+ Cùng với các hiệu ứng, giáo viên cũng nên chọn những hình nền đơn giản, sáng và phù hợp với bài dạy để thể hiện nội dung một cách rõ ràng + Tránh lạm dụng các tư liệu vào bài giảng, b[r]
Trang 1BÀI THU HOẠCH BỒI DƯỠNG THƯỜNG XUYÊN
NĂM HỌC 2014- 2015 NỘI DUNG 3
Họ và tên: ĐỖ DƯƠNG TUYÊN
Sinh ngày: 04/11/1985
Đơn vị công tác: Trường THCS Sơn Tinh
Trình độ chuyên môn: Đại học – Ngành Ngữ Văn
Tổ chuyên môn: Tổ Xã hội
Nhiệm vụ được giao: Giảng dạy lịch sử 6,8
Theo kế hoạch bồi dưỡng thường xuyên của bản thân năm học
2014-2015, qua việc nghiên cứu, học tập BDTX nội dung 3 tôi xin báo cáo kết quảbồi dưỡng thường xuyên như sau:
1 Nội dung bồi dưỡng:
1.1 Nội dung modul THCS 7: Hướng dẫn tư vấn học sinh THCS
1.2 Nội dung modul THCS 8: Phương pháp và kĩ thuật hướng dẫn, tư vấn chohọc sinh THCS
1.3 Nội dung modul THCS18: Phương pháp dạy học tích cực
1.4 Nội dung modul THCS 19: Dạy học với CNTT
2 Thời gian bồi dưỡng: từ tháng 9 năm 2014 đến tháng 4 năm 2015
3 Hình thức bồi dưỡng: tự bồi dưỡng
- Là quá trình tác động có chủ định của chủ thể đến quá trình phát triển
tự nhiên của đối tượng được hướng dẫn/ giúp đỡ nhằm làm cho người đó hiểu,chấm nhận và sử dụng được nhũng năng lực, khả năng và những mối quan tâmcủa mình trong việc đạt đến những mục tiêu phải thực hiện
Trang 2- Là chỉ bảo, dẫn dắt, cho biết phương hướng, cách thức tiến hành mộthoạt động nào đó
b Tư vấn:
- Là quá trình tác động có định hướng cả người tư vấn nhằm đưa ranhững gợi mở, định hướng, các phương án giải quyết khác nhau Trên cơ sở đó,người được tư vấn có thể tự tin lựa chọn phương án, các giải quyết tình huốngphù hợp với bản thân, nhằm giải quyết những khó khăn của nhiệm vụ đặt ra
- Tư vấn là tiến trình tương tác giữa người tư vấn và người được tư vấn,trong đó người tư vấn sử dụng những kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp của mìnhgiúp người được tư vấn thấu hiểu hoàn cảnh của mình và tự giải quyết vấn đềcủa mình
4.1.2 Các giai đoạn tư vấn cho học sinh:
Quá trình tư vấn có thể chia thành năm giai đoạn Có thể có nhiều cách chia,cách gọi tên khác nhau, song nhìn chung đều giống nhau theo mô hình chungnhất là mô hình năm giai đoạn, nhằm đảm bảo mục đích, định hướng của cuộctrao đổi và xác định hiệu quả của quá trình tư vấn Đây là một mô hình thôngdụng, tổng hợp tất cả các kĩ năng có thể để cấu trúc các ca tư vấn Chúng ta cóthể tập hợp tất cả các thông tin cần thiết cho việc đánh giá tình huống qua cácbước của mô hình này
- Giai đoạn 1: Thiết lập mối quan hệ
Xây dựng mối quan hệ tốt trong tư vấn học sinh là một khâu quan trọngthen chốt Nếu không có mối quan hệ tốt với các em, đóng vai trò như cây cầuthì các em không dễ dàng nói ra vấn đề của mình và hai bên không thể trao đổiđược Một mối quan hệ tốt không tự nhiên mà có, đó phải là một quá trình kiếntạo, đòi hỏi tinh thần nghiêm túc, sự chân thành và vốn kiến thức phong phú củangười tư vấn Mặc dù đòi hỏi những cố gắng, nhưng khi một mối quan hệ tốtđược thành lập, nó sẽ giúp tiết kiệm được thời gian và công sức trong quá trình
tư vấn
- Giai đoạn 2: Tập hợp thông tin, đánh giá và xác định vấn đề
Mục đích của giai đoạn này là tìm hiểu những mối quan tâm chủ yếu của họcsinh, xác định những mặt mạnh, những hạn chế sẽ ảnh hưởng đến khả năng giảiquyết vấn đề của các em
Trang 3Để đạt được mục đích trên, thầy cô cần tìm hiểu hoàn cảnh của học sinh,gồm cả môi trường xã hội, giáo dục, gia đình, tình cảm, thể chất, tâm lí Sau khitập hợp các thông tin này, thầy cô và các em cùng đánh giá hoàn cảnh hiện tại vàhợp tác làm việc để xác định phạm vi vấn đề cụ thể cần giải quyết.
