BÀI TẬP CƠ BẢN VÀ NÂNG VẬT LÝ 6 Biên soạn : Nguyễn Đức Hiệp – Lê Cao Phan MỘT SỐ ỨNG DỤNG CỦA SỰ NỞ VÌ NHIỆT - Các chất khi co dãn vì nhiệt có thể sinh ra những lực rất lớn.. Câu 3:
Trang 1BÀI TẬP CƠ BẢN VÀ NÂNG VẬT LÝ 6 Biên soạn : Nguyễn Đức Hiệp – Lê Cao Phan
MỘT SỐ ỨNG DỤNG CỦA SỰ NỞ VÌ NHIỆT
- Các chất khi co dãn vì nhiệt có thể sinh ra những lực rất lớn
- Băng kép là hai thanh kim loại mỏng có bản chất khác nhau được tán chặt vào nhau Khi nhiệt độ
thay đổi băng kép bị cong, mặt lõm hướng về phía kim
loại có độ dãn nở ít hơn
Câu 1: Hãy giải thích :
-Tại sao giữa các toà nhà lớn thường có khe hở ?
-Tại sao các ống nước thường được nối với nhau bằng đệm cao su
-Tại sao ở các nắp của bình xăng xe thường có một lỗ rất nhỏ?
-Tại sao không nên để xe đạp ngoài nắng ?
Câu 2: Hình vẽ sau đây mô tả một rơ–le điện, nghĩa là nếu dòng điện qua rơ le quá mạnh,
làm nóng dây gây nguy hiễm thì rơ-le tự ngắt dòng điện Em hãy nêu nguyên tắc hoạt động của rơ-le này
Câu 3: Hình vẽ sau đây mô tả cấu tạo của một bàn là tự động, luôn duy trì nhiệt độ nằm
trong một khoảng xác định Dòng điện đi qua dây đốt làm nóng bàn là
a) Mô tả hoạt động của bàn là
73
Trang 2BÀI TẬP CƠ BẢN VÀ NÂNG VẬT LÝ 6 Biên soạn : Nguyễn Đức Hiệp – Lê Cao Phan
NHIỆT KẾ – NHIỆT GIAI
Để đo nhiệt độ, ta dùng nhiệt kế
Nhiệt kế thường dùng hoạt động dựa trên hiện tượng dãn nở
vì nhiệt của các chất khí, lỏng, rắn
- Nhiệt kế khí (ứng dụng sự dãn nở của chất khí ) chỉ được sử
dụng trong nghiên cứu khoa học , không được sử dụng rộng rãi
trong cuộc sống
- Nhiệt kế chất lỏng (ứng dụng sự dãn nở của chất lỏng như
rượu, thủy ngân…) được sử dụng rộng rãi để đo nhiệt độ môi
trường thân nhiệt…
- Nhiệt kế kim loại (ứng dụng sự dãn nở của kim loại) được
dùng để đo nhiệt độ cao
Câu 1: Em hãy cho biết đặt mắt như thế nào thì đọc đúng số chỉ của nhiệt kế :
Câu 2: Hãy điền các từ nhiệt độ, nhiệt kế, nhiệt giai vào các chỗ trống cho phù hợp :
Để đo……….người ta dùng các lọai nhiệt kế khác nhau như
………thủy ngân, ………rượu, ………kim lọai Ở Việt Nam sử dụng
………Xenxiut, phần lớn ở các nước nói tiếng Anh thì sử dụng ……… Farenhai
Câu 3: Bạn A bị sốt cao Bạn B dùng tay sờ vào trán bạn A
-Bạn B thấy trán bạn A lạnh hay nóng ?
-Bạn A thấy bạn B lạnh hay nóng ?
76
Trang 3BÀI TẬP CƠ BẢN VÀ NÂNG VẬT LÝ 6 Biên soạn : Nguyễn Đức Hiệp – Lê Cao Phan
Làm lại các nội dung trên nếu hai bạn bị sốt như nhau Từ đó em rút ra kết luận để
đo chính xác nhiệt độ cơ thể ta phải làm gì ?
