộn hơn, khác với Bắc Bộ là địa bàn tụ cư và khai thác lâu đời của người Việt, vùng Trung Bộ một thời kì dài thuộc các tiểu quốc của vương quốc Chămpa, trước khi người Việt vào nơi này Nền văn hóa Chămpa một thời rạng rỡ, như một ánh hào quang hát lên mặt nước trong buổi

chiều tà Vì vậy, đặc điểm thứ nhất của vùng văn hóa Trung Bộ phải là một vùng đất chứa nhiêu dấu tích văn hóa Chămpa

 Tiếp nhận di sản văn hóa Chăm : Dọc miền Trung, là tổ hợp nhiều đền đài Champa bao quanh bởi núi Đó là các tháp Chàm phơi sương gió cùng năm tháng Lịch sử đi qua bao nỗi thăng trầm, cuộc đùi phải trải qua bao cơn dâu bể, tháp Chăm vẫn sừng sững như một dấu ân không thể phai mờ Ở Huế, còn tháp đôi Liễu, Cốc Thượng, tháp Núi Rùa Ở Quảng Nam, Đà Nẵng, tại Mỹ Sơn đã có 7 tháp, "đại diện tiêu biểu cho tất cả các giai đoạn và phong cách nghệ thuật kiến trúc Champa, tại Bằng An có 1 tháp, tại Đống Dương có 1 tháp, tại Chiên Đàn có 3 tháp,… Có thể nói, khó có vùng văn hóa nào ở nước ta lại có nhiều tháp Chăm như vùng văn hóa Trung Bộ

Tổ hợp nhiều đền đài Champa bao quanh ở núi.

Ngoài các tháp, di vật văn hóa Chămpa còn trên mặt đất, trong lòng đất khá nhiều

đó là các tượng bà Põ Nagar, tượng chó, đặc biệt là các tượng linga, yoni Đó là các phù điêu, các trụ đá, các bia đá v.v

 Các di sản văn hóa Chăm nằm rải rác dọc miền Trung Một trong những di tích thuộc quần thể văn hóa Chăm là thánh địa Mỹ Sơn Cùng với đó là các tín ngưỡng dân gian của người Chăm như thờ bà mẹ xứ sở, thò cá voi, thờ thần biển v.v

 Trong văn hóa đời thường : bữa ăn của cư dân Việt Trung Bộ đã bắt đầu có

sự thay đổi, nghiêng về các hải sản, đồ biển Nói cách khác, yếu tố biển đã đậm đà hơn trong cơ cấu bữa ăn của cư dân ở đây

Mặt khác, người dân Việt Trung Bộ, do tính chất khí hậu, nói rộng hơn là điều kiện

tự nhiên chi phối, nên sử dụng nhiều chất cay trong bữa ăn

 Yếu tố sông, biển gắn liền với đời sống con người

Vùng đất Trung Bộ sở hữu nhưng nét văn hóa độc đáo, tiếp nhận văn hóa Chăm và hình thành những giá trị văn hóa đặc trưng vùng ven biển miền Trung

III Đặc trưng văn hóa của vùng văn hóa Trung Bộ:

Phân tích sâu về trang phục dân cư vùng văn hóa Trung Bộ thời kì Cổ Trung Đại (từ thế kỷ 5, kéo dài tới cuối thế kỷ 15, năm 1520)

1 Khái quát lịch sử :

Dọc dải đất Việt Nam ngày nay vào thời xưa đã từng tồn tại ba quốc gia Về đại thể thì miền bắc là lãnh thổ Đại Việt, miền trung là địa bàn của vương quốc văn hóa Chăm Pa và miền nam là một phần lãnh thổ của vương quốc Phù Nam

Từ một hai thế kỷ đầu Công nguyên cho đến các thế kỷ XVII-XVIII, trên dải đất miền Trung Việt Nam hiện tại, chủ yếu là từ Đèo Ngang cho đến Hàm Thuận, nhiều thời bao gồm cả Tây Nguyên, đã nảy sinh, phát sáng rực rỡ rồi tắt dần một nền văn

minh độc đáo, ta gọi là văn minh Chămpa mà sợi dây liên kết là các nhà nước mà

sử sách Trung Hoa, Đại Việt gọi bằng những tên Lâm Ấp, Hoàn Vương, Chiêm

Thành, với các miền lãnh thổ – cũng có thể là các "tiểu quốc" xuất hiện trong sử

sách Hoa Việt dưới những cái tên Địa Lý, Ma Linh, Bố Chính, châu Ô, châu Lý, Chiêm Động, Cổ Lũy, Thi Bị, Thượng Nguyên, Bôn đà lãng…, hay trong bi ký Phạn – Chàm với những tên Chămpapura, Amaravati, Vijaya, Kauthara, Panduranga, Virapura, v.v…

Văn hóa Chămpa đã và vẫn là một bộ phận hợp thành, là những thành tố của phức thể văn hóa việt Nam…

Dân tộc Chăm vốn sinh tụ ở duyên hải miền Trung Việt Nam từ rất lâu đời,

đã từng kiến tạo nên một nền văn hoá rực rỡ với ảnh hưởng sâu sắc của văn hoá Ấn Ðộ

Hiện tại cư dân Chăm gồm có ba bộ phận chính:

- Nhóm Chăm Bà La Môn và Bà Ni tập trung chủ yếu ở 2 tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận.

