Tiếp tục nghiên cứu chiết xuất phân lập một số hợp chất từ cây chua me đất hoa vàng (oxalis corniculata linn )

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘITRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC ======  ====== Trần Thu Hà TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU CHIẾT XUẤT PHÂN LẬP MỘT SỐ HỢP CHẤT TỪ CÂY CHUA ME ĐẤT HOA VÀNG Oxalis corniculata Linn.. ĐẠI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC

======  ======

Trần Thu Hà

TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU CHIẾT XUẤT PHÂN LẬP MỘT SỐ HỢP CHẤT

TỪ CÂY CHUA ME ĐẤT HOA VÀNG

(Oxalis corniculata Linn.)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH DƯỢC HỌC

HÀ NỘI - 2021

1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC

======  ======

Trần Thu Hà

TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU CHIẾT XUẤT PHÂN LẬP MỘT SỐ HỢP CHẤT

TỪ CÂY CHUA ME ĐẤT HOA VÀNG

(Oxalis corniculata Linn.)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NGÀNH DƯỢC HỌC

KHÓA: QH 2016.Y

NGƯỜI HƯỚNG DẪN: PGS.TS Đỗ Thị Hà

PGS.TS Vũ Đức Lợi

HÀ NỘI - 2021

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên, em xin gửi lời cảm ơn trân thành đến PGS.TS Đỗ Thị Hà, Viện Dược liệu trung ương và PGS.TS Vũ Đức Lợi – Bộ môn Dược liệu - Dược học cổ truyền, Trường Đại học Y Dược, ĐHQGHN là những người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và sát sao cùng em trong quá trình em thực hiện khóa luận của mình.

Em cũng xin cảm ơn đến các thầy, cô giáo trong bộ môn Dược liệu Dược học cổ truyền, Trường Đại học Y Dược, ĐHQGHN đã tạo điều kiện và giúp đỡ em rất nhiều trong suốt quá trình học tập và tiến hành khóa luận tốt nghiệp.

-Ngoài ra, em muốn dành lời cảm ơn đến với các thầy, cô trong Trường đã luôn yêu thương, dạy dỗ và cho em những kiến thức, trải nghiệm và hành trang tuyệt vời trong suốt 5 năm học tập.

Cuối cùng, em xin cảm ơn Ban giám hiệu Trường Đại học Y Dược, ĐHQGHN đã tạo điều kiện thuận lợi cho em trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu tại trường.

Vì còn thiếu kinh nghiệm, nên báo cáo của em không thể tránh được những sai sót Kính mong sự đóng góp ý kiến, chỉ bảo của các thầy cô để khóa luận của em được hoàn thiện hơn.

Em xin trân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 13 tháng 05 năm 2020

Sinh viên

Trần Thu Hà

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, VIẾT TẮT

4 DEPT Distortionless enhancement Phổ DEPT

by polarization transfer

5 ESI-MS Electrospray ionization - Phổ khối ion hóa phun

mass spectrometry điện tử

11 LC50 50% lethal concentration Nồng độ gây chết 50%

Liquid

Sắc kí lỏng đầu dò khối

12 LC/MSD chromatograph/mass

phổselective detector

16 s Singlet Mũi đơn

4

DANH MỤC HÌNH ẢNH

2.1 Cây chua me đất hoa vàng (Oxalis corniculata Linn.) 153.1 Sơ đồ chiết xuất phân đoạn cây Chua me đất hoa vàng 193.2 Sơ đồ phân lập các chất từ phân đoạn etyl acetat 203.3 Công thức cấu tạo của hợp chất AC1 (Acid lambertic) 203.4 Công thức cấu tạo của hợp chất AC2 ( tricin) 233.5 Công thức cấu tạo của hợp chất AC3 (cucumegastigman I) 26

