Triết học luôn là nỗi ám ảnh của sinh viên, học viên cao học, nhưng liệu triết học có thực sự khó đến vậy không? Thật ra triết học rất dễ hiểu nếu như bạn nắm được bản chất và các vấn đề xoay quanh triết học. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn nắm được thông tin triết học là gì, nguồn gốc của triết học, những vấn đề và vai trò của triết học trong đời sống xã hội ngày nay.
Trang 1ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
KHOA TRIẾT HỌC
Học viên:………
Thầy hướng dẫn: ………
Đề tài: Đạo Cao Đài trong đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân Tây Ninh
Cùng với quá trình phát triển của xã hội, ở Tây Ninh đã xuất hiện và tồn tại các tôn giáo như: Thiên Chúa, Phật Giáo, Cao Đài, Hồi Giáo cùng với các tín ngưỡng dân gian Trong đó đạo Cao Đài có số lượng tín đồ đông nhất (chiếm 50% dân số của tỉnh)
Sinh hoạt đạo Cao Đài trở thành một hình thức sinh hoạt cộng đồng quan trọng đối với những người định cư ở đây Từ những hành vi thế tục như lao động sản xuất, sinh tử, lập gia đình, tương thân tương ái cho đến những hành vi tôn giáo đều hòa quyện với nhau và được đạo Cao Đài quan tâm
Từ niềm tin sâu sắc đến hành vi sinh hoạt của tín đồ Cao Đài thể hiện đạo Cao Đài có ảnh hưởng rất lớn trong cộng đồng của một bộ phận cư dân Tây Ninh, chi phối mọi hoạt động văn hóa tinh thần của những người theo đạo và kể cả những người không phải là tín đồ Cao Đài
Trong mối quan hệ với các tôn giáo khác: một mặt đạo Cao Đài cố gắng dung hợp các yếu tố của tổ chức, giáo lý, lễ nghi, sinh hoạt của tôn giáo khác trong tổ chức và sinh hoạt đạo Cao Đài Mặt khác đạo Cao Đài do nhiều lý do đã thể hiện sức mạnh cạnh tranh với các tôn giáo khác mà chủ yếu là Phật Giáo và Thiên Chúa Giáo nhằm cố gắng thể hiện và khẳng định với nhiều biện pháp Điều này đã nói lên rằng: Bên cạnh những yếu tố, giá trị tích cực, đạo Cao Đài cũng có những biểu hiện những yếu tố tiêu cực không chỉ trong lĩnh vực tín ngưỡng mà cả trong lĩnh vực văn hóa tinh thần
Trang 2Nghiên cứu vấn đề này có những ý nghĩa thiết thực nhằm bảo tồn, phát huy những giá trị đạo đức, nhân văn trong đời sống văn hóa dân tộc, đồng thời đấu tranh loại bỏ những hủ tục lạc hậu, tiêu cực, nhất là những biểu hiện lợi dụng tôn giáo để thực hiện những ý đồ xấu xa của các thế lực thù địch, phản động, để xây dựng đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân ta ngày càng phong phú, văn minh tiến bộ, đậm đà bản sắc dân tộc theo định hướng Xã hội chủ nghĩa
Tp Hồ Chí Minh, ngày 23 tháng 10 năm…………
Người thực hiện
Trang 3Ảnh hưởng của đạo Cao Đài trong đời sống văn hóa tinh thần của
nhân dân Tây Ninh.