Câu 4: Khi đo nhiệt độ chất lỏng, người ta khuyên phải tuân thủ một số các quy tắc sau,
em hãy cho biết lý do :
A-Bầu nhiệt kế phải nhúng hoàn toàn vào trong lòng chất lỏng
B-Không nên đọc ngay mà phải chờ một thời gian sau thì mới đọc nhiệt độ
C-Không nên rút nhiệt kế ra khỏi chất lỏng rồi mới đọc
D-Không nên để nhiệt kế chạm bình
E-Không dùng nhiệt kế để khuấy chất lỏng
Câu 5: Trong nhiệt giai Farenhai, nhiệt độ của nước đá đang tan là 320F, của hơi nước đang sôi là 2120F Nhiệt độ trên nhiệt kế y tế từ 340C đến 420C thì tương ứng với nhiệt độ bao nhiêu trên nhiệt giai Farenhai ?
Chú ý: Thủy ngân rất độc vì vậy nếu nhiệt kế thủy ngân bị vỡ, phải báo
cáo ngay với giáo viên Không được đùa với các giọt thủy ngân !
Câu 6: Tại sao phía đầu trên của nhiệt kế thủy
ngân hay nhiệt kế rượu thường phình ra?
Câu 7: Một nhiệt kế sau một thời gian sử dụng có hiện
tượng sau : các vạch rượu bị đứt đọan Em hãy cho biết tại sao và cách phòng tránh
Câu 8: Hãy điền các giá trị sau đây vào cột bên phải cho
phù hợp : 60000C ; 370C ; 420C ; -880C
Đối tượng Nhiệt độ
Bề mặt Mặt Trời Nhiệt độ thấp nhất trên thế giới (Vostock-Nga)
Nhiệt độ trong lò ấp trứng Ngày nóng nhất ở Việt Nam (Đo được trong bóng râm)
77
Trang 4BÀI TẬP CƠ BẢN VÀ NÂNG VẬT LÝ 6 Biên soạn : Nguyễn Đức Hiệp – Lê Cao Phan
78
HƯỚNG DẪN
Câu 1: Phải đặt mắt theo phương nằm ngang
Câu 2: Nhiệt độ, nhiệt kế, nhiệt kế, nhiệt kế, nhiệt giai, nhiệt giai
Câu 3: B thấy trán bạn A nóng Còn A thấy tay bạn B lạnh Cách lấy nhiệt độ này không
chính xác, phụ thuộc vào trạng thái từng người Vì vậy, để đo chính xác nhiệt độ cơ thể, phải dùng nhiệt kế
Câu 4:
Câu 5: 340C = 320F + (34 × 1,80F) = 95,20F
420C = 320F + (42 × 1,80F) = 107,60F
Câu 6: Chỗ phình ra để chứa lượng khí còn dư khi cột thủy ngân (hoặc rượu) lên cao tránh
vỡ ống nhiệt kế
Câu 7: Không khí ở phần trên đã lọt xuống phía dưới Một phần do chất lượng của nhiệt
kế, phần khác do cách sử dụng Khi sử dụng nhiệt kế rượu cần lưu ý :
-Không nên vẩy nhiệt kế quá mạnh
-Không dùng nhiệt kế rượu để nhiệt độ quá cao, khiến cột rượu dâng lên chỗ phình, khi cột rượu xuống trở lại thì không khí đã lọt vào cột
Câu 8:
Bề mặt Mặt Trời 60000C
Nhiệt độ thấp nhất trên thế giới -880C
Nhiệt độ trong lò ấp trứng 370C
Ngày nóng nhất ở Việt Nam 420C
Trang 5BÀI TẬP CƠ BẢN VÀ NÂNG VẬT LÝ 6 Biên soạn : Nguyễn Đức Hiệp – Lê Cao Phan
Ngoài nhiệt kế thủy ngân, rượu người ta còn các nhiệt kế sau :
-Nhiệt kế kim loại : dựa trên sự dãn nở của kim loại,
thường dùng để đo nhiệt độ cao
-Nhiệt kế bán dẫn : dựa vào hiệu ứng nhiệt của chất bán
dẫn có độ nhạy và độ chính xác cao
-Nhiệt kế khí : dựa vào hiện tượng dãn nở của chất khí khi
nhiệt độ thay đổi, ít được sử dụng rộng rãi trong thực tế, chủ yếu dùng trong phòng thí nghiệm, phục vụ công tác nghiên cứu
1- Nếu ở nhà có tủ lạnh, em hãy do nhiệt độ ở các ngăn khác nhau từ đó tìm hiểu xem phải chứa loại thực phẩm nào cho phù hợp với nhiệt độ từng ngăn
2- Cách làm một nhiệt kế khí đơn giản : Dùng màng cao su bịt kín miệng bình thủy tinh
Lấy sợi thép uốn bao quanh miệng bình đồng thời uốn thành một lỗ nhỏ làm điểm tựa để kim quay Đầu kia của kim tựa trên màng cao su Khi nhiệt độ tăng, chất khí trong bình nở ra, đẩy màng cao su lên, đầu kim chuyển động xuống dưới
79
Trang 6BÀI TẬP CƠ BẢN VÀ NÂNG VẬT LÝ 6 Biên soạn : Nguyễn Đức Hiệp – Lê Cao Phan
b) Nếu muốn tăng nhiệt độ của bàn là thì ta phải điều chỉnh ốc theo hướng nào?