6

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 3

1.1 Vị trí phân loại và đặc điểm thực vật của chi Oxalis 3

1.1.1 Vị trí phân loại 3

1.1.2 Đặc điểm thực vật và phân bố của chi Oxalis 3

1.2 Tổng quan về loài Oxalis corniculata Linn 5

1.2.1 Giới thiệu thực vât 5

1.2.2 Đặc điểm thực vật 5

1.2.3 Phân bố 7

1.2.4.Thành phần hóa học 7

1.2.5.Tác dụng sinh học và độc tính 9

1.2.6.Công dụng theo y học cổ truyền 14

1.2.7 Một số bài thuốc dân gian từ cây Chua me đất hoa vàng 14

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 16

2.1 Đối tượng nghiên cứu 16

2.1.1 Nguyên liệu 16

2.1.2 Hóa chất, thiết bị 17

2.2 Phương pháp nghiên cứu 18

2.2.1 Phương pháp chiết xuất và phân lập hợp chất 18

2.2.2 Phương pháp xác định cấu trúc của hợp chất 18

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN 20

3.2.Kết quả xác định cấu trúc hợp chất 22

3.2.1.Hợp chất AC1 22

3.2.2.Hợp chất AC2 25

3.2.3.Hợp chất AC3 28

3.3.Bàn luận 31

3.3.1.Về chiết xuất cao toàn phần và phân đoạn 31

3.3.2.Về phân lập và xác định cấu trúc các hợp chất 31

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 35

TÀI LIỆU THAM KHẢO 36

MỞ ĐẦU

Nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa, khí hậu nóng ẩm quanh năm nên ViệtNam có hệ sinh thái vô cùng phong phú, đa dạng và phát triển, nền y học dân giantrải qua hàng nghìn năm được đúc kết, kế thừa và phát huy mang lại những giá trị

và tiềm năng vô cùng to lớn Thêm vào đó, điều kiện khí hậu thuận lợi cũng là điềukiện cho các vi sinh vật gây bệnh phát triển, cùng với cơ cấu bệnh tật của các nướcđang phát triển chủ yếu là các bệnh nhiễm trùng và truyền nhiễm làm nhu cầu sửdụng thuốc an toàn, hiệu quả và kinh tế luôn được ưu tiên hàng đầu Bởi vậy, việc

sử dụng nguồn dược liệu phong phú và có sẵn là xu hướng phát triển của nhiềucông ty dược phẩm hiện nay

Không chỉ ở Việt Nam mà trên thế giới hiện nay, việc sử dụng các sản phẩm

từ thiên nhiên có tác dụng tương đương với thuốc Tây y lại ít tác dụng phụ đangdần được ưa chuộng và trở nên phổ biến Theo tổ chức y tế thế giới (WHO),khoảng 80% dân số hiện nay trên thế giới vẫn dựa vào thuốc có nguồn gốc tự nhiêntrong chăm sóc sức khỏe cộng đồng Vì vậy, những bài thuốc sử dụng thảo dược làđối tượng để cho các nhà khoa học nghiên cứu một cách đầy đủ về bản chất cáchoạt chất có trong cây cỏ thiên nhiên Từ đó, định hướng cho việc nghiên cứu,chiết xuất để tìm ra các loại thuốc mới hay bằng con đường tổng hợp để tạo ranhững chất có hoạt tính trong việc chữa trị nhiều loại bệnh

Cây Chua me đất hoa vàng có tên khoa học là Oxalis corniculata L hay Oxalis repens Thunb , ngoài ra còn có nhiều tên gọi khác nhau như Toan tương thảo, Chua me ba chìa, Sỏm hém (Tày) thuộc chi Oxalis (họ Chua me đất:

Oxalidaceae) [1] Trên thế giới cây này đã được nghiên cứu về tác dụng chống

viêm, chống oxy hóa, chống tăng sinh tế bào in vitro, tác dụng kháng khuẩn [25,

34] Ở Việt Nam, dân gian ta đã truyền nhau sử dụng cây Chua me đất như một vịthuốc quý để thanh nhiệt giải độc, chữa các bệnh liên quan đến đường tiêu hóa như

này ở cả Việt Nam và thế giới còn khá ít, mới có một số công bố cho thấy cây cóchứa một số nhóm chất như: carbohydrate, glycoside, phytosterol, hợp chấtphenolic, flavonoid, protein, acid amin và dầu dễ bay hơi, ngoài ra còn có canxi,tanin, chất xơ và đặc biệt là muối oxalat [1, 2, 9] Việc nghiên cứu sâu hơn vềthành phần hóa học và tác dụng sinh học của cây Chua me đất hoa vàng sẽ chứngminh kinh nghiệm sử dụng của loài cây này trong dân gian, hướng đến việc tìmkiếm các hợp chất có hoạt tính sinh học, xây dựng phương pháp phân tích các hợpchất có trong dược liệu và góp phần nâng cao giá trị tiềm năng của cây Chua međất hoa vàng trong kho tàng cây thuốc Việt Nam Vì vậy, đề tài: “Tiếp tục nghiên

cứu chiết xuất, phân lập một số hợp chất từ cây Chua me đất hoa vàng Oxalis corniculata Linn.” được thực hiện với mục tiêu:

1 Chiết xuất, phân lập được một số hợp chất từ cây Chua me đất hoavàng

2 Xác định được cấu trúc của hợp chất phân lập được

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1.1 Vị trí phân loại và đặc

điểm thực vật của chi Oxalis

1.1.1 Vị trí phân loại : theo hệ thống phân loại APG III (2009) [17] chi Oxalis có

vị trí phân loại như sau:

Giới Thực vật (Plantae)

Ngành Ngọc Lan (Magnoliophyta)

Lớp Ngọc Lan (Magnoliopsita)Phân lớp Hoa hồng (Rosidae)

loài và khoảng 270 loài ở Nam Phi Môi trường sống của chúng rất đa dạng: đồng

cỏ, rừng, đất ngập nước, nơi ẩm ướt, dọc theo các nguồn nước, ven đường, sườnđồi đá, đất pha sét hoặc đất cát [41]

Ở Việt Nam, có thể bắt gặp 4 loài Oxalis mọc hoang dại là: Oxalis acetosella (chua me đất hoang dã), Oxalis corymbosa (chua me đất hoa hồng), Oxalis corniculata (chua me đất hoa vàng) và Oxalis deppei (me đất đỏ) Trong đó loài Oxalis corniculata hay gặp và được sử dụng phổ biến nhất ở nước ta.[1]

Hình 1.1: Một số loài thuộc chi Oxalis 1.1.2.2 Đặc điểm thực vật

Là những loại cây thân thảo, cây bụi hoặc cây gỗ nhỏ sống lâu năm hoặchàng năm dạng nốt sần Rễ phân nhánh, dạng sợi, mỏng hoặc dày, nhiều thịt, dạngxylopodial, dạng củ hoặc dạng napiform ở các loài củ [1]

Lá dạng gốc hoặc hình lông chim, mọc đối, tương đối mọng nước và nhạycảm với ánh sáng, có hoặc không có mấu, có 3 lá chét trở lên, 1, 2 hoặc 3 lá đikèm[1] Cuống lá rất dày và ngắn, hình trụ hoặc hình sợi Các lá chét có màng, đadạng hình dáng, màu xanh đỏ hoặc tím, một số loại có hoa văn Các lá chét củanhiều loài trong số này có dạng nyctinstic, sẽ gấp lại vào ban đêm hoặc nhữngngày u ám [27]

Hoa mọc đơn độc hoặc thành cụm sim ở nách hoặc đỉnh cuống Hoa hìnhtrứng, đều, lưỡng tính, gồm 5 lá đài xếp đè lên nhau, 5 tràng hoa xếp đè lên nhau.Trong điều kiện ánh sáng rực rỡ, hoa Oxalis nở ra với nhiều màu sắc khác nhau, từtrắng đến vàng đến đỏ tươi Các thùy thuôn dài, hình dáng đa dạng, ít khi có đỉnhlõm vào trong, sáng bóng Nhị 10, đơn tính, liên kết ở gốc, có 5 sợi ngắn bên ngoàiđối diện với cánh hoa và 5 sợi dài bên trong đối diện với lá đài Bao phấn mở bằngkhe, có thể có hình thuôn, hình trứng, hình ống hoặc hình thận Bộ nhụy đơn; có 5bầu noãn, mỗi bầu noãn có 5 lá noãn, hình bầu dục đến thuôn nhọn, thường có 5thùy; 1-10 bầu trứng, hình cầu Hạt màu nâu, cam đến hơi đỏ, thường là hình trứng,mặt lưng dẹt theo chiều ngang, được bao phủ bởi một lớp thịt màu chín, vỡ ra mộtcách đàn hồi co lại để đẩy hạt ra khi quả chín [27, 41]

1.2 Tổng quan về loài Oxalis corniculata Linn.

1.2.1 Giới thiệu thực vât

- Tên khoa học: Oxalis corniculata Linn.[1]