Thầy cô cần phải khai thác được những sự kiện của hoàn cảnh hoặc vấn
đề và xác định những cảm xúc của học sinh về các sự kiện đó Những sự kiệnđược các thầy cô khai thác thông qua việc sử dụng các kĩ năng khuyến khích,đặt câu hỏi, diễn đạt lại và phản ánh cảm xúc Nếu sẵn sàng lắng nghe câuchuyện một cách cụ thể, chi tiết, thầy cô sẽ dễ dàng làm sáng tỏ vấn đề Và chỉkhi vấn đề đã được xác định, thầy cô và các em mới có thể đi đến can thiệp, cóphương pháp phù hợp
Đây là giai đoạn mà người thầy, người cô làm công tác tư vấn cần vậndụng linh hoạt, thuần thục các kĩ năng khai thác, xử lí thông tin, trong đó lắngnghe và đặt câu hỏi là hai kĩ năng có vai trò đặt biệt quan trọng Kết thúc bướcnày, hai bên đã có thể thấy được bứ tranh toàn cảnh, đầy đủ, trung thực vềnhững vấn đề các em đang gặp phải
- Giai đoạn 3: Hỗ trợ để học sinh tìm kiếm các giải pháp và lựa chọn giảipháp phù hợp
Mục tiêu nổi bật của bước này là giáo viên cùng học sinh cuar mình đưa
ra hệ thống các giải pháp có thể thực hiện được và trợ giúp các em lựu chọn giảipháp tối ưu nhất
Trong giai đoạn này, người giáo viên giữ vai trò giúp đỡ các em hìnhthành và cải thiện kĩ năng giải quyết vấn đề để các em có thể sủ dụng trong suốtphần còn lại của cuộc đời Nếu các em bỏ qua các khả năng hoặc lực chọn rõ rệttrong khi động não để tìm các giải pháp thì nhà tư vấn có thể gợi ý, nhưng vẫnphải luôn lắng nghe và ghi nhận giải pháp của các em trước
Trên cơ sở thực trạng vấn đề đã được làm sáng tỏ, giáo viên và học sinhcần định hướng đến các giải pháp để giải quyết vấn đề Ở đây thầy cô cần chú ýkhông nên tự mình đưa ra các giải pháp cho các em Trong đều kiện tối ưu nêntóm lược lại các vấn đề, trên cơ sở đó, đề nghị các em tự đưa ra các giải pháp đểcải thiện tình trạng của mình Trong trường hợp giáo viên đã sử dụng nhiều biệnpháp nhưng các em vẫn không thể tự đưa ra giải pháp thì ta có thể đưa ra một sốgợi ý
Trang 4- Giai đoạn 4: Trợ giúp học sinh thực hiện giải pháp
Cùng với giải pháp hợp lí mà các em đã chọn, sự trợ giúp, hướng dẫncủa giáo viên có ảnh hưởng rất lớn đến kết quả tư vấn Trong tiến trình thực thicác giải pháp, giáo viên vẫn cần phải theo dõi quá trình thực hiện theo định kì đểkịp thời phát hiện và xử lí những khó khăn mới nảy sinh trong tiến trình thựchiện Quá trình trợ giúp việc thực hiện kế hoạch có thể diễn ra trong một quãngthời gian tương đối dài, ở đây nổ lực thực thi giải pháp của các em có vai tròquyết định nhưng sự kiểm tra và trự giúp của thầy cô có vai trò