Câu 4: Các thợ điện có kinh nghiệm chỉ cần nhìn vào đường dây là có thể biết nơi nào
dùng điện nhiều hay ít Điều này có cơ sỡ hay không ?
Câu 5: Em hãy tìm hiểu các nguyên tắc sử dụng bình ga
trong gia đình và trao đổi với bạn bè để cùng nhau phòng tránh nguy hiểm
Câu 6: Em hình dung em là kỹ sư chế tạo động cơ xe hơi
Em hãy trình bày nguyên tắc chọn lựa vật liệu để động cơ hoạt động tốt ở mọi nhiệt độ
HƯỚNG DẪN
Câu 2: Dòng điện có cường độ mạnh đi qua làm băng kép nóng lên, bị cong, lò xo đẩy hệ
thống lên làm ngắt mạch điện
Câu 3: a) Khi nhiệt độ tăng, băng kép cong lên làm ngắt mạch điện Khi nhiệt độ bàn là
hạ xuống, băng kép thẳng, nối mạch làm dòng điện đi qua bàn là, đốt nóng bàn là lên Vì vậy nhiệt độ bàn là được duy trì ổn định trong một phạm vi nào đó
b) Để hạ nhiệt độ ổn định của bàn là, ta hạ thanh đàn hồi xuống Khi đó, chỉ cần nhiệt độ tăng một ít, băng kép đã cong và ngắt mạch điện Ngược lại, để tăng nhiệt độ ổn định cho bàn là thì ta xoay cho vít đi lên để thanh đàn hồi lên cao
Câu 4: Dòng điện qua dây dẫn càng mạnh thì nhiệt độ của dây càng tăng, khiến dây bị
dãn nở và võng xuống
74
Trang 7BÀI TẬP CƠ BẢN VÀ NÂNG VẬT LÝ 6 Biên soạn : Nguyễn Đức Hiệp – Lê Cao Phan
Câu 5: Không để bình ga gần lửa, ở nơi có nhiệt độ cao, không để ánh sáng Mặt Trời
chiếu trực tiếp vào bình ga
Câu 6: Sau một thời gian hoạt động, nhiệt độ các bộ phận của động cơ sẽ khác nhau, Các
bộ phận chịu nhiệt cao nở nhiều hơn các bộ phận có nhiệt độ thấp Vì vậy phải tính toán vật liệu sao cho khi động cơ hoạt động ở những nhiệt độ khác nhau, các bộ phận vẫn hoạt động ăn khớp nhau, không cản trở lẫn nhau
Vật liệu thân máy bay phải chịu các nhiệt độ rất khác nhau :
Ở mặt đất là nhiệt độ bình thường khoảng từ 200C đến 300C, khi lên đến độ cao trên 10 km thì nhiệt độ thấp hơn 00C Còn khi bay với vận tốc lớn hơn vận tốc âm thanh, do ma sát với không khí mà nhiệt độ đầu mũi có thể đến 1530C, ở cánh là
1300C, thân là 1160C Trong những điều kiện như thế, vật liệu chế tạo máy bay vẫn phải bảo đảm độ bền, không bị rạn nứt
do hiện tượng co dãn vì nhiệt
Ở trong các căn phòng hay trong xe ô-tô, tại sao máy lạnh thường để ở phía trên cao, còn máy sưởi thì để phía dưới thấp ?
Ý kiến của em như thế nào ?
75