- Tên khác: Oxalis repens Thunb.[1]

- Tên Tiếng Việt: Chua me hoa vàng, Toan tương thảo, Chua me ba chìa, Sỏm hém (Tày) [1]

1.2.2 Đặc điểm thực vật

Oxalis corniculata là cây hàng năm hoặc lâu năm ngắn ngày, bò lan trên mặt

đất, thân nhỏ hình trụ hơi có lông, màu đỏ nhạt, có thể dài tới 50 cm Rễ mảnh, đôikhi hóa gỗ; thân nhiều nhánh, ra rễ tự do ở các nhánh tiếp xúc với đất [38]

Hình 1.2: Lá, hoa và quả cây Oxalis corniculata

Lá mọc so le có cuống rất dài từ 1-8 cm và có lông; gồm 3 lá chét gần nhưnhẵn, mềm, phía trên đầu hõm vào thành hình tim ngược, dài từ 5-30 mm; phiến lánhỏ hình chữ nhật, có nhiều đốm đen và dọc trục, đỉnh có rảnh sâu Một cuống dàimọc ra từ nách lá, từ đó kéo dài ra ba cuống hoa, mỗi cuống có một hoa duy nhất.[1, 2, 38]

Cụm hoa có cuống dài 2-4 cm mọc ở kẽ lá thành chùm hoặc tán thưa, gồm2-4 hoa màu vàng; lá bắc hẹp nhọn và có lông; đài hoa có 5 răng rời nhau; trànghoa có 5 cánh mỏng dài 6-8 × 3-4 mm Nhị 10 rời nhau, dài ngắn khác nhau, xếpthành 2 vòng; chỉ nhị rất mảnh Bầu hình trụ dài có lông, gồm 5 ô, 5 vòi [2]

Quả nang hình trụ, dài gấp 5-6 lần đài còn tồn tại, kích thước khoảng 8-25 ×2-3 mm, 5 cạnh, có sọc với nhiều lông đơn giản, khi chín nứt dọc thành các mảnhcong lại, văng hạt đi xa Hạt hình trứng có mũi nhọn màu nâu sẫm hoặc nâu đỏ, 5-

14 hạt mỗi ô,có rãnh ngang, mọc đều thành hàng [38]

Hàng năm cây con phát triển từ hạt chín vào khoảng cuối xuân, ra hoa vàokhoảng tháng 5 đến tháng 7, sau đó lụi tàn vào mùa thu Tuy nhiên một số cây mọcmuộn vào cuối hè hoặc đầu thu sẽ không bị tàn lụi mà tồn tại qua mùa đông [1, 2]

Hình 1.3: Cấu tạo của cây Oxalis corniculata

Ở Việt Nam, đây là một cây khá quen thuộc bởi sự phân bố rộng rãi ở cảmiền núi và trung du, đồng bằng và các đảo Chúng thường mọc lẫn với các trồngkhác ở ngoài vườn, ruộng đồng, bãi sông, trên đồi và nương rẫy, ưa sống nơi đất ẩm

và hơi chịu bóng [1]

1.2.4 Thành phần hóa học

Lá của cây chứa vitamin C 125 mg/100g, caroten 36 mg/100g, các acidtartric, citric, malic, flavon (acacetin và 7,4'- diOMe apigenin), glycoflavons (4'-OMe-vitexin, 4'- OMeiso-vitexin và 3 ', 4'-diOMe-orientin), flavonols (3 ', 4'-diOMe-quercetin) và các acid phenolic như axit phydroxybenzoic, vanillic vàsyringic [40] cùng 1 lượng lớn oxalat, calci

Năm 2007, Hiroki Mizokami và các cộng sự đã phân lập được 3

C-glycosylflavonoid từ lá cây O.corniculata bao gồm:

6-C-glucosylluteolin (isoorientin) (1) 6-C-glucosylapigenin (isovitexin) (2)

isovitexin 7-metyl ete (swertisin) (3) [29]

Năm 2010, Dipak Manna và các cộng sự đã phân lập được 8 chất gồm 3

acid béo và 5 alcohol có trong dịch chiết của O.corniculata lần lượt là:

Lingnoceric acid (4)

Hexancosanoic acid

(5) Octacosanoic acid (6) 1-Octadecanol (7) 1-Docosanol (8)