Cùng với quá trình phát triển xã hội, ở Tây Ninh đã xuất hiện và tồn tại các tôn giáo như: Thiên Chúa, Phật Giáo, Cao Đài, Hồi Giáo… cùng với các tín ngưỡng dân gian Sự xuất hiện và tồn tại của các hình thức tín ngưỡng này đã làm phong phú thêm đời sống văn hóa, tinh thần của một bộ phận nhân dân Tây Ninh Trong đó, đạo Cao Đài có số lượng tín đồ đông đảo nhất (chiếm khoảng 50% dân số của tỉnh; với 50 thánh thất, 43 điện thờ Phật Mẫu, là trung tâm sinh hoạt tôn giáo ở các địa phương) đóng một vai trò quan trọng trong đời sống đồng bào theo đạo ở Tây Ninh
Đại đa số dân cư Tây Ninh là dân mới định cư từ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, đặc biệt các tín đồ Cao Đài vốn là người di cư tới Tây Ninh qua nhiều đợt, chủ yếu là từ các tỉnh miền Trung Chính vì vậy, sinh hoạt đạo Cao Đài trở thành một hình thức sinh hoạt cộng đồng quan trọng đối với những người định cư ở đây Từ những hành vi thế tục như: lao động sản xuất, sinh tử, lập gia đình, tương thân tương ái… cho đến hành vi tôn giáo trong các ngày đại lễ hàng năm của cộng đồng, các việc lễ liên quan đến gia đình cá nhân đều quyện với nhau và được đạo Cao Đài quan tâm Do đó, các tín đồ đã thực sự có niềm tin sâu sắc vào đạo Vai trò, vị trí của đạo Cao Đài được thể hiện ở niềm tin và hành vi tôn giáo của tín đồ Kết quả điều tra xã hội học tại huyện Hòa Thành - Tây Ninh của Viện nghiên cứu tôn giáo cho thấy 58% tín đồ Cao Đài tin vào số mệnh, 100% tín đồ Cao Đài thực hiện hành vi đi lễ các thánh thất, đền thánh Đền thánh hay thánh thất với
Trang 4tín đồ Cao Đài Tây Ninh đã trở thành nơi tụ hội của cộng đồng, giống như ngôi đình hay chùa ở các nơi khác Ở mức độ khác nhau, cư dân từ các miền đến Tây Ninh đều tìm thấy ở đạo Cao Đài nét tương hợp với tín ngưỡng truyền thống
Từ niềm tin sâu sắc đến hành vi, sinh hoạt của tín đồ Cao Đài thể hiện vị trí của đạo Cao Đài trong cộng đồng của một bộ phận cư dân Tây Ninh, chi phối mọi sinh hoạt văn hóa tinh thần của những người dân theo đạo Văn hóa - tôn giáo trong đạo Cao Đài đã tác động đến văn hóa tinh thần của nhân dân trên địa bàn Tây Ninh, cả những người không phải là tín đồ Cao Đài Ngày nay, nói đến Tây Ninh là nói đến vùng đất của đạo Cao Đài với những sinh hoạt tôn giáo và văn hóa rất độc đáo
Cũng như nhiều tôn giáo khác với chức năng của tôn giáo, xét trên bình diện văn hóa, trong quan hệ với văn hóa, đạo Cao Đài - một tôn giáo bản địa của Việt Nam đã tiếp thu và dung hợp các yếu tố văn hóa của nhiều tôn giáo khác, vì vậy có tác động, ảnh hưởng lớn đến văn hóa tinh thần của một bộ phận nhân dân Tây Ninh Có thể xem xét, nhìn nhận các giá trị văn hóa của đạo Cao Đài trên một số bình diện cụ thể là:
Về văn hóa đạo đức:
Do đặc điểm ra đời và phát triển với những yếu tố lịch sử, văn hóa, xã hội của nó, tôn giáo Cao Đài Tây Ninh đã đưa những tiêu chí đạo đức tôn giáo vào văn hóa tinh thần của một bộ phận nhân dân Tây Ninh, đồng thời nhiều yếu tố của văn hóa đạo đức nói chung cũng thâm nhập vào đạo Cao Đài Do hòa nhập, dung hợp, mô phỏng các yếu tố của Phật giáo, Nho giáo, Thiên chúa giáo… và giáo lý đơn giản
Trang 5(không mang tín trừu tượng khái quát sâu sắc), đạo lý của đạo Cao Đài
