Giải thích được tác dụng dược lý, cơ chế tác dụng và tác dụng không mong muốn của các thuốc điều trị ho, thuốc làm loãng đờm, thuốc giãn phế quản.. Codein - Tác dụng + Tác dụng giảm ho +
Trang 1Tài liệu dành cho Sinh viên
M.02A.LEC.CTĐM
THUỐC ĐIỀU TRỊ HO, THUỐC LOÃNG ĐỜM VÀ THUỐC GIÃN PHẾ QUẢN
MÃ BÀI GIẢNG: LEC 8 – S2.6
- Tên bài giảng: Thuốc điều trị ho, thuốc loãng đờm và thuốc giãn phế quản
- Đối tượng học tập: BSYK giai đoạn 2
- Số lượng: 200 sinh viên
- Thời lượng: 02 tiết (100 phút)
- Địa điểm: Giảng đường
- Giảng viên: Nguyễn Thị Thanh Hà, Trần Thanh Tùng
- Mục tiêu học tập
1 Giải thích được tác dụng dược lý, cơ chế tác dụng và tác dụng không mong muốn của các thuốc điều trị ho, thuốc làm loãng đờm, thuốc giãn phế quản
1 Nội dung thuyết trình
Nội dung
Thời gian (phút)
Hoạt động của giảng viên
Hoạt động của sinh viên
1 Thuốc điều trị ho
- Ho là gì?
- Khi nào dùng thuốc giảm ho?
5
Thuyết trình có minh họa Hỏi ngỏ ngắn
Nghe, nhìn Trả lời câu hỏi
1.1 Các thuốc giảm ho
- Phân loại thuốc giảm ho
+ Giảm ho ngoại biên: mật ong, bạc hà, lidocain
+ Giảm ho trung ương:
- Alcaloid của cây thuốc phiện, dẫn xuất
- Kháng histamin H1
- Cơ chế tác dụng:
+ Thuốc giảm ho ngoại biên: giảm nhạy cảm
của các receptor gây phản xạ ho ở đường hô hấp
+ Thuốc giảm ho trung ương: ức chế trực tiếp
làm nâng cao ngưỡng kích thích của trung tâm
ho ở hành não, đồng thời có tác dụng an thần,
ức chế nhẹ trung tâm hô hấp
1.2 Codein
- Tác dụng
+ Tác dụng giảm ho
+ Tác dụng khác
15
Thuyết trình có minh họa Hỏi ngỏ ngắn
Nghe, nhìn Trả lời câu hỏi
Trang 2Tài liệu dành cho Sinh viên
- Gây nghiện: kém morphin
- Trên thần kinh trung ương: giảm đau, an
thần
- Trên tiêu hóa: táo bón, co thắt đường mật
- Trên hô hấp: ức chế hô hấp
- Tác dụng không mong muốn
+ Trên tiêu hóa
+ Trên thần kinh
+ Trên hô hấp
+ Trên hệ cơ quan khác…
- Ứng dụng trên lâm sàng
+ Giảm ho khan
+ Giảm đau
2 Thuốc làm loãng đờm
- Cơ chế tác dụng chung: tác dụng cắt đứt các cầu
nối disulfit –S–S- của các sợi mucopolysaccharid
→ làm lỏng dịch tiết của niêm mạc phế quản,
giảm độ nhớt của chất nhày, chất nhày có thể dễ
dàng di chuyển ra khỏi đường hô hấp nhờ hệ
thống lông chuyển hoặc khạc đờm
5
Thuyết trình có minh họa
Hỏi ngỏ ngắn
Nghe, nhìn
Trả lời câu hỏi
2.1 N-acetylcystein
- Tác dụng: làm loãng đờm, dùng giải độc đặc
hiệu khi ngộ độc paracetamol
- Tác dụng không mong muốn
+ Trên tiêu hóa
+ Trên hô hấp
+ Trên thần kinh
- Ứng dụng trên lâm sàng:
+ Loãng đờm
+ Giải độc paracetamol
- Lưu ý khi sử dụng: thận trọng trên bệnh nhân
tiền sử viêm loét dạ dày – tá tràng
10
Thuyết trình có minh họa hình ảnh Hỏi ngỏ ngắn
Nghe, nhìn Trả lời câu hỏi
1.2 Bromhexin
- Tác dụng: làm loãng đờm, tăng tác dụng của
kháng sinh
10
Thuyết trình có minh họa hình ảnh Hỏi ngỏ ngắn
Nghe, nhìn Trả lời câu hỏi
Trang 3Tài liệu dành cho Sinh viên
- Tác dụng không mong muốn: Rối loạn tiêu hóa,
nhức đầu, chóng mặt…
- Ứng dụng trên lâm sàng: làm loãng đờm trong