1-Pentacosanol (9) 1-Heptacosanol (10) 1-Octacosanol (11) [26]

Năm 2013, Muhammad Ibrahim và các cộng sự đã phân lập ra 4 hợp chất trong dịch chiết ethyl aceatat của cây, bao gồm:

Corniculatin A: một flavonoid glucosid mới

Năm 2018, PGS.TS Vũ Đức Lợi và cộng sự đã phân lập được 3 hợp chất từ dịch chiết etyl acetat phần trên mặt đất của cây:

Vào năm 2010, Kathiriya A và các cộng sự đã thực hiện thử nghiệm đánh

giá tác dụng dịch chiết ethanol của O.corniculata (EEOC) trên chuột được gây ung

thư biểu mô Ehrlic acsites (EAC) Kết quả cho thấy EEOC có hiệu quả trong việc

ức chế hoạt động và sự phát triển của các khối u Cụ thể: sự gia tăng thời gian sống

ở những con chuột mang khổi u được điều trị bằng EEOC (liều 100 mg/kg và 400mg/kg) và cyclophosphamid lần lượt là 45,58%; 62,17% và 93,29% so với nhómđối chứng Ngoài ra thống kê cũng cho thấy, nhóm được điều trị bằng EEOC

ở cả 2 mức liều đều cho thấy sự giảm trọng lượng của chuột ( 5.26 ± 0.17 và 3,41

± 0,18 mg), số lượng hồng cầu ( 4,13 ± 0,06 và 4,78 ± 0,04 tế bào × 106) và

albumin ( 1,26 ± 0,12 và 1,32 ± 0,07 g/dl) tăng đáng kế [42]

Trong nghiên cứu tác dụng chống ung thư của Cynodon dactylon và

O.corniculata trên dòng tế bào Hep2 được H Salahuddin và các cộng sự thực hiện

năm 2016, xét nghiệm MTT Real Time PCR được tiến hành đối với gen p53 vàPTEN trong dòng tế bào ung thư Kết quả cho thấy các hợp chất có trong dịch chiết

methanol của O.corniculata có khả năng làm giảm đáng kể khả năng sống của các

tế bào Hep2 phụ thuộc vào liều lượng (tỷ lệ tế bào ung thư chết là 24.5% ở liều0.018 ml/mg và 34.1% ở liều 0.024 ml/mg), IC50 là 0,048 ml/mg (47.93% tế bàotử), tăng cường đáng kể hoạt động của caspace-9 ở nồng độ 1mM trong tế bàoHep2 (200%).[37]

1.2.5.2 Tác dụng chống oxi hóa (OXH)

Sachin S Sakat và các cộng sự của mình đã đánh giá khả năng chống OXH

và chống viêm của dịch chiết methanol O.corniculata trên chuột đực Các kết quả

của nghiên cứu đã chứng minh tác dụng chống lại tác nhân OXH của dịch chiết:khả năng thu dọn gốc oxit nitrit và gốc 1,1-diphenyl-2-1,1-diphenyl-2-picrylhydrazyl (DPPH) đáng kể với IC50 lần lượt là 302,93 ± 4,17 và 73,07 ± 8,28μg/ml, quá trình peroxid hóa lipid gây ra bởi Feg/ml, quá trình peroxid hóa lipid gây ra bởi Fe2+ bị ức chế đáng kể (IC50 là 58,71

± 2,55 μg/ml, quá trình peroxid hóa lipid gây ra bởi Feg/ml) Sử dụng phương pháp đo quang phổ để ước tính hàm lượng các tácnhân chống OXH có trong dịch chiết thu được kết quả: tổng hàm lượng phenol ướctính là: 25,62 ± 0,10 mg đương lượng acid gallic, tổng flavonoid và flanovol tìm thấy

là 150,88 ± 12,61 và 150,16 ± 2,16 mg đương lượng rutin, tất cả tính trên khối lượngdược liệu khô tương ứng [36]