quyết định
- Giai đoạn 5: Kết thúc ca tư vấn
Kết thúc một ca tư vấn tâm lý chính là thời điểm các em học sinh có thể
tự điều tiết và duy trì khả năng làm chủ hành vi của mình, khẳng định khả năng
tự xử lí vấn đề sau khi đã được trang bị một khung tư duy mới
4.1.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình tư vấn cho học sinh:
- Đối với cá nhân học sinh:
+ Sở thích cá nhân, sự say mê, hứng thú đối với một lĩnh vực nào đó,+ Những hiểu biết của các em đối với thế giới xung quanh,
+ Nền tảng kiến thức,
+ Cá tính, đạo đức
Đã có nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, một số đặc điểm cá nhân như sựnhiệt tình, thái độ trung thực, thân thiện, chấp nhận, không giáo điều, tư duyrộng mở, trưởng thành về tâm lí, khỏe mạnh về tinh thần, hiểu biết rộng rãi làđiều kiện rất quan trọng trong công việc tư ván thành công
- Yếu tố bên ngoài:
Đây là những yếu tố không thuộc chủ thể tư vấn tác động đến quá trình
tư vấn như: nhận thức của cha mẹ học sinh, nhà trường và xã hội về tư vấn họcđường, cơ chế, chính sách đối với cán bộ tư vấn, cơ hội được tập huấn, bồidưỡng về tư vấn tâm lí, tư vấn học đường, sự phát triển nghề tư vấn ở Việt Nam
4.1.4 Các lĩnh vực mà học sinh THCS cần tư vấn:
Với đặc trưng phát triển lứa tuổi và đời sống nhà trường THCS làm cho nộidung những khó khăn tâm lí của học sinh THCS rất đa dạng, phong phú và phức
Trang 5tạp Hiện nay, những khó khăn tâm lí cần giải quyết cho học sinh THCS baogồm:
- Khó khăn trong học tập:
+Xác định mục đích, động cơ học tập
+Hiểu và thực hiện đúng nội quy, yêu cầu trong học tập
+Xác định điểm mạnh, điểm yếu trong cách học của mình
+Lập kế hoạch định hướng cho quá trình học tập
+Thích ứng với phương pháp, nội dung giảng dạy và học tập mới
+Sắp xếp, phân phối thời gian học tập hợp lí
+Tìm kiếm và xử lí nguồn thông tin cho bài học
+Chuẩn bị bài trước khi lên lớp
+Tập trung chú ý trong học tập
+Phối hợp gữa quan sát, nghe và ghi chép bài học
+Chuẩn bị bài trước khi lên lớp
+Tập trung chú ý trong học tập
+Phối hợp giữa quan sát, nghe và ghi chép bài học
+Ghi nhớ nội dung bài học
+Phát biểu xây dựng bài
+Tham gia vào các hoạt động học tập, hoạt động ngoại khóa
+Hợp tác nhóm khi học nhóm
