Đề tài phép biện chứng về mâu thuẫn và vận dụng phân tích mâu thuẫn biện chứng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở việt nam hiện

động lực của sự phát triển * Mâu thuẫn là hiện tượng khách quan, phố biến - Mâu thuẫn biện chứng mang tính khách quan vì mọi sự vật trong tự nhiên, xã hội và tư duy không phải là cái gì

HOC VIEN NGAN HANG CHUONG TRINH CU NHAN CHAT LUONG CAO

TIEU LUAN MON HOC:

NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN

Dé tai: Phép biện chứng về mâu thuẫn và vận dụng phân tích mâu thuẫn biện chứng trong nên kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở

Việt Nam hiện nay

Giảng viên hướng dẫn: T.S Đào Thị Hữu

Học sinh thực hiện : Đàm Thị Ngoc Linh

Mã sinh viên :22A4050071

MỤC LỤC

nh 3

em e2 6n 3

TNO 4 =e V/V \ >) ẻ ằ ằ Ặaaaaa a 4

I Lý luận chung nhát về mâu thuẫn - LG 21 121121112111 111 1111121112111 111 111111111 xxx 4

1 Các khái niệm cơ bản - - - T11 2111211111111 1 SE nh TT Tk nnk nnkk n nên 4

2 Nội dung quy luật thống nhát và đấu tranh giữa các mặt đối lập - - 5: 4

3 Ý nghĩa phương pháp luận -. C11 E1 115112111111111111 111111 1111111111111 1t Hành 9

II Những mâu thuẫn phát sinh trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường theo

1 Mâu thuẫn trong mối quan hệ biện chứng giữa kinh tế và chính trị -:-¿ 10

2 Mâu thuẫn giữa trong mối quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ

3 Mau thuẫn giữa kinh tế thị trường với mục tiêu xây dựng con người XHƠN 15

PHẢN I:

LOI NOI DAU

Mau thuan là một hiện tượng khách quan có trong tất cả các lĩnh vực tự

nhiên xã hội, và tư duy của con người Trong hoạt động kinh tế thì mâu thuẫn

cũng mang tính phô biến, chăng hạn như cung và câu, tích luỹ và tiêu dùng, tính chất kế hoạch hoá của từng xó nghiệp, công ty với tính tự phát vô chính phủ của

nên sản xuất hàng hoá , mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất Mâu thuẫn từ khi sự vật xuất hiện cho đến khi sự vật kết thúc Trong mỗi sự vật,

mâu thuẫn hình thành không phải chỉ có một mà có thể có nhiều mâu thuẫn Mâu thuẫn này mất đi thì mâu thuẫn khác lại hình thành

Trong sự nghiệp đối mới đất nước ta do Đảng lãnh đạo đã giành được nhiều thắng lợi và bước đầu mang tính chất quyết định, quan trọng trong quá trình chuyển đổi nên kinh tế quan liêu bao cấp sang nên kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa Trong những chuyên biến đó ta đã đạt được nhiều thành công nhưng cũng không ít những mâu thuẫn làm kìm hãm sự phát triển của công cuộc đối mới Vì vậy phải có những biện pháp giải quyết để thúc đấy nền kinh tế phát triển Với những ham muốn tìm hiểu thêm về nên kinh tế của đất nước ta cũng như những bức xúc và những van đề cần giải quyết trong nên kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tôi chọn đẻ tài “Phép biện chứng về mâu thuẫn và vận dụng phân tích mâu thuẫn biện chứng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay”

PHAN IL:

GIAI QUYET VAN DE

I Lý luận chung nhất về mâu thuẫn

1 Các khái niệm cơ bản

Kế thừa một cách có phê phán tất cả những thành tựu có giá trị nhất trong

toàn bộ lịch sử hơn 2000 năm của triết học, dựa trên những thành quả mới nhất của khoa học hiện đại (cả khoa học tự nhiên lẫn khoa học xã hội và nhân văn),

khái quát thực tiễn thời đại mình, C.Mác và Ph Ángghen đã phát triển học

thuyết mâu thuẫn biện chứng lên một tâm cao mới

Nội dung quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập được làm

Air? 66

sáng tỏ thông qua một loạt những phạm trù cơ bản như “mặt đối lập”, “mâu thuẫn

95 66 95 66

biện chứng”, “sự thống nhất của các mặt đối lập” “sự đấu tranh của các mặt đối

lập”