vì vậy được một bộ phận quần chúng nhân dân Tây Ninh chấp nhận và tin theo Mặc dù về giáo lý không có tính chất triết lý sâu sắc hay trừu tượng hóa, nhưng với những qui định cụ thể, những điều răn điều cấm, lời khuyên mang ý nghĩa giáo dục đời thường đã cảm hóa người dân, đặc biệt là nông dân Nam bộ nói chung và Tây Ninh nói riêng
Mọi tôn giáo đều khuyên con người hướng tới điều thiện mà trong đạo Cao Đài lại là sự dung hòa những cái thiện của Nho, Phật, Thiên chúa giáo vv… khiến người nông dân tin theo một cách giản dị, dễ dàng… Các quan hệ ứng xử mang tính chất đạo đức, giáo dục con người quan hệ trên dưới, cha con, vợ chồng, anh em, quan hệ xóm làng…, được cụ thể hoá trong sinh hoạt văn hóa Cao Đài, vì vậy giá trị của văn hóa đạo đức nói chung cũng như văn hóa ứng xử nói riêng được phản ánh rõ nét trong sinh hoạt của đạo Cao Đài
Những giá trị đạo đức của văn hóa làng xã, văn hóa dân gian, tín ngưỡng dân gian cũng được mô phỏng, thừa kế trong sinh hoạt đạo Cao Đài nên chúng dễ đi vào tâm hồn, tình cảm của người dân, đặc biệt là người nông dân
Về văn hóa thẩm mỹ:
Đạo Cao Đài cũng đã kế thừa được ít nhiều cái chân, thiện, mỹ của văn hóa, tôn giáo nói chung Quan niệm về cái đẹp trong lễ nghi, sinh hoạt của đạo đã góp phần giáo dục nhận thức về cái đẹp trong đời sống, gắn con người với thiên nhiên Đạo Cao Đài giáo dục con người trong các mối quan hệ (con người với tự nhiên, con người với xã hội) đều phải chú ý đến giáo dục thẩm mỹ
Trang 6Trong quan hệ với thiên nhiên và với đấng siêu nhiên, sinh hoạt lễ nghi của đạo Cao Đài luôn đòi hỏi tín đồ phải kính yêu thiên nhiên và đấng tạo hóa Các hành vi, nghi lễ trong sinh hoạt tôn giáo đều nói lên quan điểm thẩm mỹ dung hợp từ các loại hình tín ngưỡng tôn giáo khác Trong quan hệ giữa người và người mà trước hết là các quan hệ trong “đạo hữu” với nhau, đạo Cao Đài cũng đề cao cái nhân, cái thiện và cái mỹ Từ ăn mặc, sắc phục, ngôn ngữ ứng sử, các hình thức sinh hoạt cộng đồng tôn giáo… Biểu hiện quan hệ và thái độ về cái đẹp được tín đồ chú ý: từ sinh hoạt mang tính chất tôn giáo ở thánh thất đến sinh hoạt mang tính chất văn hóa cộng đồng làng xã như các việc cưới xin, ma chay, lễ hội; quan hệ thành kính, nghiêm trang, chan hòa trong sinh hoạt tôn giáo đến những bữa tiệc, bữa ăn mang tính chất sinh hoạt cộng đồng… Văn hóa thẩm mỹ đương nhiên cũng chịu ảnh hưởng của văn hóa đạo đức, đồng thời tác động trở lại văn hóa đạo đức trong sinh hoạt, lễ nghi của đạo Cao Đài ở Tây Ninh
Về văn hóa nghệ thuật - kiến trúc, âm nhạc:
Văn hóa nghệ thuật nói chung và nghệ thuật kiến trúc nói riêng của đạo Cao Đài còn lưu giữ rất nhiều giá trị Kỹ thuật, tay nghề, kiến thức về kiến trúc, tạo hình, họa họa… chứng tỏ đạo Cao Đài đã thừa kế, chọn lọc và sáng tạo trên nhiều lĩnh vực Hiện nay các cơ sở thờ tự, thánh thất, đặc biệt là Tòa Thánh Cao Đài Tây Ninh là nơi thu hút khách du lịch, các nhà điêu khắc, kiến trúc tạo hình bởi những sáng tạo nghệ thuật: từ những biểu tượng “Thiên nhãn” uy nghi có sức cảm hóa lớn đến cách bài trí hoa văn và các mô típ kiến trúc, tạo hình độc đáo và đặc biệt là một quần thể hài hòa, trang nghiêm, thoáng đãng của khu Tòa Thánh hay các thánh thất có sức thu hút lớn đối với người
Trang 7theo đạo hay không theo đạo Được biết, hiện nay không khách trong nước mà cả khách ngoài nước, các nhà nghiên cứu kiến trúc, nghệ thuật về với Tòa Thánh Tây Ninh ngày một đông để tìm hiểu, nghiên cứu về nghệ thuật kiến trúc độc đáo của khu Tòa Thánh ở đây