+Vận dụng tri thức học tập vào việc giải quyết các bài tập và thực tiễn.+Tự kiểm tra, đánh giá quá trình học tập của bản thân
- Khó khăn trong quan hệ ứng xử với thầy cô giáo:
+Trạng thái tâm lí khi giao tiếp với thầy cô giáo
+Sử dụng các phương tiện giao tiếp
+Tạo dựng mối quan hệ với thầy cô
+Ứng xử phù hợp với vị trí vai trò của mình
- Khó khăn trong cách ứng xử của bạn bè:
+Làm chủ bản thân khi giao tiếp với bạn
+Hòa dồng, thân thiện với bạn
+Giúp đở bạn cho đúng cách
+Khẳng định vị trí trong nhóm bạn
+Sử dụng các phương tiện giao tiếp
Trang 6+Tạo hứng thú khi nói chuyện với bạn
+Giữ mối quan hệ đúng mực với bạn khác giới
+Biểu lộ tình cảm với bạn khác giới
+Quan tâm đến bạn khác giới
+Cân đối giữi chuyện tình bạn khác giới và học tập
+Xây dựng tình bạn khác giới đúng mực
- Khó khăn trong quan hệ ứng xử với các thành viên trong gia đình
+Đáp ứng yêu cầu, kì vọng của bố mẹ
+Vui vẻ, hòa đồng với mọi người trong gia đình
+Cư xử phù hợp với vị trí của mình
+Quan tâm, chăm sóc đến mọi người
+Có trách nhiệm với mọi người trong gia đình
- Khó khăn trong giao tiếp với cộng đồng
+Đúng mực trong giao tiếp với những người xung quanh
+Biết cách sử dụng tốt các phương tiện giao tiếp (ngôn ngữ và phi ngônngữ)
+Hòa nhã với những người xung quanh
+Kính trên, nhường dưới
+Ngoan ngoãn, lễ phép với những người xung quanh
+Chào hỏi mọi người theo đúng vị trí của mình trong cộng đồng
+Giúp đỡ mọi người khi họ gặp khó khăn (trẻ nhỏ, người già )
+Hành vi đúng mực và có văn hóa khi tham gia các dich vụ công cộng
- Khó khăn trong vấn đề hướng nghiệp:
+Thông tin về các nghề trong xã hội
+Thông tin về thị trường lao động
+Đánh giá được năng lực, hứng thú, tính cách của bản thân
Trang 7+Kiểm tra sự phù hợp những đặc điểm của bản thân với yêu cầu củanghề
- Khó khăn trong những công việc được tập thể giao phó:
Lớp trưởng và ban cán sự lớp không tạo được uy tín trong lớp, khônggiải quyết được mâu thuẫn giữa các nhóm trong lớp có thể là nguyên nhân dẫnđến hiện tượng bạo lực học đường, khó khăn trong công việc ứng xử công bằngvới các thành viên trong lớp, khó khăn giữa quan hệ của ban cán sự lớp với cácbạn và với giáo viên (không dám báo cáo với giáo viên chủ nhiệm lớp về lỗi củacác bạn trong lớp vì sợ bị tẩy chay, cô lập)
- Khó khăn trong việc chấp hành những nội quy của nhà trường, của lớp:
Đi học tuyệt đối đúng giờ, mặc đồng phục đúng quy định, ngồi đúng vịtrí/sơ đồ mà giáo viên bố trí khi học