- Mặt đôi lập: Các đặc điểm, các thuộc tính, các tính quy định thuộc về

cùng một SV, HT ở cùng một bản chất, nhưng có khuynh hướng vận động biến đối ngược chiều nhau

- Mâu thuẫn biện chứng: sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

- Sự thốn nhất của các mặt đối lập: sự nương tựa nhau, cùng tồn tại không thể tách rời nhau của các mặt đối lập

- Sự đấu tranh của các mặt đối lập: sự tác động qua lại lẫn nhau giữa các

mặt đối lập theo khuynh hướng bài trừ và phủ định lẫn nhau

2 Nội dung quy luật thông nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập

Mâu thuẫn là nguôn gốc động lực của sự phát triển

* Mâu thuẫn là hiện tượng khách quan, phố biến

- Mâu thuẫn biện chứng mang tính khách quan vì mọi sự vật trong tự

nhiên, xã hội và tư duy không phải là cái gì hoàn toàn thuần nhất mà là một hệ

thống các yếu tố, các mặt, các khuynh hướng trái ngược nhau, liên hệ hữu cơ với

nhau, tạo nên những mâu thuân vôn có của sự vật Như vậy mâu thuân không do

ai sáng tạo ra, không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người Nó là cái

vốn có của sự vật

- Mâu thuẫn biện chứng mang tính phô biến, tổn tại trong cả tự nhiên,

xã hội và tư duy Không có sự vật nào không có mâu thuẫn, mâu thuẫn này mất đi

thì mâu thuẫn khác xuất hiện, từ đó sự vật phát triển không ngừng

Chăng hạn, xã hội loài người có những mâu thuẫn phức tạp đó là mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng: giữa các giai cấp đối kháng: giữa chủ nô và nô lệ, nông dân và địa

chủ, tư sản và vô sản

* Su thong nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

- Sự thống nhất của các mặt đối lập: Hai mặt đối lập tạo thành mâu thuẫn

biện chứng tôn tại trong sự thông nhất với nhau “Sự thống nhất của các mặt đôi lập” chỉ sự nương tựa nhau cùng tồn tại không thể tách rời của các mặt đôi lập Không có mặt này thì cũng không có mặt kia và ngược lại

Chăng hạn, lực lượng sản xuất — quan hệ sản xuất trong phương thức sản xuất Khi lực lượng sản xuất phát triển thì quan hệ sản xuất cũng phát triển Hai điêu kiện này chính là điểu kiện tiền đề cho sự phát triển của phương thức sản

xuất

- Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập: Sự thống nhất của các mặt đối lập

trong cùng một sự vật hiện tượng không tách rời đấu tranh chuyển hoá giữa

chúng Bởi vì các mặt đối lập cùng tồn tại trong một sự vật thống nhất như một

chỉnh thê trọn vẹn nhưng không nằm yên bên nhau mà điều chỉnh chuyền hoá,

bài trừ, phủ định lẫn nhau tạo thành động lực phát triển của bản thân sự vật Sự

đấu tranh chuyến hoá, bài trừ, phủ định lẫn nhau giữa các mặt trong thế giới

khách quan thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau

Chăng hạn, lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong giai cấp có đối kháng mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất tiên tiễn với quan hệ sản xuất lạc hậu kìm hãm nó diễn ra quyết liệt và gay gắt Chỉ thông qua các cuộc cách mạng xã hội băng rât nhiêu hình thức, kê cả bạo lực mới giải quyêt nó một cách căn bản

* Quá trình hình thành và giải quyết mâu thuẫn

- Giai đoạn hình thành mâu thuẫn, biểu hiện: đồng nhất nhưng bao hàm

sự khác nhau; khác nhau bề ngoài, khác nhau bản chất, mâu thuẫn được hình

thành

- Giai đoạn phát triển của mâu thuẫn, biểu hiện: các mặt đối lập xung đột với nhau; các mặt đối lập xung đột gay gắt với nhau