Khả năng chống OXH được tìm thấy có thể so sánh với acid ascorbic tiêuchuẩn Trong một nghiên cứu của Dildar Ahmed công bố năm 2012, việc so sánh

khả năng chống OXH của O.corniculata trên các dịch chiết khác nhau: methanol,

hexan, clorofrom, etyl acetat, n-butanolic và nước đã chỉ ra rằng: trong thử nghiệmDPPH, phần etyl acetat cho hoạt tính thu gom gốc tự do cao nhất 24% ở nồng độ1mg/ml, phần thứ hai là clorofrom 21,5 %; tất cả các mẫu đều có khả năng ức chếperoxid hóa lipid bền vững và tốt hơn nhiều so với hydroxyanisole được butyl hóatiêu chuẩn Các giá trị FRAP tính theo đương lượng axit ascorbic trên khối lượngkhô đối với các dung môi này lần lượt là 288,0, 1705,3, 437,1, 72,0, 28,0 và 44,0µg/mg trong khi tổng hoạt tính chống oxy hóa được đo bằng xét nghiệmphosphomolybdat tính theo µg axit ascorbic tương ứng mg khối lượng đã làm khôlần lượt là 50,0, 117,0, 78,6, 57,8, 3,4 và 8,3 [8]

1.2.5.3 Tác dụng chống viêm

Kết quả thu được từ thử nghiệm invitro của Sachin S Sakat và các cộng sựcũng cho thấy khả năng chống viêm hiệu quả của loài: xét nghiệm biến tính

albumin do nhiệt gây ra, xét nghiệm ổn định màng hồng cầu và hoạt động củaprotease đều được ức chế và kiểm soát đáng kể (IC50 lần lượt là: 288,04 ± 2,78 μg/ml, quá trình peroxid hóa lipid gây ra bởi Feg/ml; 467,14 ± 9,56 μg/ml, quá trình peroxid hóa lipid gây ra bởi Feg/ml và 435,28 ± 5,82 μg/ml, quá trình peroxid hóa lipid gây ra bởi Feg/ml) [36]

Để nghiên cứu về tác dụng chống viêm của β- sitosterol trong dịch chiết dầu

hỏa O.corniculata, Santosh B Dighe và cộng sự (2016) đã tiến hành thử nghiệm

trên chuột bạch tạng phù chân do carrageenan Kết quả cho thấy khả năng ức chếđáng kể phù chân ở chuột của dịch chiết: β- sitosterol phân lập ở nồng độ 5mg/kgcho tác dụng ức chế phù chân ở chuột rõ ràng và cao nhất, lên đến 0.34 ± 0.22 ml ở

120 phút [46]

1.2.5.4 Tác dụng kháng khuẩn và kháng nấm

Cao nước từ cây Chua me đất có tác dụng kháng tụ cầu vàng; nước ép toàncây có tác dụng chống lại các vi khuẩn gram dương [1]

Saad El-Din Hassan và cộng sự, trong năm 2019, đã phân lập thành công 2

chủng Streptomycins nội sinh Oc-5 và Acv-11 từ dịch chiết của cây, đây là các

trung gian quan trọng tổng hợp các hạt nano oxid đồng (CuO-NP), 1 chất có hoạtđộng kháng khuẩn đầy hứa hẹn chống lại các tế bào vi sinh vật nhân sơ và nhân thực Ngoài ra, nó cho thấy tiềm năng kháng khuẩn chống lại các chủng nấm gây

bệnh thực vật Fusarium oxysporum, Pythium, Aspergillus niger và Alternaria alternata [19]

1.2.5.5 Tác dụng lên hệ tim mạch

Các flavonoid và dẫn xuất của nó có trong Chua me đất có tác dụng tươnglàm dày thành mạch và tăng tính thấm của thành mạch, chống đông máu [5] Chiếtsuất nước của cây có tác dụng làm giảm nồng độ CPK (creatin kinase), cholesteroltoàn phần trong huyết thanh, LDL (lipoprotein tỷ trọng thấp) cholesterol và chấtbéo trung tính, cải thiện đáng kể tình trạng cao huyết áp [22]

1.2.5.6 Tác dụng lên gan

Oxalis corniculata có khả năng chống lại độc tính trên gan gây ra bởi cacbon

tetraclorua CCl4 trên chuột Điều trị bằng CCl4 làm giảm đáng kể hàm lượngglutathion (GSH) trong gan và hoạt động của các enzym chống oxy hóa: catalase(CAT), superoxid dismutase (SOD), glutathion peroxidase (GSH-Px), glutathion-S-transferase (GST), glutathion reductase (GSR) và quinon reductase (QR) gây nêncác tổn thương gan [22]