4.2 Nội dung modul THCS 08: Phương pháp và kĩ thuật hướng dẫn, tư vấn cho học sinh THCS.
4.2.1 Phương pháp hướng dẫn, tư vấn.
+ Bước 2: Xác định vấn đề quan tâm, khó giải quyết, ra quyết định:Đây là giai đoạn tìm kiếm vấn đề cần hỏi trong sự kiện, tình huống đã phân tích
ở bước 1 Trong một tình huống, sự kiện có thể xác định nhiều hơn vấn đề cầnhỏi
+ Bước 3: Nêu yêu cầu cần được tư vấn: Kết quả của bước này là nộidung cần được tư vấn gửi tới người tư vấn Yêu cầu tư vấn có thể được cấu trúcthành hai phần đó là mô tả hoàn cảnh và câu hỏi
- Với người tư vấn: Để trả lời chính xác những câu hỏi, đáp ứng mụcđích của người được tư vấn, người tư vấn cần tiến hành trả lời câu hỏi theo cácbước sau đây:
Trang 8+ Bước 1: Phân tích tình huống, câu hỏi cần tư vấn Mục tiêu củabước này là làm rõ người được tư vấn muốn hỏi, hiểu rõ bối cảnh, xuất hiện câuhỏi cần tư vấn, có hai khả năng xảy ra:
Nếu người tư vấn đã hiểu rõ câu hỏi, đã hiểu rõ hoàn cảnh, đủ thôngtin để đưa ra câu trả lời thì chuyển sang bước 2
Nếu người tư vấn chưa hiểu câu hỏi, chưa rõ tình huống chứa đựngcâu hỏi Người tư vấn cần trao đổi thêm với người được tư vấn để làm rõ hoặcbiết thêm thông tin làm căn cứ để đưa ra câu trả lời tốt nhất
+ Bước 2: Chuẩn bị câu trả lời: Nội dung câu trả lời phải được chuẩn
bị trước Trong trường hợp người tư vấn vẫn chưa vững tin khi trả lời, có thểtham khảo thêm ý kiến của đồng nghiệp hay nhà tư vấn khác
+ Bước 3: Trả lời: đưa ra hướng dẫn hoặc biện pháp để người được tưvấn áp dụng/ tham khảo để giải quyết vấn đề
b Tiến trình của một ca tư vấn: 5 Giai đoạn
- Giai đoạn 1: Gặp gỡ, niềm nở đón tiếp, tạo ra sự tin tưởng, cởi mở thânthiện ngay từ ban đầu
- Giai đoạn 2: Gợi hỏi thông tin, điều gì làm người được tư vấn lo lắng,vấn đề của họ là gì? Tại sao họ lại cần đến tư vấn? Đã có những giả pháp nàocho hoàn cảnh bản thân, kết quả ra sao? Họ mong muốn nhất điều gì khi đến vớingười tư vấn?
- Giai đoạn 3: Giúp đỡ để người được tư vấn hiểu rõ hơn hàn cảnh củabản thân, từ đó cùng nhau thảo luận và lựa chọn những giải pháp phù hợp
- Giai đoạn 4: Giải thích cho người được tư vấn hiểu rõ hơn giải pháp mà
họ đã lựa chọn, cũng như những điều cần lường trước khi lựa chọn giải phápnày
- Giai đoạn 5: Gặp lại: Tư vấn không bó hẹp trong một lần gặp gỡ, vì vậysau mỗi lần gặp gỡ người tư vấn cần tóm tắt nội dung cơ bản đã trao đổi, nhắcnhở người được tư vấn suy nghĩ, hành động và nếu cần thiết phải gặp lại thì cầndặn dò, hẹn với họ để họ yên tâm hơn
c Các hình thức tư vấn:
- Hướng dẫn/ tư vấn trực tiếp: Mặt đối mặt
- Hướng dẫn/ tư vấn gián tiếp: Qua điện thoại, thư từ, mạng
- Hướng dẫn/ tư vấn cá nhân: Giữa hai người với nhau
Trang 9- Hướng dẫn/ tư vấn cộng đồng: Nói chuyện về truyền thống, học nộiquy nhà trường, phương pháp học tập bộ môn, giao lưu giữa các khối, lớp.