- Giai đoạn giải quyết mâu thuẫn, biếu hiện: sự chuyền hóa của các mặt

đối lập, mâu thuẫn được giải quyết

Chính vi vay, Lénin khang định “sự phát triển là một cuộc đấu tranh

giữa các mặt đối lập”

Khi bàn về mối quan hệ giữa sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lap, Lénin chi ra rang: “ mặc dù thống nhất chỉ là điều kiện dé sự vật tôn tại với

ý nghĩa là chính nó, nhờ có sự thông nhất của các mặt đối lập mà chúng ta nhận

biết được sự vật, hiện tượng ton tai trong thé gidi khach quan Song ban than

của sự thống nhất chỉ là tương đối và tạm thời Đấu tranh giữa các mặt đối lập mới là tuyệt đối Nó diễn ra thường xuyên liên tục trong suốt quá trình tồn tại

của sự vật Kế cả trong trạng thái sự vật ôn định, cũng như chuyển hoá nhảy vọt

về chất Lênin viết “ sự thông nhất ( phù hợp, đồng nhất, tác dụng ngang nhau) của các mặt đối lập là có điều kiện, tạm thời, thoáng qua trong tương đối Sự đấu tranh của các mặt đối lập bài trừ lẫn nhau là tuyệt đối cũng như sự phát

triển, sự vận động tuyệt đối”

* Chuyên hóa của các mặt đối lập

- Phương thức thứ nhất: Mặt đối lập này chuyên hoá thành mặt đối lập

kia nhưng ở trình độ cao hơn xét về phương diện chất của sự vật

Ví dụ: Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong xã hội phong kiến đầu tranh chuyển hoá lẫn nhau để hình thành quan hệ sản xuất mới là quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa và lực lượng sản xuất mới ở trình độ cao hơn

- Phương thức thứ hai: Cả hai mặt đối lập chuyến hoá lẫn nhau để thành

hai mặt đôi lập mới hoàn toàn

Ví dụ: Nền kinh tế Việt Nam chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập

trung, quan liêu, bao cấp sang cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Kết luận: Bắt kỳ sự vật hiện tượng nào cũng chứa đựng trong bản thân nó

những mặt, những thuộc tính có khuynh hướng phát triển ngược chiều nhau Sự

đấu tranh chuyển hoá của các mặt đối lập trong điều kiện cụ thể tạo thành mâu

thuẫn Mâu thuẫn là hiện tượng khách quan, phố biến trên thế giới Mâu thuẫn

được giải quyết, sự vật cũng mất đi sự vật mới hình thành Sự vật mới lại nảy sinh các mặt đối lập và mâu thuẫn mới Các mặt đối lập này lại đấu tranh chuyển hoá và phủ định lẫn nhau để tạo thành sự vật mới hơn cứ như vậy mà

các sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan thường xuyên và biến đổi không ngừng Vì vậy, mâu thuẫn là nguồn gốc và động lực của mọi quá trình phát triển

Phân loại mâu thuẫn

* Mâu thuẫn bên trong — bên ngoài

Căn cứ vào quan hệ đối với sự vật được xem xét, có thể phân biệt

thành mâu thuẫn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài

- Mâu thuẫn bên trong: là sự tác động qua lại giữa các mặt, các khuynh

hướng đối lập của cùng một sự vật

- Mâu thuẫn bên ngoài: đối với một sự vật nhất định là mâu thuẫn diễn

ra trong mối quan hệ sự vật đó với các sự vật khác

Việc phân chia mâu thuẫn thành mâu thuẫn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài chỉ là sự tương đối, tuỳ theo phạm vi xem xét Cùng một mâu thuẫn nhưng xét trong mỗi quan hệ này là mâu thuẫn bên ngoài nhưng xét trong mối

quan hệ khác lại là mâu thuẫn bên trong Để xác định một mâu thuẫn nào đó là

mâu thuẫn bên trong hay mâu thuẫn bên ngoài trước hết phải xác định phạm vi

sự vật được xem xét

Mâu thuẫn bên trong có vai trò quyết định trực tiếp đối với quá trình

vận động và phát triên của sự vật Còn mâu thuân bên ngoài có ảnh hưởng đên

sự phát triển của sự vật Tuy nhiên mâu thuẫn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài

không ngừng có tác động qua lại lẫn nhau Việc giải quyết mâu thuẫn bên trong không thê tách rời việc giải quyết mâu thuẫn bên ngoài; việc giải quyết mâu thuẫn bên ngoài là điều kiện để giải quyết mâu thuẫn bên trong