Bên cạnh kiến trúc, tạo hình hay điêu khắc, âm nhạc trong văn hóa nghệ thuật của đạo Cao Đài cũng có nhiều giá trị lớn cần được nghiên cứu, chọn lọc, kế thừa
Âm nhạc trong sinh hoạt lễ hội Cao Đài đã phản ánh sự kế thừa âm nhạc truyền thống của dân tộc mà cụ thể là âm nhạc và các bài kinh rất gần gũi với âm nhạc và dân ca Nam bộ: Các tập kinh Thiện đạo và Thế đạo đều viết bằng chữ quốc ngữ, các giọng tụng kinh trong kinh Cao Đài đều sử dụng ba âm thanh quen thuộc của các giọng Nam
ai, Nam xuân, Đảo ngũ Dàn nhạc trong các lễ hội Cao Đài là dàn nhạc dân tộc với các nhạc cụ quen thuộc với nhân dân ta Cùng với âm nhạc dân tộc truyền thống của dân cư người Việt, âm nhạc truyền thống của cư dân Khmer cũng được chọn lọc kế thừa trong sinh hoạt lễ hội Cao Đài mà tiêu biểu nhất là múa Sayam
Như vậy, rõ ràng trong âm nhạc của lễ hội Cao Đài nói chung còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa cần được khai thác, gìn giữ và chọn lọc kế thừa
Về giá trị của văn hóa lễ hội:
Trước hết, phải thấy rằng bên cạnh lễ hội Cao Đài Tây Ninh, ở Tây Ninh hiện nay còn tồn tại rất nhiều lễ hội dân gian truyền thống và cũng lưu giữ nhiều nét đẹp, giá trị văn hóa truyền thống như hội đình, hội đền, hội miếu và đặc biệt là hội chùa gắn liền với lễ mừng năm mới (Chol Chnăm Thmây), lễ xá tội vong nhân (lễ xà Đôn-ta) và
Trang 8lễ cúng trăng (Okombok) của người Khmer là cư dân lâu đời ở Tây Ninh Lễ hội Cao Đài Tây Ninh với hình tức tổ chức khá qui củ, sầm uất, lôi kéo đa số cư dân là người theo đạo Cao Đài lâu nay đã trở thành một nét đặc trưng tiêu biểu của sinh hoạt tín ngưỡng tôn giáo và văn hóa của người dân Tây Ninh Các lễ hội Cao Đài Tây Ninh mà chúng tôi muốn nói đến ở đây là hệ thống lễ hội vừa mang ý nghĩa tôn giáo nói riêng và ý nghĩa văn hóa nói chung Hệ thống lễ hội Cao Đài Tây Ninh rất phong phú, đa dạng và khá độc đáo so với nhiều lễ hội truyền thống và lễ hội tôn giáo khác Cả phần lễ (phần mang đậm nét tín ngưỡng, tôn giáo, thờ phụng… ) cũng như phần hội (phần thiên về sinh hoạt văn hóa cộng đồng của cư dân Tây Ninh theo đạo Cao Đài) đều rất phong phú và lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống
Trước hết, phải kể đến giá trị văn hóa trong những nghi lễ tại các thánh thất, điện thờ ở địa phương và những hội lớn mang màu sắc văn hóa tôn giáo Những ngày sóc, vọng (mồng một và rằm), tại các điện thờ, thánh thất thường diễn ra các việc cúng đàn, nổi nhạc và lễ dâng tam bảo, đặc biệt là vào các ngày tam ngươn (15/1; 15/7; 15/10 âm lịch) các thánh thất, điện thờ đều treo phướn, cờ và rung chuông nhiều đợt lôi cuốn tín đồ tự nguyện đến cúng đền
Về tổ chức tiến hành hội lễ, đạo Cao Đài Tây Ninh có những nét khác biệt so với các phái đoàn Cao Đài của các địa phương khác: quy mô lớn hơn, nghi lễ phức tạp hơn, về lịch định kỳ tổ chức lễ hội cũng khác Trong lễ hội Cao Đài thì lễ vía Đức Chí Tôn và lễ vía Đức Diêu Trì Kim Mẫu là quan trọng và tiêu biểu nhất, vừa mang màu sắc của lễ hội tôn giáo vừa đan xen những yếu tố của lễ hội dân gian truyền thống Do những nét độc đáo đặc sắc và quy mô, mức độ sầm uất của
Trang 9nó, hai lễ hội này thường thu hút sự tham gia không chỉ của cư dân có đạo Cao Đài ở Tây Ninh mà còn lôi cuốn các tầng lớp cư dân ở các địa phương khác cũng như khách du lịch trong và ngoài nước