- Nhóm Chăm Islam theo Hồi giáo chính thống, còn gọi là Chăm Hồi giáo mới, để phân biệt với người Chăm Bà Ni theo Hồi giáo cũ Nhóm này chủ yếu ở An Giang, Tây Ninh, thành phố Hồ Chí Minh…

- Nhóm Chăm H’roi chủ yếu ở Bình Định, Phú Yên, không chịu ảnh hưởng của tôn giáo nào, họ theo tín ngưỡng nguyên thủy và nhiều nét tương đồng về văn hóa với người Ba

Na, người Ê Đê sinh sống xung quanh

2 Về trang phục của dân tộc Chăm Chăm H’roi Vùng Trung Bộ:

Dân tộc Chăm H’roi chủ yếu ở Bình Định, Phú Yên, không chịu ảnh hưởng của tôn giáo nào, họ theo tín ngưỡng nguyên thủy và nhiều nét tương đồng về văn hóa với người Ba

Na, người Ê Đê sinh sống xung quanh

Nam nữ đều quấn váy tấm Ðàn ông mặc áo cánh ngắn xẻ ngực cài khuy Ðàn bà mặc áo dài chui đầu Màu chủ đạo trên y phục là màu trắng của vải sợi bông Ngày nay, trong sinh hoạt hằng ngày, người Chăm ăn mặc như người Việt ở miền Trung, chỉ có chiếc áo dài chui đầu là còn thấy xuất hiện trong giới nữ cao niên

Trang phục đàn ông Chăm H’roi

Đàn ông Chăm H’roi thường mặc quần màu trắng kết hợp với áo gom màu đen, tay ngắn, xẻ nách hai bên, có hoặc không có cúc, cột hai dây màu đỏ trước và sau ngực Từ đường chỉ đỏ cột vào những sợi dây cườm màu xanh, đỏ, trắng thả xuống gấu áo và mỗi dây cột một đồng xu

Trong khi đó, trang phục các cô gái Chăm H’roi mặc trong lễ hội là tấm vải thô, trắng trơn, dài ngang gối, không trang trí hoa văn, cổ tròn, tay dài, có hoặc không

có khuy cài cúc theo kiểu chui đầu Cùng với đó là dây thắt lưng bắt chéo qua vai được trang trí nhiều họa tiết hoa văn đặc sắc, màu chủ đạo luôn là đỏ tươi và vàng óng Để tạo nét quyến rũ, phụ nữ Chăm H’roi thường chọn khăn đội đầu để tô thêm sắc thái hài hòa

Trang phục truyền thống thiếu nữ Chăm H’roi

Người Chăm theo chế độ mẫu hệ nên người phụ nữ Chăm là trung tâm lưu giữ nét văn hóa đặc sắc, trong đó có áo dài Chăm truyền thống Với phụ nữ Chăm, áo dài truyền thống là trang phục thiêng liêng và quý giá nhất, chỉ được mặc vào những lễ hội lớn của dân tộc hay lễ cưới hỏi…

Áo dài Chăm luôn gắn liền với các lễ hội của dân tộc.

Để cấu thành một bộ trang phục phụ nữ Chăm truyền thống hoàn chỉnh phải hội tụ

đủ các yếu tố gồm: áo dài, váy, talei kabak (dây thắt lưng chéo), talei ka-in (dây thắt lưng ngang), khăn đội đầu, khuyên tai và trang sức đeo cổ bằng hạt cườm đen

óng Khi khoác lên, những trang phục ấy tạo cho người phụ nữ Chăm dáng vẻ quyến rũ và duyên dáng đến lạ kỳ

Áo dài là một trong những khía cạnh biểu hiện bản sắc văn hóa dân tộc trong đó có

áo dài phụ nữ Chăm Aó dài phát triển qua các thời đại, làm phong phú đời sống vật chất và tinh thần của con người Trong suốt chiều dài lịch sử cuả Chămpa như Indrapura,Amravati,Viyaja và Panturagar theo chế độ xã hội mẫu hệ, phụ nữ chăm

có vị trí quan trọng trong việc duy trì và phát triển văn hóa truyền thống của dân tộc Phụ nữ Chăm là chủ nhà, là người thừa kế tài sản và là người bảo tồn di sản văn hóa Chăm bền vững nhất,không bị mai một như một số dân tộc cùng ngữ

hệ Trong quá trình phát triển đời sống đã sáng tạo một hệ thống áo dài dân tộc Chăm phong phú và đặc sắc thể hiện phong cách, tập quán, tính cách, nếp sống qua kiểu dáng, màu sắc hoa văn…

