Tài liệu Giống Cây Rừng - Chương 6 doc

Khai niém: Rung gidng là rimng chuyén dé san xuat vat liéu giong duoc x4 dung bang cách chuyển hoá từ rừng tự nhiên, rừng trông hay được trồng mới tie giống của xuất xứ đã được xác đị

Chương VỊ Xây dựng rừng giống

và vườn øIống

- Đáp ứng tốt nhu câu cung cấp nguồn vật liệu giống cho sản xuất

đại trà

- Tạo ra nguồn vật liệu sạch, đảm bảo chất lượng, nguồn giống được

tuyển chọn có giá trị kinh tế cao

- Bảo tồn, lưu giữ các nguồn gen, các giống cây trồng quỹ hiếm, loài

có giá trị kinh tế.

Chương VỊ Xây dựng rừng giống và

Vườn øIống

2 RUNG GIONG.(Seed stands hay Seed production areas)

2.1 Khai niém: Rung gidng là rimng chuyén dé san xuat vat liéu giong duoc x4

dung bang cách chuyển hoá từ rừng tự nhiên, rừng trông hay được trồng mới tie giống của xuất xứ đã được xác định là tốt qua khảo nghiệm hoặc của hạt trộn lân từ những cây mẹ đã được chọn lọc, có áp dụng các biện pháp kỹ thuật thâm canh va cach li với nguôn hạt phán bên ngoài nhăm sản xuất giông VỚI SỐ lượng

ổn định và chất lượng được cải thiện

Nhìn chung, rừng giông có 3 thuộc tính là:

- Hạt giống thu hái ở rừng giông có phẩm chất di truyền tốt hơn so với hạt

thu hái xô bồ

- Rừng giông được xây dựng từ rừng tự nhiên và rừng trông có nguôn gôc địa ly rõ ràng

- Rừng giỗng cung cấp nguôn hạt giông đáng tin cậy

Chương VỊ Xây dựng rừng øiống và

\4!(0)954L)815

2.2 Các loại rừng giống trong sản xuất

2.2.1 Rừng giống tạm thời

Rừng giống tạm thời là rừng được xây dựng từ các lâm phân tự nhiên hoặc rừng trồng được tuyển chọn

nhằm thoả mãn nhu cầu hạt giống trong một thời gian nhất định

Loại rừng này thường sử dụng cho những loài cây có diện tích trồng rừng không lớn hoặc trong thời gian chờ đợi hoàn thành xây dựng khu rừng giống, vườn giống cố định Rừng giỗng tạm thời tự nhiên cho vật liệu giống có ưu điểm lớn là tính thích ứng tốt với điều kiện hoàn cảnh địa phương Một số tính trạng khác như :

Độ thăng than cây sức đề kháng với điều kiện bất lợi cũng được cải thiện thông qua các biện pháp tác

động cho loại rừng này

2.2.2 Rừng giống cô định

Rừng giống cố định là rừng giống được xây dựng mới bằng cách tuyến chọn từ rừng tự nhiên hoặc trông

mới Dựa vào nguôn gôc có thê chia rừng giông cô định thành hai loại

+ Rừng giống chuyển hoá : Là rừng giỗng được tuyên chọn từ rừng tự nhiên hoặc rừng đủ tiêu chuẩn và

được tác động biện pháp kỹ thuật chuyển hoá như tỉa thưa di truyền, tỉa thưa lâm sinh, chăm sóc tốt, để sản xuất vật liệu giống trong một khoảng thời gian nhất định

+ Rừng giống trồng mới : Là rừng trồng được trồng bằng vật liệu giống có phẩm chất di truyền cao, thường

là vật liệu giống được lẫy từ những cây trội trong quân thê gốc (cây sinh dưỡng, cây từ hạt của các xuất xứ tốt nhất đã qua kháo nghiệm của cây trội, trong các xuất xứ đó hoặc chưa qua khảo nghiệm hậu thế hoặc

khảo nghiệm dòng vô tính)

Chương VỊ Xây dựng rừng øiống và

\4!(0)954L)815

3 VUON GIONG.(Seed orchards)

3.1 Khai niém

Vườn giỗng jà nơi trồng những dòng vô tính hoặc cây con từ hạt của những cây trôi