Nghiên cứu đánh giá khả năng chống OXH và hoạt động bảo vệ gan của

O.corniculata chống lại nhiễm độc gan gây ra bởi paracetamol ở chuột Wistar, cho

thấy sự giảm đáng kể của các enzym huyết thanh như glutamate pyruvattransaminase, kiềm phosphatase và bilirubin huyết thanh về gần với chỉ số của môgan bình thường [32]

1.2.5.7 Tác dụng lên thận và tiết niệu

Tương tự như trên gan, nhiễm độc trên thận gây ra bởi CCl4 được cải thiệntích cực nhờ vào dịch chiết của cây Thử nghiệm chứng minh của MuhammadRashid Kha cũng đã cho các chỉ số phục hồi khả quan trên chuột được gây độcCCl4 trong 7 ngày [43] Ngoài ra, vi khuẩn gây ra sỏi trên đường tiết niệu cũngđược chứng minh bị ức chế và chết bởi dịch chiết lá cây, ngăn chặn sự phát triểncủa đá struvite đẫn đến sự hòa tan đá [31]

1.2.5.8 Tác dụng lên đường tiêu hóa

Trong nghiên cứu của mình về chủng Entamoeba histolytica, một trong

những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh trên tiêu hóa ở các nước nhiệt đới, DipakManna và cộng sự của mình đã chỉ ra rằng, dịch chiết phân đoạn của loài có khảnăng tiêu diệt chủng trên an toàn và nhanh chóng (IC50 là 24 ± 0.2 μg/ml, quá trình peroxid hóa lipid gây ra bởi Feg/ml với Oc-1,

35 ± 0.03 μg/ml, quá trình peroxid hóa lipid gây ra bởi Feg/ml với Oc-2 và 15 ± 0.2 μg/ml, quá trình peroxid hóa lipid gây ra bởi Feg/ml với Oc-3 so với metronidazol là 1.0 ±0.1 μg/ml, quá trình peroxid hóa lipid gây ra bởi Feg/ml) Chỉ có 33-38% tế bào còn sống sau 24h bổ sung dịch chiết Oc-1 và Oc-

1.2.5.9 Tác dụng lên hệ thần kinh

Flavonoid có tác dụng làm giảm căng thẳng, lo âu; tăng cường hoạt độngcủa thụ thể GABA ( Gamma Aminobutyric Acid) và các enzym chống OXHenzym superoxid dismutase, glutathion, peroxidase, glutathion reductase vàcatalase, làm chậm các quá trình tạo gốc tự do từ đó làm giảm đáng kể tần suất vàbiên độ của các cơn động kinh, ức chế carbonic anhydrase và cholinesterase (AchE

và BchE) chống lại bệnh động kinh và chống lại bệnh Alzheimer [22]

1.2.5.10 Các tác dụng khác

Ngoài những tác dụng phổ biến nêu trên, trong các nghiên cứu về

O.corniculata còn chỉ ra rằng các dịch chiết khác nhau từ cây còn cho những tác

dụng khác như: giải lo âu trầm cảm, chống cơn động kinh, chống loét, chống cảmthụ khi được thử nghiệm trên chuột [32]

1.2.5.11 Độc tính

Cây nên Chua me đất hoa vàng có thể gây độc nếu dùng liều cao Muốioxalat của nó chủ yếu ở dạng kali oxalat hòa tan, khi vào cơ thể sẽ tác dụng vớicalci ở huyết thanh tạo thành kết tủa calci oxalat không tan, làm giảm calci máudẫn đến sự kích thích cơ mạnh với những cơn co giật, trụy tim mạch [1, 4]

Các tinh thể calci oxalat này là thành phần chính của sỏi thận có thể gây tắcnghẽn các tiểu quản thận dẫn đến suy thận cấp, tích trữ ở đường tiết niệu gây sỏiniệu, làm tổn thương và nhiễm trùng đường tiết niệu [4]

Những người có khuynh hướng mắc bệnh thấp khớp, viêm khớp, bệnh gút,sỏi thận hoặc tăng tiết dịch nên đặc biệt thận trọng nếu bao gồm loại cây này trongchế độ ăn uống của họ vì nó có thể làm trầm trọng thêm tình trạng của họ