Kèm theo phần lễ bao giờ cũng có phần hội rất đông vui, long trọng: đó là các hội múa tứ linh, rước cộ Tiên, triển lãm vật phẩm, biểu biển trống Sayam và dàn nhạc dân tộc, múa võ, ăn cơm lấy lộc ở trại đường, vv… với sự tham gia của người trong và ngoài đạo
Lễ hội tại các thánh thất, điện thờ trong những ngày đại lễ hay ngày sóc, ngày vọng là nét độc đáo mang giá trị văn hóa tôn giáo đan xen; giá trị văn hóa hội lễ nói chung, hội lễ dân gian nói riêng đều được đan lồng trong lễ hội thánh thất điện thờ Điều này nói lên vì sao hội lễ Cao Đài có sức thu hút lớn đối với tín đồ và cả người ngoại đạo
Ở đấy sự tổng hợp, pha trộn của các yếu tố văn hóa Phật giáo, văn hóa Nho giáo, văn hóa Thiện chúa giáo và văn hóa dân gian truyền thống kết thành giá trị văn hóa lễ hội tổng hợp dễ có sức lôi cuốn Bên cạnh lễ hội tại các điện thờ, tòa thánh là các nghi lễ và tổ chức thờ phụng tại gia, các lễ cưới, hỏi, ma tang vv… cũng rất phong phú trong tập quán của tín đồ Cao Đài Tây Ninh Các nghi lễ này cũng chứa đựng những giá trị văn hóa về đạo đức và giáo dục nhân cách con người: tưởng nhớ, ghi công, thờ cúng đức chí tôn cùng các vị trong tam giáo (lễ Thiền đạo) và những nghi lễ thuộc về chăm lo, cầu vọng phần đời của từng con người trong đạo hữu (lễ nhân đạo)
Mỗi một gia đình theo đạo Cao Đài đều lập thiên bàn (bàn thờ Đức Chí Tôn tại tư gia) nơi trang nghiêm nhất của căn nhà để thờ Thiên nhãn; đặt các đồ tế lễ và bài kinh: lễ cúng lấy thành tâm là chính với lễ vất đơn giản (hoa quả, bình hoa, trà, rượu bên cạnh lư
Trang 10hương hoặc nến….) Lễ thức này vừa mang những nét sinh hoạt tôn giáo vừa pha trộn, kế thừa tín ngưỡng cúng tổ tiên, tưởng nhớ người thân hoặc người có công với dòng họ, làng xã vv… mà văn hóa làng xã Việt Nam vốn kết tựu lâu đời
Các lễ sinh nhật, lễ cưới, lễ tang của tín đồ Cao Đài cũng phải tuân theo những qui định chặt chẽ, tỉ mỉ và khá phức tạp của lễ thức Cao Đài
Về văn hóa gia đình của tính đồ đạo Cao Đài.
Với những qui định về lễ thức sinh hoạt khá phức tạp và cũng rất phong phú, đạo Cao Đài đã tác động đến sinh hoạt, đời sống tinh thần của các gia đình tín đồ Cao Đài Tữ những điều giản dị, dễ hiểu của tín điều giáo lý, đạo Cao Đài có ảnh hưởng lớn đến gia đình nông dân và các kiểu gia đình khác theo đạo Sự tổng hợp các yêu tố của giáo lý, điều răn, điều cấm đến cách thức bài trí và cúng tế tại gia đã thừa kế được những giá trị của văn hóa truyền thống của tín ngưỡng dân gian mà trước hết là tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên… góp phần làm cho sinh hoạt văn hóa gia đình lưu giữ, kế thừa giá trị văn hóa của gia đình Việt Nam truyền thống Các quan hệ cha mẹ - con cái; ông bà - cháu chắt; anh chị em, vợ và chồng vv… Luôn gắn bó trong những qui định và lễ thức sinh hoạt thờ phụng và ứng sử của đạo Cao Đài
Điều quan trọng ở đây là cần khẳng định những giá trị văn hóa trong đạo Cao Đài Những giá trị này có nét độc đáo ở chổ: trong các lĩnh vực văn hóa (đạo đức, thẩm mĩ, nghệ thuật, lễ hội, văn hóa gia đình vv….) đạo Cao Đài đã dung hợo được các yếu tố văn hóa truyền thống của Việt Nam với các tôn giáo mà người việt du nhập, nên những giá trị văn hóa thông thường có ý nghĩa tiếp biến văn hóa