đã được chọn lọc và đúnh giá, được bố trí cây giéng dé han chế tới mức thấp nhất

sự thụ phần giữa các cây cùng dòng hoặc cùng một gia đình, được cách li nhằm hạn chế hoặc tránh những nguôn hạt phần bên ngoài và được quản lí, chăm sóc tốt để sản xuất nhiều hạt giống một cách ôn định, dễ thu hoạch, có phẩm chat di truyền

cạo

Cây trông trong vườn giống có thể là cây có nguôn gốc từ hạt hoặc cây sinh dưỡng, những điều quan trọng nhất là chúng phải được lây từ những cây trội đã được tuyến

chọn và đánh giá cân thận hoặc ít nhất đã được hội đồng giỗng của ngành Lâm

nghiệp công nhận

Vườn giỗng không chỉ có mục đích cải thiện chất lượng di truyền cho những đặc

tính mong muôn của giỗng mà còn để sản xuất ra nhiêu hạt giống thích nghi với

những điều kiện trông riêng biệt, nhất là những chương trình trồng rừng chuyên

dụng quy mô lớn như trồng cây làm nguyên liệu giây, ván nhân tạo

Chương VỊ Xây dựng rừng øiống và

\4!(0)954L)815

3.2 Các loại vườn giống

3.2.1 Vườn giống cung cấp hạt

Là vườn giống được trông để thu hoạch vật liệu giống là hạt giống

3.2.2 Vườn giống cung cấp vật liệu sinh dưỡng

Mục đích cung cấp nguon vật liệu giống là vật liệu sinh dưỡng (cành, hom, mô )

+ Vật liệu cung cấp hom khi mục tiêu của cải thiện giống là các cơ quan sinh dưỡng

+ Là nguôn cung cấp cảnh chiết, cảnh chép, mắt ghép, gốc ghép (vườn giống được sử dụng Ở giai đoạn

thành thục sinh sản đê lầy cây chiệt, cành ghép) Đây là mục tiêu của công tác cải thiện giông với mục đích rút ngăn thời kỳ thành thục sinh san, tao ra cay có khả năng sinh sản sớm

3.2.3 Vườn giống nghiên cứu.( Ngân hàng dòng vô tính)

Là tập hợp toàn bộ các dòng vô tính của các cây ưu tú đã qua tuyến chọn (cây trội cây ưu viet), cac cay dai dién cho su da dang di truyén phong phu cua loai Muc dich chinh la dé kiém tra bao ton cac kiéu gen có giá trị phục vụ cho công tác cải thiện giông trong thời gian lâu dài Ngoài ra, căn cứ vào bản chât của nguôn vật liệu đem xây dựng vườn giông, các nhà chọn giông còn phân chia thành các loài như sau :

* Vuon giong thé hé I: Là vườn giống được xây dựng từ các cây con mọc từ hạt của những cây mẹ trong

rừng tự nhiên, rừng trông, chưa qua khảo nghiệm hậu thê (các cây trội)

* Vuon giong thé hé | 5: Là loại vườn giống được xây dung từ cây ghép mà cành ghép được lẫy từ cây mẹ trong vườn giông thê hệ 1, nhưng đã qua khảo nghiệm hậu thê

% Vườn giống the hệ 2: Là vườn giống được xây dựng từ nguôn vật liệu giống là các cá thế tốt nhất trong

quân thê sản xuât hoặc từ nguôn vật liệu được lây từ vườn giông thê hệ 1 va 1.5

Chương VỊ Xây dựng rừng øiống và

\4!(0)954L)815

k/n VG: là vườn bố trí cây giống theo một sơ đồ chặt chẽ

nhằm tránh hiện tượng giao phối cận huyết (giữa các cây

cùng dòng hay cùng gia đình) và có áp dụng các biện

pháp thâm canh để tăng phẩm chất của hạt giống

“

lấy giống đem trồng trong VG ma chia thanh

~ | |

Cây sinh

- Vật liệu là cây tốt nhất - Vật liệu từ hạt, mô, hơm, từ hạt, mô, hom, cia :

hom, được chọn ra từ khảo nghiệm hậu thế/đòng sx lại được trồng bằng

- Chưa qua khảo nghiệm - Hoặc là kết quả tỉa thưa đi 1,5

hâu thế/dòng vô tính â /dòng truyền vườn giống thế hệ 1 : hạt được tạo ra từ VG thế - Được xây dựng bằng

hệ 1 hay 1,5

Chương VỊ Xây dựng rừng øiống và

\4!(0)954L)815

4 NGUYÊN TÁC CHUNG KHI XÂY DỰNG RỪNG GIÓNG VÀ VƯỜN GIÓNG (07 nguyên tắc)

- Địa điểm để xây dựng rừng giống và vườn giống phải năm trong khu vực phân bồ của loài hoặc có điều kiện tự nhiên tương tự như