Lịch sử áo dài Chăm có từ lâu đời có thể từ hàng ngàn năm, gắn liền với môt dân tộc cùng vương quốc hùng mạnh thuộc một nền văn minh cổ đại ,qua tư liệu của G Maspero, Vương quốc Chămpa có viết “người Chàm rất kỷ xảo, phụ nữ dệt vải , lụa trắng như lông con ngỗng và thường dâng cho vua chúa tàng trữ trong kho chứng tỏ họ dệt rất khéo, họ biết dùng sợi vàng xen vào những sọi ngang để dệt ra họa tiết lấp lánh rất tinh xảo và đẹp mắt, mỗi mặt một kiểu khác nhau , không phân biệt được mặt trái và mặt phải

Aw ka mei Cam ( áo dài) truyền thống phụ nữ Chăm đươc cấu tạo bằng mảng vải không xẻ tà mà họ gọi là aw kaung loại áo này ở phần trên thân áo chảy dài từ vai xuống ngang bụng thì dừng lại Do khung dệt xưa chỉ dệt vải không quá một mét,phần thứ hai từ ngang bụng cho tới qua đầu gối hoặc tới gót chân – phần này cũng được may ghép hai phần ở mặt trước và mặt sau, hai cánh tay được nối lại hai phần vai và nách áo và cuối cùng hai mảnh nhỏ đắp vào hai bên hong người Chăm gọi là” aw dua baung” cổ áo thường khoét lổ trái tim , ngày xưa phụ nữ Chăm thường may ghép nhiều màu trong một chiếc áo cổ truyền, những màu thường ưa chuộng màu tím vàng, đỏ, xanh lá cây, trắng , đen thường bố trí ở hai cánh tay, thân trên ( từ eo hong trở lên) và (thân dưới phần cò lại của thân áo) bố trí màu tùy thích, người Chăm gọi aw bak kwang , người Việt gọi là áo vá quàng Nhưng áo dài thường hai màu , áo chỉ may vải trơn , không có hoa văn Khi mặc phủ trùm lên váy , đặc biệt tạo thêm phần thẩm mỹ thường choàng dây thắt lưng, tạo bước đi uyển chuyển nổn bật trên cơ thể của phụ Chăm, ở hai bên hong có mở ngang eo

hong có hàng khuy bấm hoặc nút vải , một đặc trưng và phong cách áo dài truyền thống Chăm thường mặc trong lễ hội như Katê, Ramưvan ,cưới hỏi v,v,,, , qua đó cho chúng ta nhìn nhận một điều truyền thống áo Chăm ngày xưa là những tấm vải ghép lại và may quay tròn, bó thân người phụ nữ Chăm Để làm đẹp tăng thêm phần thẩm mỹ áo dài , tư duy thẩm mỹ của người Chăm đã dùng những gam màu làm nổi bật cơ thể của người phụ nữ rất lộng lẫy và kiêu sa

Dây thắt lưng luôn là điểm nhấn độc đáo cho bộ trang phục Chăm, một dây được buộc chéo qua ngực (talei kabak) và một dây được buộc quanh ngang eo (talei ka-in) Dây thắt lưng được trang trí nhiều nét họa tiết hoa văn đặc sắc, màu chủ đạo luôn là đỏ tươi và vàng óng, chủ yếu được dệt nên bởi những đôi bàn tay của người phụ nữ Chăm làng dệt truyền thống Mỹ Nghiệp Thiếu đi dây thắt lưng làm cho những thiếu nữ Chăm mất đi nữ tính hiền hòa, duyên dáng

Áo dài Chăm (Aw kamei) là một biểu tượng truyền thống, là linh hồn cốt túy của dân tộc, sắc thái nổi bật nhất của bản sắc dân tộc Chăm Đặc biệt là sự giao thoa , tiếp biến văn hóa Chăm Kinh Qua quá trình giao thoa tiếp biến văn hóa không tránh khỏi biến đổi tùy theo từng hoàn cảnh trong lịch sử những nền tảng ban đầu, những nét đặc trưng như loại áo dài bít tà, cổ trái tim luôn được lưu giữ Đây chính

là cách người Chăm biết kết hợp giữa truyền thống và hiện đại, đổi mới văn hóa trong trang phục nổi bật là áo dài, phải phù hợp với đinh hướng giá trị của xã hội của cộng đồng , biến đổi của nữ phục người chăm trong quá trình hình thành và phát triển vừa tuân thủ quy luật của vận động của cuộc sống, của xã hội và vừa tuân theo ý thức thẩm mỹ của bản thân giới nữ người Chăm Trong quá trình đó