bệnh lý hô hấp có đờm nhày quánh
- Lưu ý khi sử dụng: thận trọng trên bệnh nhân
tiền sử viêm loét dạ dày – tá tràng
2 Thuốc làm giãn phế quản
2.1 Thuốc cường Beta-2 (Beta-2 agonist)
- Cơ chế tác dụng: Kích thích receptor β2 trên cơ
trơn hô hấp → giãn cơ trơn khí phế quản Tăng
khả năng chống viêm của corticoid khí dung (khi
dùng dạng khí dung)
- Phân loại
+ Tác dụng ngắn (SABA)
+ Tác dụng dài (LABA)
- Thuốc cụ thể: Salbutamol
+ Tác dụng
• Trên tử cung: giảm cơn co
• Trên hô hấp: giãn cơ trơn khí quản, giảm
tiết leukotrien, histamin…
+ Tác dụng không mong muốn
• Trên tim mạch: loạn nhịp, giãn mạch
ngoại vi…
• Trên TKTW: mất ngủ…
• Trên cơ quan khác: run cơ, tăng
glucose…
- Ứng dụng trên lâm sàng: giãn phế quản (trong
cắt cơn hen…)
20
Thuyết trình có minh họa hình ảnh
Hỏi ngỏ ngắn
Nghe, nhìn
Trả lời câu hỏi
2.2 Chất đối kháng muscarinic (Muscarinic
antagonist)
- Cơ chế tác dụng và tác dụng: đối kháng tại
receptor hệ Muscarinic, có tác dụng giãn phế
quản (chậm hơn thuốc cường Beta-2), thường
dùng phối hợp với thuốc cường Beta-2
- Phân loại
15
Thuyết trình có minh họa hình ảnh
Hỏi ngỏ ngắn
Nghe, nhìn
Trả lời câu hỏi
Trang 4Tài liệu dành cho Sinh viên
+ Tác dụng ngắn (SAMA)
+ Tác dụng dài (LAMA)
- Thuốc cụ thể: ipratropium
+ dẫn xuất amin bậc 4, dùng đường hít, hầu như
không được hấp thu, ít gây tác dụng không mong
muốn toàn thân
+ Tác dụng giãn phế quản chậm và không mạnh
bằng SABA, thường chỉ được phối hợp sử dụng
khi các thuốc SABA không đủ mạnh hoặc có tác
dụng phụ nặng
+ Có tác dụng trong điều trị bệnh phổi tắc nghẽn
mạn tính
+ Tác dụng không mong muốn: khô miệng, buồn
nôn, táo bón, đau đầu
+ Ứng dụng lâm sàng: giãn phế quản (trong hen
phế quản…)
2.3 Theophylin
- Cơ chế tác dụng: giảm co thắt và tăng giãn khí
phế quản
- Tác dụng: kích thích hô hấp, kích thích tim
mạch, kích thích TKTW, giãn cơ trơn đường mật,
niệu quản…
- Tác dụng không mong muốn: loạn nhịp, nhịp
nhanh, tụt huyết áp, đau đầu, chóng mặt, kích
động, co giật, rối loạn tiêu hóa…
- Ứng dụng lâm sàng: giãn phế quản (ngày nay ít
dùng)
15
Thuyết trình có minh họa hình ảnh
Hỏi ngỏ ngắn
Nghe, nhìn
Trả lời câu hỏi
2 Vật liệu minh họa (tình huống, hình ảnh, video clip ):
2.1.Tình huống: không
2.2 Hình ảnh:
Trang 5Tài liệu dành cho Sinh viên
Hình 1 Cơ chế tác dụng của thuốc cường Beta-2, thuốc kháng muscarinic, theophylin
(Nguồn gốc: Katzung (2018) Basic and clinical pharmacology 14th edition, 350)
2.3 Video clip: không
3 Phương tiện, công cụ dạy-học
- Máy tính, projector
4 Tài liệu học tập
- Handout bài giảng
- Dược lý học tập 2 (2009), Chủ biên: GS.TS Đào Văn Phan, NXB Giáo dục, trang 102
5 Tài liệu tham khảo
- Goodman & Gilman’s the pharmacological basis of therapeutics 13th edition - McGraw-Hill (2018)
- Basic and clinical Pharmacology 14th edition – Katzung (2018)
6 Danh sách giảng viên tham gia giảng dạy
TS Nguyễn Thị Thanh Hà
Trưởng Bộ môn
PGS.TS Phạm Thị Vân Anh
Trang 6Tài liệu dành cho Sinh viên