ở khu vực phân bố của loài, có lập địa tốt phù hợp để cây giống sinh trưởng và phát triển tốt, cho nhiều vật liệu giống có phẩm chat tốt, giao thông thuận lợi, địa hình tương đối băng phăng để dễ quản lý, chăm sóc và thu hoạch

- Rừng giống, vườn giống phải được xây dựng cách li với rừng trồng hoặc rừng tự nhiên cùng loài cây với cây trong rừng giống, vườn giống hoặc cây có thể lai tạp với cây trong rừng giống, vườn giống nhằm tránh hiện tượng tạp giao không kiểm soát

- Vật liệu đề xây dựng rừng giống phải được lây từ xuất xứ tốt nhất đã qua khảo nghiệm hoặc từ cây trội đã được chọn lọc trong

rừng trồng từ các xuất xứ tốt nhất đã được xác định hoặc được chọn lọc trong rừng tự nhiên

- Mỗi rừng giống, vườn giống phải bố trí ít nhật là 20 — 25 dòng cây mẹ và được trông xen kẽ nhau trên toàn bộ diện tích nhăm tạo

điều kiện thuận lợi nhất cho thụ phân chéo, hạn chế tới mức thấp nhất hiện tượng giao phấn giữa các cây trong cùng một dòng (số

lượng dòng cây mẹ phụ thuộc vào đặc điểm di truyền, cường độ kinh doanh)

- Số lượng cây trội, dòng vô tính trong vườn giống: Theo tiêu chuẩn ngành số 04TCN 147 — 2006:

+ Vườn giống hữu tính thế hệ 1 phải có ít nhất 50 gia đình + Vườn giống vô tính thế hệ 1 phải có ít nhất 30 dòng vô tính

- Mật độ cây trồng trong rừng giống, vườn giống được xác định tuỳ thuộc vào đặc điểm sinh học của loài cây và của cây giống cũng như điều kiện lập địa nơi trồng Nên tạo khoảng cách phù hợp theo từng giai đoạn tuổi của cây để tạo điều kiện cho tán cây pháttriễn đây đủ, quang hop được thuận lợi và thụ phân tốt nhằm tạo điều kiện cho cây sai quả (cự li cây trồng biến động từ 2m x 2m đến 10m x 10m, thuong su dung la 4m x 4m hoặc §m x 8m, hàng chạy theo hướng Đông — Tây)

- Áp dụng biện pháp thâm canh cao cho rừng giống và vườn giống trong cả quá trình sản xuất lâu dài Đặc biệt chú ý áp dụng những biện pháp tác động làm tăng và ổn định khả năng cung cấp vật liệu giống của rừng giống và vườn giống như : tạo tán, bón phân

ơp lý, phòng trừ sâu bệnh hại, Đối với rừng giống chuyền hoá cân tác động kịp thời để cây giống sinh trưởng phát triển tốt và sai

Chương VỊ Xây dựng rừng øiống và

VƯỜN ø1ốnø

5 XAY DUNG RUNG GIONG

5.1 Xây dựng rừng giông tạm thời

- Chọn cây có kiểu hình tốt trong rừng tự nhiên, rừng trông đề lây hạt giông

+ Nêu nhu câu hat gidng kéo dài vài năm thì đánh dâu

cây được chọn đê thu hái hạt cho năm sau

+ Nếu chỉ thu hái 1 lần thì kết hợp thu hoặch hạt giỗng

khi khai thác rừng

Chương VỊ Xây dựng rừng øiống và

\4!(0)954L)815

5.2 Xây dựng rừng giống cô định

5.2.1 Chuyển hoá rừng tự nhiên và rừng trồng thành rừng

giông

* Nguyên tắc chuyền hóa:

- Rừng chưa bị sâu bệnh hại phát thành dịch — chưa bị tác động mạnh làm mất tính tự nhiên

- Diện tích rừng giống tôi thiểu là lha đôi với rừng lây hạt, 0,1 ha đối với rừng giông lây vật liệu sinh dưỡng

- Đôi với rừng tự nhiên đại bộ phận cây trong lâm phân có sinh trưởng tôt, cây giông đạt mục đích kinh doanh, nhiêu loài cây làm giông trên

một đơn vị diện tích rừng phục vụ cho trông rừng và tái sinh rừng

Sô lượng cây giông tôi thiêu là 20 cây trên | ha

Chương VỊ Xây dựng rừng øiống và

\4!(0)954L)815

* Nguyên tắc chuyền hóa:

- Đôi với rừng trông số cây tốt trên 60% Rừng trông được chọn ở giai đoạn rừng non hoặc rừng sào là phù hợp Mật độ khoảng

200 — 600 cây trên Iha không nên đê quá Ít

- Tiên hành tỉa thưa lâm sinh và tỉa thưa di truyền

- Tùy thuộc vào diện tích cân điêu tra mà xác định diện tích cần

đo đêm theo công thức ứng dụng thông kê toán học theo qui

định: Diện tích điều tra Tỷ lệ diện tích cần đo đếm

Tu 5—10 ha A%

10 — 20 ha 3%

Trén 20 ha 2G

Chương VỊ Xây dựng rừng giông và

Vườn 210ng

* Kỹ thuật chuyển hóa:

- Điều tra hiện trường: Lập OTC, điều tra điều kiện tự nhiên, tình hình sinh trưởng và phát triển rừng

- Xác định nội dung chuyển hóa:

+ Số cây đề lại cuối cùng làm giống

+ Số lần tia thưa — cường độ chặt — chu kỳ chặt tỉa thưa, phương pháp bài cây, các biện pháp chăm sóc sau chuyên hóa

* Chặt tỉa thưa thường tiến hành từ 2 lần trở lên, số cây chặt lần đầu phải lớn hơn lân sau

* Cường độ chặt 40% - 50% theo số cây

* Chu kỳ chặt biến động từ 3 — 5 năm

- Kỹ thuật chặt tỉa thưa:

+ Bài cây: Cây thuộc cấp V, IV theo phân cấp của Krap, cây bị sâu bệnh chèn ép

+ Thời gian chặt: Tốt nhất nên chặt trước mùa sinh trưởng

+ Kỹ thuật chặt: Chặt sát gốc, hướng đồ không ảnh hưởng đến những cây giữ lại

Chú ý:

Nếu có một số cây đủ tiêu chuẩn cây giống đứng gân nhau và có biểu hiện cạnh tranh về ánh sáng, không gian dinh dưỡng thì đê lại cây tôt nhât trong đám

Nếu một đám cây không đủ tiêu chuẩn làm cây giống thì vẫn phải chặt hết cả đám, mặc dì làm vậy sẽ tạo những khoảng trông lớn trong rừng

Chương VỊ Xây dựng rừng giông và

Vườn 210ng

* Quản lý rừng øiông:

- Thu sạch sản phâm chặt tỉa thưa nhằm diệt trừ nguôn

phát sinh sâu bệnh — nguôn gây cháy và dê chăm sóc

- Cây bụi thảm tươi phải được kiểm soát để không gây

hại cho cây piông

- Đôi với rừng øiông tạm thời quốc xới quanh gôc cây

me vol ban kinh R= Im phát dây leo bụi rậm Đôi với rừng giông cô định còn phải bón phân

- Áp dụng biện phỏp phũng trừ sõu bệnh hai tong hop

Chương VỊ Xây dựng rừng øiống và

VƯỜn øiốnø

* Thu hoạch hat gidng:

- Rừng giông tạm thời có thể kết hợp thu hoạch hạt

ø1ông khi khai thác hoặc nhặt hạt rơi dưới tán rừng

- Đối rừng giỗng cố định: Thu hoạch đúng thời vụ -

đúng phương pháp — bảo quản kịp thời đối với hạt giông dé nay mam

Chương VỊ Xây dựng rừng øiống và

VƯỜNn øiống

5.2.2 Trồng rừng giống

- Vật liệu trông rừng giống: Cây từ hạt (chọn cây hạt tốt nhất trong vườn ươm)

Cây sinh đưỡng (chọn từ 20 cây mẹ trở lên được trộn với số lượng như nhau

trong vườn ươm)

- Thiết kế trước khi trông rừng giống :

+ Phương thức trồng + Kỹ thuật trồng

+ Bồ trí cây trông + Quản lý sau khi trông

- Một sô yêu câu kỹ thuật trông rừng giống :

- Chăm sóc rừng giống: phát dọn thực bì, tỉa thưa,

- Thu hái: Từ năm thứ 3 trở đi, phải thu hái kịp thời lúc quả chín, tránh mất

mát

Lập hỗ sơ rừng giống: điều kiện tự nhiên, biện pháp kỹ thuật, bản đô rừng