4.2.2 Những kĩ thuật cơ bản trong hướng dẫn tư vấn học sinh:
a Một số điều kiện để thực hiện các kĩ thuật tư vấn được hiệu quả:
Khi tư vấn, chúng ta không chỉ sử dụng từng kĩ thuật tư vấn riêng lẻ màthường có sự kết hợp giữa các kĩ thuật
Đối với các thầy cô chưa có kinh nghiệm trong việc tư vấn, việc luyệntập các thao tác của một kĩ thuật hay việc lồng ghép vài kĩ thuật cùng một lúc sẽrất lúng túng Vì vậy, rất cần có thời gian cùng với những phẩm chất cần thiếtcủa nhà tư vấn để có thể rằng luyện thành thục các kĩ thuật tư vấn, nhất là vớiđối tượng là học sinh THCS – đang trong thời kì phát triển mạnh mẽ, với rấtnhiều sự biến đổi trong tâm – sinh lí rất đa dạng và phức tạp
Có nhiều cách phân loại các kĩ thuật sử dụng trong tư vấn:
- Cách 1: Chia thành các kĩ thuật sau:
+ Tóm lược, tóm tắt + Khuyến khích, động viên
+ Thảo luận vấn đề nhạy cảm + Khen thưởng
+ Tập trung chú ý vào một điểm + Làm mẫu
- Cách 2: Chia thành các kĩ thuật sau:
+ Thu thập thông tin + Giao tiếp bằng lời
Trang 10b Những yêu cầu đối với giáo viên THCS trong vai trò là người hướng dẫn, tư vấn cho học sinh:
- Có hiểu biết về bản thân tốt (cảm xúc, trải nghiệm, sở thích, quanđiểm )
- Là người cân bằng và phát triển đầy đủ về mặc tình cảm
- Phải biết nhận định các vấn đề về bệnh tinh thần, gia đình, hành hạ trẻem
- Biết chấp nhận,không phê phán
- Hiểu một cách sâu sắc về vấn đề và bản thân người cần được tư vấn
- Hạn chế nói tối đa, nghe nhiều hơn nói
- Không cho lời khuyên một cách áp đặt, can thiệp quá sâu vào vấn đề,không bảo người được tư vấn phải làm những gì, không mang tính hình thức (tưvấn để mà có), tư vấn không phải là phê phán, xét đoán
- Biết lắng nghe và giao tiếp với người được tư vấn một cách am hiểu và
- Có khả năng dung hòa và thỏa thuận được với các bên xung đột
- Có khả năng áp dụng lí thuyết vào công việc thực tế
c Các phẩm chất, thái độ cần có của một người hướng dẫn, tư vấn cho học sinh THCS:
- Nắm vững về lĩnh vực tư vấn
- Tin tưởng, trân trọng sở thích và khả năng của học sinh
Trang 11- Biết lắng nghe, chia sẻ, thân thiện thương yêu con người.
- Kiên trì, khách quan
- Chân thật, tế nhị, khéo léo
- Công bằng, không vụ lợi
- Khoan dung, độ lượng
4.3 Nội dung modul THCS 18: Phương pháp dạy học tích cực
4.3.1 Phương pháp dạy học tích cực (PPDH tích cực):
- Là một thuật ngữ dùng để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theohướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợpvới đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rènluyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lạiniềm vui, hứng thú học tập cho học sinh
4.3.2 Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực:
a Dạy học tích cực phát huy tính tự tin, tích cực, chủ động, sáng tạo
thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh
Trong phương pháp dạy học tích cực, người học - đối tượng của hoạt động
"dạy", đồng thời là chủ thể của hoạt động "học" - được cuốn hút vào các hoạtđộng học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phánhững điều mình chưa rõ chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức đãđược giáo viên sắp đặt Dạy theo cách này thì giáo viên không chỉ giản đơntruyền đạt tri thức mà còn hướng dẫn hành động, người học trực tiếp quan sát,thảo luận, làm thí nghiệm, giải quyết vấn đề đặt ra theo cách suy nghĩ của mình,
từ đó nắm được kiến thức, kỹ năng, phương pháp mới,…Chương trình dạy họcphải giúp cho từng học sinh biết hành động và tích cực tham gia các chươngtrình hành động của cộng đồng
b Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp học tập và phát huy năng lực
tự học của học sinh
Phương pháp tích cực xem việc rèn luyện phương pháp học tập cho họcsinh không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là một mụctiêu dạy học Phải quan tâm dạy cho học sinh phương pháp học ngay từ bậc Tiểuhọc Trong các phương pháp học thì cốt lõi là phương pháp tự học Nếu rènluyện cho người học có được phương pháp, kĩ năng, thói quen, ý chí tự học thì
sẽ tạo cho họ lòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi con người, kếtquả học tập sẽ được nhân lên gấp bội Đây là sự chuyển biến từ học tập thụ độngsang tự học chủ động của học sinh
c Dạy học phân há kết hợp với hợp tác