* Mâu thuẫn cơ bản — không cơ bản

Căn cứ vào ý nghĩa đối với sự tồn tại và phát triển của toàn bộ sự vật,

mâu thuẫn được chia thành mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn không cơ bản:

- Mâu thuẫn cơ bản: là mâu thuẫn quy định bản chất của sự vật, quy

định sự phát triển ở tất cả các giai đoạn của sự vật, nó ton tai trong suốt quá

trình tồn tại các sự vật Mâu thuẫn cơ bản được giải quyết thì sự vật sẽ thay đổi

cơ bản về chất

- Mâu thuẫn không cơ bản: là mâu thuẫn chỉ đặc trưng cho một phương diện nào đó của sự vật, nó không quy định bản chất của sự vật Mâu

thuẫn đó nảy sinh hay được giải quyết không làm cho sự vật thay đổi căn bản về chất

* Mâu thuẫn chủ yếu — thứ yếu

Căn cứ vào vai trò của mâu thuẫn đối với sự tôn tại và phát triển của sự vật trong một giai đoạn nhất định, các mâu thuẫn được chia thành mâu thuẫn

chủ yêu và mâu thuẫn thứ yếu

- Mâu thuẫn chủ yếu: là mâu thuẫn nổi lên hàng đầu của một giai đoạn phát triển nhất định của sự vật và chỉ phối các mâu thuẫn khác trong giai đoạn

đó Giải quyết được mâu thuẫn chủ yếu trong từng giai đoạn là điều kiện cho sự vật chuyển sang giai đoạn phát triển mới.Mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn chủ

yếu có quan hệ chặt chẽ với nhau Mâu thuẫn chủ yếu có thể là một hình thức

biển hiện nổi bật của mâu thuẫn cơ bản hay là kết quả vận động tông hợp của các mâu thuẫn cơ bản ở một giai đoạn nhất định Việc giải quyết mâu thuẫn chủ yếu tạo điều kiện giải quyết từng bước mâu thuẫn cơ bản

- Mâu thuẫn thứ yếu: là những mâu thuẫn ra đời và tồn tại trong một giai đoạn phát triển nào đó của sự vật nhưng nó không đóng vai trò chỉ phối mà

bị mâu thuẫn chủ yếu chỉ phối Giải quyết mâu thuẫn thứ yếu là góp phân vào

việc từng bước giải quyết mâu thuẫn chủ yếu

* Mâu thuẫn đôi kháng — không đôi kháng

Căn cứ vào tính chất của các quan hệ lợi ích, có thể chia mâu thuẫn

trong xã hội thành mâu thuẫn đối kháng và mâu thuẫn không đối kháng

- Mâu thuẫn đối kháng là mâu thuẫn giữa những giai cấp những tập đoàn người, có lợi ích cơ bản đối lập nhau Như là: Mâu thuẫn giữa nông dân với địa chủ, giữa vô sản với tư sản,

- Mâu thuẫn không đối kháng là mâu thuẫn giữa những lực lượng xã

hội có lợi ích cơ bản thông nhất với nhau, chỉ đối lập về những lợi ích không cơ

bản, cục bộ, tạm thời Việc phân biệt mâu thuẫn đối kháng và không đối kháng

có ý nghĩa trong việc xác định đúng phương pháp giải quyết mâu thuẫn Giải quyết mâu thuẫn đối kháng phải bằng phương pháp đối kháng

II Sự cần thiết và tác dụng của thị trường tài chính

III Những mâu thuẫn phát sinh trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