Triệu chứng ngộ độc oxalat chính là vô niệu Trên động vật thí nghiệm, triệuchứng ngộ độc cấp tính là thân to, tái nhợt, mất kiểm soát sức lực và thân sau, co

1.2.6 Công dụng theo y học cổ truyền

- Bộ phận dùng: toàn cây hoặc chỉ lá cây, thường dùng tươi [2]

Ở Ấn Độ, người ta sử dụng cây để trị giun sán, điều kinh, sát trùng.Nước ép của lá cây được coi như một loại nước giải khát, thanh nhiệt, làm dễ tiêu,chữa bệnh scrobut, làm ăn ngon miệng Dịch ép từ cây dùng để chữa thiếu máu, trĩ,viêm tại giữa.…[1, 38]

Trong y học dân tộc Nelpan, giã nhỏ cây chua me đất dùng để chữa bong gân, sát trùng, cầm máu và làm mau lành vết thương [38]

1.2.7 Một số bài thuốc dân gian từ cây Chua me đất hoa vàng

Chữa ho: Chua me đất hoa vàng 40g, rau má 40g, cỏ seo gà 20g, lá xương

sông 20g Các vị dùng rửa sạch, giã nhỏ, vắt lấy nước, thêm 1 thìa đường đun sôi,chia 3 lần uống trong ngày

Chữa nhọt, sưng tấy: chua me đất hoa vàng, giã, hơ nóng, đắp.

Chữa lở ngứa, chảy nước vàng hôi tanh: chua me đất hoa vàng 80g, bồ kết

20g Hai vị nấu nước xông, khi nước còn hơi ấm rửa chỗ bị bệnh, ngày một lần

Chữa sốt cao, trằn trọc, khát nước: chua me đất hoa vàng dùng tươi một

nắm, giá nát chế nước nguội vào, vắt lấy nước cốt uống

Chữa đại tiểu tiện không thông: chua me đất hoa vàng, mã đề dùng tươi, mỗi

thứ một nắm, giã vắt lấy nước cốt, thêm một thìa đường và uống

Chữa hậu môn sưng đau: chua me đất hoa vàng, rau sam dùng tươi mỗi thứ

một nắm, bồ kết một quả giã nhỏ, ngâm nước rửa, ngày 3 lần Hoặc rửa với nước

bồ kết rồi lấy chua me đất hoa vàng, rau sam giã nát bịt lại [1]

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Đối tượng nghiên cứu

2.1.1 Nguyên liệu

Cây chua me đất hoa vàng được lựa chọn và thu hái tại thành phố Nam Định,tỉnh Nam Định ngày 20/12/2020 Sau khi thu hái tiến hành xử lý mẫu, phơi sấy, bảoquản trong túi nilon kín và được đem đi giám định tên khoa học tại Bộ môn Dượcliệu - Dược học cổ truyền, Trường đại học Y Dược, ĐHQGHN

Kết luận: Oxalis corniculata Linn họ Chua me đất (Oxalidaceae) với tên

Việt Nam là cây Chua me đất hoa vàng (số hiệu: UMP-122021) Một mẫu đượclưu lại tại Bộ môn Dược liệu - Dược học cổ truyền, Trường đại học Y Dược,ĐHQGHN

Hình 2.1: Cây chua me đất hoa vàng (Oxalis corniculata Linn.)

2.1.2 Hóa chất, thiết bị

2.1.2.1 Hóa chất

Các dung môi dùng để chiết xuất và phân lập: Ethanol (EtOH) 80%, hexan, ethyl acetat (EtOAc), dichlomethan (CH2Cl2), chloroform (CHCl3),NaHCO3, methanol (MeOH), aceton (Ac), amoniac (NH3) 28%, nước (H2O), n-hexan (C6H14) …đạt tiêu chuẩn tinh khiết

n-Các vết được hình dung bằng cách sử dụng tia UV (254 nm, 365 nm) và bằng cách phun 10% H2SO4, sau đó hơ nóng bằng súng nhiệt

Phổ khối ESI-MS: đo trên máy Varian Agilent 1100 LC/MSD

Dụng cụ thí nghiệm: Pipet, ống nghiệm, bình nón, bình chiết, cốc có mỏ, bình gạn, bình cầu…

Các thiết bị khác: tủ sấy, tủ hút, cân phân tích,…