1 Mâu thuẫn trong mối quan hệ biện chứng giữa kinh tế và chính trị

Theo chủ nghĩa Mác - Lênin thì kinh tế quyết định chính trị: “chính trị là

sự biểu hiện tập trung của kinh tế” Trong lịch sử phát triển xã hội loài người

không phải bao giờ cũng có vấn đề chính trị, chắng hạn trong xã hội nguyên thuỷ chưa có giai cấp, chưa có nhà nước nên cũng chưa có vẫn đẻ chính trị Từ

khi xã hội có giai cấp và nhà nước xuất hiện thì vấn đề chính trị mới xuất hiện,

bởi vấn đề chính trị là vấn dé thuộc về giai cấp và đấu tranh giai cấp Trung tâm của các vẫn đề chính trị là đấu tranh giữa các giai cấp, các lực lượng xã hội nhằm dành và giữ chính quyên Bản thân vẫn đề chính trị ra đời hoàn toàn do

kinh tế quyết định Chính trị không phải là mục đích mà chỉ là phương tiện để thực hiện mục dich kinh té, Ph.Angghen da khang định: “bạo lực chỉ là phương

tiện, còn lợi ích kinh tế trái lại là mục đích” Và trong tác phẩm “Lútvích

Phoiobac va su cao chung cua triệt học cô điện Đức” Ph.Angehen đã chỉ rõ: “đê

thoả thuận những lợi ích kinh tế thì quyền lực chính trị chỉ được sử dụng làm

một phương tiện đơn thuần”

Quyền lực chính trị là công cụ mạnh mẽ nhất đề bảo vệ chế độ xã hội Sự

thống trị về chính trị của một giai cấp là điều kiện đảm bảo cho giai cấp đó thực

hiện được sự thống trị về kinh tế Đấu tranh giai cấp về thực chất là đấu tranh về lợi ích kinh tế, được thực hiện thông qua đấu tranh chính trị Theo Ph.Angghen,

“bất cứ cuộc đấu tranh nào cũng đều là đấu tranh chính trị xét đến cùng đều xoay quanh vẫn đề giải phóng về kinh tế” Đề nhân mạnh vai trò của chính trị, V.I Lênin đã khăng định chính trị cũng chiếm vị trí quan trọng hàng đầu như

kinh tế Tuy nhiên, khăng định của Lênin không có nghĩa phủ định vai trò quyết

định của kinh tế đối với chính trị, mà muốn nhắn mạnh tác động tích cực của

chính trị đôi với kinh tế Vẫn đẻ kinh tế không thẻ tách rời vấn đề chính tri, ma

nó được xem xét, giải quyết theo một lập trường chính trị nhất định Giai cấp nào cầm quyên cũng hướng kinh tế phát triển theo lập trường chính trị của giai

cấp đó nhằm phục vụ cho mục tiêu kinh tế - xã hội nhất định Và lập trường

chính trị đúng (hay sai) sẽ thúc đây (hoặc kìm hãm) sự phát triển của nền kinh té.V.I Lénin con khang định: “không có một lập trường chính trị đúng thì một giai cấp nhất định nào đó, không thê nào giữ vững được sự thống trị của mình

và do đó cũng không thể nào hoàn thành được nhiệm vụ của mình trong lĩnh

vực sản xuất” Khi thê chế chính trị không phù hợp với yêu câu phát triển của

kinh tế thì tất yếu kinh tế sẽ mở đường cho chính chị thay đối Khi đó việc thay đối thể chế chính trị cho phù hợp với yêu câu phát triển của kinh tế là điều kiện tiên quyết để thúc đây kinh tế phát triển Như vậy chúng ta có thể khăng định

răng kinh tế và chính trị thống nhất biện chứng với nhau trên nguyên tắc kinh tế đóng vai trò quyết định Đây là cơ sở phương pháp luận quan trọng trong việc

nhận thức xã hội nói chung và nhận thức công cuộc đôi mới ở Việt Nam nói

riêng

Có thê nói từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI (12/1986) của Dang

Cộng sản Việt Nam, đất nước ta chuyên sang giai đoạn mới - giai đoạn thực